Futbol Kaç Kişiyle Oynanır? Sahada, Çocuk Maçında ve Halı Sahada Oyuncu Sayısı

Bu cevap kısa görünse de iki ayrı soruyu saklar. Birincisi, kuralın izin verdiği sayıdır. İkincisi, sizin oynayacağınız maçın gerçekte kaç kişilik olduğudur. Bu yüzden soruyu iki katmanda cevaplıyoruz: önce evrensel kural, sonra yaşa ve ortama göre değişen uygulama.

Takım, kadro, yedek ve kulübe gibi komşu kavramları ayrıntılı anlatan yazıları ayrıca hazırladık. Burada onları tekrarlamıyoruz, yalnızca yerinde yönlendiriyoruz. Bu yazıda farklı bir şey yapıyoruz: aynı soruyu farklı maç türleri için yan yana koyuyor ve çocuk futbolunda sayının neden küçüldüğünü açıklıyoruz.

Futbol kaç kişiyle oynanır, maç türüne göre ne değişir?

Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan senaryoları tek bakışta gösterir. Her satırın yanında sayıyı kimin belirlediğini de yazdık, çünkü sayı çoğu zaman bir kuraldan değil bir organizasyon talimatından gelir.

Tabloda dikkat çeken nokta, 11 sayısının yalnızca bir satırın başlığı olmasıdır. Futbol dünyasında en çok oynanan maçların büyük kısmı 11'e 11 değildir. Bu yüzden velilerin ve yeni başlayanların ilk sorusu "hangi tür maç" olmalıdır.

Sahadaki 22 sayısı kimleri kapsar?

22 rakamı yalnızca iki takımın sahadaki oyuncularını sayar. Hakemler, yardımcı hakemler, yedekler ve teknik ekip bu sayıya girmez. Yedekler kulübede bekler ve değişiklikle oyuna katılır.

Bu ayrım, günlük konuşmada sık karışır. Örneğin "bir takımda 18 kişi var" diyen biri, maç listesini kasteder. Sahada ise aynı anda en çok 11 kişi yer alır. Çünkü değişiklik yapıldığında giren oyuncu çıkanın yerini alır ve sayı değişmez.

• Sahadaki oyuncu: takım başına en çok 11, biri kaleci.
• Yedek: kulübede bekler, sahadaki sayıya girmez.
• Teknik ekip ve hakemler: oyuncu sayısına dahil değildir.

Takım kelimesinin dört farklı sayıyı nasıl anlattığını merak ediyorsanız, bir futbol takımında kaç oyuncu vardır yazımıza bakabilirsiniz. Orada sahadaki, kulübedeki, listedeki ve sezon boyunca çalışan oyuncu sayılarını ayırdık.

Kural kitapçığı oyuncu sayısı için ne söylüyor?

IFAB, oyuncu sayısını Futbol Oyun Kuralları kitapçığının üçüncü kanununda düzenler. Güncel metne IFAB resmî sitesindeki Kanun 3 sayfasından ulaşabilirsiniz. Metin iki şeyi birlikte söyler: her takımın en çok on bir oyuncusu olabilir ve bunlardan biri kaleci olmalıdır.

Metin "en az on bir" demez. Dolayısıyla maçın başlaması için 11 kişi şart değildir. Kitapçık ayrıca alt sınırı koyar: bir takımda yediden az oyuncu varsa maç başlayamaz ve devam edemez.

Geçici ihraç ya da bir dakikalık sahadan çıkış gibi kısa süreli durumlar bu sınırı etkilemez. Yani sınırı hesaplarken bu oyuncuları takımın içinde sayarsınız. Kural metnini kendi cümlelerimizle özetledik ve sayıları kitapçıktaki ifadeyle karşılaştırdık.

Bir takım 11 kişiden az oyuncuyla maça başlayabilir mi?

Evet, yeter ki sahada en az yedi oyuncu bulunsun ve biri kaleci olsun. Kural, takımın eksik başlamasını yasaklamaz. Geç kalan oyuncular için de bir düzen vardır.

Yarışma kuralları oyuncuların ve yedeklerin maçtan önce takım listesine yazılmasını şart koşuyorsa, eksik başlayan takımın yalnızca listede adı olan oyuncuları sonradan katılabilir. Listede adı olmayan biri araya girip oynayamaz.

Amatör ve çocuk maçlarında bu durum sık yaşanır. Antrenör kırmızı kart gibi bir cezayla değil, yoldaki trafik ya da geç gelen bir veliyle uğraşır. Bu yüzden listeyi eksik kişilerle birlikte hazırlamak ve gelmeyen oyuncuların adını yine de yazmak iyi bir alışkanlıktır.

10 kişiyle başlama senaryolarının tamamını sahaya 10 kişi çıkabilir mi yazısında inceledik. Burada yalnızca kuralın özünü veriyoruz.

Maç sırasında oyuncu sayısı düşerse ne olur?

Oyuncu sayısı yediye inene kadar maç sürer. Yediden aşağı düşerse hakem maçı devam ettiremez. Kural kitapçığına göre maçın sürmemesinden sorumlu takım, yarışma kuralları saklı kalmak üzere ilke olarak hükmen yenik sayılır.

Sonucun kesin biçimi yarışmaya göre değişir. Skoru, puanı ve cezayı lig ya da turnuva talimatı belirler. Sık duyulan "genellikle hükmen mağlubiyet" ifadesi bu durumu eksik anlatır. Doğru ifade, kitapçıktaki "ilke olarak" ve "yarışma kuralları saklı kalmak üzere" kayıtlarıdır.

Bir başka nüans, bilerek sahadan çıkan oyunculardır. Takımın sayısı bu yüzden yediden aşağı düşerse hakem oyunu hemen durdurmak zorunda kalmaz ve avantaj uygulayabilir. Ancak top oyun dışına çıktığında takımda en az yedi oyuncu yoksa maç yeniden başlamaz.

Ayrıntılı senaryolar için bir takım 7 kişinin altına düşerse maç biter mi yazımıza göz atın.

Yedek oyuncular sahadaki oyuncu sayısını artırır mı?

Hayır. Yedekler yalnızca bir oyuncunun yerine girer ve sahadaki sayı değişmez. Resmî yarışmalarda oyuna girebilecek yedek sayısı en çok beştir; bu sayıyı FIFA, konfederasyon ya da ulusal federasyon belirler. Kulübeye kaç isim yazılabileceği ise ayrı bir sorudur.

Yedek sayıları zamanla değişti ve yarışmaya göre farklılaşır. Sayıları ve kulübe düzenini ayrıntısıyla yedek kulübesinde kaç oyuncu bulunur yazısında okuyabilirsiniz. Değişikliğin nasıl yapıldığını ise oyuncu değişikliği kuralları yazısı anlatır.

Çocuk futbolunda tablo biraz farklıdır. Kural kitapçığı, geri dönüşlü değişikliğe yalnızca gençlik, veteran, engelli ve temel seviye futbolda ve ulusal federasyon, konfederasyon ya da FIFA onayıyla izin verir. Yani çocuk maçında bir oyuncu çıkıp tekrar girebilir, ama bu hak organizasyonun talimatına bağlıdır.

Kaleci olmadan futbol olur mu?

Hayır. Sahadaki on bir oyuncudan biri kaleci olmak zorundadır. Kaleci oyundan çıkarsa yedek kaleci girer ya da bir saha oyuncusu kalenin başına geçer. Her iki durumda da kalede bir oyuncu durur.

Kaleciyle yer değiştirmek isteyen oyuncu bunu önce hakeme bildirir ve değişikliği oyun durmuşken yapar. Kitapçık bu hakkı penaltı verildikten sonra da tanır. Şart şudur: hakeme haber verirsiniz ve değişikliği penaltıdan önce, oyun durmuşken yaparsınız.

Çocuk maçında asıl sorun kural değil hazırlıktır. Yedek kalecisi olmayan bir takım, kaleci sakatlandığında aceleyle birini kaleye atar. Bu çocuğun hem güvenliğini hem de oyun keyfini düşürür. Bu yüzden maçtan önce kalede kimin oynayacağını belirleyin ve gönüllü bir ikinci çocuk hazırlayın.

Kadın futbolunda ve amatör maçlarda oyuncu sayısı farklı mıdır?

Hayır. Futbol Oyun Kuralları kitapçığı erkek ve kadın futbolu için aynıdır. Resmî kadın maçında da her takım 11 oyuncuyla çıkar. Amatör büyükler maçı da aynı kurala tabidir. Fark kuralda değil, yarışmanın talimatındadır: yedek sayısı, süre ve kayıt şartları organizasyona göre değişir.

IFAB, kuralların gençlik, veteran, engelli ve temel seviye futbolda federasyon onayıyla uyarlanabileceğini belirtir. Bu uyarlama saha ölçüsünü, top boyunu, süreyi ve oyuncu sayısını kapsayabilir. Türkiye'de amatör bir lig için güncel format arayan biri, ilgili ligin talimatına ya da TFF'nin güncel duyurularına bakmalıdır.

Sık duyulan "amatör futbolda oyuncu sayısı farklı değildir" cümlesi büyükler kategorisi için doğrudur, ama alt yaş kategorilerini içermez. Aşağıdaki bölüm bu eksiği kapatıyor.

Çocuk maçında futbol kaç kişiyle oynanır?

Çocuk futbolunda sayı yaşa ve ülkeye göre değişir. Genel eğilim, küçük çocuklarda az oyuncu, büyüdükçe artan oyuncu sayısıdır. Aşağıdaki tablo, kaynağı belli resmî formatları gösterir.

Türkiye'de ise kaynaklı tek somut bilgi, yerel amatör liglerde U-11 ve U-12 kategorilerinde 8 kişilik oyunun uygulanmasıdır. Diğer yaş grupları için tek bir ulusal tablo bilinmiyor. Bazı anlatımlarda geçen "U8-U9 5'e 5, U12-U13 8'e 8" listesi, kaynağı gösterilmedikçe kesin bilgi sayılmamalıdır.

Doğrusu şudur: Çocuğunuzun lig ya da turnuva formatını öğrenmek için kulübünüze, ligin talimatına ve altyapı yaş grupları rehberimize bakın.

Çocuklar neden daha az kişiyle oynar?

Nedeni basit: çocuk topa daha çok dokunmak, daha çok karar vermek ve daha çok keyif almak ister. UEFA Grassroots Charter'ın 2023 sürümü de katılımı öne çıkarır ve küçültülmüş saha, küçük kale ve az oyuncuyla kurulan oyunları önerir.

Sayıların etkisini ölçen bir çalışma da var, ancak sınırlı. Hafeni 2015 adlı küçük bir konferans bildirisinde, çocukların topa temas sayısı 4'e 4'te 311, 7'ye 7'de 214 ve 11'e 11'de 170 olarak bulunmuştur. Bu rakamlar tek bir küçük çalışmadan geliyor ve her yaş grubuna genellenemez.

Küçük alanlı oyunlar yoğunluğu da etkiler. Hill-Haas 2011'e göre oyuncu azaldıkça ve alan büyüdükçe fiziksel yoğunluk artabilir. Teşvik edici bir antrenör de yoğunluğu yükseltir. Buna karşılık 18 yaş altında taktik davranışı ölçen küçük alanlı oyun çalışması sınırlıdır.

Yani "az oyuncu daha iyi öğretir" cümlesi bu başlıkta güçlü bir sonuçtan çok makul bir yorumdur. Kapsamlı bir antrenman rehberi için küçük alan oyunları yazımıza göz atın.

Halı sahada futbol kaç kişiyle oynanır?

Halı sahada tek bir resmî sayı yoktur. Çoğu saha 5'e 5 ile 7'ye 7 arasında kurulur. Bazı yerlerde 6'ya 6 da görürsünüz. Halı saha için ulusal ve tek bir kural kitabı yoktur.

Sayıyı sahanın boyutu, işletmenin kuralı ve turnuva organizatörü belirler. Kale ölçüsü, süre, kaleciye geri pas ve ofsayt gibi başlıklar da aynı biçimde değişir. İlk maçınızdan önce saha yetkilisine bu kuralları sorun.

Detaylı karşılaştırma için halı saha futbol kuralları yazısına bakabilirsiniz. Sahanın ölçüsü sayıyı nasıl etkiler diye merak ediyorsanız, futbol sahasının ölçüleri yazımız yardımcı olur.

Futsal kaç kişiyle oynanır?

Futsalda her takım 5 oyuncuyla çıkar. Bu bilgi FIFA Futsal Oyun Kuralları'ndan gelir. Takım başına bir kaleci ve dört saha oyuncusu sahaya girer. Futsal, halı sahada oynanan futbolun başka bir adı değildir; kendi kural kitabı, topu ve ölçüleri vardır.

Birkaç fark şunlardır: 2'şer 20 dakika net süre, ofsayt yok, altıncı fauldan sonra 10 metreden serbest vuruş ve kalecinin topu elinde tutma süresi 4 saniye. Tüm farkları futsal kuralları yazısında topladık.

Plaj futbolu gibi diğer biçimler ayrı kural kitaplarına tabidir ve bu yazının kapsamı dışında kaldı.

Oyuncu sayısı arttıkça oyunun karakteri nasıl değişir?

Sayı değiştikçe alan, karar sayısı ve temas sayısı değişir. Aşağıdaki tablo, dayanağını göstererek bu ilişkiyi özetler. Bazı satırlar ölçülmüş veriye, bazıları saha gözlemine dayanır.

Tablodaki sonuçlar "mutlaka böyle olur" anlamına gelmez. Aynı sayıda oyuncu, farklı alan ve kurallarla çok farklı bir oyun üretir. Bu yüzden yaş grubuna uygun format seçmek, tek başına doğru oyuncu sayısından daha önemlidir.

Mevki öğretiminin sınırını da bilmek gerekir. Küçük yaşta pozisyon dayatmak yerine, çocukların her bölgede oynamasına izin vermek daha savunulabilir. Ayrıntılar için genç futbolcuya pozisyon öğretme ve 12 yaşında mevki belirleme yazılarına bakın.

3'e 3 ve 4'e 4 oyununu sahada nasıl kurarsınız?

Aşağıdaki oyun biçimlerinde ölçüler rehberdir, çocuğun yaşına göre siz uyarlarsınız.

• Kurulum: yaklaşık 20x15 metrelik alan, her iki uçta küçük kale (ya da iki koniyle işaretli kapı), takım başına 3 ya da 4 oyuncu, kaleci yok.
• Amaç: çocuğun topa çok dokunması, kısa pasla oyun kurması ve ikili ilişkileri öğrenmesi.
• Kural: top çizgiden çıkarsa ayakla oyuna girer, gol sonrası rakip başlar, bütün çocuklar dönüşümlü hücum eder.
• Hata: antrenör sürekli durdurup anlatırsa oyun akışı kopar. Çözüm, düzeltmeyi oyun arasında kısa bir soruyla yapmaktır.

İlerleme şöyle yürür: önce iki takımı eşit tutun, ardından hücum eden takıma bir oyuncu ekleyip karar verme zorluğunu artırın. Her turu 3 ile 4 dakika tutun ve turlar arasında su için kısa mola verin.

Güvenlik için tekrar sayısı sınırlıdır: Aynı çocuğu arka arkaya turlara sokmayın ve ağrı bildiren çocuğu hemen oyundan çıkarın. Ağrı sürüyorsa velisine haber verin ve bir sağlık uzmanına yönlendirin.

7'ye 7'den 9'a 9'a geçerken ne yaparsınız?

Yaş büyüdükçe formatı kademeli büyütmek, çocuğun alanı ve rolleri aşamalı öğrenmesini sağlar.

• Kurulum: 7'ye 7 için yarım saha, 9'a 9 için daha geniş alan, küçültülmüş kale ve takım başına bir kaleci.
• Amaç: geniş alanda boşluk bulmak, kanat ve merkez kavramını sezmek.
• Kural: her çocuk maçın bir bölümünde farklı bölgede oynar, kaleci rotasyonu gönüllülük esasına göre yürür.
• Hata: çocuğu erken yaşta tek bir mevkiye sabitlemek. Çocuğun hangi bölgede iyi olduğunu görmek için çeşitlilik gerekir.

İlerleme: önce serbest rolle oynayın, sonra "önde, ortada, geride" gibi üç geniş bölge tanımlayın. Dar mevki isimlerini ve karmaşık dizilişleri ancak yaş büyüdüğünde ekleyin. U13-U15 aşamasında taktiğe geçiş için U13-U15 taktik eğitime geçiş yazımız rehberlik eder.

Mevki isimlerini ve forma numaralarını merak ediyorsanız futbol mevkileri yazımıza bakın.

Kırmızı kart ve sakatlık sahadaki sayıyı nasıl değiştirir?

Maç başladıktan sonra sahadaki sayı yalnızca düşebilir, çünkü kırmızı kart gören oyuncunun yerine kimse giremez. Sakatlanan oyuncu ise değişiklik hakkı varsa yedekle yer değiştirir ve sayı korunur. Aşağıdaki tablo kural kitapçığındaki kırmızı kart düzenini özetler.

Bu tablo Kanun 3.6'ya dayanır. Sahadaki sayı düştüğünde antrenörün asıl işi paniği sakin tutmaktır. Tam dizilişi değiştirmek yerine bölgeleri küçültmek ve görevleri sadeleştirmek genellikle daha kolay uygulanır; bu kanıtlanmış bir yöntem değil, makul bir uygulamadır.

Çocuk maçlarında kırmızı kart nadir görülür, ama ayrı bir sorun vardır: sakatlanan ya da yorulan çocuk yüzünden sayı düşer ve değişiklik hakkı kalmamıştır. Bu yüzden listeye yeterince yedek yazmak, sayıyı korumanın en pratik yoludur.

Evde, bahçede ve okul bahçesinde kaç kişiyle oynamak mantıklıdır?

Resmî kural burada geçerli değildir; siz formatı belirlersiniz. Küçük bir bahçede 2'ye 2 ya da 3'e 3 çocuğa daha çok top temasını verir, çünkü kimse uzun süre izleyici kalmaz. Geniş bir alanda 5'e 5 ya da 6'ya 6 daha dengeli bir oyun çıkarır.

• Alan çok darsa oyuncu sayısını azaltın, çünkü kalabalık topa dokunmayı engeller.
• Çocuk sayısı tekse bir oyuncuyu "joker" yapın, her iki takımla da hücum etsin.
• Yaş farkı büyükse küçük olan çocuğun takımına bir oyuncu ekleyin.
• Kaleci kullanmayacaksanız kaleyi küçültün ve el kullanmayı yasaklayın.

Oyun keyfi düşüyorsa sayıyı ya da alanı değiştirmekten çekinmeyin. Bahçe maçlarında kale ölçüsü için dar alan kalesi rehberimize bakabilirsiniz.

Maç öncesi takım listesi nasıl hazırlanır?

Takım listesi, oyuncu sayısının kâğıttaki karşılığıdır ve kural kitapçığı bu listeye özel önem verir. Yarışma kuralları oyuncuların ve yedeklerin başlama vuruşundan önce yazılmasını şart koşuyorsa, listede adı olmayan kimse oyuna giremez.

1. Önce kimlerin geleceğini teyit edin ve gelmeyecek olanları bir gün önceden öğrenin.
2. Kaleci ve yedek kaleci için ayrı bir not düşün.
3. Listeyi gerçek sayıdan biraz geniş hazırlayın, çünkü geç gelen oyuncu ancak listedeyse oynayabilir.
4. Hakeme listeyi vermeden önce her ismi ve forma numarasını bir kez daha kontrol edin.
5. Çocuk maçında rotasyon planını listeyle birlikte yazın, böylece her çocuğun oynayacağı bölüm belli olur.

Liste kuralı yarışmaya göre değişir. Bazı organizasyonlar kâğıt liste ister, bazıları yalnızca isim bildirmeniz yeter. Bu yüzden ilk maçtan önce organizatöre sormak, hakem karşısında sorun yaşamaktan iyidir.

Eksik oyuncuyla başlayan bir takım için bir uyarı daha var: listeye yazılan yedek sayısı, oyuna girebilecek yedek sayısını değiştirmez. Yedekler için sınırı yarışma talimatı koyar.

Çocuk ve ergen oyuncuda güvenlik için neye dikkat etmelisiniz?

Oyuncu sayısı değişince yük de değişir. Az kişilik oyunda çocuk daha çok koşar ve topa daha sık vurur. Bu yüzden yaşa uygun ilerleme, sınırlı tekrar ve dinlenme planı hayati önem taşır.

• Yaşa uygun ilerleme: format ve süreyi çocuğun yaşına göre seçin, yetişkin maçını küçültüp aynen uygulamayın.
• Tekrar sınırı: aynı yoğun turu art arda uzatmayın, turlar arasında dinlenme ve su molası verin.
• Ağrıda dur: çocuk ağrı bildirirse oyuna zorlamayın, sağlık uzmanına yönlendirin.
• Dinlenme: WHO 5-17 yaş için günde ortalama 60 dakika orta ve şiddetli aktivite önerir; haftada en az bir pasif dinlenme günü gerekir.

Beyin sarsıntısı şüphesinde kural nettir: şüphe varsa oyuncuyu dışarı alırsınız. Çocukta bilinç kaybı ya da tehlike işareti görürseniz hemen 112'yi arayın. Bu yazı tıbbi tavsiye yerine geçmez; kuşkulu durumda bir hekime danışın.

Veli ve antrenör maç öncesi hangi soruları sormalı?

Oyuncu sayısı sorusu çoğu zaman "çocuğum kaç dakika oynayacak" sorusunun gizli hâlidir. Maç öncesinde birkaç net soru, sürprizleri azaltır.

1. Bu lig ya da turnuva kaç kişilik ve saha ölçüsü nedir?
2. Takım listesine kaç oyuncu girebilir ve gelmeyenlerin adını yine yazmalı mıyız?
3. Geri dönüşlü değişikliğe izin var mı?
4. Kaleci rotasyonu nasıl yürüyor?
5. Her çocuk asgari bir süre oynuyor mu?

Okul ya da kulüp seçerken de aynı sorular işe yarar. Kayıtlı oyuncu sayısı ve grup büyüklüğü konusunda net bilgi vermeyen bir yer sizi tereddüde sokmalıdır. İstanbul'da arıyorsanız minikler futbol okulu sayfasındaki programlara bakabilirsiniz.

Bir okulla yaşadığınız sorunu paylaşmak ya da başkalarının deneyimini okumak isterseniz futbol okulu şikayet sayfasına göz atın.

Bu konuda en sık yapılan yanlışlar nelerdir?

Oyuncu sayısı konusunda bazı cümleler çok yaygındır ama eksiktir. Aşağıda en sık karşılaştıklarımızı topladık.

• "Futbol her zaman 11'e 11 olur." Yanlış: resmî büyükler maçı öyledir, çocuk futbolu, halı saha ve futsal değildir.
• "Yedeklerle 18 kişi oynar." Yanlış: sahadaki sayı takım başına en çok 11'dir.
• "7 kişinin altına düşen takım otomatik 0-3 yenilir." Eksik: ilke hükmen yenilgidir, ama sonucu yarışma kuralları belirler.
• "Kalecisi olmayan takım oynayamaz." Eksik: kalede biri durmalı, ama bu bir saha oyuncusu da olabilir.
• "Halı sahada herkes aynı kuralı uygular." Yanlış: tek bir resmî kural kitabı yoktur.

Bu yanlışların çoğu, kuralın yalnızca bir cümlesini hatırlamaktan doğar. Kuralın bütününü ve yarışmanın talimatını birlikte okumak çoğu tartışmayı önler.

Resmî kuralı ve güncel formatları nereden kontrol edersiniz?

Resmî kuralın kaynağı için IFAB, çocuk futbolu ilkeleri için UEFA ve Türkiye'deki güncel formatlar için TFF sayfalarını kullanın.