Halı Saha Takım Kurma: Adil ve Rastgele Takım Dağıtıcı

İki yöntem de adil görünür ama farklı soruları çözer. Rastgele kura kimsenin eli değmediğini gösterir; kimse "kendi adamlarını seçti" diyemez. Seviyeye göre kurulum ise sahadaki rekabeti korur: iki takımın şansı birbirine yakın olduğunda maç son dakikaya kadar çekişmeli geçer.

Rastgele kuranın sorunu, küçük gruplarda şansın kolayca bir tarafa yığılmasıdır. Yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi 10 kişilik grupta iki kalecinin aynı takıma düşme olasılığı yaklaşık %44, en iyi üç oyuncunun aynı takımda toplanma olasılığı ise yaklaşık altıda birdir. Her hafta oynayan bir grupta bu, birkaç haftada bir tek taraflı bir maç demektir.

Pratikte şu ayrım işe yarar:

• Rastgele kura seviyeleri bilinmeyen yeni bir grupta, seviyeleri birbirine çok yakın arkadaşlar arasında ve eğlence maçlarında iyi çalışır.
• Dengeli kurulum seviye farkı açık olan, her hafta aynı kadroyla oynayan ve sonucun önemsendiği gruplarda daha az tartışma çıkarır.
• Karma yol da mümkündür: kalecileri ayırıp gerisini rastgele çekmek iki yöntemin arasında durur. Aracın Rastgele biçimi tam olarak bunu yapar.

Kaptanların sırayla seçtiği klasik yöntem ise ilk seçenin avantajı ve seçim sırasının herkesin önünde belli olması yüzünden ayrı bir konudur. Kaptan seçimini, yılan sırasının sahada nasıl uygulandığını ve maç içi takas kurallarını halı saha maçında adil takım kurma rehberinde ayrıntılı anlattık. Bu araç aynı kararı sahaya gelmeden ve kimseyi herkesin önünde sıraya koymadan verir.

Yıldızlar mutlak bir yetenek ölçüsü değil, aynı grup içindeki göreli bir sıralamadır. Başka bir sahada 3 yıldız olan oyuncu sizin grubunuzda 5 yıldız olabilir; önemli olan grubun içinde tutarlı olmaktır. Şu ölçek çoğu grupta işe yarar:

• 5 yıldız: maçın gidişini tek başına değiştirebilen, hem gol attıran hem gol önleyen oyuncu.
• 4 yıldız: grubun ortalamasının belirgin üstünde, iki yönde de katkı veren oyuncu.
• 3 yıldız: grubun ortalaması. Emin olmadığınız ve ilk kez gelen oyuncular da burada başlar.
• 2 yıldız: temposu grubun gerisinde kalan ya da uzun bir aradan dönen oyuncu.
• 1 yıldız: oyunu yeni öğrenen ya da sahada belirgin biçimde zorlanan oyuncu.

En sık hata yıldız enflasyonudur. Herkese 4 ya da 5 verildiğinde puanlar birbirine yaklaşır ve dengeli kurulum fiilen rastgele kuraya döner. Ortalamayı 3 kabul edip yalnız belirgin farkları işaretlemek hem hızlıdır hem de daha doğru sonuç verir.

Puanı tek kişinin değil, grubu iyi tanıyan iki kişinin birlikte vermesi önyargıyı azaltır. Oyuncu forma girdikçe, uzun ara verdikçe ya da yeni katıldıkça puanlar eskir; ayda bir kısa bir gözden geçirme yeterlidir. Kaleciyi ise kalecilik becerisine göre puanlayın, çünkü onun yıldızı da takımın toplamına girer.

Son olarak, puanlar organizatörün aracıdır, oyunculara verilen bir not değildir. Araç yıldızları yalnız sizin cihazınızda saklar ve gruba giden mesaja koymaz. Ekran görüntüsü paylaşacaksanız da yıldızların göründüğü bölümü değil, yalnız takım kartlarını paylaşın.

11, 13 ya da 15 kişi geldiğinde takımlardan biri bir kişi fazla olur. Araç takım büyüklüklerini en fazla bir kişi farkla böler ve dengeyi güç toplamıyla kurar. Bu yöntemde fazla kişiyi alan takım kendiliğinden daha düşük yıldızlı oyuncularla tamamlanır; 11 kişilik örnekte 5 yıldızlı oyuncunun 5 kişilik takıma gitmesinin nedeni budur.

Sahadaki sayıyı eşitlemenin en kolay yolu, kalabalık takımda her an bir kişinin sırayla dinlenmesidir. Dinlenme süresi basit bir hesapla eşit bölünür:

Kişi başı dinlenme = maç süresi × bekleyen kişi sayısı ÷ takımdaki kişi sayısı

Örneğin 60 dakikalık maçta 6 kişilik takımda her an bir kişi dışarıda bekliyorsa her oyuncu 60 × 1 ÷ 6 = 10 dakika dinlenir ve 50 dakika oynar. Değişiklik anı olarak gol sonrasını ya da belirli dakikaları baştan kural koymak, kimin çıkacağı tartışmasını bitirir. Dinlenme sırasına kaleyi de katarsanız kalabalık takımda herkes kaleye bir kez geçmiş olur.

Resmî futbolda oyundan çıkan oyuncunun yeniden girmesi sınırlıdır: IFAB Oyun Kuralları dönüşümlü değişikliğe yalnız gençlik, veteran, engelli ve tabandan (grassroots) futbolda izin verir. Halı saha maçları çoğu zaman resmî bir organizasyona bağlı olmadığı için bu kuralı grup kendisi belirler. Önemli olan, kuralın maçtan önce konuşulması ve iki takıma aynı biçimde uygulanmasıdır.

Kalabalık bir grupta iki büyük takım yerine üç ya da dört küçük takım kurmak, herkesin topa daha sık dokunmasını ve bekleyen takımın dinlenmesini sağlar. Hill-Haas ve arkadaşlarının küçük alan oyunları üzerine sistematik derlemesi, oyuncu sayısı azalıp oyuncu başına düşen alan büyüdükçe oyunun fiziksel yoğunluğunun genel olarak arttığını bildirir. Yani 5'er kişilik takımlar daha yoğun oynar, ama sıra beklerken toparlanır.

Tek sahada üç takımla en çok kullanılan iki düzen vardır:

• Süreli dönüşüm: Maçlar sabit sürelidir ve sıra A-B, A-C, B-C diye döner. Tek sahada her an iki takım oynadığı için her takım toplam sürenin 2 ÷ takım sayısı kadarını oynar: üç takımda üçte iki, dört takımda yarısı. 60 dakikayı 10'ar dakikalık altı maça bölen üç takımın her biri dört maç, yani 40 dakika oynar.
• Kazanan kalır: Maçı kazanan sahada kalır, kaybeden çıkar, bekleyen takım girer. Akıcıdır ama güçlü takım daha çok oynar. Bir takımın art arda en fazla iki maç kalması gibi bir sınır süreyi dengeler; beraberlikte kimin çıkacağı da önceden konuşulmalıdır.

Dört takım ve iki saha varsa iki maç aynı anda oynanır ve takımlar her turda eşleşme değiştirir. Maç sırasını çıkarmak için turnuva fikstürü oluşturucu, süreyi ve skoru tutmak için skor tabelası ve maç sayacı işinizi kolaylaştırır.

Takım sayısını artırırken takım başına en az üç ya da dört kişi kalmasına dikkat edin; araç bir takıma iki kişiden az düştüğünde uyarır. Dengeli biçim üç ve dört takımda da güç toplamlarını birbirine yaklaştırır, bu da dönüşümlü oyunda önemlidir: en zayıf takım her maçta yeniden sahaya çıkar.

Yeleğin tek işi, oyuncunun bir bakışta takım arkadaşını bulmasını sağlamaktır. IFAB Oyun Kuralları'nın ekipman bölümü de aynı ilkeyi koyar: iki takım birbirinden ve hakemlerden ayırt edilebilecek renkler giyer, her kalecinin rengi de diğer oyunculardan ayrışır. Halı sahada hakem olmasa bile ilke aynıdır; formalar çakıştığında neler yapıldığını iki takım aynı renk forma giyerse ne olur yazısında anlattık.

Renk seçiminde en çok gözden kaçan konu renk görme eksikliğidir. ABD Ulusal Göz Enstitüsü'ne göre en yaygın renk görme eksikliği kırmızı ile yeşili ayırt etmeyi zorlaştırır ve erkeklerin yaklaşık 12'de biri renk görme eksikliği yaşar. Bu oranla hesaplanırsa 14 kişilik bir erkek grubunda en az bir kişide renk görme eksikliği bulunma olasılığı yaklaşık %70'tir.

Bu yüzden şunlara dikkat edin:

• İki takım için turuncu ile mavi ya da sarı ile mavi gibi hem tonu hem açıklığı birbirinden ayrışan ikilileri seçin.
• Kırmızı ile yeşili karşı karşıya koymayın; araç bu ikiliyi seçtiğinizde uyarır.
• Fosforlu sarı ile fosforlu yeşil gibi birbirine yakın tonları aynı maça koymayın.
• Yelek tek takıma yetiyorsa öbür takım yeleksiz oynasın; ama yeleksiz takımın formaları yelek rengine benzemesin.
• Kaleciler iki takımın renginden de farklı bir şey giysin; bu, ceza sahasındaki kalabalıkta karışıklığı azaltır.

Araç her takımın kartını seçtiğiniz renkle gösterir, aynı rengi iki takıma verdiğinizde uyarır ve mesajda her takımın yeleğini yazar. Takımınız için kalıcı bir forma düşünüyorsanız renk ikililerini forma tasarlama aracında deneyebilirsiniz.

Takımları maçtan önce mesajla paylaşmak, sahada ısınmaya ayrılacak dakikaların tartışmayla geçmesini önler. İyi bir duyuru kısa ve kişisel bilgiden arınmış olur: kimin hangi takımda olduğu, hangi yeleği giyeceği ve gerekiyorsa saat ile saha notu yeterlidir.

Aracın hazırladığı mesaj bu ilkelere göre kurulur:

• Her takım ayrı başlıkla ve yelek rengiyle yazılır; kaleci listenin başında "(kaleci)" notuyla durur.
• İsimler takım içinde alfabetik sıralanır. Seçim ya da yıldız sırası yazılmadığı için kimse "en son ben seçildim" diye okumaz.
• Yıldızlar ve güç toplamları mesaja girmez; takımların seviyeye göre mi, kurayla mı kurulduğu tek cümleyle belirtilir.
• Mesaj notu alanına saati ve saha numarasını yazarsanız başlığın altına eklenir.

Liste gruba gittikten sonra biri gelemezse listede yalnız onun adını değiştirin. Araç öteki oyuncuları yerinde tutar ve yeni geleni boşalan takıma koyar; yıldızı farklıysa dengeyi yeniden kurmak için çoğu durumda yalnız birkaç oyuncunun yerini değiştirir. Böylece gruba ikinci kez gönderdiğiniz liste, ilkinden yalnız değişen isimlerle ayrılır.

Görsel indir düğmesi aynı listeyi resim olarak verir. Bağlantıyı paylaş düğmesi ise aynı takımları açan bir adres üretir; bu adreste isimler, kaleciler, yelek renkleri, takım ataması ve takım toplamları bulunur, oyuncuların tek tek yıldızları bulunmaz. Grup sohbetinde telefon numarası ya da sağlık durumu gibi bilgilerin neden dolaştırılmaması gerektiğini halı saha ekibi nasıl yönetilir yazısında ele aldık.

Duyurudan sonra maç parasını aynı gruba yazacaksanız kişi başı tutarı halı saha masraf bölüşme aracıyla hesaplayabilir, takımlara isim arıyorsanız takım ismi üretici ile birkaç öneri çıkarabilirsiniz.

Antrenörler de her seansta grubu küçük takımlara ayırır ve aynı soruyla karşılaşır: takımları kim seçecek? Çocukların kendi takımlarını sırayla seçmesi, en son kalan çocuk için her hafta tekrarlanan bir dışlanma anına dönüşebilir. Antrenörün takımları önceden ve sessizce kurması bu anı ortadan kaldırır.

Küçük takımlar çocuğa daha çok top demektir. Katis ve Kellis'in yaklaşık 13 yaşındaki 34 oyuncuyla yaptığı çalışmada 3'e 3 oyunlarda kısa pas, vuruş, top kapma, top sürme ve gol sayıları 6'ya 6 oyunlardan anlamlı olarak yüksek çıktı. 12 çocuklu bir grubu iki büyük takım yerine dört takıma bölüp iki küçük alanda aynı anda oynatmak bu yüzden yaygın bir antrenman düzenidir; formatların ayrıntısını küçük alan oyunları rehberinde bulabilirsiniz.

Aracı antrenmanda kullanırken şunlara dikkat edin:

• Yıldızı çocuğun bugünkü becerisine göre verin, potansiyeline göre değil; yıldızları çocuklarla ve velilerle paylaşmayın.
• Takımları her seansta yeniden karıştırın; böylece arkadaş grupları dağılır ve herkes farklı rollerde oynar.
• Kaleyi sabit bir çocuğa bırakmayın, sırayla geçirin. Kaleci işareti koymazsanız araç her takımın kaleye sırayla geçebileceğini yazar.
• Grupta yaş farkı belirginse en küçükleri aynı takımda toplamaktan kaçının; yıldızlar bu farkı dengelemenin en kolay yoludur.

Çocuğunuz için oyun temelli çalışan bir okul arıyorsanız il ve ilçenize göre futbol okullarını karşılaştırabilir, antrenmanın nasıl kurulduğunu deneme dersinde kendiniz görebilirsiniz.