Yedek Oyuncu Kalmadıysa Sakatlanan Oyuncu Yerine Kim Girer?
Yedek oyuncu kalmadıysa sakatlanan oyuncu yerine kimse girmez; takım eksik devam eder. Kural, kaleci istisnası, yedi sınırı ve çocuk maçı.
- Yazan
- İçerik Editörü
- Bölüm
- 23
- Okuma
- 15 dk
Bu Yazıda Neleri Anlattık?
Yedek oyuncu kalmadıysa sakatlanan oyuncu yerine kim girer?
Kimse girmez. Yedek oyuncu kalmadıysa sakatlanan futbolcunun yerine yeni biri alınamaz ve takım eksik oyuncuyla devam eder. Çünkü kural, değişikliği yalnızca isimli bir yedekle tanımlar. Tek ayrıntı kalecidir: kaleci devam edemezse sahadaki bir oyuncu kaleci olur.
Bu bir özet. Ayrıntılar, örnekler ve sık sorulan sorular yazının devamında.22 bölüm · 15 dk okumaBu cevap kısa, ama arkasında birkaç ayrı kural çalışır. Hakem sakatlığı nasıl ele alır, oyuncu sahaya dönebilir mi, takım en az kaç kişiyle oynar? Biz bu yazıda tam olarak bu soruya odaklanıyoruz. Genel değişiklik sayısını baştan anlatmıyoruz, çünkü oyuncu değişikliği kuralları yazımız o çerçeveyi veriyor.
Kuralların dayanağı IFAB Oyun Kuralları kitapçığının güncel sürümüdür.
Kulübede kimse kalmadı ile değişiklik hakkı bitti aynı şey mi?
Hayır, bu iki durum farklı sebeplerle aynı sonuca varır. Birincisinde isimli yedeklerin hepsi oyuna girmiştir. İkincisinde yedekler kulübededir, ama takımın hakkı ya da fırsatı tükenmiştir. Her iki durumda da sahaya yeni oyuncu çıkamaz.
Fark, yazının asıl konusunu belirler. Değişiklik hakkı biten takım yazımız hak sayacına bakar. Burada ise önce kulübenin boşalmasına bakıyoruz. Bu hâl, maç öncesi yedek listesiyle ilgilidir ve antrenör o listeyi hazırlarken yönetebilir.
Kanun 3 yedeklerin adlarının maçtan önce hakeme verilmesini ister. Hakem, listede olmayan birini sonradan yedek olarak kabul etmez. Dolayısıyla kulübeyi dolduran şey, maç öncesi verilen listedir; maç sırasında değişmez.
Dört ihtimali tek tabloda görelim
Aşağıdaki tablo, kuralların mantıksal uygulamasıdır. Resmî bir örnek listesi değildir; saha uygulamasına ve yoruma dayanır. Hakem her durumda yetkilidir.
| Durum | Yedek var mı? | Hak var mı? | Sakatlanan oyuncu için sonuç |
|---|---|---|---|
| Sıradan lig maçı, erken dakika | Evet | Evet | Hakem haberdar edilir, yedek girer |
| Kulübe boşaldı, hak duruyor | Hayır | Evet | Yerine kimse giremez, takım eksik devam eder |
| Yedekler kulübede, hak bitti | Evet | Hayır | Yedek giremez, takım eksik devam eder |
| Hem yedek hem hak yok | Hayır | Hayır | Takım eksik devam eder, yedi sınırı izlenir |
| Kaleci sakatlandı, yedek yok | Hayır | Fark etmez | Sahadan biri kaleci olur |
| Çocuk maçı, geri dönüşlü değişiklik açık | Evet | Sınırsız olabilir | Organizasyon talimatına bağlıdır |
Tablodaki son satır özellikle önemlidir. Resmî maç kuralları ile çocuk turnuvası kuralları ayrı çalışır. Bu konuya aşağıda ayrıca değineceğiz.
Kanun 3 yedeğin girişi için hangi şartları koşar?
Kitapçık yedek girişini üç şarta bağlar. Hakem önceden haberdar edilmelidir. Giriş ancak oyun durmuşken ve orta çizgiden olur. Yedek sahaya girdiği anda değişiklik tamamlanır.
- Antrenör yedeğin adını maçtan önce hakeme verir.
- Sahadan çıkan oyuncu yerine girecek kişiden önce sahayı terk eder.
- Hakem işaret verir, yedek de ancak o zaman sahaya girer.
- Çıkan oyuncu resmî maçta bir daha oynayamaz.
Bu şartların hiçbiri sakatlık için gevşemez. Yani sakatlık, kuralın aradığı koşulların yerine geçmez. Sakat oyuncu çıkıyorsa, yerine girecek kişinin listede olması ve hakkın bulunması gerekir.
Resmî yarışmalarda yedek sayısını yarışma kuralları belirler. Kitapçık bu sayının üçten en fazla on beşe kadar olabileceğini yazar. Taraflar anlaşamazsa ya da kimse hakemi bilgilendirmezse kitapçık her takıma en çok altı yedek tanır. Türkiye'deki belirli bir organizasyon için sayıyı yedek kulübesi yazımızdan ve organizasyonun talimatından kontrol edin.
Sakatlanan oyuncu sahada tedavi edilebilir mi?
Genel kural olarak hayır. Kitapçığa göre hakem hafif sakatlıkta oyunun top dışarı çıkana kadar devam etmesine izin verir. Ağır sakatlıkta ise oyunu durdurur ve oyuncunun sahadan çıkarılmasını sağlar. Sakat oyuncu saha içinde tedavi edilemez.
Sağlık görevlisi hakemin izniyle sahaya girer. Oyuncu sedyeyle ya da yürüyerek sahadan ayrılır. Sedyeyle çıkmayı reddeden oyuncu, kitapçığa göre sportmenliğe aykırı davranıştan sarı kart görebilir.
Bu nedenle "yedek yok, o zaman sahada tedavi ederiz" düşüncesi kurala uymaz. Sağlık ekibi tedaviyi saha dışında yapar. Oyun, sakat oyuncu kenardayken eksik kadroyla devam edebilir.
Kuralın istisnaları vardır. Kaleci sakatlandığında, kaleci ile saha oyuncusu çarpıştığında ya da aynı takımın iki oyuncusu çarpıştığında hızlı değerlendirme için sahadan çıkmak gerekmez. Ağır bir sakatlık varsa da aynı durum geçerlidir. Ayrıca rakibin sert faulüyle sakatlanan oyuncunun değerlendirmesi hızlıca biterse oyuncu sahada kalabilir; rakibe sarı ya da kırmızı kart gösterilmesi şartı aranır.
Yedek oyuncu kalmadıysa sakatlanan oyuncu sahaya geri dönebilir mi?
Evet, dönebilir; ama bunun için hakemin izni ve belirli bir bekleme şartı vardır. Güncel kitapçık, sakatlık yüzünden oyun durmuşsa oyuncunun sahadan çıkıp oyun yeniden başladıktan en az bir dakika sonra dönebileceğini yazar. Dönüş, top oyundaysa yan çizgiden olur.
Bu dönüş, değişiklik hakkından düşmez. Çünkü sahadan çıkan oyuncunun yerine kimse girmemiştir. Oyuncu yalnızca geçici olarak oyun dışı kalmıştır. Bu nedenle kulübesi boş bir takım için en önemli seçenek, hafif sakatlıkta oyuncuyu tedavi ettirip geri almaktır.
Fakat bu seçenek sağlık kararıdır, taktik karar değildir. Oyuncunun devam edip etmeyeceğine sağlık ekibi karar vermelidir. Antrenör "takım eksik kalmasın" diye ağrıyla oynamaya zorlamamalıdır. Çocuk ve ergenlerde bu zorlama özellikle risklidir.
Oyuncu izinsiz dönerse ne olacağı ayrı bir sorudur. Bu durumu izinsiz çıkış yazımızda ele alıyoruz. Aynı oyuncunun değiştirildikten sonra geri dönmesi ise ayrı bir yazının konusudur.
Sakatlanan oyuncu çıkarsa takım kaç kişiyle oynar?
Sakat oyuncu devam edemezse takım, sahadaki kalan oyuncularla oynar. On bir kişiyle başlayan takım on kişiye düşer. Yeni bir yedek girmediği sürece sayı aynı kalır. Rakip takım on bir kişiyle devam eder.
Eksik oyuncunun etkisini takım sahada hızla hisseder. Tek oyuncu eksikliği bile pres düzenini, genişlik kullanımını ve geri dönüşleri değiştirir. Bu konuya taktik açıdan aşağıda dönüyoruz.
Kırmızı kartla eksilen takımdaki mantık benzerdir. Oradaki kurallar için kırmızı kart sonrası değişiklik hakkı yazımıza bakabilirsiniz. Biz burada tekrar etmiyoruz; yalnızca iki durumun ortak sonucunu not ediyoruz: kural eksilen takıma ek yedek tanımaz.
Yedek oyuncu kalmadıysa takım en az kaç kişiyle devam edebilir?
IFAB Kanun 3.1'e göre iki takımdan birinde yediden az oyuncu varsa maç başlayamaz ve devam edemez. Yani yedi kişi hâlâ yeterlidir; altı kişi yeterli değildir. Sayı altıya inince maç devam edemez.
Kitapçık bir ayrıntıyı da verir. Takım, bir oyuncu kasıtlı olarak sahayı terk ettiği için yediden aşağı düşmüşse hakem avantaj uygulayabilir. Ancak top bir sonraki sefer oyun dışına çıktığında maç yeniden başlatılamaz.
Kural sayıyı verir, sonucu vermez. Maç tatil edildikten sonra skorun nasıl belirleneceğini IFAB değil, yarışmayı düzenleyen kurum çözer. Bunu yedi kişi sınırı yazımızda daha geniş işledik.
Bazı anlatımlarda "hükmen 0-3" ifadesi kesin bir kural gibi verilir. Bu sonuç IFAB kitapçığında yer almaz. Sonucun nasıl belirleneceği organizasyon talimatına bağlıdır, o yüzden yazıda sabit skor vermiyoruz.
Yedek oyuncu kalmadıysa kaleci sakatlandığında ne olur?
Sahadaki oyunculardan biri kaleci olur. Yedek kaleci yoksa ya da hak bittiyse başka çözüm yoktur. Bu oyuncu, kaleci olarak diğer oyunculardan ayırt edilebilen bir forma giyer ve ceza alanında topu elle oynayabilir.
Kalecinin kim olacağını teknik ekip belirler. Hakem değişiklikten önce haberdar edilmelidir ve oyun durmuş olmalıdır. Kaleciyle sahadaki bir oyuncunun yer değiştirmesi, sahaya yeni biri girmediği için değişiklik hakkından düşmez. Bu ayrımı kaleci değişikliği yazımız ayrıntılı işliyor.
Kaleci kırmızı kart görmüşse tablo ayrıca değişir. Orada sahadan çıkan kalecinin yerine kimin geçeceğine bağlı olarak başka seçenekler doğar. Bu durumu kaleci kırmızı kart yazısı anlatır.
Saha uygulaması olarak şunu öneriyoruz: Kulübesi dar bir takım, maçtan önce kalecilik yapabilecek bir oyuncuyu belirlemelidir. Böyle bir oyuncu, olası bir sakatlıkta kararsızlığı ortadan kaldırır.
Beyin sarsıntısı şüphesi eksik oyuncu sayısını değiştirir mi?
Kitapçık, yarışmaların kalıcı sarsıntı değişikliği kullanabileceğini söyler. Bu seçenek organizatör kararına bağlıdır ve her maçta zorunlu değildir. Uygulama ayrıntılarını kitapçığın ek notlarında okumak gerekir.
Bazı anlatımlarda geçen "2021'den itibaren kafa çarpışmasında +1 değişiklik ve rakibe de aynı hak" gibi kesin ifadeler, güncel metindeki karşılığı gösterilmedikçe kesin bilgi sayılmamalıdır. Kendi organizasyonunuzda sarsıntı yedeği olup olmadığını talimattan öğrenin.
Sağlık açısından asıl kural daha basittir: sarsıntı şüphesi varsa oyuncu sahadan çıkar. Yedeğiniz olmasa bile bu kural değişmez. Şüpheli bir çocuğu "takım eksik kalmasın" diye sahada tutmak kabul edilemez. Sağlık ekibi yoksa 112'yi arayın.
Çocuk futbolunda yedek oyuncu kalmadıysa kural farklı mı?
Çoğu zaman evet. IFAB 11'e 11 resmî kuralını yazar, ama yaş kategorilerinde saha, süre, oyuncu sayısı ve değişiklik düzenini federasyonlara ve organizatörlere bırakır. Türkiye'de çocuk ligi ya da turnuvası talimatı farklı bir düzen getirebilir.
Bu yüzden turnuva sabahı üç şeyi öğrenin: kadroya kaç oyuncu yazılır, değişiklik sınırlı mı, geri dönüşlü değişiklik var mı. Bu üçü bilinmeden "yedek kalmadı" paniği yaşanabilir. Çocuk ligleri için sabit sayı yazmıyoruz, çünkü her organizasyonun talimatı ayrıdır.
Kitapçıktaki bir ifade çocuk futbolunu doğrudan ilgilendirir: geri dönüşlü değişikliklere yalnızca gençlik, veteran, engelli ve taban futbolunda izin verilir. Ayrıca bu izin, ulusal federasyon, konfederasyon ya da FIFA onayına bağlıdır. Halı saha için tek bir resmî kural kitabı olmadığını da halı saha kuralları yazımızda anlattık.
Geri dönüşlü değişiklik çocuklarda neden işe yarar?
Geri dönüşlü değişiklikte çıkan oyuncu daha sonra yeniden oyuna girebilir. Bu, kulübesi kısa bir takımda sakatlık yaşansa bile çocuğun dinlenip geri dönmesini mümkün kılar. Ayrıca herkesin oynama süresini dengelemeye yardım eder.
Bu düzenin gelişimsel yararını inceleyen araştırma sınırlıdır. Dinlenme, oyun süresi ve ağrı konusunda çocuğun kendi bildirimi önemlidir.
- Çocuk ağrı bildirirse oyun ritmine bakmadan çıkar.
- Yorgun görünen oyuncu önce dinlenir, antrenör dönüş kararını sonra verir.
- Ağrı sürüyorsa çocuk aynı maçta geri dönmez.
- "Bu maçta yedeksin" demek yerine rotasyonu çocuğa açıklayın.
Yedekte kalan çocukların duygusal tarafı için yedek kalan çocuğa ebeveyn yaklaşımı yazımıza göz atın. Sakatlanan çocuğun ruh hâli de bunun kadar önemlidir.
Eksik oyuncuyla oynayan takım sahada nasıl düzen kurar?
Bu bölüm kural değil, saha uygulamasına ve yoruma dayanır. Oyuncu sayısı azalınca ilk iş alanı küçültmektir. Takım dar ve kompakt savunur, rakibi kanatlara yönlendirir. Pres yüksekten başlamaz.
| Sorun | Olası çözüm |
|---|---|
| Orta sahada sayı eksik | Hat aralarını kısaltmak, hücumda bir oyuncuyu geride tutmak |
| Kanatlarda boşluk | Kanat oyuncusunun içeri kapanması, bek desteği |
| Fiziksel yük artışı | Top sahibi olunca tempo düşürmek, kısa paslarla dinlenmek |
| Çocuk takımında eksik oyuncu | Oyunu basitleştirmek, mevki öğretmeyi bırakmak |
Çocuk ve amatör takımlarda bu düzeni karmaşıklaştırmayın. 7'ye 7 ya da 9'a 9 oynayan bir takımda tek oyuncunun eksilmesi sahanın çoğunu açık bırakır. Burada amaç sistem kurmak değil; çocukların bunalmadan oyunu sürdürmesidir. Daha fazla yaş grubu bilgisi için minikler programları sayfamıza bakabilirsiniz.
Antrenmanda eksik oyuncu senaryosu nasıl çalışılır?
Amacı, çocukların bir arkadaşları sakatlandığında paniğe kapılmadan oyuna devam etmesini öğrenmesidir. Yaşa uygun bir tempoyla, kısa süreli ve ağrısız şekilde uygulanmalıdır.
- Kurulum: Küçültülmüş sahada 5'e 5 ya da 6'ya 6 küçük alan oyunu. Her takımda bir yedek bekler.
- Amaç: Oyun sırasında oyuncu sayısı azalınca alanı ve görevleri yeniden paylaşmak.
- Kural: Antrenör bir oyuncuya "sakatlandın" der, oyuncu kenara çıkar. Yerine yedek girmez. Takım bir tur boyunca eksik oynar.
- İlerleme: Önce 2 dakikalık turlar, sonra oyuncular dönüşümlü olarak eksik kalan taraf olur. Tur sayısını çocuğun yaşına ve yorgunluğuna göre sınırlayın.
- Hata: Aynı çocuğun hep eksik kalan rolde bırakılması ve yorgun çocuğun tur arası dinlenmeden devam ettirilmesi.
Drill sırasında ağrı bildiren çocuk hemen bırakır. Oyuncuyu "sakatlanan" rolüne sokarken gerçek bir ağrıyı oyundan ayırt etmek zordur. Bu yüzden antrenör çocuklara baştan sinyal kuralını anlatmalıdır: gerçek ağrıda "dur" demek serbesttir ve tartışılmaz.
Yedek oyuncu kalmaması riski maç öncesinde nasıl azaltılır?
En etkili yöntem, maç öncesi yedek listesini bilinçli hazırlamaktır. Listeye yazabileceğiniz en çok oyuncuyu yazın; çünkü sonradan ekleme yapamazsınız. Bu kural, çocuk turnuvalarında talimata göre değişebilir.
- Organizasyon izin veriyorsa yedek sayısını üst sınıra yakın tutun.
- En az bir yedeği kalecilik yapabilecek biri olarak belirleyin.
- Hastalık ya da sakatlık yüzünden kadro eksik kalırsa maçtan önce organizatöre haber verin.
- Rotasyonu çocukların maç yükünü dengeleyecek biçimde planlayın.
Amaç, bir sakatlık durumunda takımın boşa düşmemesidir. Sakatlığı baştan önleme çabası ise başka bir konu; ısınma ve yük yönetimi yazılarımız oraya değinir.
Antrenör sakatlık anında hangi sırayla davranmalı?
Sakatlık anında panik, kurala bakmaktan daha çok zarar verir. Bu yüzden sırayı baştan bilmek, hem oyuncuyu korur hem de hakemle gereksiz tartışmayı önler.
- Önce oyuncunun bilincine ve nefesine bakın. Durum ağırsa hakem oyunu zaten durdurur ve sağlık ekibini çağırır.
- Ardından hakemin izniyle sağlık görevlisini sahaya alın. Antrenör olarak çocuğu sahada hareket ettirmeyin.
- Sonra yedeklere bakın. Listede yedek var mı, hak var mı? Yoksa takımı eksik oyuncuya göre hemen yeniden düzenleyin.
- Son olarak kaleci mi sakatlandı diye kontrol edin. Öyleyse hakeme kimin kaleye geçeceğini bildirin.
Bu sıra, tek bir mantığa dayanır: önce sağlık, sonra kural, en sonda taktik. Çünkü sakatlanan oyuncunun durumu belirsizken taktik değişiklik yapmak yanlış karar vermenize yol açar. Üstelik çocuk sporcuda yanlış bir "devam et" demek, küçük bir sakatlığı büyütebilir.
Eğer maç sırasında sakatlığın ciddiyetinden emin değilseniz, daha temkinli seçeneği tercih edin. Eksik oyuncuyla oynamak bir maçı kaybettirebilir, ancak yanlış tanılı bir sakatlık çocuğun aylarını alabilir.
Eksik kalan takım kalan hakları nasıl kullanmalı?
Kulübesi boşalan bir takımın elinde bazen hâlâ hak vardır, ama yedek yoktur. Bu durumda hak, kâğıt üzerinde kalır. Yani hak sayısına bakarak plan yapmak yetmez; önce kaç kişinin gerçekten yedek olarak hazır beklediğine bakmak gerekir.
Bir yorum olarak şunu söyleyebiliriz: yedeği az olan bir antrenör, değişikliklerini erken harcamamalıdır. Çünkü kulübede kalan her oyuncu, ileride yaşanabilecek bir sakatlığa karşı bir güvencedir. Örneğin yalnızca iki yedeğiniz varsa, ilk yarı henüz bitmeden ikisini de sahaya sürmek riskli olur.
Öte yandan çocuk maçlarında durum farklıdır. Orada amaç çoğunlukla oyun süresini paylaştırmaktır. Dolayısıyla rotasyon planınızı organizasyonun değişiklik düzenine göre baştan yapın. Hak sınırsızsa sakatlık için ayrıca saklamanıza gerek kalmaz, ancak yorgun çocuğu dinlendirme fırsatınız artar.
Bu planlama bir kural değil, tercihtir. Her takımın kadrosu, yaşı ve maç ritmi farklıdır. Siz yine de iki soruyu maçtan önce yanıtlayın: kaç yedeğim var ve bunlardan hangisi kalecilik yapabilir?
Yedek kulübesi ile hakem arasındaki iletişim neden önemlidir?
Değişikliğin tamamı hakemin bilgisi ve işaretiyle işler. Hakem değişikliği bilmezse yedek sahaya giremez. Ayrıca kaleci yer değişimi de aynı şekilde önceden haber ister. Dolayısıyla sakatlık anında karışıklık, çoğu zaman iletişim eksikliğinden çıkar.
Bu yüzden antrenör ve yedekler, sakatlık anında kenardan hakeme seslenip beklemek yerine, görevli yardımcıyla ya da dördüncü hakemle düzenli iletişim kurmalıdır. Organizasyonunuzda dördüncü hakem yoksa, hakemin hangi yöntemle uyarılacağını maç öncesinde sorun. Amatör ve çocuk maçlarında hakem sayısı da sık sık değişir.
Teknik alanın kuralları ayrı bir konudur. Antrenörün kenarda neler yapabildiğini teknik alan yazımızda bulabilirsiniz. Burada yalnızca şunu not edelim: bağırmak, hakemi harekete geçirmez; sakin ve net bir işaret daha etkilidir.
Çocuk maçlarında bu iletişimi veli de bozabilir. Tribünden gelen yönlendirmeler, hakemin işini zorlaştırır. Bu nedenle veliler, sakatlık anında antrenöre ve sağlık ekibine alan açmalıdır.
Eksik kalan çocuk takımına antrenör nasıl moral verir?
Bu bölüm bilimsel bir çalışmaya dayanmaz. Çocuklar bir arkadaşları sakatlanıp takım eksik kalınca çoğu zaman korkar. Bazıları suçluluk hisseder, bazıları ise yarışı bırakmak ister. Bu yüzden antrenörün ilk cümlesi sakin olmalıdır.
- Sakatlanan çocuğun yanına bir yetişkin gönderin ve takıma durumu kısaca açıklayın.
- Takıma tek bir görev verin: top elde kalınca sakin oynayın, alanı dar tutun.
- Skor geride olsa bile çocukları azarlamayın; çünkü baskı hata sayısını artırabilir.
- Maç sonunda eksik kalan oyuncuları ayrıca tebrik edin.
Ayrıca sakatlanan çocuğu unutmayın. Kenarda bekleyen çocuk, takımın kaybı konusunda kendini sorumlu hissedebilir. Maçtan sonra ona önce nasıl hissettiğini sorun, sonra maçı konuşun. Böylece çocuk, sakatlığın kimsenin hatası olmadığını öğrenir.
Veliler de bu süreçte örnek olur. Tribünde sakin kalan bir veli, çocuğun kaygısını azaltır. Bağıran bir veli ise durumu daha ağır hâle getirir. Yani moral, yalnızca antrenörün değil, çevredeki bütün yetişkinlerin işidir.
Bu konuda en sık yapılan yanlışlar nelerdir?
Sahada ya da tribünde sık duyulan inançlar vardır. Hepsi kitapçıkla çelişir.
- "Sakatlanan oyuncunun yerine kimse girmezse maç biter." Yanlış; maç yedi kişiye kadar sürer.
- "Sağlık gerekçesiyle ek değişiklik yapılır." Genel bir kural olarak yok; sarsıntı yedeği organizatörün tercihidir.
- "Sakatlanan oyuncuyu sahada tedavi edip devam ettiririz." Sağlık ekibi tedaviyi saha dışında yapar; istisnalar sınırlıdır.
- "Kaleci sakatlanırsa maç durur ve yenisi alınır." Yedek yoksa sahadaki biri kaleci olur.
- "Çocuk maçında da aynı sayıda değişiklik vardır." Organizasyon talimatına bağlıdır.
Bu inançların çoğu, farklı kuralların birbirine karışmasından doğar. Kırmızı kart, sakatlık ve kulübenin boş olması birbirine benzer görünür, ama her biri ayrı bir hükme bağlıdır.
Hakemin takdiri nerede başlar?
Bu başlıktan önce bir not düşelim: hakemin takdiri keyfilik demek değildir. Kitapçık hakeme belirli ölçütler verir ve hakem bunlara göre davranır. Siz de bu ölçütleri bilirseniz sahadaki kararları daha kolay anlarsınız. Örneğin hafif sakatlıkta oyun sürer, ancak oyuncu ağır yaralıysa hakem hemen durdurur.
Hakem birkaç noktada takdir kullanır. Sakatlığın hafif mi ağır mı olduğunu hakem değerlendirir. Oyunun hemen durup durmayacağına, avantaj uygulanıp uygulanmayacağına ve sağlık ekibinin sahaya ne zaman gireceğine de o karar verir.
Kural, hakeme sağlık kararı verdirmez. Oyuncunun devam edebileceğine sağlık ekibi karar verir; hakem usulü yönetir. Takımlar bu ayrımı bilirse "hakem bizi bekletti" tartışmaları azalır.
Oyuncu bilinç kaybı gibi acil bir tabloyla yere düşerse oyun hemen durur. Bu durumda yedeğin varlığı tartışılmaz, çünkü önce ilk yardım gelir. Bunu bilinç kaybı yazımızda anlattık.
Genel akışı ve hakemin durdurma mantığı için oyuncu sakatlandığında maç durur mu yazısı da yardımcı olur.
Sakatlık sonrası sahaya dönüş kararını kim verir?
Karar zinciri basittir ve her halkanın ayrı görevi vardır. Sağlık ekibi oyuncunun durumunu değerlendirir. Hakem, kuralın izin verdiği yoldan dönüşü onaylar. Antrenör ise yalnızca oyuncunun yerini ve görevini planlar. Dolayısıyla kimse başkasının kararını üstlenmemeli.
Oyuncunun sahaya dönüp dönmeyeceği tıbbi bir karardır. Kuralın izin verdiği dönüş, oyuncunun dönmesi gerektiği anlamına gelmez. Hakem izin verse bile hekim ya da sağlık görevlisi "hayır" derse oyuncu geri dönmez.
Çocuklarda bu daha da önemlidir. Büyüme çağındaki bir sporcuda ağrı, "geçer" denilerek yok sayılmamalıdır. Şiddetli ağrı, şişlik, yük verememe ya da baş darbesi varsa çocuk oyuna dönmez ve ailesi onu hekime götürür.
Bu yazı tıbbi tavsiye değildir. Acil durumda 112'yi arayın. Bir okulda sağlık önlemlerinin yetersiz olduğunu düşünüyorsanız önce okul yönetimiyle konuşun; çözüm bulunamazsa şikâyet yolları sayfasına bakabilirsiniz.
Veli ve antrenör için hızlı kontrol listesi neler içerir?
Maç günü bu kısa listeyi aklınızda tutun.
- Organizasyonun talimatını okuyun: kaç yedek, kaç değişiklik, geri dönüşlü değişiklik var mı?
- Yedek listesini tam yazın ve kalecilik yapabilecek biri belirleyin.
- Sakatlıkta oyun durunca tedaviyi sahada değil, kenarda yapın.
- Çocuk ağrı bildirirse yedek olsun ya da olmasın oyundan alın.
- Takım yediye düşerse maçın devamını hakemin ve organizatörün kararına bırakın.
Daha geniş bir okul seçimi ve program bilgisi için futbol okulları sayfamıza bakabilirsiniz. Kuralları kitapçıktan kendiniz okumak isterseniz IFAB Oyun Kuralları sayfası ve TFF sitesi birincil kaynaktır.
Sıkça sorulan sorular
Yedek oyuncu kalmadıysa takım kaç kişiyle devam eder?
Takım, sahada kalan oyuncularla oynar. Kitapçığa göre iki takımdan birinde yediden az oyuncu kalırsa maç devam edemez. Yani yedi kişi yeterlidir, altı değildir. Yedek girmediği için sayı kendiliğinden artmaz ve rakip kadrosunu korur. Hakem kararı usulü yönetir, sağlık kararını ise sağlık ekibi verir.
Kulübedeki yedekler hakkı bittiği için giremiyorsa ne olur?
Yedek girişi hem listede isimli yedek hem de kalan hak ister. Hak ya da fırsat bittiyse kulübedeki oyuncular da giremez. Sakatlanan oyuncu çıkarsa takım eksik devam eder. Çocuk turnuvalarında geri dönüşlü değişiklik açıksa durum organizasyon talimatına göre değişir. Bu seçenek organizatöre göre değişebilir.
Sakatlanan oyuncu tedaviden sonra sahaya dönebilir mi?
Evet, hakem izin verirse ve sağlık ekibi uygun görürse dönebilir. Güncel kitapçık, sakatlık yüzünden çıkan oyuncunun oyun yeniden başladıktan bir dakika sonra dönebileceğini yazar. Dönüş yan çizgiden yapılır. Çocuklarda ağrı varsa oyuncu geri dönmez. Ayrıntı için organizasyon talimatına bakın. Bu karar herkesi bağlar.
Kaleci sakatlandı ve yedek kaleci yoksa kim kaleye geçer?
Sahadaki oyunculardan biri kaleye geçer. Oyun yeniden başlamadan önce takımın bir kalecisi olmalıdır. Bu kişi ayırt edici bir forma giyer ve ceza alanında topu elle oynayabilir. Hakem önceden bilgilendirilir ve oyun durmuş olmalıdır. Kesin sayı için kendi organizasyonunuzun talimatını okuyun.
Çocuk maçlarında yedek oyuncu sayısı neden değişir?
IFAB resmî kuralları koyar, ama yaş kategorilerinde oyuncu sayısı ve değişiklik düzenini federasyonlara ve organizatörlere bırakır. Türkiye'de çocuk ligi ya da turnuvası talimatı farklı bir düzen getirebilir. Bu nedenle maçtan önce organizasyonun talimatını okumak gerekir. Şüphede her zaman oyuncunun sağlığı önce gelir.
Sarsıntı şüphesi olan oyuncu için yedek yoksa ne yapılır?
Şüphe varsa oyuncu sahadan çıkar, yedeğin olup olmaması bu kararı değiştirmez. Kitapçık, yarışmaların kalıcı sarsıntı değişikliği kullanabileceğini söyler, ama bu organizatörün tercihidir. Tehlike işareti varsa 112 aranır ve oyuncu hekime gösterilir. Bu nedenle antrenör ve veli birlikte hareket etmelidir. Bu ilke her yaşta geçerlidir.
Bu yazıyı yapay zekâ ile özetleyin
Kullandığınız asistan bu rehberi okuyup sizin için kısaca özetlesin; yanıtında kaynak olarak bu sayfanın bağlantısı yer alır.
ChatGPT ile özetle (yeni sekmede açılır)
Claude ile özetle (yeni sekmede açılır)
Perplexity ile özetle (yeni sekmede açılır)
Google AI Modu ile özetle (yeni sekmede açılır)
Copilot ile özetle (yeni sekmede açılır)
Grok ile özetle (yeni sekmede açılır)
Asistanlar yanıtlarını kendileri üretir ve hata yapabilir. Ücret, kayıt ve sağlıkla ilgili kararlarda okulla ya da uzmanla doğrudan görüşün.