Yedek oyuncu kalmadıysa ve oyuncu değişikliği hakkı bittiyse, sakatlanan oyuncu yerine kimse girmez. Takım, eksik oyuncu ile maça devam eder. IFAB (Uluslararası Futbol Birliği Kuralları Kurulu) Oyun Kuralları’na göre, bir takım minimum 7 oyuncu ile maça devam edebilir. Eğer oyuncu sayısı 7’nin altına düşerse, hakem maçı durdurur ve takım hükmen mağlup sayılır. İstisna: 2021’den itibaren IFAB, kafa çarpışması nedeniyle sakatlanan oyuncular için ek bir değişiklik hakkı getirdi. Bu durumda, oyuncu değişikliği hakkı bitmiş olsa bile, kafa çarpışması yaşayan oyuncu değiştirilebilir.
Bu makalede, yedek oyuncu kalmadığında ne olacağını, hangi durumlarda maç devam edebileceğini ve kaleci sakatlığı gibi özel senaryoları detaylı inceleyeceğiz.
IFAB Oyun Kuralları: Minimum Oyuncu Sayısı
Kural 3 – Oyuncular: Minimum 7 Oyuncu
IFAB Futbol Oyun Kuralları, Kural 3:
“Bir takımda 7’den az oyuncu varsa müsabaka başlatılamaz veya devam edemez.”
Bu kural, futbolun temel prensiplerindendir. Eğer bir takımda maç esnasında (sakatlık, kırmızı kart vb. nedenlerle) oyuncu sayısı 7’nin altına düşerse, hakem maçı durdurur ve o takım hükmen mağlup sayılır.
Neden Minimum 7 Oyuncu?
1. Oyun Dengesi: Futbol 11’e 11 oynanır. 7’den az oyuncu ile oynamak, oyun dengesini tamamen bozar ve rakip takıma haksız avantaj sağlar.
2. Güvenlik: Çok az sayıda oyuncu ile oynamak, oyuncuların aşırı yorulmasına ve sakatlık riskinin artmasına neden olur.
3. Rekabet Adaleti: 6 veya daha az oyuncu ile oynamak, futbolun ruhuna ve rekabet adaletine aykırıdır.
Yedek Oyuncu Kalmadığında Ne Olur?
Senaryo 1: Oyuncu Değişikliği Hakkı Bitti, Yedek Yok
Durum: Takım, 5 oyuncu değişikliği hakkını kullanmış. Yedek kulübesinde 2 oyuncu daha var ama oyuncu değişikliği hakkı yok. Bir oyuncu sakatlanıyor.
Sonuç: Sakatlanan oyuncu sahayı terk eder. Yerine kimse girmez. Takım eksik oyuncu ile devam eder.
Örnek:
- İlk 11: 11 oyuncu sahaya çıktı
- 5 oyuncu değişikliği yapıldı (16 oyuncu kullanıldı)
- Yedek kulübesinde 2 oyuncu kaldı (toplam 18 oyuncu listede)
- Saha oyuncusu sakatlandı ve oyuna devam edemedi
- Oyuncu değişikliği hakkı bittiği için yedek girmez
- Takım 10 oyuncu ile devam eder
Senaryo 2: Oyuncu Değişikliği Hakkı Var Ama Yedek Oyuncu Yok
Durum: Takım, 3 oyuncu değişikliği yapmış (2 değişiklik hakkı kaldı). Ancak yedek kulübesinde tüm oyuncular oyuna girmiş, yedek oyuncu kalmamış. Bir oyuncu sakatlanıyor.
Sonuç: Sakatlanan oyuncu sahayı terk eder. Yerine kimse girmez çünkü yedek kulübesinde oyuncu yok. Takım eksik oyuncu ile devam eder.
Not: Bu durum genelde olmaz çünkü Süper Lig’de 7 yedek, 5 değişiklik hakkı var. Ancak teorik olarak mümkündür (örneğin tüm yedekler oyuna girdiyse ve sonra bir oyuncu sakatlanırsa).
Senaryo 3: Çok Sayıda Sakatlık – Takım 7 Oyuncuya Düşüyor
Durum: Takım, oyun esnasında çok sayıda sakatlık ve kırmızı kart yüzünden 7 oyuncuya düşüyor.
Sonuç: Takım 7 oyuncu ile maça devam edebilir. Ancak bir oyuncu daha sahayı terk ederse (sakatlık, kırmızı kart vb.), oyuncu sayısı 6’ya düşer ve hakem maçı durdurur. Takım hükmen 0-3 mağlup sayılır.
TFF Futbol Müsabaka Talimatı:
Kulüpler, minimum 9 kişi ile sahaya çıkabilir. Eğer sahaya çıkma anında 9 kişiden az oyuncu varsa, takım hükmen mağlup sayılır. Ancak maç başladıktan sonra, minimum 7 oyuncu ile maç devam edebilir.
Kafa Çarpışması İstisnası (IFAB 2021 Kuralı)
Beyin Sarsıntısı Ek Değişiklik Kuralı
IFAB Kararı (2021):
IFAB, 2021 yılında kafa çarpışması nedeniyle sakatlanan oyuncular için özel bir kural getirdi. Buna göre, sahada kafa çarpışması nedeniyle sakatlık yaşayan oyuncular, takımlarının maç sırasında değişim hakkı dolsa da oyundan alınabilecek ve yerine başka bir oyuncu sahaya dahil edilebilecek.
Kural Detayları:
- Ek Değişiklik Hakkı: Kafa çarpışması yaşayan oyuncu için takıma +1 ek değişiklik hakkı verilir
- Rakip Takım da Yararlanır: Eğer bir takım bu sebeple fazladan oyuncu değişikliği yaparsa, rakip takım da maç sırasında bu uygulamadan yararlanabilir (adalet için)
- Sadece Kafa Çarpışması: Bu kural sadece kafa çarpışması için geçerlidir, diğer sakatlıklar için geçerli değildir
- Doktor Değerlendirmesi: Takım doktoru, oyuncunun beyin sarsıntısı geçirip geçirmediğini değerlendirir ve hakeme bildirir
Neden Bu Kural Getirildi?
Oyuncu Sağlığı Önceliği: Beyin sarsıntısı çok ciddi bir sakatlıktır ve hemen müdahale gerektirir. Eskiden, oyuncu değişikliği hakkı bittiğinde, takımlar kafa çarpışması yaşayan oyuncuları sahada bırakmak zorunda kalıyordu ki bu çok tehlikelidir.
FIFA ve IFAB’ın Açıklaması:
“Sağlık çalışanlarıyla yapılan uzun süreli görüşmelerin ardından bu konuda kural değişikliğine gidilmesine karar verildi. Bu sayede maç sırasında takımların sakatlık gerekçesiyle sahada eksik oyuncuyla mücadele etmemesi amaçlandı.”
Kafa Çarpışması Değişikliği Prosedürü
Adım 1: Kafa Çarpışması Olur
İki oyuncu kafa kafaya çarpışır veya bir oyuncunun kafası başka bir oyuncunun dizine çarpar vb.
Adım 2: Hakem Oyunu Durdurur
Hakem, ciddi sakatlık olduğunu görürse oyunu durdurur.
Adım 3: Takım Doktoru Sahaya Girer
Takım doktoru, oyuncuyu değerlendirir. Beyin sarsıntısı protokolünü uygular (göz kontrolü, hafıza testi, denge testi vb.).
Adım 4: Doktor Kararı
Eğer doktor, oyuncunun beyin sarsıntısı geçirdiğini düşünüyorsa, oyuncunun sahadan çıkması gerektiğini hakeme bildirir.
Adım 5: Teknik Direktör Ek Değişiklik Talep Eder
Teknik direktör, hakeme kafa çarpışması nedeniyle ek değişiklik yapmak istediğini bildirir.
Adım 6: Hakem Onaylar
Hakem, durumu değerlendirir ve ek değişikliği onaylar. Yedek oyuncu sahaya girer.
Adım 7: Rakip Takım da Yararlanabilir
Rakip takım, kendi oyuncu değişikliği hakkı bitmiş olsa bile, adalet için +1 ek değişiklik yapabilir.
Kaleci Sakatlığı: Özel Durum
Kaleci Sakatlandıysa Ne Olur?
Senaryo 1: Yedek Kaleci Var
Durum: İlk kaleci sakatlandı. Yedek kulübesinde yedek kaleci var ve oyuncu değişikliği hakkı var.
Sonuç: Yedek kaleci oyuna girer. İlk kaleci sahayı terk eder.
Senaryo 2: Yedek Kaleci Yok veya Oyuncu Değişikliği Hakkı Bitti
Durum: İlk kaleci sakatlandı. Yedek kaleci ya yok ya da oyuncu değişikliği hakkı bitti.
Sonuç: Saha oyuncularından biri kaleci forması giyerek kalede yer alır. Bu oyuncu, kaleci gibi ceza sahası içinde topa elle dokunabilir.
IFAB Oyun Kuralları:
“Eğer kaleci oyuna devam edemiyorsa ve yedek kaleci yoksa veya oyuncu değişikliği hakkı bitmişse, saha oyuncusu kaleci forması giyerek kalede yer alır.”
Saha Oyuncusu Kaleci Olursa
Prosedür:
- Teknik direktör, hangi oyuncunun kaleci olacağına karar verir
- Oyuncu, kaleci forması giymek için kenara gelir
- Hakem izin verir, oyuncu kaleci forması giyer
- Oyuncu, kalede yer alır ve oyun devam eder
Yetkiler:
- Yeni kaleci, ceza sahası içinde topa elle dokunabilir
- Kale vuruşu yapabilir
- Normal kaleci kurallarına tabidir (4 adım kuralı vb.)
Önemli Not: Yeni kaleci, profesyonel kaleci olmadığı için genelde daha az etkilidir. Takım, savunma taktiklerini buna göre ayarlar.
Gerçek Maç Örneği: John Terry Kaleci Oldu
Chelsea vs Reading, FA Cup (2008):
Durum: Chelsea kalecisi Petr Cech sakatlandı. Yedek kaleci Carlo Cudicini de daha önce sakatlanmıştı ve oyuna giremiyordu. Chelsea’nin oyuncu değişikliği hakkı bitmişti.
Sonuç: Chelsea kaptanı John Terry (stoper), kaleci forması giydi ve kalede yer aldı. Chelsea 2-1 kazandı.
Terry’nin Performansı: John Terry, 2 kritik kurtarış yaptı ve takımını galibiyete taşıdı. Maç sonrası, Terry şaka yollu “Ben artık kaleciyim” dedi.
Gerçek Maç Örnekleri: Yedek Oyuncu Kalmadı
Örnek 1: Türkiye Süper Lig – Beşiktaş (2020-2021)
Durum: Beşiktaş, bir maçta 5 oyuncu değişikliği yaptı. Sonra bir oyuncu sakatlandı ama oyuncu değişikliği hakkı kalmamıştı.
Sonuç: Takım 10 oyuncu ile maça devam etti. Sakatlanan oyuncu, tedavi sonrası topalayarak sahaya döndü ve maç bitene kadar oynadı (çok acı çekse de).
Örnek 2: Premier League – Arsenal vs Liverpool (2022)
Durum: Arsenal, 5 oyuncu değişikliği yaptı. Son dakikalarda bir oyuncu sakatlandı.
Sonuç: Oyuncu, kenarda tedavi oldu ve tekrar sahaya döndü. Maç 3 dakika sonra bitti, takım 10 oyuncu ile oynadı.
Örnek 3: Dünya Kupası – Almanya vs İspanya (1982)
Durum: O dönemde sadece 2 oyuncu değişikliği hakkı vardı. Almanya, 2 oyuncu değişikliği yaptı. Sonra kaleci Harald Schumacher, İspanyol oyuncu Patrick Battiston’a çarptı ve Battiston bayıldı. Schumacher da sakatlandı ama değişiklik hakkı yoktu.
Sonuç: Schumacher, tedavi oldu ve sahaya döndü. Maç devam etti. (Bu olay, futbol tarihinin en tartışmalı anlarından biridir.)
Takımlar Neden Yedek Oyuncu Bırakır?
Taktiksel Nedenler
1. Geç Değişiklikler: Bazı teknik direktörler, maçın son dakikalarında taktik değişiklik yapmak için 1-2 yedek oyuncuyu bırakır.
2. Sakatlık Riski: Eğer takımda sakatlık geçmişi olan oyuncular varsa, teknik direktör yedek oyuncu bırakır (ihtiyaç anında kullanmak için).
3. Uzatma Devresi: Bazı turnuvalarda (örneğin Türkiye Kupası, UEFA Şampiyonlar Ligi), uzatma devrelerinde +1 ek değişiklik hakkı vardır. Teknik direktör, bu ek hak için yedek oyuncu bırakır.
Zorunlu Nedenler
1. Genç Oyuncu Yokluğu: Bazı takımların yedek kulübesinde genç veya deneyimsiz oyuncular vardır. Teknik direktör, bu oyuncuları riske atmak istemez.
2. Pozisyon Uyumsuzluğu: Eğer yedek kulübesinde sadece belirli pozisyonlar için oyuncular varsa (örneğin 3 forvet, 1 stoper), teknik direktör bu oyuncuları her sakatlıkta kullanamaz.
3. Oyuncu Performansı: Bazen teknik direktör, yedek oyuncunun performansından emin değildir ve değişiklik yapmak istemez.
Oyuncu Değişikliği Kuralları: Tarihsel Gelişim
1863-1953: Değişiklik Yok
Futbol kuralları ilk yazıldığında, oyuncu değişikliği yoktu. Sakatlanan oyuncu sahayı terk eder, takım eksik oyuncu ile devam ederdi.
1954: İlk Oyuncu Değişikliği
FIFA Dünya Kupası Eleme Maçları (1954): FIFA, sakatlanan oyuncunun yerine yedek bir oyuncunun girebileceği kuralını uygulamaya aldı.
İlk Değişiklik: 11 Ekim 1953, Batı Almanya-Saarland maçında sakatlanan Richard Gottinger’in yerine Horst Eckel oyuna girdi.
1965: Tüm Liglerde Uygulamaya Alındı
1965’te oyuncu değişikliği kuralı, başta İngiltere olmak üzere tüm ulusal ve uluslararası liglerde uygulamaya alındı. Ancak sadece 1 oyuncu değişikliği ve sadece sakatlık için.
1967: Taktik Değişiklik İzni
1967-68 sezonunda, 1 oyuncu değişikliği sakatlık ya da taktik amaçlı kullanılabilir hale geldi.
1995: 3 Oyuncu Değişikliği
IFAB, oyuncu değişikliği sayısını 3’e çıkardı. Bu, uzun yıllar standart olarak kaldı.
2020: 5 Oyuncu Değişikliği (COVID-19)
Geçici Kural (2020): COVID-19 salgını nedeniyle, FIFA oyuncu sağlığını korumak amacıyla oyuncu değişikliği sayısını 5’e çıkardı. Yoğun fikstür ve oyuncu kondisyonu nedeniyle bu gerekli görüldü.
Kalıcı Kural (2022): IFAB, Şubat 2022’de 5 oyuncu değişikliğini kalıcı hale getirdi.
Değişiklik Fırsatı: 5 oyuncu değişikliği, maçı en fazla 3 kez durdurarak yapılabilir (devre arası hariç).
2021: Kafa Çarpışması Ek Değişiklik
IFAB, kafa çarpışması nedeniyle sakatlanan oyuncular için ek değişiklik hakkı getirdi.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. Yedek oyuncu kalmadıysa sakatlanan oyuncu yerine kim girer?
Cevap: Kimse girmez. Takım, eksik oyuncu ile maça devam eder. Minimum 7 oyuncu ile maç devam edebilir. 7’den az kalırsa hükmen mağlubiyet.
2. Oyuncu değişikliği hakkı bittiyse ne olur?
Cevap: Yedek kulübesinde oyuncu olsa bile, değişiklik hakkı bittiyse yeni oyuncu giremez. Sakatlanan oyuncu sahayı terk eder ve takım eksik oyuncu ile devam eder.
3. Kaleci sakatlanırsa ne olur?
Cevap: Eğer yedek kaleci varsa ve değişiklik hakkı varsa, yedek kaleci girer. Eğer yoksa, saha oyuncusu kaleci forması giyerek kalede yer alır.
4. Kafa çarpışması istisnası nedir?
Cevap: IFAB 2021 kuralına göre, kafa çarpışması nedeniyle sakatlanan oyuncular için takıma +1 ek değişiklik hakkı verilir. Oyuncu değişikliği hakkı bitmiş olsa bile, bu özel durumda yedek oyuncu girebilir.
5. Takım kaç oyuncuya düşerse hükmen mağlup olur?
Cevap: Takım 7 oyuncuya düşerse maç devam eder. Ancak 6 veya daha az oyuncuya düşerse, hakem maçı durdurur ve takım hükmen 0-3 mağlup sayılır.
6. Sakatlanan oyuncu tedavi sonrası sahaya dönebilir mi?
Cevap: Evet, sakatlanan oyuncu tedavi olup kendini iyi hissederse sahaya dönebilir. Ancak hakemin izniyle ve oyun durduktan sonra (taç, korner vb.) sahaya girebilir.
7. Uzatma devrelerinde ek değişiklik hakkı var mı?
Cevap: Bazı turnuvalarda (Türkiye Kupası, UEFA Şampiyonlar Ligi vb.) uzatma devrelerinde +1 ek değişiklik hakkı vardır. Ancak normal lig maçlarında uzatma devresi yoktur.
8. Yedek oyuncu sakatlanırsa ne olur?
Cevap: Yedek oyuncu henüz oyuna girmeden sakatlanırsa, listeden çıkarılır ve yerine başka bir yedek oyuncu giremez. Takım, bir yedek oyuncu eksiğiyle devam eder.
9. Oyuncu kırmızı kart görürse yerine yeni oyuncu girer mi?
Cevap: Hayır, kırmızı kart gören oyuncu yerine yeni oyuncu giremez. Takım, eksik oyuncu ile devam eder. Ancak eğer oyuncu değişikliği hakkı varsa, başka bir oyuncu çıkarıp yerine yedek oyuncu girebilir (dolaylı olarak).
10. Amatör liglerde farklı mı?
Cevap: Amatör liglerde (BAL, Süper Amatör vb.) genelde daha fazla oyuncu değişikliği hakkı vardır (5 değişiklik, 10 yedek). Ancak temel kural aynıdır: Değişiklik hakkı bittiyse veya yedek yoksa, takım eksik oyuncu ile devam eder.
Takımlar Nasıl Hazırlık Yapmalı?
Teknik Direktör Stratejisi
1. Yedek Oyuncu Bırakma: Teknik direktör, her zaman 1-2 yedek oyuncu bırakmalı (sakatlık riski için).
2. Çok Yönlü Oyuncular: Yedek kulübesinde, birden fazla pozisyonda oynayabilen oyuncular bulundurmalı. Örneğin, hem stoper hem de bek oynayabilen oyuncular.
3. Yedek Kaleci: Mutlaka bir yedek kaleci bulundurmalı. Eğer ilk kaleci sakatlanırsa, saha oyuncusunun kaleci olması çok risklidir.
4. Sakatlık Protokolü: Takım doktoru ve fizyoterapist, sahada hızlı müdahale edebilmeli. Oyuncunun sahaya dönüp dönemeyeceğini hızlıca değerlendirmeli.
Oyuncu Hazırlığı
1. Fiziksel Kondisyon: Oyuncular, maç boyunca eksik oyuncu ile oynama ihtimaline karşı iyi kondisyonda olmalı.
2. Mental Hazırlık: Oyuncular, eksik oyuncu ile oynamanın zorluğunu bilmeli ve mental olarak hazır olmalı.
3. Taktiksel Esneklik: Oyuncular, farklı pozisyonlarda oynayabilmeli. Örneğin, bir forvet oyuncusu gerekirse orta sahada oynayabilmeli.
Yedek Oyuncu Kalmadıysa Takım Eksik Oynar
Yedek oyuncu kalmadıysa ve oyuncu değişikliği hakkı bittiyse, sakatlanan oyuncu yerine kimse girmez. Takım, eksik oyuncu ile maça devam eder. Bu, futbolun temel kurallarından biridir ve oyuncu sağlığı ile rekabet adaletini dengeler.
Temel Kurallar Özeti:
- Minimum 7 oyuncu ile maç devam edebilir
- 7’den az kalırsa hükmen mağlubiyet (0-3)
- Kaleci sakatlanırsa saha oyuncusu kaleci olur
- Kafa çarpışması istisnası: Ek değişiklik hakkı (IFAB 2021)
- Sakatlanan oyuncu tedavi sonrası sahaya dönebilir
Modern futbolda, 5 oyuncu değişikliği hakkı sayesinde takımların yedek oyuncu kalmama riski azaldı. Ancak yine de teknik direktörler, dikkatli olmalı ve her zaman yedek oyuncu bırakmalıdır.
Kafa çarpışması istisnası, IFAB’ın oyuncu sağlığına verdiği önemi gösterir. Beyin sarsıntısı çok ciddi bir sakatlıktır ve hemen müdahale gerektirir. Bu kural sayesinde, takımlar artık oyuncu sağlığını riske atmadan değişiklik yapabilir.
