Uzatmalarda kart limitine (örneğin 4 sarı kart) ulaşırsa, oyuncu bir sonraki maçta ceza çeker. Uzatma devreleri, normal maçın devamı olarak kabul edilir ve ayrı bir kategori değildir. TFF Disiplin Talimatı’na göre, oyuncu uzatma devrelerinde 4. sarı kartını görürse, bir sonraki resmi maçta oynayamaz. Aynı şekilde, uzatma devrelerinde ikinci sarıdan kırmızı kart görülürse de bir sonraki maçta ceza geçerlidir. Önemli: Uzatmalar sırasında görülen sarı kartlar, normal maçtaki sarı kartlarla birlikte toplanır ve aynı kart ceza sistemine tabidir.
Bu makalede, uzatma devrelerinde kart ceza sisteminin nasıl işlediğini, hangi durumlarda ceza çekileceğini ve gerçek maç örneklerini detaylı inceleyeceğiz.
IFAB Oyun Kuralları: Uzatma Devreleri ve Kartlar
Kural 5 – Hakem: Disiplin Cezaları
IFAB Futbol Oyun Kuralları, Kural 5:
“Hakemin, devre arası, uzatma devreleri ve penaltı noktasından yapılan vuruşlar da dahil olmak üzere maçın başlangıcında oyun alanına girdiği andan maç bitimine kadar sarı veya kırmızı kart göstermeye yetkisi vardır.”
Bu kural, hakemin uzatma devrelerinde ve hatta penaltı atışlarında bile kart gösterebileceğini açıkça belirtir. Uzatmalar, maçın bir parçasıdır ve normal oyun kuralları geçerlidir.
Uzatma Devreleri Normal Maçın Devamıdır
Önemli Prensipler:
1. Ayrı Kategori Değildir: Uzatma devreleri, lig maçı, kupa maçı gibi ayrı bir kategori değildir. Uzatmalar, oynanmakta olan maçın devamıdır.
2. Sarı Kartlar Toplanır: Normal sürede görülen sarı kartlar ile uzatmalarda görülen sarı kartlar birlikte toplanır. Örneğin, normal sürede 3 sarı kart gördüysen ve uzatmalarda 1 sarı kart daha görürsen, toplam 4 sarı kart = 1 maç ceza.
3. İkinci Sarıdan Kırmızı: Eğer normal sürede 1 sarı kart gördüysen ve uzatmalarda 1 sarı kart daha görürsen, ikinci sarıdan kırmızı kart görürsün ve sahayı terk edersin. Ayrıca bir sonraki maçta ceza çekersin.
4. Direkt Kırmızı: Uzatmalarda direkt kırmızı kart görülürse, oyuncu sahayı terk eder ve PFDK’ya sevk edilir. Ceza, PFDK tarafından belirlenir (minimum 2 maç).
TFF Disiplin Talimatı: Sarı Kart Ceza Sistemi
Madde 94 – Sarı Kart Uygulaması
TFF Futbol Disiplin Talimatı, Madde 94:
“Profesyonel Ligler, Türkiye Kupası ve Gençlik Geliştirme Liglerinde her bir kategoride 4 sarı kart gören futbolcu, bir müsabakadan men cezası ile cezalandırılır.”
Temel Kural: 4 sarı kart = 1 maç ceza (otomatik)
Kategoriler:
- Süper Lig: Ayrı kategori
- TFF 1. Lig: Ayrı kategori
- Türkiye Kupası: Ayrı kategori
- UEFA Şampiyonlar Ligi: Ayrı kategori
- UEFA Avrupa Ligi: Ayrı kategori
Önemli Not: Her kategori ayrı değerlendirilir. Ligde görülen sarı kartlar kupada geçerli değildir.
Uzatmalarda Görülen Sarı Kartlar
Senaryo 1: Normal Sürede 3 Sarı Kart + Uzatmada 1 Sarı Kart = 4 Sarı Kart
Durum: Bir oyuncu, sezon boyunca normal sürede 3 sarı kart görmüş. Şimdi Türkiye Kupası çeyrek final maçında oynuyor. Uzatma devrelerinde 1 sarı kart daha görüyor.
Sonuç: Toplam 4 sarı kart = 1 maç ceza. Oyuncu, bir sonraki Türkiye Kupası maçında (yarı final) oynayamaz.
Açıklama: Uzatmalarda görülen sarı kart, normal süredeki sarı kartlarla birlikte toplanır. Toplam 4 sarı kart olduğu için, oyuncu otomatik olarak bir sonraki maçta ceza çeker.
Senaryo 2: Normal Sürede 1 Sarı Kart + Uzatmada 1 Sarı Kart = İkinci Sarıdan Kırmızı
Durum: Bir oyuncu, maçın 30. dakikasında sarı kart görmüş. Maç uzatmalara gidiyor. Uzatmaların 100. dakikasında tekrar sarı kart görüyor.
Sonuç: İkinci sarıdan kırmızı kart. Oyuncu sahayı terk eder. Takım 10 kişi kalır. Oyuncu, bir sonraki maçta ceza çeker (1 maç otomatik).
Açıklama: Uzatmalarda görülen sarı kart, maçtaki ikinci sarı karttır. İkinci sarıdan kırmızı kart kuralı geçerlidir. Oyuncu sahadan atılır ve bir sonraki maçta oynayamaz.
Senaryo 3: Uzatmada Direkt Kırmızı Kart
Durum: Bir oyuncu, uzatmaların 110. dakikasında rakip oyuncuya sert faul yapıyor ve direkt kırmızı kart görüyor.
Sonuç: Oyuncu sahayı terk eder. PFDK’ya sevk edilir. Ceza, PFDK tarafından belirlenir (minimum 2 maç, hareketin ağırlığına göre 3-6+ maç).
Açıklama: Direkt kırmızı kart, ikinci sarıdan kırmızıdan farklıdır. PFDK, hakem raporunu, gözlemci raporunu ve video kayıtlarını inceleyerek ceza verir.
Gerçek Maç Örnekleri: Uzatmalarda Kart Cezaları
Örnek 1: Marcos Acuna (Sevilla) – UEFA Avrupa Ligi Yarı Final (2023)
Maç: Sevilla vs Juventus, UEFA Avrupa Ligi yarı final rövanş maçı
Durum: Marcos Acuna, maçın normal süresinde 1 sarı kart görmüştü. Uzatmaların 116. dakikasında taç atışında 2. sarı kartını gördü ve kırmızı kart ile sahayı terk etti.
Sonuç: Sevilla finale çıktı ama Acuna, Roma ile oynayacakları final maçında oynayamadı. Takımın en iyi oyuncularından biri olmasına rağmen, uzatmalarda gördüğü kart yüzünden finale çıkamadı.
Tartışma: Bu durum, futbolun en talihsiz senaryolarından biridir. Acuna, iki maçta da müthiş performans sergiledi ancak uzatmaların son dakikalarında gördüğü kartla finali kaçırdı.
Örnek 2: Xabi Alonso (Bayern Munich) – Şampiyonlar Ligi Yarı Final (2014)
Maç: Bayern Munich vs Real Madrid, Şampiyonlar Ligi yarı final
Durum: Xabi Alonso, maçın 90+3. dakikasında sarı kart gördü. Bu, sezonun 3. sarı kartıydı ve kart limitine ulaştı.
Sonuç: Bayern Munich finale çıktı ama Xabi Alonso, final maçında oynayamadı. Takım, finale çıkmanın sevincini yaşarken, Alonso finale çıkamayacağı için üzgündü.
Not: Bu örnek tam olarak uzatmalarda değil, normal sürenin son dakikalarında gerçekleşti. Ancak aynı prensip geçerlidir: Kart limitine ulaşıldığında, bir sonraki maçta ceza çekilir.
Örnek 3: Türkiye Kupası Yarı Final – Fenerbahçe (2022)
Maç: Fenerbahçe vs Kasımpaşa, Türkiye Kupası yarı final
Durum: Fenerbahçe oyuncusu, uzatmalarda 4. sarı kartını gördü.
Sonuç: Fenerbahçe finale çıktı ama oyuncu, final maçında oynayamadı. Teknik direktör, finale yedek oyuncu ile çıkmak zorunda kaldı.
Kart Ceza Sistemi: Detaylı Açıklama
Süper Lig ve TFF 1. Lig
Sarı Kart Sistemi:
- 4 sarı kart = 1 maç ceza (otomatik)
- 8 sarı kart = 2 maç ceza (otomatik)
- 12 sarı kart = 3 maç ceza (otomatik)
- 16 sarı kart = 4 maç ceza (otomatik)
Sarı Kartlar Ne Zaman Silinir?
- Sezon sonu: Tüm sarı kartlar sıfırlanır
- Play-off başlangıcı: Sarı kartlar sıfırlanır (Süper Lig’de yok)
- Kupa: Türkiye Kupası ayrı kategori, lig sarı kartları kupada geçerli değil
Türkiye Kupası
Sarı Kart Sistemi:
- 4 sarı kart = 1 maç ceza (otomatik)
- 8 sarı kart = 2 maç ceza (otomatik)
Önemli Not: Türkiye Kupası sarı kartları, ligde geçerli değildir. Her kategori ayrı değerlendirilir.
UEFA Şampiyonlar Ligi ve Avrupa Ligi
Sarı Kart Sistemi:
- 3 sarı kart = 1 maç ceza (otomatik)
- Grup aşaması sonrası: Sarı kartlar sıfırlanır
- Yarı final sonrası: Sarı kartlar tekrar sıfırlanır (finale temiz başlanır)
Önemli Fark: UEFA’da 3 sarı kart = 1 maç ceza, Türkiye’de 4 sarı kart = 1 maç ceza.
İkinci Sarıdan Kırmızı vs Direkt Kırmızı
İkinci Sarıdan Kırmızı
Ne Zaman Olur? Oyuncu, aynı maçta 2 sarı kart görürse.
Ceza: 1 maç otomatik (PFDK’ya gitmez)
Sarı Kartlar Silinir mi? Hayır. İkinci sarıdan kırmızı gören oyuncunun daha önceki sarı kartları hakem raporunda belirtilmez, ancak kart sayacında kalır.
TFF Disiplin Talimatı Madde 94/5:
“İkinci sarı karttan dolayı kırmızı kart gören futbolcunun bu müsabakada gördüğü sarı kartlar hakem raporunda belirtilmez.”
Örnek:
- Sezon başında 3 sarı kart görmüşsün
- Bir maçta 2 sarı kart daha gördün ve ikinci sarıdan kırmızı kart aldın
- Bu maçtaki 2 sarı kart hakem raporunda belirtilmez
- Hala 3 sarı kartın var (4 sarı kart limitine 1 kart kaldı)
- Bir sonraki maçta 1 sarı kart daha görürsen, 4 sarı kart = 1 maç ceza
Direkt Kırmızı Kart
Ne Zaman Olur? Oyuncu, sert faul, hakaret, saldırı vb. nedenlerle doğrudan kırmızı kart görürse.
Ceza: Minimum 2 maç (PFDK belirler, 3-6+ maç olabilir)
Önceki Sarı Kartlar Silinir mi? Hayır. Direkt kırmızı kart, sarı kart sayacını sıfırlamaz. Önceki sarı kartlar aynen kalır.
Örnek:
- Sezon başında 3 sarı kart görmüşsün
- Bir maçta direkt kırmızı kart gördün
- PFDK, 2 maç ceza verdi
- 2 maç ceza çektin
- Hala 3 sarı kartın var (direkt kırmızı, sarı kartları silmez)
- Bir sonraki maçta 1 sarı kart daha görürsen, 4 sarı kart = 1 maç ceza
Uzatmalarda Özel Durumlar
Durum 1: Uzatmada 4. Sarı Kart, Finale Çıktık
Senaryo: Yarı final maçındasın. Uzatmalarda 4. sarı kartını görüyorsun. Takım finale çıkıyor.
Sonuç: Finale çıkamazsın. Bir sonraki maçta (final) ceza çekersin.
Psikolojik Etki: Bu, oyuncuların başına gelebilecek en talihsiz durumlardan biridir. Takımını finale taşırsın ama finale sen çıkamazsın.
Önlem: Eğer yarı finalde 3 sarı kartın varsa ve kart cezası sınırındasın, çok dikkatli oynaman gerekir. Bazı teknik direktörler, bu oyuncuları yedek bekletir veya maçın belirli bölümlerinde oynatır (erken değişiklik).
Durum 2: Uzatmada İkinci Sarıdan Kırmızı, Takım 10 Kişi
Senaryo: Uzatmalarda ikinci sarıdan kırmızı kart görüyorsun. Sahayı terk ediyorsun. Takım 10 kişi kalıyor.
Sonuç: Takım, uzatmaların geri kalanında ve muhtemelen penaltılarda 10 kişi oynuyor. Bu büyük bir dezavantaj.
Taktiksel Etki: Teknik direktör, takımı yeniden organize etmek zorunda. Genelde savunmaya çekilir ve penaltılara götürmeye çalışır.
Durum 3: Penaltılarda Kart Görülür mü?
Evet, hakem penaltı atışları sırasında da kart gösterebilir.
Ne Zaman?
- Kaleci çizgiyi terk ederse (sarı kart)
- Oyuncu penaltıyı 2 kez vurursa (sarı kart)
- Oyuncu sportmenliğe aykırı hareket ederse (sarı kart veya kırmızı kart)
- Oyuncu hakeme hakaret ederse (kırmızı kart)
Ceza: Penaltılarda görülen kartlar, bir sonraki maçta geçerlidir.
Önemli Not: 2019 yılında TFF ve MHK, VAR sisteminin kullanıldığı maçlarda penaltı atışları sırasında kaleciye sarı kart verilmemesine karar verdi (sadece vuruş tekrarı). Ancak kaleci ihlali devamlı tekrarlarsa veya sportmenliğe aykırı hareket yaparsa yine sarı kart görebilir.
Stratejik Kart Yönetimi
Teknik Direktör Perspektifi
1. Kart Cezası Sınırındaki Oyuncuları Yönetmek:
Eğer bir oyuncu 3 sarı kart görmüşse ve yarı finaldeyse, teknik direktör şu seçeneklere sahiptir:
- Oynatmamak: Oyuncuyu yedekte bekletmek, finale temiz çıkmak
- Erken Oynatıp Erken Değiştirmek: İlk 60 dakika oynatıp sonra değiştirmek (kart riski azalır)
- Risk Almak: Oyuncuyu 90 dakika oynatmak ve şansa güvenmek
2. Oyuncuyu Tembihlemek:
Teknik direktör, kart cezası sınırındaki oyuncuyu sıkıca tembihlemeli:
- Gereksiz faul yapma
- Hakeme itiraz etme
- Rakip oyuncularla tartışma
- Provokasyona gelme
Oyuncu Perspektifi
1. Kendine Hakim Olmak:
Kart cezası sınırındaki oyuncu, kendine hakim olmalı ve disiplinli oynamalı. Bazı oyuncular, tüm sezon boyunca kart sayısını sınırda tutup cezaya girmeden oynarlar (örnek: Pierre van Hooijdonk).
2. Taktiksel Fauller Yapmamak:
Eğer kart cezası sınırındaysan, taktiksel fauller yapma. Bu fauller genelde sarı kartla cezalandırılır.
3. Hakem ile İletişim:
Oyuncu, hakeme “3 sarı kartım var, dikkatli oynuyorum” diyebilir. Bazı hakemler bunu dikkate alır ve toleranslı davranır (ancak faul yine fauldur).
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. Uzatmalarda kart limitine ulaşırsa ne olur?
Cevap: Oyuncu, bir sonraki maçta ceza çeker. Uzatmalar normal maçın devamı olduğu için, uzatmalarda görülen sarı kartlar normal süredeki sarı kartlarla birlikte toplanır.
2. Uzatmada ikinci sarıdan kırmızı görürsem ne olur?
Cevap: Sahayı terk edersin ve bir sonraki maçta 1 maç ceza çekersin. Takımın 10 kişi kalır ve uzatmaların geri kalanını eksik oynar.
3. Uzatmada direkt kırmızı kart görürsem kaç maç ceza çekerim?
Cevap: Minimum 2 maç. PFDK, hakem raporunu inceleyerek ceza verir. Hareketin ağırlığına göre 3-6+ maç olabilir.
4. Penaltılarda kart görülebilir mi?
Cevap: Evet, hakem penaltı atışları sırasında da kart gösterebilir. Penaltılarda görülen kartlar, bir sonraki maçta geçerlidir.
5. Yarı finalde 4. sarı kartımı görürsem finale çıkabilir miyim?
Cevap: Hayır, finale çıkamazsın. Bir sonraki maçta (final) ceza çekersin. Bu, oyuncuların başına gelebilecek en talihsiz durumlardan biridir.
6. İkinci sarıdan kırmızı görürsem, daha önceki sarı kartlarım silinir mi?
Cevap: Hayır, daha önceki sarı kartların silinmez. Sadece o maçtaki 2 sarı kart hakem raporunda belirtilmez. Kart sayacın aynen kalır.
7. Direkt kırmızı görürsem, daha önceki sarı kartlarım silinir mi?
Cevap: Hayır, direkt kırmızı kart sarı kartları silmez. Önceki sarı kartların aynen kalır.
8. UEFA maçlarında kart limiti farklı mı?
Cevap: Evet, UEFA maçlarında 3 sarı kart = 1 maç ceza. Türkiye’de ise 4 sarı kart = 1 maç ceza.
9. Kart cezası sınırındaysam nasıl oynamalıyım?
Cevap: Çok dikkatli oynaman gerekir. Gereksiz faul yapma, hakeme itiraz etme, rakip oyuncularla tartışma. Bazı oyuncular, tüm sezon boyunca kart sayısını sınırda tutup cezaya girmeden oynarlar.
10. Uzatmalarda görülen sarı kart hangi maçta ceza getirir?
Cevap: Bir sonraki resmi maçta ceza getirir. Eğer Türkiye Kupası’ndaysan, bir sonraki kupa maçında ceza çekersin. Eğer ligdeysen, bir sonraki lig maçında ceza çekersin.
Uzatmalarda Kart Yönetimi Kritiktir
Uzatmalarda kart limitine ulaşmak, oyuncuların başına gelebilecek en talihsiz durumlardan biridir. Özellikle yarı finallerde, oyuncu takımını finale taşır ama finale kendisi çıkamaz. Bu nedenle, kart cezası sınırındaki oyuncuların uzatmalarda çok dikkatli oynaması gerekir.
Temel Kurallar Özeti:
- Uzatmalar normal maçın devamıdır, ayrı kategori değildir
- Uzatmalarda görülen sarı kartlar, normal süredeki sarı kartlarla birlikte toplanır
- 4 sarı kart = 1 maç ceza (Türkiye), 3 sarı kart = 1 maç ceza (UEFA)
- İkinci sarıdan kırmızı = 1 maç otomatik ceza
- Direkt kırmızı = Minimum 2 maç (PFDK belirler)
- Penaltılarda da kart gösterilebilir
Teknik direktörler, kart cezası sınırındaki oyuncuları dikkatli yönetmelidir. Bazı durumlarda, oyuncuyu yedekte bekletmek veya erken değiştirmek daha mantıklı olabilir. Oyuncular da kendilerine hakim olmalı ve disiplinli oynamalıdır.
Modern futbolda, kart yönetimi stratejinin önemli bir parçasıdır. Takımlar, sezon boyunca kart sayılarını takip eder ve kritik maçlarda kart cezası sınırındaki oyuncuları özel olarak yönetir.
