İçeriğe geç
Sağlık ve Sakatlık

Futbolda Stres Kırığı: Belirtiler, Riskli Bölgeler ve Sahaya Dönüş

Futbolda stres kırığı nasıl oluşur, hangi bölgeler riskli, nasıl teşhis edilir ve sahaya dönüş nasıl planlanır? Veli ve oyuncu için kaynaklı rehber.

Yazan
İçerik Editörü
Bölüm
24
Okuma
15 dk
Futbolda Stres Kırığı: Belirtiler, Riskli Bölgeler ve Sahaya Dönüş
Bu Yazıda Neleri Anlattık?
Kısa cevap 15 saniyede okunur

Futbolda stres kırığı nedir?

Futbolda stres kırığı, kemiğin tekrarlayan yüklere dayanamaması sonucu oluşan aşırı kullanım yaralanmasıdır. Tek bir çarpışmayla değil, kemiğin kendini onarma hızını aşan yükle gelişir. Yaralanma önce bir stres reaksiyonu olarak başlar, fark edilmezse kırığa ilerleyebilir. Hekimler bu tabloya genel olarak kemik stres yaralanması der.

Bu bir özet. Ayrıntılar, örnekler ve sık sorulan sorular yazının devamında.23 bölüm · 15 dk okuma
FutbolOkulu.Net İçerik Editörü Cevabı paylaş

Bu yazı bilgi vermek için yazıldı, tıbbi tavsiye değildir. Çocuğunuzda ya da kendinizde belirli bir noktada tekrarlayan kemik ağrısı varsa tanıyı bir hekim koymalıdır. Aşağıdaki bilgiler hakemli dergilerdeki derlemelere, bir meta-analize ve UEFA takımlarını izleyen bir kohort çalışmasına dayanır.

Futbolcu için konu özellikle önemlidir, çünkü futbol koşu, sıçrama, ani yön değiştirme ve şut hareketlerini bir arada barındırır. Ayrıca belirtiler çoğu zaman "biraz ağrıyor ama oynarım" diyebileceğiniz kadar hafif başlar. Bu yüzden erken fark etmek, sahadan uzak kalacağınız süreyi doğrudan etkiler.

Reklamlar
Reklamlar

Kemik stres yaralanması nasıl oluşur?

Kemik canlı bir dokudur ve her yük altında küçük hasarlar biriktirir. Vücut bu mikro hasarı sürekli temizler ve yerine yeni kemik koyar. Bu sürece yeniden yapılanma denir. Warden ve arkadaşlarının derlemesine göre kemik stres yaralanması, mikro hasarın oluşumu ile onarımı arasındaki dengenin bozulmasından doğar.

Denge iki yönden bozulabilir. Birincisi, kemiğe binen yük artar. Ancak yükü artırmak kemiğin dayanıklılığına zaman tanımaz. İkincisi, kemiğin yüke direnme gücü düşer. Düşük enerji alımı, hormon dengesizliği ya da D vitamini eksikliği bu gücü azaltabilir. Aynı derleme, bu iki taraftan yük tarafının müdahaleyle değiştirilmesinin daha kolay olduğunu belirtir.

Kağıt ataç örneği bu mantığı iyi özetler. Ataç tek bükmede dayanır, ama aynı noktayı tekrar tekrar bükerseniz zayıflar. Kemikte de yük sayısı ve dinlenme arasındaki oran belirleyicidir.

Stres reaksiyonu ile stres kırığı arasındaki fark nedir?

Erken evre olan stres reaksiyonunda, kemikte kırık çizgisi oluşmadan önceki erken evredir. Stres kırığı ise bu sürecin ilerlemiş halidir. Warden ve arkadaşları bunu bir süreklilik olarak anlatır: stres reaksiyonu stres kırığına, stres kırığı da tam bir kırığa dönüşebilir. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisinin hasta bilgi sayfası da aynı ayrımı yapar.

Ayrıca bu ayrım pratikte önemlidir. MRI derecelemesi, Hoenig ve arkadaşlarının 16 çalışmayı ve 560 kemik stres yaralanmasını inceleyen meta-analizinde, sahaya dönüş süresiyle ilişkili çıktı. Daha yüksek MRI derecesi daha uzun dönüş süresiyle birlikte seyretti. Erken evrede yakalanan bir yaralanma bu yüzden çoğu zaman daha kısa sürede iyileşir.

Futbolda stres kırığı en çok hangi kemiklerde görülür?

Futbola özel veri sınırlıdır, ama erkek profesyonel futbolcularda en net veri Ekstrand ve Torstveit çalışmasından gelir. Araştırmacılar 2001 ile 2009 arasında 54 takımı izledi. Kayıtlı 51 stres kırığının hepsi alt ekstremitedeydi ve yüzde 78'i beşinci metatars kemiğindeydi.

Başka sporları da kapsayan genel veriler daha geniş bir tablo çizer. Beck ve Drysdale'in ergen sporcular derlemesi, lise sporcularında stres kırıklarının en çok bacakta, sonra ayakta, ardından bel ve pelvis bölgesinde göründüğünü aktarır. Tibia, ergen sporcularda en sık etkilenen kemiktir. Aynı derleme, futbolda şut, sprint ve yön değiştirme hareketlerinin pelvis ve sakrum bölgesinde yaralanmaya katkı verebileceğini belirtir.

BölgeRisk grubuNeden önemli?
Beşinci metatars tabanı (ayağın dış kenarı)Yüksek riskliYavaş iyileşebilir; beşinci metatars futbolcularda en sık etkilenen kemiktir
Beşinci olmayan metatars gövdeleriDüşük riskliGenellikle yük azaltmayla iyileşir
Tibia ön yüzü (kaval kemiğinin ön kenarı)Yüksek riskliUzun sürebilir, cerrahi gerekebilir
Tibia arka iç yüzüDüşük riskliHavuzlanmış dönüş süresi en kısa bölgelerden biri
Tarsal naviküler (ayak ortası)Yüksek riskliDönüş süresi en uzun bölgelerden biri
Femur boynu, dış (gerilim) yüzüYüksek riskliKırık ayrılırsa ciddi sonuç doğurabilir
Femur boynu, iç (sıkışma) yüzüDüşük riskli sayılırKaynaklar sınıflamada bazen ayrışır
Pelvis ve pubis bölgesiBölgeye göre değişirFutbolda şut, sprint ve yön değiştirmeyle ilişkili olabilir

Tablodaki risk grupları Robertson ve Wood'un alt ekstremite stres kırıkları derlemesindeki sınıflamaya dayanır. Bu sınıflama bir rehberdir, kesin bir hüküm değildir. Aşağıda nedenini göreceksiniz.

Reklamlar
Reklamlar

Futbolda stres kırığı ne kadar yaygındır?

Elit erkek futbolunda nadirdir, ama etkisi uzundur. Ekstrand ve Torstveit, yaklaşık 1,18 milyon saatlik maruziyette 51 stres kırığı saydı. Bu, 1000 saatte 0,04 yaralanmaya denk gelir. Yazarlara göre 25 kişilik bir takım üç sezonda yaklaşık bir stres kırığı bekleyebilir.

Ancak ayrıntılar önemlidir. Beşinci metatars, tibia ya da pelvis kırıkları 3 ila 5 ay sahadan uzak bıraktı. Yüzde 29'u yinelenen yaralanmaydı. Yaralanan oyuncular yaralanmayanlardan anlamlı ölçüde gençti ve yoğun sezon öncesi antrenman risk faktörü olarak öne çıktı.

Çocuk ve ergenlerde futbola özgü bir sıklık rakamı ise bilinmiyor. Beck ve Drysdale, ergen sporcu popülasyonlarında kemik stres yaralanması sıklığını yüzde 3,9 ile 19 arasında, yinelenme oranını ise yüzde 21'e kadar bildiren çalışmaları özetler. Bu aralık birçok spordan gelir ve futbola doğrudan uygulanamaz.

Hangi bölgeler yüksek risk taşır ve neden?

Yüksek riskli bölgeler, yaralanmanın ilerleme, geç kaynama ya da hiç kaynamama ihtimalinin yüksek olduğu yerlerdir. Robertson ve Wood bu bölgeleri anterior tibia gövdesi, beşinci metatars tabanı, iç malleol, femur boynunun dış yüzü, naviküler ve başparmak sesamoidleri olarak sıralar. Bu yerlerin çoğu kemiğin gerilim tarafındadır ya da kan akımı kısıtlıdır.

Sınıflama tartışmasız değildir. Hoenig ve arkadaşlarının 2023 tarihli sistematik derlemesi, 76 çalışmayı ve 2974 yaralanmayı inceledi. Yazarlar, düşük ve yüksek riskli ayrımının yeterince doğrulanmadığını belirtir. Yine de komplikasyon oranı en çok femur boynunda, navikülerde, ön tibia gövdesinde ve beşinci metatarsta çıktı.

Bu yüzden aileler için pratik mesaj şudur: ağrının yeri ne olursa olsun, yük altında artan ve noktaya bağlı bir ağrıyı hekim değerlendirmelidir. Hangi grupta olduğunu siz değil, görüntüleme ve muayene belirler.

Yük artışı stres kırığına nasıl yol açar?

En sık tetikleyici, kemiğin uyum sağlayamadığı hızda artan yüktür. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, bu yaralanmaların genellikle etkinliğin hızla artmasından sonra geliştiğini belirtir. Ekstrand ve Torstveit de yoğun sezon öncesi antrenmanı risk faktörü olarak gösterdi.

Örneğin futbolda bu tablo tanıdıktır. Uzun tatil sonrası başlayan hazırlık dönemi, yeni takıma geçiş ya da turnuva haftasında üst üste oynanan maçlar yükü birden yükseltir. Bir çocuk hem okul takımında hem akademide oynuyorsa toplam yükü kimse görmeyebilir.

Sık duyulan "haftalık yükü yüzde on artırın" kuralını stres kırığı için doğrulayan kanıt sınırlıdır. Beck ve Drysdale de ergenlerde "yaş kadar saat" kuralının kanıta dayanmadığını söyler. Aynı derleme, haftada 12 ila 16 saat ve üzeri egzersiz yapan kız ergenlerde riskin arttığını aktarır. Genel yük yönetimi için genç futbolcularda aşırı antrenman sendromu yazısına bakabilirsiniz.

Enerji eksikliği ve RED-S stres kırığı riskini nasıl etkiler?

Düşük enerji bulunurluğu, yani harcanan enerjiye göre yetersiz beslenme, kemik yeniden yapılanmasını bozabilir. Uluslararası Olimpiyat Komitesi bu tabloyu Sporda Göreceli Enerji Eksikliği (RED-S, yeni adıyla REDs) olarak tanımlar. 2023 uzlaşı metni hem kadın hem erkek sporcuları kapsar ve erkeklerdeki etkiye dair yeni veriyi de tartışır.

Kemik tarafında kanıt, özellikle kadın sporcularda güçlüdür. Roche ve arkadaşlarının prospektif çalışmasında, yüksek triad risk skorlu kadın koşucuların kemik stres yaralanması riski düşük skorlulara göre belirgin yüksekti. Beck ve Drysdale'in derlemesi, adet görmeyen sporcuların yüzde 47'sinin kırık öyküsü bildirdiğini, adet gören sporcularda bu oranın yüzde 25,7 olduğunu aktarır. Bu veriler futbola özel değildir ve gözleme dayanır.

Dolayısıyla çocuğun ya da ergenin yemesi, kilosu ya da adet düzeni konusunda bir kaygı varsa bunu hekimle konuşmak gerekir. Çocuğa diyet ya da kilo baskısı yapmak çözüm değildir. Enerji bulunurluğunu ayrıntılı anlatan futbolcular günde kaç kalori almalı yazımıza göz atın.

Reklamlar
Reklamlar

D vitamini ve kalsiyum stres kırığını önler mi?

Bilimsel veri karışıktır. Tenforde ve arkadaşlarının derlemesi, kız askeri acemilerde kalsiyum ve D vitamini takviyesinin stres kırığı sıklığını azalttığı randomize bir çalışmadan söz eder. Ancak aynı derleme, yazıldığı tarihte ergen ya da erkek sporcularda bu konuda ileriye dönük çalışma bulunmadığını da vurgular.

Beck ve Drysdale, 9 ile 18 yaş arası için günde 1100 ile 1300 mg kalsiyumu öneren kaynaklardan söz eder ve bunun tercihen besinlerle karşılanmasını anlatır. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi ise düşük D vitamininin kemik iyileşmesini kötüleştirebileceğini yazar.

Bu bilgi, evde kendi başına vitamin vermek için gerekçe değildir. Çocuğa takviyeyi ancak hekim, kan değerlerine bakarak önerir. Fazla ya da gereksiz takviyenin zararı olabilir. Önce besin düzenini düzeltmek ve hekime danışmak güvenli yoldur.

Ayak yapısı, ayakkabı ve zemin risk yaratır mı?

Hekimler bu faktörleri araştırır, ama futbola özel güçlü kanıt sınırlıdır. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, eski ayakkabıyı, sert zeminde çalışmayı, zayıf kasları ve ayak dizilimi sorunlarını risk faktörleri arasında sayar. Warden ve arkadaşları da dizilim ve hareket örüntülerinin incelenmesini önerir.

Tibia yaralanmaları için baldır kaslarını, metatars yaralanmaları için ayak içi kasları güçlendirmek aynı derlemenin örnekleridir. Bu bir tedavi vaadi değildir, ancak kuvvet çalışmasının neden önleme programlarında yer aldığını gösterir.

Bu yazıda zeminin futbolda stres kırığı riskini artırdığını iddia etmiyoruz, çünkü bunu doğrudan gösteren bir veriye dayanmadık. Zemin farklarını doğal çim ve sentetik çim karşılaştırmamızda okuyabilirsiniz. Ayakkabı konusunda zemine göre krampon seçimi ve ayak yapısına göre krampon seçimi rehberleri yardımcı olur.

Futbolda stres kırığı belirtileri nelerdir?

Ağrı genellikle kemiğin belirli bir noktasında başlar. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisinin hasta sayfası bu örüntüyü anlatır. İlk aşamada etkinlik sırasında ya da sonrasında ortaya çıkar ve dinlenmeyle hafifler. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisine göre yaralanma ilerledikçe ağrı yürürken ve günlük işlerde de ortaya çıkabilir, topallamaya yol açabilir.

  • Yük altında artan, dinlenince azalan ağrı
  • Parmakla bastırınca tek bir noktada keskin hassasiyet
  • Aynı noktada şişlik ya da morarma
  • Geceleri bile süren sızı
  • Koşu, sıçrama ve şutta güç kaybı ve topallama

Burada bir uyarı gerekir. Bu belirtilerin hiçbiri tek başına tanı koydurmaz. Kas gerginliği, tendon sorunları ve büyüme dönemi ağrıları da benzer şikayet verebilir. Ayak tabanı ağrısıyla ayrım için plantar fasiit yazımıza, topuk arkası ağrı için Aşil tendonu yazımıza bakabilirsiniz.

Hop testi ve nokta hassasiyeti ne anlatır?

Muayenede hekim şüpheli bölgeye parmakla bastırır ve gerekirse tek ayak üzerinde sıçratır. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, muayenede hekimin hassasiyeti kontrol ettiğini ve hastaya sıçratabileceğini yazar. Beck ve Drysdale ise sıçrama, zıplama ve parmak ucuna kalkmanın ağrıyı yeniden üretebileceğini ve sıçrama testinin femur boynu stres kırığında klinik bulgu olduğunu aktarır.

Test tek başına kesin sonuç vermez. Ağrılı sonuç şüpheyi artırır, ama ağrısız sonuç kırığı dışlamaz. Bu nedenle testi evde tekrar tekrar denemek yerine, ağrıyı hekime anlatmak daha güvenlidir.

Tanı nasıl konur?

Önce tanı öykü, muayene ve görüntülemeyle konur. Röntgen genellikle ilk testtir, ama erken evrede normal görünebilir. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, kemik şişliğinin röntgende görülemediğini vurgular. Robertson ve Wood da bazı bölgelerde röntgen değişikliklerinin yüzde 40 ile 95 arasında oranda bulunmayabileceğini bildirir.

YöntemNe gösterir?Not
RöntgenKırık çizgisi, kallusErken evrede normal olabilir
MRIKemik şişliği, reaksiyon derecesiErgen derlemesinde duyarlılık yüzde 71,4 ile 88 aralığında
Kemik sintigrafisiArtmış kemik aktivitesiRadyasyon nedeniyle kullanımı azaldı
BTKırık hattı ayrıntısı, kaynamaErgende tarama için ideal sayılmaz
DEXAKemik yoğunluğuRisk faktörü varsa ya da hafif etkinlikte kırık olduysa düşünülür

Bu yüzden röntgeni normal çıkan ama ağrısı süren sporcu için hekim MRI isteyebilir. "Filmde bir şey yok" cümlesi, ağrı sürüyorsa yanıltıcı olabilir. Çocuk ve ergende büyüme plağı yaralanmaları da röntgende görünmeyebilir.

Reklamlar
Reklamlar

Düşük riskli stres kırığında tedavi nasıl ilerler?

Düşük riskli bölgelerde tedavi çoğunlukla yükü azaltmak ve sonra kademeli yüklemektir. Hoenig ve arkadaşlarının Nature Reviews Disease Primers derlemesi, bu bölgelerin etkinlik değişikliği ve ardından ilerleyici yüklemeyle iyileştiğini belirtir. Koruyucu bot, koltuk değneği ve tam dinlenme ise çoğunlukla yüksek riskli yaralanmalarda gündeme gelir.

Yük azaltmanın ne kadar olacağını hekim belirler. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, yürümek ağrılıysa sert tabanlı ayakkabı, bot ya da koltuk değneği kullanılabileceğini ve yüzme ya da bisiklet gibi alternatiflerin düşünülebileceğini yazar.

  • Ağrıyı artıran aktiviteyi bırakın
  • Hekimin önerdiği koruyucu aracı kullanın
  • Hekimle konuşarak yüksüz kondisyon çalışması seçin
  • Ağrı ilaçlarını ve takviyeleri kendi başınıza başlamayın
  • Kontrol randevularını atlamayın

Ağrı kesicilerin kemik iyileşmesine etkisi konusunda net bir görüş vermiyoruz. Hangi ilacın uygun olduğunu çocuğun yaşı ve durumu belirler, bunu hekime sorun.

Yüksek riskli bölgede "ağrıya rağmen oyna" neden tehlikelidir?

Yüksek riskli bölgede yük vermeye devam etmek, çatlağın ilerlemesine yol açabilir. Robertson ve Wood, bu kırıklarda etkinliğin hemen bırakılmasını ve ortopedi uzmanına başvurulmasını önerir. Femur boynunun dış yüzündeki kırık için yazarlar acil cerrahi tespit ve altı hafta parmak ucu yük vermeyi tarif eder. Amaç kırığın ayrılmasını ve kan akımının bozulmasını önlemektir.

Ön tibia gövdesinde ise üç ile altı ay arası koltuk değneğiyle korumayı anlatırlar. Belirtiler sürerse cerrahiye geçilebilir. Beşinci metatars tabanında ve naviküler kemikte de bazı kırık tiplerinde cerrahiyi ya da uzun süreli yük vermemeyi tarif ederler.

Burada yazdıklarımız genel bilgidir. Hangisinin size uygun olduğunu muayene ve görüntüleme belirler. Önemli olan şudur: "maç bitsin, sonra bakarız" yaklaşımı bu bölgelerde pahalıya patlayabilir.

Stres kırığı ne kadar sürede iyileşir?

Süre, kemiğe, kırığın derecesine ve kişiye göre değişir. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, kemik stres yaralanmalarının en az 3 hafta sürdüğünü, ciddi vakaların 3 ay ve daha uzun sürebildiğini söyler. Aşağıdaki rakamlar sporcu çalışmalarından gelen havuzlanmış ortalamalardır, size verilmiş bir söz değildir.

BölgeOrtalama sahaya dönüş (gün)Kaynak notu
Posteromedial tibia gövdesi44Hoenig 2023, güven aralığı 27 ile 61
Fibula56Hoenig 2023, güven aralığı 13 ile 100
Femur boynu107Hoenig 2023, güven aralığı 79 ile 135
Tarsal naviküler127Hoenig 2023, güven aralığı 102 ile 151

Aynı meta-analizde sporcuların yüzde 90'ından fazlası sahaya döndü. Hoenig ve arkadaşlarının MRI dereceleri çalışmasında ortalama dönüş süreleri derece 1 için 41,7 gün, derece 4 için 98,5 gündü. Beck ve Drysdale'e göre üniversite sporcularında serbest sporlara dönüş ortalaması 12 ile 13 hafta, aralık ise 6 ile 30 haftadır.

Bu rakamlar ergen futbolcu için sabit bir takvim değildir. Çocuğunuzun süresini hekimi, ağrısına ve kontrol görüntülemelerine bakarak söyler.

Stres kırığından sonra sahaya hangi adımlarla dönülür?

Dönüş takvime değil ölçütlere bağlanmalıdır. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi dönüşün yavaş ve kademeli olması gerektiğini, etkinlik ve dinlenme günlerinin dönüşümlü kullanılabileceğini yazar. Robertson ve Wood da tam spora dönüşü klinik ve radyolojik kaynama kanıtına bağlar.

  1. Günlük yaşamda ağrısız yürümek
  2. Hekimin onayıyla ağrısız düşük yüklü çalışmalara başlamak
  3. Hafif koşuya, sonra düzenli koşuya geçmek
  4. Yön değiştirme ve sıçrama gibi yüksek yüklü hareketleri eklemek
  5. Topla takım çalışmasına ve sonra tam antrenmana katılmak
  6. Maç temposuna ve maç dakikasına dönmek

Basamak sırası genel bir çerçevedir; gerçek planı hekim ve fizyoterapist yazar. Her basamakta ağrı geri gelirse bir önceki basamağa dönmek gerekir. Beck ve Drysdale, tekrarlayan ağrı için bir ile iki gün dinlenme önerir. Dönüş döneminde çocuğun korkusu da gündeme gelebilir. Sakatlık sonrası psikolojik toparlanma yazımız bu konuda yardımcı olur. Önceki sakatlık öyküsü olan oyuncunun yükünü yük yönetimi rehberimizle planlayabilirsiniz.

Reklamlar
Reklamlar

Çocuk ve ergen futbolcuda stres kırığı farklı mıdır?

Büyüyen iskelet yetişkin iskeletinden farklı çalışır. Beck ve Drysdale, hızlı büyüme dönemlerinde kemik yoğunluğunun geçici olarak düştüğünü aktarır. Aynı derleme, büyüme atılımı yaşının kızlarda ortalama 12, erkeklerde 13 olduğunu söyler. Bu yaşlar kişiye göre değişir, bu yüzden sınırı keskin düşünmeyin.

Ergen kız sporcuda RED-S konusu ayrıca önemlidir. Düzensiz adet, yetersiz beslenme ya da kilo kaybı hekimle paylaşmanız gereken işaretlerdir. Erkek çocuklarda da düşük enerji alımı kemiği etkileyebilir. Bu yüzden hekim her çocukta beslenme ve büyümeye birlikte bakar.

Büyüme plağı çevresinde de yaralanma görülebilir. Bu bölgenin yaralanması bazen röntgende çıkmaz ve ayrı bir yönetim ister. Büyüme ağrıları ile karıştırmamak için büyüme ağrıları ve Osgood-Schlatter yazımıza bakabilirsiniz, ama ayrımı yine hekim yapar.

Çocuğa takviye, ilaç ya da kendi başına "güçlendirici" ürün vermeyin. Uyku da kemik sağlığının parçasıdır; Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi önleme önerileri arasında gecede en az 7 saat uykuyu sayar.

Tedavi sırasında kondisyon nasıl korunur?

Sahadan uzak kalmak, formu tamamen kaybetmek anlamına gelmez. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, ağrılı etkinliklerin yerine yüzme ve bisiklet gibi seçenekleri önerir. Ancak her bölge her aktiviteye uygun olmayabilir. Femur boynu ya da navikülerde yük verme sınırı katı olabilir, o yüzden önce hekime sorun.

  • Üst vücut ve gövde kuvvet çalışmaları, hekim izin verirse
  • Havuz ya da bisiklet gibi kemiğe yük bindirmeyen etkinlikler
  • Yükün olmadığı teknik ve taktik çalışmalar: video analizi, antrenman izleme
  • Dinlenme ve uyku düzenini koruma

Ayrıca çocuklarda en büyük risk, motivasyon kaybı ve ekipten kopmaktır. Antrenörün çocuğu takımın parçası olarak tutması, sürenin bitmesini kolaylaştırır. Bu süreçte sakatlık sonrası psikolojik toparlanma konusu da önem kazanır.

Aynı yerde yeniden stres kırığı olmaması için neye bakılır?

Yinelenme gerçektir. Ekstrand ve Torstveit'in elit futbolcu verisinde stres kırıklarının yüzde 29'u yinelenen yaralanmaydı. Warden ve arkadaşları da bu yaralanmaların yinelenmeye eğilimli olduğunu, bu yüzden altta yatan nedenlerin ele alınması gerektiğini söyler.

Pratikte bu, kemik iyileştikten sonra soruları değiştirmek demektir. Yük neden bu kadar hızlı arttı? Enerji alımı yeterli miydi? Ayakkabı yıprandı mı, ayak yapısı değerlendirildi mi? Çocuk yeterince uyuyor mu? Hekim bu soruların yanıtını ararken sizden antrenman günlüğü isteyebilir.

Ayrıca iyileşme sonrası ilk haftalar kritik olabilir. Çocuk iyi hissettiği için tempoyu birden yükseltmek ister. Antrenör ve aile bu dönemde yükü yazılı plana bağlarsa, yeniden sahadan uzak kalma ihtimali azalabilir. Bu bir garanti değil, bir yönetim ilkesidir.

Futbolda stres kırığı riskini azaltmak için ne yapmalı?

Önleme, yük ve dayanıklılığı birlikte düşünmeyi gerektirir. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi şu adımları sıralar: kuvvet geliştirmek, sağlam ayakkabı kullanmak, çapraz antrenman yapmak, haftada en az bir dinlenme günü bırakmak, etkinliği yavaş artırmak, yeterli kalori almak ve D vitaminini düzenlemek. Warden ve arkadaşları ayrıca antrenman programının tasarımını ve yük azaltıcı teknikleri öne çıkarır.

  • Sezon başında yükü ani değil, kademeli artırın
  • Haftalık takvime dinlenme günü koyun
  • Düzenli kuvvet çalışması yapın
  • Yeterli ve düzenli beslenin
  • Uyku süresini koruyun
  • Ayakkabıyı yıpranınca yenileyin ve ayak yapısına uygun seçin

Tenforde ve arkadaşlarının koşucular derlemesi, çocukluk ve ergenlikte top sporlarını teşvik etmeyi bir önleme stratejisi olarak sayar. Bu da çok yönlü spor deneyiminin kemik açısından zararlı olmadığını düşündürür. Kuvvet ve ısınma rutinleri için fizyoterapistin rolünü anlatan yazımıza göz atın.

Reklamlar
Reklamlar

Antrenör ve veli hangi işaretlere dikkat etmeli?

Ancak çocuk çoğu zaman ağrıyı söylemez. Takımdan çıkarılma korkusu ya da antrenörü hayal kırıklığına uğratma kaygısı bunun nedenleri olabilir. Bu yüzden yetişkinlerin davranış değişikliklerini izlemesi gerekir.

  • Antrenman sonrası topallama
  • Belirli bir noktayı ovuşturma ya da basmaktan kaçınma
  • Koşu ve sıçramada isteksizlik ya da yavaşlama
  • Gece uykuda ağrıyla uyanma
  • Şişlik, morarma ya da ayakkabı giymede rahatsızlık
  • Yeme düzeninde ani değişiklik ya da adet düzensizliği şikayeti

Antrenörün işi tanı koymak değil, çocuğu durdurmak ve ailesine haber vermektir. Aile çocuğu hekime götürür, hekimin raporuna uyarak yükü planlar. Yaş grubuna uygun antrenman düzenini bulmak isteyen aileler İstanbul futbol okulları gibi bölge sayfalarından okul listelerini inceleyebilir.

Ağrılı çocuğa oynama baskısı gelirse ne yapmalısınız?

Hiçbir takım sonucu, çocuğun kemik sağlığından önemli değildir. Antrenör ya da kulüp ağrıya rağmen oynamaya zorluyorsa konuşmak, hekim raporunu göstermek ve gerekirse okul seçeneklerini yeniden değerlendirmek mümkündür.

Bu yüzden önce yazılı bir hekim görüşü alın. Görüşü antrenörle ve okul yönetimiyle paylaşın. Sonuç alamazsanız, futbol okulu şikayet sayfamızı inceleyerek başvuru yollarını görebilirsiniz.

Stres kırığı şüphesinde ne zaman hekime başvurmalı?

Şüphe varsa hekime gitmek erken kalmak değildir. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi bir kemik stres yaralanmasından şüphelenildiğinde mümkün olan en kısa sürede hekime gidilmesini söyler ve ağrıyı görmezden gelmenin iyileşmeyi uzatabileceğini vurgular.

DurumÖnerilen adım
Aynı noktada haftalarca süren yük ağrısıSpor hekimi ya da ortopedi randevusu, aktiviteyi azaltma
Yürürken ağrı ya da topallamaAynı gün içinde değerlendirme, yük vermeyi kesme
Kasık ya da uyluk ağrısı ve sıçramada artışHızlı değerlendirme, femur boynu açısından önemli
Gece ağrısı, şişlik, morarmaYakın zamanda hekim görüşü
Düşme ya da darbe sonrası ayağa basamamaAcil servis ya da 112
Düzensiz adet, kilo kaybı, yeme kaygısıHekim değerlendirmesi, beslenme uzmanı

Bu yazı tanı koymaz ve tedavi önermez. Çocuğunuzun durumunu bir hekim değerlendirmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Stres kırığı kendiliğinden geçer mi?

Düşük riskli bölgelerde çoğu zaman yükü azaltıp kademeli dönmekle iyileşir. Ancak bu karar sizin değil hekimin olmalıdır, çünkü yüksek riskli bölgeler ilerleyebilir. Ağrıya rağmen oynamak kırığı büyütebilir. Bekleyip görmek yerine muayene ve görüntüleme yaptırmak hem süreyi kısaltır hem riski azaltır.

Stres kırığıyla yürümek zararlı mıdır?

Bu, kırığın yerine ve ağrının şiddetine bağlıdır. Hekim bazı durumlarda sert tabanlı ayakkabı, bot ya da koltuk değneği önerir. Yürümek ağrılıysa yükü azaltmak gerekir. Hangi kemikte ne kadar yüke izin olduğunu yalnızca muayene eden hekim söyleyebilir. O zamana kadar ağrılı adımlardan kaçının.

Aynı kemikte stres kırığı tekrar eder mi?

Evet, tekrarlama mümkündür ve sık görülür. Elit erkek futbolcularda stres kırıklarının yüzde 29'u yinelenen yaralanmaydı. Warden ve arkadaşları da yüksek yinelenme oranına dikkat çeker. Bu yüzden yalnızca kemiği iyileştirmek yetmez. Yük, beslenme ve ayak yapısı gibi nedenleri de gözden geçirmek gerekir.

Kız futbolcular erkeklere göre daha mı risklidir?

Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi kadın cinsiyeti risk faktörleri arasında sayar. Düşük enerji ve düzensiz adet riski artırabilir. Ancak erkek sporcular da düşük enerji bulunurluğundan etkilenebilir. Cinsiyet tek başına belirleyici değildir. Bu yüzden hekim ve aile her çocuğun yükünü, beslenmesini ve büyümesini ayrı ayrı gözden geçirmelidir.

Stres kırığı için hangi hekime gidilir?

Genellikle spor hekimliği ya da ortopedi ve travmatoloji bölümü uygundur, yani ilk adım çoğunlukla bu bölümlerdir. Çocuklarda çocuk ortopedisi de gündeme gelebilir. Röntgen normal çıksa bile ağrı sürüyorsa hekim MRI isteyebilir. Başvuruda ağrının yerini, ne zaman başladığını ve haftalık antrenman yükünü anlatmak hekime yardımcı olur.

Stres kırığı geçirdikten sonra beslenme değişmeli mi?

Beslenme düzeni hekim ya da diyetisyenle birlikte gözden geçirilmelidir. Yeterli enerji, kalsiyum ve D vitamini kemik sağlığı için önemlidir. Çocuğa kendi başına takviye ya da kısıtlayıcı diyet uygulamayın. Kilo kaybı ya da adet düzeni sorunu varsa bunu mutlaka hekime söyleyin, çünkü bu işaretler kemiği etkileyebilir.

Bu yazıyı yapay zekâ ile özetleyin

Kullandığınız asistan bu rehberi okuyup sizin için kısaca özetlesin; yanıtında kaynak olarak bu sayfanın bağlantısı yer alır.

Asistanlar yanıtlarını kendileri üretir ve hata yapabilir. Ücret, kayıt ve sağlıkla ilgili kararlarda okulla ya da uzmanla doğrudan görüşün.

Reklamlar
Reklamlar
Paylaş WhatsApp X Facebook
İlgili yazılar

Bunları da okuyun

Tüm Sağlık ve Sakatlık yazıları
Reklamlar

Örneğin: Kadıköy, ofsayt, yaş grupları

İstanbulAnkaraİzmirBursaAntalyaKocaeli

Çerez tercihleri

Tercihinizi sayfanın altındaki "Çerez tercihleri" bağlantısından her an değiştirebilirsiniz. Ayrıntılar: KVKK aydınlatma metni.