İsabetli Şut ile İsabetsiz Şut Arasındaki Fark Nedir?

Ayrıca bu yazı yalnızca ayrımın karar mantığını konu alıyor. Yani bir vuruşun hangi hanede sayılacağına hangi sırayla karar verildiğini gösteriyoruz. Tanımlar iki veri sözlüğüne dayanır: Opta futbol istatistik tanımları ve Wyscout veri sözlüğü.

Direkten dönen topun ayrıntısını direkten dönen top yazımızda işledik. Golü sayılmayan vuruşun kaydını golü sayılmayan şut yazımızda anlattık. Burada o konuları tekrar yazmıyoruz.

İsabetli şut bir futbol kuralı mıdır?

Hayır. Güncel IFAB kural kitapçığında isabetli şut terimini tanımlayan bir madde yoktur. Kural kitapçığı oyunu yönetir, istatistik tablosunu değil. Hakemin görevi golün geçerli olup olmadığına karar vermektir.

Ancak kural tarafında iki madde işimize yarıyor. IFAB Kanun 10 golü tanımlar: topun bütünü gol çizgisini direklerin arasından ve üst direğin altından geçmeli, golü atan takım da bir ihlal yapmamış olmalıdır. IFAB Kanun 9 ise topun direğe, üst direğe ya da köşe bayrağına çarpıp saha içinde kalması durumunda oyunun devam ettiğini söyler.

Yani direğe çarpan top oyunda kalır. Ancak veri ekibi onu istatistik açısından ayrı bir kararla etiketler. Kural "oyun sürsün" der. Veri ekibi ise "bu vuruş hangi hane?" diye sorar. İki soru birbirine karışınca tartışma başlar.

Veri sözlükleri isabetli şutu nasıl tanımlıyor?

Opta sözlüğü isabetli şutu "hedefte olan kasıtlı gol girişimi" olarak anlatıyor. Tanım üç şeyi açıkça içeriyor: atılan tüm goller, kalecinin kurtardığı hedefteki şutlar ve kale çizgisi önünde son savunmacı tarafından engellenen hedefteki şutlar.

Wyscout sözlüğü ise şutu "rakip kaleye doğru, gol amacıyla yapılan girişim" diye tanımlıyor. Bir şutun başarılı sayılması için hedefte (kale çerçevesi içinde) olması gerekiyor. Aynı sözlük kaleciye karşı yapılan hedefteki şutu ayrı bir olay olarak tutar. Bu olayın sonucu ya kurtarış ya da gol olur.

• Ortak nokta: iki sözlük de hedefteki şutu kale çerçevesinin içine giden vuruş olarak okuyor.
• Ortak nokta: gol, hedefteki şutun bir alt türüdür. Gol olan her vuruş aynı zamanda isabetlidir.
• Ortak nokta: kurtarış, yani kalecinin müdahalesi, vuruşu isabetli yapan sebeplerden biridir.

Dolayısıyla "kaleci yoksa girer miydi?" sorusu pratikte işe yarayan bir ölçüttür. Bu bir yorumdur, çünkü sözlüklerde bu soru birebir geçmiyor. Yine de tanımlardan çıkan sonuç budur.

İsabetsiz şut tanımına neler girer?

Opta isabetsiz şutu "hedefi ıskalayan kasıtlı gol girişimi" olarak yazıyor. Burada iki ayrıntı önemli. Birincisi, kale çerçevesine çarpan vuruş sonradan ağa girmedikçe isabetsizdir. İkincisi, bloklanan vuruş isabetsiz şut sayılmıyor.

Wyscout sözlüğü de aynı yönde. Kale çerçevesine çarpan şutlar "başarılı" sayılmıyor. Yani direk ve üst direk bu sözlükte de kalenin içi değil.

Bunun sahadaki karşılığı şudur. Top kaleye çok yakın geçse de çerçevenin dışından geçtiyse isabetsizdir. Birkaç santimetre farkla direğe çarparsa da yine isabetsizdir. Çünkü tanımda şutun tehlikesi ya da topun sertliği yer almıyor. Yalnızca topun gittiği yer ve sonrasında ne olduğu önemli.

• Kale çerçevesinin yanından ya da üstünden dışarı giden vuruş isabetsizdir.
• Direğe ya da üst direğe çarpıp ağa girmeyen vuruş isabetsizdir.
• Çerçeve dışına giden bir vuruşa kimse dokunmamışsa net biçimde isabetsiz kategorisindedir.

Bloklanan şut neden ayrı bir kategori?

Bloklanan şut, ne isabetli ne isabetsiz hanesine doğrudan düşüyor. Opta bunu ayrı bir kalem olarak tanımlıyor. Tanıma göre arkasında başka savunmacılar ya da kaleci bulunan bir oyuncu hedefteki girişimi engelliyorsa vuruş bloklanmış olur. Şutu çeken takımın kendi oyuncusu vuruşu istemeden engellerse bu da blok olur.

Burada kritik bir ayrım var. Çizgi önünde son savunmacının çıkardığı vuruş bloklanan değil, isabetli şuttur. Opta bunu açıkça yazıyor. Yani aynı "engelleme" eylemi, engelleyen oyuncunun arkasında kimin kaldığına göre iki farklı haneye gidebilir.

Wyscout sözlüğü bloklanan şutları da şut olarak kabul eder ve ayrı bir etiketle işaretler. Ancak bloklanan şutun toplam şut sayısına ve isabet yüzdesine nasıl girdiği iki sözlükte de tek cümleyle açıklanmıyor. Opta isabet oranı hesabında bloklanan şutları dışarıda tutuyor. Bu ayrıntıya aşağıda ayrıca değineceğiz.

Bir vuruşun hangi haneye gireceğine hangi sırayla bakarız?

Sözlüklerdeki tanımlardan bir karar sırası çıkarmak mümkün. Aşağıdaki sıra, sözlüklerin yazdığı ölçütleri bir araya getiren bir yorumdur. Veri ekipleri uygulamada başka bir iç sıra izliyor olabilir.

1. Kasıtlı bir gol girişimi mi? Hayır ise vuruş şut değildir, bu yazının konusu dışındadır.
2. Top kale çizgisini geçti mi? Geçtiyse ve hakem golü verdiyse gol olur. Gol aynı zamanda isabetli şuttur.
3. Savunmadan biri çizgi önünde engelledi mi? Hedefteki vuruşu son savunmacı engellediyse vuruş isabetlidir.
4. Savunma oyuncusu arkasında başkası varken engelledi mi? O zaman bloklanan şut olur.
5. Kaleci vuruşu çıkardı mı? Hedefteki vuruşu kaleci çıkardıysa kurtarış olur ve vuruş isabetlidir.
6. Top direğe ya da üst direğe çarptı mı? Sonradan ağa girmediyse isabetsiz şuttur.
7. Top çerçevenin dışına gitti mi? Hiçbir şeye dokunmadan dışarı giden vuruş isabetsizdir.

Sıranın mantığı basit: önce gol var mı diye bakarız, sonra engelleyenin kim olduğunu sorarız, en sonda topun çerçeveye göre yerine bakarız.

Senaryo tablosu: Hangi vuruş hangi haneye girer?

Tablodaki ilk üç sütun sözlüklerdeki bilgiyi, son sütun ise bu bilginin dayanağını gösteriyor. Sözlüklerde açıkça yer almayan durumlar "Belirsiz" diye işaretli.

Kaleciye değip dışarı çıkan top isabetli mi?

Bu soru en çok tartışılan sınır durumlardan biri. Kaleci vuruşa dokunuyor ve top üstten ya da yandan dışarı gidiyor. Wyscout sözlüğü her hedefteki şut için kurtarış etiketi koyduğunu söylüyor. Bu cümle, kalecinin dokunduğu hedefteki vuruşun isabetli sayıldığı yönünde bir işaret.

Yine de iki sözlükte de "kaleci dokundu ve top dışarı çıktı" durumunu anlatan açık bir satır yer almıyor. Opta, isabetsiz şutu tanımlarken "hedefteki topu dışarı çeviren bir oyuncunun teması olmadan" ıskalayan girişim ifadesini kullanıyor. Bu ifade, temaslı durumun farklı işlendiğini düşündürüyor. Ancak sonucu açıkça yazmıyor.

Bu yüzden şunu söyleyebiliriz: aynı pozisyon sağlayıcıya göre farklı hanede görünebilir. Karşılaştırma yapacaksanız, tek bir kaynağın rakamlarını yan yana koyun. Bu bir yorumdur ve sözlüklerdeki açık bir kurala dayanmaz.

Çizgi önünde savunmacının çıkardığı top neden isabetlidir?

Mantık şöyle işliyor: savunmacı araya girmeseydi top kaleye girecekti. Bu yüzden vuruş hedefteydi. Opta sözlüğü bu durumu açıkça yazıyor: kalenin içine girmesini engelleyen son savunmacı, vuruşu bloklanan şut değil, isabetli şut yapıyor.

Wyscout tarafında benzer bir ifade var. Sözlüğe göre kaleciye karşı hedefteki şut, kaleci topa dokunmasa da kaydedilir. Top ağa gidiyor olabilir ya da bir savunmacı topu kurtarmış olabilir. Yani iki sözlük de aynı fikri paylaşıyor: sayılan şey, vuruşun hedefte olup olmadığı. Kimin engellediği ikinci planda.

Fark şurada çıkıyor. Engelleyen oyuncunun arkasında kaleci ya da başka savunmacılar varsa vuruş, Opta'ya göre, bloklanan şut oluyor. Yani aynı hareket, konuma göre iki ayrı haneye yazılabiliyor. Çoğu izleyici maç yayınında rakamları karşılaştırırken bu ince ayrımı göz ardı eder.

Gol olması ile isabetli şut aynı şey mi?

Hayır, ama ilişkili. Gol, isabetli şutun bir alt kümesidir. Her gol isabetli şuttur, ama her isabetli şut gol değildir. Hakem golü verirse vuruş gol hanesine girer. Hakem golü vermezse durum başka bir sorudur.

IFAB Kanun 10'a göre gol için topun tamamı çizgiyi geçmeli ve golü atan takım bir ihlal yapmamış olmalı. Hakem bir ihlal görüp golü iptal ederse vuruşun şut hanesindeki kaydı sağlayıcıya göre değişebilir. Bunu ayrı bir yazıda ele aldık: golü sayılmayan şut istatistikte ne olur. Burada o kısmı tekrarlamıyoruz.

Ayrıca kaleci vuruşunun gol olması durumunda istatistik nasıl işler sorusu için kaleci golü yazımıza göz atabilirsiniz.

İsabet oranı nasıl hesaplanır, bloklanan şut paydada yer alır mı?

Opta sözlüğü şut isabet oranını "hedefteki şutların, bloklanan şutlar ve kendi kalesine gol hariç tüm denenen şutlara bölünmesi" diye açıklıyor. Yani bloklanan vuruşlar paydadan çıkıyor. Bu, tablodaki yüzdenin görünenden daha yüksek çıkmasına yol açabilir.

Wyscout sözlüğünde ise "hedefteki şut yüzdesi" diye bir ölçü var. Bu ölçü, hedefe giden şutların oranını verir. Bloklanan şutların paydada olup olmadığı Wyscout sayfasında açıkça yazmıyor.

Ancak bu fark küçük görünse de sonucu değiştirir. Örneğin bir takım on şut çekti, ikisi hedefte, üçü blokta kaldı. Opta yöntemiyle payda yediye iner ve oran yaklaşık yüzde 29 çıkar. Bloklananlar paydada tutulursa oran yüzde 20 olur. Bu örnek tamamen uydurma bir hesaptır ve yalnızca farkı göstermek için verilmiştir.

İki sözlük nerede ayrışıyor?

Peki iki sözlük birbirinden nerede ayrılıyor? Aşağıdaki tablo, iki sözlüğün tanımlarını yan yana koyar. Karşılaştırma yalnızca bu iki sağlayıcıyı kapsar.

İsabetli şut sayısı tek başına neyi söylemez?

İsabetli şut sayısı kaleyi bulan vuruşların toplamıdır, ama kalitesini söylemez. Kale önünde çekilen net bir vuruş ile otuz metreden çıkan zayıf bir vuruş tabloda aynı değeri taşır. İkisi de hedefte ve kaleci ikisini de çıkarabilir.

Şutun kalitesini ayırmak için yayıncılar ekrana beklenen gol rakamı koyar. Bu rakamın maç sırasında nasıl güncellendiğini xG yazımızda açıkladık. Rakamların bir panelde birlikte nasıl okunacağı ise sol alt köşedeki istatistik paneli yazımızın konusu.

Asist tarafında da benzer bir ayrım var. Pasın bir şuta ya da gole dönüşmesi başka bir sözlük konusudur. Ayrıntıyı asist yazımızda bulabilirsiniz.

• Yüksek isabetli şut, yüksek tehdit anlamına gelmeyebilir.
• Düşük isabetli şut, kötü bitiricilik anlamına gelmeyebilir.
• Çünkü küçük sayılar çok oynaktır. Üstelik bir maçlık örnek bir eğilim kanıtlamaz.

Çocuk ve amatör maçlarında şutu nasıl sayarız?

Çocuk futbolunda hangi istatistiğin tutulacağı organizasyonun ya da okulun kararıdır. Bu yüzden federasyon, lig ya da turnuva talimatına bakın. Güncel duyuru için TFF resmî sitesini izleyebilirsiniz.

Saha uygulaması olarak şu yolu öneriyoruz. 7v7 ve 9v9 gibi küçültülmüş oyunlarda iki kalem yeterlidir: toplam şut ve isabetli şut. Bunları takım düzeyinde tutun. Tanımı maçtan önce yazılı paylaşın. Örneğin "isabetli şut: gol olan ya da kalecinin çıkardığı vuruş" deyin. Direğe çarpanı ayrı bir sütuna yazın, böylece sonradan tartışma çıkmaz.

• Sayımı bir yetişkin yapsın. Çocuk ise oyuna odaklansın.
• Bireysel liste çıkarmayın. Çünkü sayıyı artırma baskısı çocuğu pas yerine zorlama şuta yöneltebilir.
• Maç sonrası konuşmayı rakamla değil, oyundan bir örnekle açın.
• Rakamı çocuklar arası kıyas aracına çevirmeyin.

Dar alanlı oyun biçimleri için küçük alan oyunları rehberimize bakabilirsiniz. Yaşa göre şut tekniği için ise vuruş teknikleri ve şut antrenmanları yazımız yardımcı olur.

Çocuklarla şut sayım oyununu nasıl kurarız?

Bu çalışma 9 yaş ve üstü için uygundur. Amaç, çocuğun bir vuruşun hangi hanede sayıldığına kendi gözüyle karar vermeyi öğrenmesidir.

• Kurulum: 20x30 metre alanda iki küçük kaleyle 4v4 oyun. Yan çizgide bir yetişkin ve üç sütunlu bir kâğıt: isabetli, isabetsiz, bloklanan.
• Amaç: oyun bittiğinde çocukların "bence kaç isabetli şut çekildi" tahminini yetişkinin sayımıyla karşılaştırması.
• Kural: oyun altı dakika sürer. Yalnızca yetişkin sayar. Çocuklar oyun sırasında kâğıda bakmaz.
• İlerleme: ikinci turda direğe çarpan vuruşlar için ayrı bir sütun ekleyin. Üçüncü turda çocuğun, kendi çektiği vuruşu hangi sütuna yazacağını sizden önce söylemesini isteyin.
• Hata: çocuklar sayı için çok uzaktan şut zorlamaya başlarsa sayımı bırakın ve serbest oynatın.

Güvenlik için her tur altı dakikayı geçmesin ve turlar arasında kısa mola verin. Çocuk başına şut sayısını sınırlı tutun. Ağrı olursa çocuk çalışmayı hemen bırakır ve yetişkine söyler. Yorgunlukta vuruş tekniği bozulabilir ve sakatlık riski artabilir. Bu yüzden tekrar sayısı arttıkça çalışmayı sonlandırın.

Hedefe şut çalışmasıyla isabet kararını nasıl öğretiriz?

Bu çalışma 10 yaş ve üstü için uygundur. Amaç, çocuğun hedef bölgeyi seçip şutu bilinçli çekmesidir. İsabet kararını sonuç değil, niyet üzerinden değerlendirir.

• Kurulum: kale önüne iki renkli koni ile üç bölge işaretleyin: sol, orta, sağ. Şut mesafesi çocuğun rahatça vurabildiği yer olsun, yaşa göre 10 ile 16 metre arası bir rehber mesafe düşünebilirsiniz.
• Amaç: vuruşu önce bölgeyi sesli söyleyerek çekmek, sonra topun gerçekte hangi bölgeye gittiğini görmek.
• Kural: her çocuk altı vuruş yapar. Yetişkin her vuruş için "isabetli, isabetsiz" der. Kaleci olarak kısa süreli bir yetişkin ya da çocuk kullanabilirsiniz.
• İlerleme: ikinci turda tek dokunuşta vuruş yaptırın. Üçüncü turda koşu ile gelen topa vurdurun.
• Hata: topu çok sert çekmeye çalışan çocuğun tekniği bozulur. Sertliği değil, bölgeyi hedef olarak koyun.

Güvenlik için çocuk başına tekrar sayısını sınırlayın ve kalecinin yüzüne yakın vuruş yapılmasını yasaklayın. Isınmadan şuta geçmeyin ve ağrı bildiren çocuğu hemen dinlendirin. Ayrıca bu kanıta dayalı bir program değildir. Çocuğun yaşına ve gelişimine göre mesafeyi, tekrar sayısını ve topun ağırlığını değiştirin. Kâğıt üzerindeki isabet oranını ise çocuğa hedef olarak koymayın.

Kaleci olan çocuk için isabetli şut sayımı ne ifade eder?

Kaleci açısından isabetli şut, karşılaşılan iş yükünü gösterir. Ancak çocuk kaleciyi kurtarış sayısıyla değerlendirmek yanıltıcıdır. Çünkü az iş yapan kaleci, savunmanın iyi çalıştığını da gösterebilir.

Wyscout sözlüğü kurtarışı "kalecinin bir şutun gol olmasını engellemeye yönelik başarılı girişimi" olarak tanımlıyor ve her hedefteki şut için kurtarış etiketi verildiğini yazıyor. Zor kurtarışları ise ayrı bir etiketle (refleks kurtarışı) ayırıyor. Bu iki kalem tek başına bir çocuk kalecinin gelişimini ölçmez. Örneğin kalecinin konumlanması, ayakla oyun kurması ve iletişimi bu rakamlarda görünmez. Üstelik çocuk kalecide gol yemek çoğu zaman savunmanın dizilişiyle de ilgilidir. Bu yüzden kurtarış sayısını yalnızca bir ipucu olarak okuyun ve çocuğu bu rakamla yargılamayın.

Kaleci eğitimi için kaleci pozisyon alma rehberimize göz atabilirsiniz. Bölgenizde program arıyorsanız İstanbul kaleci okulu sayfası yardımcı olabilir.

Isabetli ve isabetsiz şutla ilgili yaygın yanlışlar neler?

• "Kaleye yakın geçen isabetlidir." Hayır. Çerçevenin dışından geçen her vuruş isabetsizdir.
• "Direğe çarpan isabetlidir." Sözlüklerde hayır. Top sonradan ağa girmedikçe isabetsizdir.
• "Bloklanan şut isabetsizdir." Opta'ya göre bloklanan şut isabetsiz değil, ayrı bir kalemdir.
• "İsabetli şut kuraldır." Hayır. Bu bir istatistik tanımıdır; güncel IFAB kitapçığında yer almaz.
• "Her kaynakta aynı sayı çıkar." Sınır durumlarda sağlayıcılar ayrışabilir.

Bu yanlışların çoğu, kuralla istatistik tanımını karıştırmaktan doğuyor. Örneğin taraftar "top kaleye girecekti" diye düşünür, veri ekibi ise topun çerçeveye nasıl temas ettiğine bakar. Kısacası iki taraf farklı soruyu cevaplar. Her tartışmada önce hangi kaynağa baktığınızı sorun.

Veli ve antrenör şut istatistiğini nasıl okumalı?

Bir okul size çocuğunuzun şut rakamlarını gösteriyorsa önce tanımı sorun. İsabetli şutu nasıl saydıklarını, direğe çarpanı nereye yazdıklarını ve bloklananı ayırıp ayırmadıklarını açıkça söyleyebilmeliler. Ölçüm yöntemini açıklayamayan bir rakamı kararınıza temel almayın. Ayrıca rakamın hangi maçlardan ve kaç maçtan çıktığını da sorun, çünkü birkaç maçlık sayılar çok oynaktır.

Küçük yaşta bireysel sıralama ve kıyas baskı yaratabilir. İyi bir okul gelişimi ölçerken çocuğu diğerleriyle kıyaslamaz. Bir okulun uygulamasından memnun değilseniz futbol okulu şikayet sayfamız sürecinizi nasıl ilerleteceğinizi anlatır.

Penaltı ve doğrudan serbest vuruş şut olarak sayılır mı?

Wyscout sözlüğüne göre evet. Sözlük, bloklanan şutların, penaltıların ve doğrudan serbest vuruşların da şut olarak kabul edildiğini yazıyor. Opta sayfasında ise penaltı ve serbest vuruşun şut sayısına nasıl girdiğini ayrıca anlatan bir satır yer almıyor. Opta yalnızca penaltıları "büyük fırsat" olarak her zaman işaretlediğini belirtiyor.

Bu yüzden penaltıda kalecinin çıkardığı atış, Wyscout mantığıyla hedefteki şuttur ve kurtarış sayılır. Direğe çarpan penaltı ise çerçeveye çarpan şutla aynı kurala bağlanır. Ancak bu ikinci cümle, sözlüklerdeki iki ayrı kuraldan çıkan bir yorumdur. Sözlüklerde penaltıya özel bir direk kuralı yer almıyor.

Direkten dönen penaltının ayrıntısını direkten dönen top yazımızdaki ilgili bölümde bulabilirsiniz. Burada yalnızca karar mantığının aynı kaldığını not ediyoruz. Yani önce gol olup olmadığına, sonra kalecinin ya da bir savunmacının engelleyip engellemediğine, en sonda da topun çerçeveye göre yerine bakıyoruz. Çocuk maçlarında penaltı sayımını ayrı tutmak da faydalıdır, çünkü penaltı normal oyun içi şuttan farklı bir durumdur.

Bloklanan şut hücum ve savunma açısından neyi anlatır?

Bloklanan şut, savunmanın vuruşu kaleye ulaşmadan engellediğini gösterir. Hücum eden takımın vuruş açısı ise kapanmıştır. Yüksek sayıda blok iki farklı hikâye anlatabilir. Birincisi, rakip savunma kale önünde kalabalık durmuştur. İkincisi, hücum eden takım çok yakın mesafeden kapalı bir şut yoluna vurmuştur.

Bu iki okuma da bir yorumdur. Sözlüklerde blok sayısının neyi gösterdiğine dair bir yorum yok. Dolayısıyla tek başına yüksek bir blok sayısına bakıp "savunma çok iyiydi" ya da "hücum kötüydü" demek doğru olmaz.

Savunma biçimi bu yorumu etkiler. Örneğin geride dizilen bir blok, şutların kaleye ulaşmadan engellenme ihtimalini artırabilir. Bu konuyu daha geniş görmek için yüksek blok ve alçak blok savunma yazımıza bakabilirsiniz. Savunma biçiminin şut istatistiğine etkisini doğrudan gösteren kaynak ise sınırlıdır.

Antrenör şut sayım kâğıdını nasıl hazırlamalı?

Çocuk ve amatör maçlarında sayım için basit bir kâğıt yeterlidir. Kâğıdı maçtan önce hazırlayın ve tanımları üstüne yazın. Böylece sayımı yapan kişi, her vuruşta aynı ölçütü uygular. Bu kanıta dayalı bir yöntem değildir.

Tablodaki sütunları bir hafta boyunca aynı kişiyle deneyin. Ardından iki kişi ayrı ayrı sayarak sonuçları karşılaştırın. İki sayım ayrışıyorsa tanım netleşmemiş demektir. Böylece oyuncuların önünde tartışma çıkmadan ölçütü düzeltebilirsiniz.

Ayrıca sayımın amacını açık tutun. Amaç, takımın oyununu anlamaktır. Çocuğu puanlamak değildir. Rakamı oyun anlatısıyla birlikte konuştuğunuzda çocuk sayıyı yargı değil ipucu olarak görür.