İlk 11 Oluşturucu: Diziliş Kur, Kadro Görselini İndir

İlk 11'i belirlerken çoğu antrenör işe dizilişten değil, eldeki oyunculardan başlar. Önce o maç için kimin hazır olduğunu çıkarın: sakatlığı, cezası ya da uzun antrenman eksiği olan oyuncu listeye girmez. Ardından kaleyi netleştirin, çünkü sahadaki on oyuncunun nerede duracağı ancak kaleci belli olunca anlam kazanır.

İkinci adım hat dengesidir. Sağ ve sol ayağını rahat kullanan bek ve kanat oyuncularınız var mı, merkezde topu saklayabilen bir orta saha oyuncusu ve hava toplarında güçlü bir stoper var mı? Bu soruların cevabı dizilişi kendiliğinden daraltır. Hızlı ve dayanıklı iki kanat bekiniz yoksa 3-5-2 kanat koridorlarını boş bırakabilir; birbirini tamamlayan iki forvetiniz varsa 4-4-2 doğal bir seçimdir. Mevkilerin görevlerini ayrıntılı görmek için futbol mevkileri rehberine bakabilirsiniz.

Üçüncü adım rakip ve maç koşuludur. Dar bir sahada, ağır zeminde ya da çok koşan bir rakibe karşı orta sahayı kalabalık tutmak isteyebilirsiniz. Bu kararları araçta denemek kolaydır: dizilişe dokunun, oyuncular en yakın mevkiye geçsin, gerekirse iki oyuncuyu sürükleyerek yer değiştirin.

Çocuk takımlarında ölçüt farklıdır. Amaç en güçlü 11'i bulmak değil, her çocuğun oynamasını ve farklı rolleri denemesini sağlamaktır. Yedek kalan çocuğun yaşadıklarını ve ailenin tutumunu çocuğunuz futbolda yedek kalıyorsa yazısında ele aldık. Bu ilk 11 oluşturucu dönüşümü planlamak için de işe yarar: her maçın kadrosunu ayrı bir bağlantıyla saklarsanız sezon boyunca kimin hangi mevkide oynadığını kolayca izlersiniz.

Kısa cevap şu: her takım için en iyi tek bir diziliş yoktur. Maç analizi çalışmaları dizilişin oyuncuların koşu ve pas verilerini değiştirdiğini gösterir, ama bu farklar bir dizilişin kendi başına daha çok kazandırdığı anlamına gelmez.

Bradley ve arkadaşlarının 2011'de Journal of Sports Sciences'ta yayımlanan çalışması, İngiltere'nin en üst liginden 20 maçı ve 153 oyuncuyu inceledi. Toplam yüksek şiddetli koşuda 4-4-2, 4-3-3 ve 4-5-1 arasında fark çıkmadı. Buna karşılık 4-3-3'teki hücum oyuncuları, diğer iki dizilişteki hücumculara göre yaklaşık yüzde 30 daha fazla yüksek şiddetli koşu yaptı; başarılı pas oranı ise 4-4-2'de en yüksekti. 4-5-1'de oynayanlar top kendi takımlarındayken daha az, rakipteyken daha fazla çok yüksek şiddette koştu.

Forcher ve arkadaşlarının 2022'de PLoS One'da yayımlanan çalışması, Almanya'nın en üst liginde sekiz dizilişi karşılaştırdı. Stoper ve bekler, arkada üç savunmacının bulunduğu 3-4-3 ve 3-5-2'de en yüksek sprint mesafesine ulaştı. 4-3-3 ve 4-2-3-1'de forvetler dışındaki bütün mevkilerde kısa ve orta mesafeli pas sayısı daha düşüktü; merkez orta saha ve forvetlerde dizilişler arasındaki fark küçük kaldı.

Bu bulgular yetişkin profesyonel erkek futbolundan gelir ve çocuk ya da halı saha maçına doğrudan taşınamaz. Pratik ders şudur: dizilişi oyuncularınızın koşu kapasitesine ve becerisine göre seçin, sonra sahada olanı izleyin. Tek tek dizilişlerin güçlü ve zayıf yanlarını 4-4-2 dizilişi, 4-3-3'te kanat oyuncusunun rolleri, 4-2-3-1'de on numaranın görevi ve 3-5-2 ve kanat bek sistemi yazılarında anlattık.

Diziliş maç boyunca sabit kalmak zorunda değildir. Futbol kuralları dizilişi tanımlamaz; aynı on bir oyuncuyla 4-4-2'den 3-5-2'ye geçmek için hakeme haber vermeniz gerekmez. Hakemin bilmesi gereken durumlar oyuncu değişikliği ve kalecinin bir saha oyuncusuyla yer değiştirmesidir. Ayrıntıyı diziliş değiştirmek için hakeme bildirim gerekir mi yazısında bulabilirsiniz.

Peki değişiklik sonucu etkiler mi? Forcher ve arkadaşlarının 2022'de Frontiers in Psychology'de yayımlanan çalışması, Almanya'nın en üst liginde bir takımın üç sezonunu ve üç farklı teknik direktörünü inceledi. Diziliş değişikliğinden sonraki 10 dakikada takım, önceki 10 dakikaya göre daha çok gol, pozisyon ve tehlikeli bölgeye giriş üretti (ortalama etki büyüklüğü 0,52); rakibe de daha az fırsat verdi (0,35). Etkinin teknik direktöre ve sezona göre değiştiği de görüldü.

Tek bir takımdan alınmış bu gözlemsel veri her değişikliğin işe yarayacağını kanıtlamaz; yine de hazırlıklı bir B planının değerini gösterir. Araçta bunu kolayca kurarsınız: ana dizilişi hazırlayıp bağlantısını kaydedin, sonra aynı kadroyla ikinci dizilişi kurup onun bağlantısını da saklayın. Devre arasında iki görseli yan yana koyarak oyunculara neyin değişeceğini tek bakışta gösterirsiniz.

Kırmızı kart gibi beklenmedik durumlar için de önceden düşünmek işe yarar. On kişi kalındığında hangi hattan oyuncu eksiltileceğini 10 kişi kalan takım nasıl dizilmeli yazısında anlattık.

Oyun kurallarını yazan IFAB'ın Kanun 3'üne göre maç, her biri en fazla on bir oyuncudan oluşan iki takım arasında oynanır ve oyunculardan biri kaleci olmak zorundadır. Takımlardan birinde yediden az oyuncu varsa maç başlamaz ya da devam etmez. Kanun yedek sayısını sabitlemez: yarışma kuralları isim listesine üç ile en fazla on beş arasında kaç yedek yazılabileceğini belirtmek zorundadır. Resmî yarışmalarda oyuna girebilecek yedek sayısı en fazla beştir.

Türkiye'deki yerel amatör liglerde bu çerçeve TFF statüsüyle somutlaşır. 2026-2027 Yerel Amatör Ligler Statüsü'nün genel oyun kurallarına göre yedek oyuncu sayısı 10'dur ve 5 oyuncu değişikliği yapılabilir; değişiklikler devre arası hariç en fazla 3 seferde yapılır. U-13'te değişiklik sayısı sınırsızdır, U-12 ve U-11'de yedek sayısı 8 ile sınırlıdır. Statü her sezon yeniden yayımlandığı için kendi kategorinizi maçtan önce güncel metinden kontrol edin.

Kurallar kaptanı da zorunlu tutar: her takımın sahada, kolunda tanımlayıcı bir bant taşıyan bir kaptanı olmalıdır. Kaptanın özel bir statüsü ya da ayrıcalığı yoktur, ama takımın davranışından belli ölçüde sorumludur. Bu yüzden araç kaptanı yalnız sahadaki oyuncular arasından seçtirir; kaptanı yedeğe aldığınızda seçim kalkar ve yenisini işaretlemeniz istenir.

Kulübede kimlerin oturabileceğini ve isim listesinin nasıl doldurulduğunu yedek kulübesinde kaç oyuncu bulunur yazısında, değişiklik hakkının nasıl sayıldığını oyuncu değişikliği kuralları yazısında bulabilirsiniz. Oyuncu sayısının maç türüne göre nasıl değiştiğini ise futbol kaç kişiyle oynanır yazısı özetliyor.

Halı saha için herkesin uyduğu tek bir resmî kural kitabı yoktur; oyuncu sayısını çoğunlukla sahanın büyüklüğü ve işletmenin ya da turnuvanın kuralı belirler. Maçlar genellikle kaleciler dahil beşer, altışar ya da yedişer kişiyle oynanır. Futsal ise kendi kuralları olan ayrı bir oyundur ve takımlar beşer kişidir. Ayrıntıları halı saha futbol kuralları ve halı saha ölçüleri yazılarında bulabilirsiniz.

Diziliş adı halı sahada da kaleciyi saymaz. 5'li maçta dört saha oyuncusu vardır ve en yaygın kalıplar 2-2 (kare), 1-2-1 (elmas), 2-1-1 ve 3-1'dir. Kare, yeni oynayan gruplar için okunması en kolay düzendir; elmas ise son adam, iki kanat ve önde topu tutan bir oyuncuyla pas açılarını kendiliğinden yaratır. 6'lı maçta 2-2-1, 2-1-2 ve 1-3-1, 7'li maçta 2-3-1, 3-2-1 ve 3-1-2 araçta hazırdır.

Küçük sahada oyuncu sayısı azaldıkça her oyuncunun hem savunma hem hücum yükü artar. Bu yüzden kâğıt üzerindeki diziliş ne olursa olsun, top kaybında en yakın oyuncunun hemen baskı yapması ve son adamın geride kalması çoğu zaman şekilden daha önemlidir. Beş kişilik takımlar için rol ve geçiş önerilerini 5 kişilik halı saha taktikleri rehberinde topladık.

Maç öncesinde en çok zaman alan iş takımları bölmektir. Oyuncuları seviyesine göre ayırmak için halı saha takım kurma aracını kullanın, çıkan takımları buraya yazıp iki ayrı kadro görseli hazırlayın. Kaleci sırasını ve yedeklerin giriş düzenini görselde göstermek, sahadaki tartışmayı baştan azaltır.

Çocuk futbolunda oyuncu sayısı yaşa göre küçülür. IFAB, gençlik ve tabandan futbolda ulusal federasyonların saha ölçüsünü, top büyüklüğünü, maç süresini ve oyuncu sayısını değiştirebileceğini kurallarında açıkça yazar. Türkiye'de TFF'nin 2026-2027 Yerel Amatör Ligler Statüsü, U-11 ve U-12 maçlarını biri kaleci en fazla sekizer oyuncuyla ve 25'er dakikalık iki devre olarak düzenler. U-11'de dikkat çeken bir kural vardır: en az dört oyuncu değişikliği zorunludur ve takımlar yedek oyuncu sayısı kadar değişiklik yapmak zorundadır. Bu kategoride her yedeğin hangi dakikada, kimin yerine gireceğini önceden planlamak işinizi kolaylaştırır.

Başka federasyonlar farklı basamaklar kullanır. İngiltere'nin yeni gençlik çerçevesinde en büyük oyun formatı U-7'de 3'e 3, U-8 ve U-9'da 5'e 5, U-10 ve U-11'de 7'ye 7, U-12 ve U-13'te 9'a 9'dur; 11'e 11 U-14'te başlar. İki sistemin ortak fikri aynıdır: küçük yaşta daha az oyuncu ve her çocuk için daha çok topla buluşma.

Bu yaşta dizilişi ezberletmek yerine rolleri döndürmek daha değerlidir. Bir çocuğu erken yaşta tek mevkiye bağlamanın sakıncalarını 12 yaşında mevki belirlemek doğru mu yazısında, taktik eğitimin hangi yaşta ağırlık kazandığını U13-U15 yaş grubunda taktik eğitime geçiş yazısında anlattık. Antrenmanda küçük alan oyunlarının yerini görmek için küçük alan oyunları rehberine bakabilirsiniz.

Pratikte araçla her maç için ayrı bir kadro bağlantısı saklayın; sezon sonunda kimin hangi hatta ne kadar oynadığını görmek adil bir dağılımı kolaylaştırır. Lig kurallarını her sezon başında kulübünüzden ya da il temsilciliğinden teyit edin, çünkü kategoriler ve oyuncu sayıları statüyle değişebilir.

Futbolda 1'den 11'e numara geleneği eski dizilişlerin sırasından gelir: kaleci 1, savunma hattının iki yanı 2 ve 3, orta hat 4, 5 ve 6, hücum hattı 7 ile 11 arası. Bugün bu eşleşme bir kural değil, bir alışkanlıktır. IFAB Kanun 4 forma numarasını zorunlu ekipman olarak saymaz; numara, isim ve armanın genellikle serbest olduğunu söyler. Numara düzenini yarışmayı düzenleyen kurum belirler: TFF'nin 2026-2027 Yerel Amatör Ligler Statüsü'ne göre amatör takımlar 1'den 99'a kadar numarayla oynayabilir, yerel liglerde ise forma arkasına oyuncu ismi yazdırılamaz.

Araç klasik sıralamayı dayatmaz; her oyuncunun numarasını siz yazarsınız. İki oyuncuya aynı numarayı verirseniz uyarı çıkar, çünkü bu durum maç kâğıdında ve görselde karışıklık yaratır. Numaraların tarihini forma numarası geleneği yazısında ayrıntılı anlattık.

Kaptan bandında kural kısadır: bant, organizatörün verdiği ya da onayladığı bant olabileceği gibi tek renkli bir bant da olabilir; üzerinde kaptan kelimesi, C harfi ya da bunların çevirisi bulunabilir. Araçta kaptan, formanın omzundaki K rozetiyle gösterilir. Kaptanın nasıl seçileceğini kaptan bandını kim takar yazısında bulabilirsiniz.

Kalecinin ayrı renkte çizilmesi de kuraldan gelir: her kaleci, diğer oyunculardan ve hakemlerden ayırt edilebilen renkte forma giymelidir. Bu yüzden araçta kaleci rengi ayrıca seçilir ve numara rengi okunaklı kalacak biçimde kendiliğinden ayarlanır. Takımınızın forma tasarımını denemek isterseniz forma tasarlama aracına geçebilirsiniz.

Kadro görseli bir takımın en çok paylaşılan içeriklerinden biridir ve özellikle çocuk takımlarında özen ister. İngiltere Futbol Federasyonu'nun çocukların fotoğraf ve videolarına ilişkin koruma rehberi, bir çocuğun görüntüsü tam adı ya da adresi gibi bilgilerle birlikte paylaşıldığında çocuğun üçüncü kişiler için kolayca tanınır hale geldiğini vurgular. Rehber, yazılı izin alınmadan ve aileye görüntünün nasıl kullanılacağı anlatılmadan isimle birlikte görüntü yayımlanmamasını önerir. Bu araç fotoğraf kullanmaz; yine de herkese açık bir paylaşım yapacaksanız çocukların yalnız ön adını ya da baş harflerini yazmak iyi bir alışkanlıktır.

Görseli önce takım içinde paylaşın. Oyuncuların kadroyu antrenörden duymadan sosyal medyada görmesi, özellikle yedek kalan çocuk için kırıcı olabilir. Kadroyu maçtan önce takımla konuşup ardından aile grubuna göndermek hem iletişimi düzenler hem de yanlış anlamaları önler.

Paylaşım bağlantısının nasıl çalıştığını bilmekte de yarar var. Kadro bilgileri bağlantının # işaretinden sonraki bölümünde taşınır; tarayıcılar bu bölümü sayfayı açarken sunucuya göndermez, bu yüzden isimler sitemizin sunucusuna ulaşmaz. Buna karşılık bağlantıyı alan herkes kadroyu görebilir ve kendi cihazında değiştirebilir; onun yaptığı değişiklik sizin bağlantınızı etkilemez. Araç son kadronuzu bu cihazdaki tarayıcıda da hatırlar, sayfayı yeniden açtığınızda kaldığınız yerden devam edersiniz.

Görsel 1440 piksel genişliğinde dikey bir PNG olarak iner; telefonda net görünür, yazdırıldığında da okunur. Oyuncular için kart hazırlamak isteyenler futbolcu kartı oluşturucuyu deneyebilir; o araçta da fotoğraflar cihazınızdan çıkmaz.