Forvet ve Bitiricilik Antrenmanı

Bitiricilik, bir gol fırsatını gole çevirme becerisidir ve tek bir vuruştan ibaret değildir. Topun geleceği yere zamanında varmak, ilk dokunuşla topu vuruşa hazırlamak, şut mu pas mı kararını vermek, topu kalecinin uzanamayacağı yere göndermek ve bütün bunları baskı altında bozmadan yapmak aynı zincirin halkalarıdır. Bitiricilik antrenmanı bu halkaları önce ayrı ayrı çalıştırır, sonra maça benzeyen koşullarda birleştirir. Halkaların ayrıntılı anlatımını ve on dril örneğini santrfor bitiricilik antrenmanı yazımızda bulabilirsiniz; bu sayfa planı kurmaya ve ilerlemeyi ölçmeye odaklanır.

Bitiriciliği takım antrenmanından ayrıca çalışmanın nedeni basittir: Takım antrenmanında bir oyuncunun kaleye vuracağı top sayısı sınırlıdır ve sürenin çoğu oyunun bütününe ayrılır. Bireysel ya da küçük grup çalışmasında ise aynı sürede çok daha fazla vuruş yapılır, her vuruştan sonra kısa bir geri bildirim verilir ve sonuçlar kayda geçer.

Neye öncelik verileceğini maç verileri de gösteriyor. 1966-2018 arasındaki 14 Dünya Kupası'nda atılan 1.881 golü inceleyen bir çalışmada gollerin yüzde 76'sı ceza sahası içinden geldi (altı pas dahil; penaltılar ayrı sayıldı) ve incelenen gollerin yüzde 62,5'i tek dokunuşla atıldı. Bu veriler üst düzey erkek futbolundan gelir; çocuk ve amatör maçlarda oranlar farklı olabilir. Yine de antrenmanın ağırlığını uzaktan sert şuta değil, ceza sahası içinde hızlı ve isabetli bitirişe vermek için güçlü bir işarettir.

Futbolcuysanız bu çalışma yalnız santrforlar için değildir: kanat oyuncusu, ofansif orta saha ve halı sahada gol yükünü taşıyan herkes aynı becerilerden yararlanır. Bir kulüp seçmesine hazırlanıyorsanız bitiricilik çalışmasını seçme hazırlık planınızla birlikte düşünün. Çocuğunuz için arıyorsanız planlayıcıda yaşını seçmeniz yeterli; mesafe, set büyüklüğü ve toplam vuruş sayısı çocuğa göre küçülür, kafa vuruşu yer almaz.

Golün büyük kısmı topa doğru zamanda ve doğru yerde dokunmakla başlar. Forvetin en sık kullandığı dört koşu şunlardır: kanattan gelen ortaya ön direğe hızlı koşu, top yüksek ya da uzun geldiğinde arka direğe geç koşu, çizgiye inen kanadın geri çektiği pası penaltı noktası çevresinde karşılamak için gecikmeli koşu ve savunma çizgisinin arkasına atılan topa çapraz koşu. Arka direk koşusunun zamanlamasını arka direk koşusu rehberimizde, çapraz koşunun savunmayı nasıl bozduğunu çapraz koşu yazımızda ayrıntılı anlattık.

Koşu çalışırken en çok karıştırılan konu ofsayttır. Oyun Kuralları'na göre ofsayt konumunda bulunmak tek başına ihlal değildir; konum, takım arkadaşının topa oynadığı ya da dokunduğu anda değerlendirilir. Sondan ikinci rakiple aynı hizadaki oyuncu ofsayt konumunda sayılmaz, kollar ve eller de hesaba katılmaz. Taç, kale vuruşu ya da köşe vuruşuyla doğrudan size gelen top için ofsayt uygulanmaz. Bu yüzden koşu antrenmanında asıl ölçü hızın kendisi değil, pasın çıktığı anda nerede olduğunuzdur.

Planlayıcıda kişi sayısını "2 kişi" ya da "Kaleciyle" seçip odağı "Ceza sahası koşuları" yaptığınızda koşu drilleri öne çıkar. Çapraz koşu drilinde iki koni savunma çizgisini temsil eder: Pas çıktığında konilerin önündeyseniz o turu ofsayt sayın ve not edin. Ortayı yapan ya da pası veren ortağınız her turda zamanlamayı biraz değiştirsin; böylece koşuyu ezberle değil, pasörün gövdesini ve topu okuyarak yaparsınız.

Koşudan önce kısa bir ters hareket, yani önce bir adım geriye ya da yana, sonra hızla öne çıkış, savunmacının görüş alanından çıkmanızı sağlar. Bu küçük hareketi her tekrarda bilinçli yapın ki maçta kendiliğinden çıksın.

Ceza sahasında top çoğu zaman tercih ettiğiniz ayağa gelmez ve güçlü ayağa çevirmek için harcanan her dokunuş savunmacıya ve kaleciye zaman kazandırır. Zayıf ayağın çalışmayla gelişebileceğine dair bir bulgu, 15-20 yaşındaki 39 futbolcuyla yapılan küçük bir çalışmadan geliyor. Sekiz hafta boyunca maç oyunu dışındaki bütün antrenman bölümlerinde zayıf ayağını kullanan grup, aynı takımdaki kontrol grubuna göre zayıf ayak testlerinde anlamlı biçimde ilerledi. Araştırmacıları da şaşırtan sonuç, bu grubun güçlü ayak testlerinde de gelişmesiydi. Çalışma küçük ve tek bir takımla yapıldığı için sonuç kesin bir kural değildir; ama zayıf ayağa ayrılan sürenin güçlü ayağı geriletmediğini düşündürür.

Uygulamada üç ilke işe yarar. Birincisi, mesafeyi kısaltın: Zayıf ayakta isabet oturmadan güç eklemek tekniği bozar. İkincisi, aynı drili iki ayakla da yapın; vuruşların bir bölümünü düzenli olarak zayıf ayağa ayırmak, ayrı bir "zayıf ayak günü"nden daha kolay sürdürülür. Üçüncüsü, zayıf ayağı dinç olduğunuz bölümde çalışın, çünkü yorgunken teknik daha kolay bozulur.

Planlayıcıda odağı "Zayıf ayak" seçtiğinizde zayıf ayak merdiveni ve köşe kapılarına plase gibi driller öne çıkar, her karta "vuruşların en az yarısını zayıf ayakla yapın" notu eklenir. İsabet sayacında her vuruştan önce "Güçlü ayak" ya da "Zayıf ayak" seçerseniz iki ayağın oranı ayrı ayrı görünür. Aradaki farkın haftalar içinde daralması, gelişimin en somut işaretidir. Evde ve sahada yapılabilecek ek alıştırmalar için zayıf ayağı geliştirme egzersizleri yazımıza bakabilirsiniz.

Antrenmanda kolayca atılan gol, maçta üç şeyle zorlaşır: zaman (savunmacı yaklaşırken karar vermek), alan (açının daralması) ve sonuç (golün ya da kaçan şutun anlamı). Bitiricilik antrenmanında bu baskıları teker teker ve kademeli eklemek gerekir; hepsini birden eklemek tekniği bozar, hiç eklememek ise maça hazırlamaz.

Baskının vuruşa etkisini inceleyen çalışmaların önemli bir bölümü penaltı üzerinedir. Deneyimli futbolcularla yapılan bir deneyde kaygının yüksek tutulduğu koşulda oyuncuların bakışı kaleciye daha erken ve daha uzun yöneldi; şutlar ortaya, kalecinin uzanabileceği bölgeye kaydı ve isabet düştü. Büyük turnuvalardaki 36 penaltı serisini ve 359 vuruşu inceleyen bir başka çalışmada, kaçırılması durumunda serinin doğrudan kaybedileceği vuruşlarda oyuncular kaleciden bakışı kaçırmaya ve vuruşu aceleyle hazırlamaya daha yatkındı; bu vuruşlarda başarı da daha düşüktü.

Bakışın çalıştırılabileceğine dair umut verici ama sınırlı bir sonuç da var. Yedi hafta boyunca bakışı hedef köşeye sabitlemeyi öğreten "sessiz göz" antrenmanı alan üniversite futbolcuları sonraki testte daha isabetli vurdu ve kalecinin kurtardığı şut sayısı yarıya indi. Ancak aynı oyuncular baskılı bir penaltı serisinde bu üstünlüğü koruyamadı. Yani rutin ve bakış çalışması işe yarayabilir, ama baskıya alışmanın yerini tutmaz.

Sahada bunu şöyle uygulayabilirsiniz: Köşeyi koşudan önce seçin, gözünüzü kaleciye değil hedefe verin, her vuruşta aynı kısa rutini koruyun ve acele etmeyin. Baskıyı sırayla ekleyin: önce süre sınırı, sonra arkadan koşan bir oyuncu, en son skor ya da "kaçırırsan biter" kuralı. Planlayıcıdaki arkadan baskı, köşe komutu ve bire bir drilleri bu sırayı izler. Şut mu pas mı kararının nasıl hızlandığını karar verme hızı rehberimizde okuyabilirsiniz.

Maç istatistiklerinde isabetli şut, gol olan ya da kalecinin kurtardığı vuruştur; direkten dönüp ağlara girmeyen top isabetsiz sayılır. Ayrımın ayrıntılarını isabetli ve isabetsiz şut yazımızda anlattık. İsabet sayacı da bu mantıkla çalışır: Kaleciyle çalışırken "Gol", "Kurtardı" ve "Dışarı"; kalecisiz çalışırken "İsabet" (seçtiğiniz köşeye ya da kapıya giden vuruş), "Kaleyi buldu" ve "Dışarı" seçenekleri vardır. Her vuruş bölge ve ayakla birlikte kaydedilir.

Kayıt tutarken en sık yapılan hata, az sayıda vuruşa fazla anlam yüklemektir. Yirmi vuruşta sekiz gol yüzde 40 eder, ama bu kadar vuruşla gerçek oranınız kabaca yüzde 22 ile yüzde 61 arasında herhangi bir yerde olabilir. Sayaç bu aralığı istatistikte Wilson aralığı denen yöntemle hesaplar ve oranın hemen altında gösterir; vuruş sayısı arttıkça aralık daralır. Bu yüzden tek bir iyi ya da kötü seans yerine haftalara yayılan eğilime bakın.

Karşılaştırmanın adil olması için koşulları sabitleyin: aynı mesafe, aynı noktalar, aynı top ve mümkünse aynı kaleci. Planlayıcı 30 dakika ve üzerindeki her plana bu amaçla 10 vuruşluk bir ölçüm serisi ekler; beşi güçlü, beşi zayıf ayakla. Ölçüm serisini ısındıktan sonra ama yorulmadan yapın ve sonucu yalnız kendi önceki oturumlarınızla karşılaştırın. Başka bir oyuncunun yüzdesiyle kıyaslamak, özellikle çocuklarda, gereksiz baskı yaratır.

Bölge kırılımı da yol gösterir: Altı pasta yüksek, ceza sahası açılarında düşük bir oran, açılı vuruşa ya da son dokunuşa çalışmak gerektiğini gösterebilir. Vuruşlarınızın hızını da merak ediyorsanız şut hızı ölçer telefonla çektiğiniz videodan km/s hesaplar. Hız ve isabeti aynı seansta birlikte izlemek, güç uğruna isabetten vazgeçip vazgeçmediğinizi gösterir.

Bitiricilik dersi, tekrar sayısının yüksek, geri bildirimin kısa ve ölçümün düzenli olduğu bir derstir. İyi bir antrenör ilk derste oyuncuyu birkaç basit vuruş ve koşuyla izler, eksik halkayı (koşu, ilk dokunuş, karar ya da vuruş) belirler ve sonraki haftaların planını buna göre kurar. Bu sayfadaki planı ve sayaç kayıtlarını bağlantıyla antrenörünüze göndermek ilk dersi hızlandırır.

Derse başlamadan önce bitiriciliğe özgü birkaç soruyu netleştirin: Derslerde kaleci olacak mı? Tam boy kale ve yeterli top var mı? İlerleme hangi testle ve ne sıklıkta ölçülecek? Zayıf ayak ve koşu çalışması planda yer alıyor mu? Kafa vuruşu çalışılacaksa yaşa uygun mu? Video çekilecekse kim çekecek ve nerede saklanacak? Video analizle uzaktan çalışmak istiyorsanız online antrenör ve video analiz sayfamız kayıt planını hazırlamanıza yardım eder.

Birebir ders teknik düzeltme ve bol vuruş için uygundur; 2-4 kişilik küçük grup ise savunmacı, pasör ve kaleciyle maça daha yakın tekrarlar sunar. Hangisinin size uyduğunu birebir futbol antrenmanı sayfasındaki karar yardımcısıyla görebilirsiniz. Kaleye geçen arkadaşınız da gelişmek istiyorsa kaleci antrenörleri ayrıca listelenir; forvet ile kalecinin aynı seansta çalışması ikisine de gerçekçi tekrar kazandırır.

Çocuğunuz için ders arıyorsanız dersin açık ve görünür bir alanda yapılması, velinin dersi izleyebilmesi ve iletişimin veli üzerinden yürümesi vazgeçilmez koşullardır. Antrenör seçimini ve güvenlik ilkelerini özel futbol dersi rehberimizde ayrıntılı anlattık. Bitiricilik alanında ders veren antrenörler bu sayfada listelenir; ilçenizi sayfanın başındaki aramaya yazarak bölgenizdeki antrenörlerin belgesini, ders yerini ve ücretini karşılaştırabilirsiniz.

Çocuklarda bitiricilik antrenmanı her şeyden önce oyun gibi olmalıdır: kısa setler, sık mola, yaşa uygun kale ve top, her turda yeni bir hedef. Planlayıcı "Çocuk (8-12)" seçildiğinde mesafeleri kısaltır, setleri beş vuruşla sınırlar, toplam vuruş sayısını düşük tutar ve kafa vuruşu drili üretmez. Kafa vuruşunun yaşa göre kurallarını ve güvenli tekniğini kafa vuruşu rehberimizde bulabilirsiniz. Küçük yaş kategorilerinde maç topu da küçüktür; çocuğun antrenmanda maçta kullandığı numaradaki topla vurması, öğrendiği tekniği maça taşımasını kolaylaştırır. Çocuğun gol sayısından çok denediği yeni vuruşu ve çabasını övün; sayaç kayıtlarını bir yarış tablosuna dönüştürmeyin.

Büyüme döneminde koordinasyon geçici olarak bozulabilir ve tekrarlayan diz ya da topuk ağrısı görülebilir. Ağrı birkaç günde geçmiyorsa, çocuk topallıyorsa ya da bölgede şişlik varsa şut çalışmasına ara verip çocuk doktorunuza danışın. Yaşa göre ders süresi, sıklık ve veli kontrol listesi için çocuklar için futbol dersi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Yetişkinlerde, özellikle uzun bir aradan sonra dönenlerde, ilk kural ısınmadan sert şuta geçmemektir. Seansa hareketli bir ısınmayla başlayın; sakatlık önleme amacıyla geliştirilen ve etkisi araştırmalarla desteklenen FIFA 11+ ısınma programını da kullanabilirsiniz. Art arda yapılan şut tekrarı kalçanın ön tarafını ve kasık bölgesini yorar; bu bölgedeki zorlanmaları kalça fleksörü sakatlığı yazımızda anlattık. Vuruş sayısını haftalar içinde kademeli artırın ve yoğun bir şut seansını maçtan bir gün önceye koymamaya çalışın; ağrı ya da sızı sürerse bir hekime ya da fizyoterapiste danışın.

Yapılabilir, ama neyin çalıştığını bilerek. Tek başına çalışmak teknik tekrar ve yerleştirme için çok verimlidir: Köşe kapılarına plase, zayıf ayak merdiveni, kendi bıraktığınız topa yarım vole ve penaltı rutini bir pasöre ya da kaleciye ihtiyaç duymaz. Bir duvarınız varsa duvardan dönen topa vuruş ve sekme takibi ilk dokunuşu ve tepkiyi de çalıştırır. Planlayıcıda "Yalnız" seçtiğinizde yalnız bu tür driller önerilir; tek topla çalışıyorsanız topu getirme süresi tekrar sayısına katılır.

Hedefi görünür kılmak tek başına çalışmayı ölçülebilir yapar. Kalenin iki köşesine birer koni ya da çanta koyarak köşe kapısı kurabilir, duvara tebeşirle bir hedef dikdörtgeni çizebilir ya da kale ağına iple hafif hedefler asabilirsiniz. Sayaçta "Kalecisiz" seçeneğini kullanın: kapıdan geçen vuruş isabet, kaleye girip kapıyı kaçıran vuruş "kaleyi buldu" olarak ayrılır.

Tek başına çalışmanın sınırı, maçın iki temel unsurunun eksik olmasıdır: rakip baskısı ve kalecinin tepkisi. Bu yüzden yalnız seansları teknik ve yerleştirme için, ortakla ya da antrenörle yapılan seansları koşu, karar ve kaleciyle karşı karşıya kalma durumları için kullanmak dengeli bir yoldur. Bu seansları haftanıza nasıl yerleştireceğinizi antrenman programı oluşturucuyla planlayabilirsiniz. Evde ya da küçük bir alanda yapılabilecek teknik çalışmalar için top kontrolü egzersizleri yazımız iyi bir tamamlayıcıdır.

Güvenlik ve izin konusunu atlamayın. Duvar çalışması için camdan, yoldan, park etmiş araçlardan ve insanlardan uzak, top oynamaya izin verilen bir alan seçin; bazı parklarda top oynamak belirli alanlarla sınırlıdır. Çocuğunuz tek başına çalışacaksa alanın görünür ve size yakın olmasına dikkat edin. Zemin kaygan, çukurlu ya da cam kırıklı ise şut çalışması yapmayın; halı sahada kısa tırtıklı ayakkabı kullanın.