İçeriğe geç
Sağlık ve Sakatlık

Futbolda Oyuncu Bilincini Kaybederse Maç Ne Zaman Durdurulur? IFAB Kuralı ve Sağlık Ekibi

Oyuncu bilincini kaybederse maç hemen durur. IFAB Kanun 5, sağlık ekibinin girişi, sarsıntı değişikliği ve amatör maçta ne yapılacağı burada.

Yazan
İçerik Editörü
Bölüm
22
Okuma
15 dk
Futbolda Oyuncu Bilincini Kaybederse Maç Ne Zaman Durdurulur? IFAB Kuralı ve Sağlık Ekibi
Bu Yazıda Neleri Anlattık?
Kısa cevap 15 saniyede okunur

Futbolda oyuncu bilincini kaybederse maç ne zaman durdurulur?

Hemen durur. IFAB Kanun 5'e göre hakem, oyuncu ciddi biçimde yaralandığında oyunu durdurur ve oyuncunun sahadan çıkmasını sağlar. Bilinç kaybı sıradan bir sakatlık değil, yaşamı tehdit edebilen bir tablodur. Bu yüzden hakem topun kimde olduğuna ya da atağın bitip bitmediğine bakmaz; düdüğü çalar ve sağlık ekibini çağırır.

Bu bir özet. Ayrıntılar, örnekler ve sık sorulan sorular yazının devamında.21 bölüm · 15 dk okuma
FutbolOkulu.Net İçerik Editörü Cevabı paylaş

Önemli uyarı: Bu yazı ilk yardım eğitiminin yerine geçmez. Sahada oyuncu bilincini kaybederse hemen 112'yi arayın, yanıt veren sağlık personelinin talimatı her zaman önceliklidir. Aşağıdaki bilgiler IFAB Futbol Kuralları, FIFA'nın sarsıntı protokolü ve Avrupa Resüsitasyon Konseyi (ERC) 2025 temel yaşam desteği rehberine dayanır. Türkiye'de ligden lige değişen uygulamaları ise ilgili organizasyonun talimatından teyit etmelisiniz.

Kuralın mantığı basittir. Hafif sakatlıkta hakem, top oyun dışına çıkana kadar bekleyebilir. Oyuncu yanıt vermiyorsa ise tek ölçüt kalır: oyuncunun güvenliği. Kısacası bu yazıda durdurma anını, sağlık ekibinin ilk yaptıklarını, nedenleri ve maçın nasıl devam ettiğini adım adım bulacaksınız.

Reklamlar
Reklamlar

Oyuncu bilincini kaybederse hakem avantaj bekleyebilir mi?

Hayır. Avantaj kuralı fauller ve kural ihlalleri için vardır; tıbbi acil durum için değildir. Kanun 5'in metni yalnızca iki durumu ayırır: oyuncu hafif yaralıysa oyun top dışarı çıkana kadar sürebilir, ciddi yaralıysa hakem oyunu durdurur. Bilinç kaybı ikinci gruba girer.

Pratikte hakem şu soruyu sorar: "Bu oyuncu bana yanıt verebilir mi?" Cevap belirsizse ya da hayırsa, "bir pozisyon daha bekleyeyim" seçeneği yoktur. Ayrıca atağın ortasında olan takım, gol ihtimali ve skor da karara girmez. Hakemin takdiri burada "durdurup durdurmama" değil, yalnızca "ne kadar hızlı" sorusunu ilgilendirir.

Bu konudaki işaretleri ve düdük dilini merak ediyorsanız hakem el işaretleri ve düdük anlamları yazısına bakabilirsiniz.

IFAB Kanun 5 ciddi yaralanma için tam olarak ne söylüyor?

Kanun 5'in yaralanmalar bölümü kısa ama net bir çerçeve çizer. Aşağıdaki liste, IFAB'ın güncel metninden okuduğum temel hükümleri kendi cümlelerimle özetler.

  • Hakem, yalnızca oyuncu ciddi biçimde yaralandığında oyunu durdurur ve oyuncunun sahadan çıkmasını sağlar.
  • Oyuncu hafif yaralıysa oyun, top dışarı çıkana kadar devam edebilir.
  • Sağlık ekibi yaralı oyuncuyu normalde sahada tedavi etmez; ancak kaleci yaralandığında, kaleci ile saha oyuncusu ya da aynı takımın iki oyuncusu çarpıştığında, ciddi bir yaralanma olduğunda ve penaltıyı kullanacak oyuncu yaralandığında istisna vardır.
  • Rakibin sarı ya da kırmızı kartla cezalandırıldığı bir faul nedeniyle yaralanma olduysa, değerlendirme hızlı biterse oyuncu sahada kalabilir.
  • Hakem doktorların ya da sedyecilerin girmesine izin verdiyse oyuncu sedyeyle ya da yürüyerek sahadan çıkmak zorundadır. Uymayan oyuncu, sportmenlik dışı davranıştan sarı kart görür.
  • Kanama olan oyuncu sahadan çıkar ve hakemin işareti olmadan geri dönmez.

Metin "bilinç kaybı" ya da "sarsıntı" kelimelerini anmaz. Hakem bunların hepsini "ciddi yaralanma" ifadesinin içinde değerlendirir. IFAB'ın ayrı bir protokolü ise bu tür yaralanmaları açıkça örnekler. Kuralın tam metni için IFAB Kanun 5 sayfasına bakın.

Sağlık ekibi sahaya ne zaman girer?

Kanun 5'e göre doktorlar ve sedyeciler hakemin izniyle sahaya girer. IFAB'ın saha dışı tedavi ve değerlendirme protokolü de aynı mantığı izler: hakem, oyun durduğunda ya da oyuncunun yaralandığından şüphelendiğinde sağlık personelini işaretle çağırır. Protokol, sağlık personeline sahada ilk değerlendirme için yeterli zamanın verilmesini ister, ancak sabit bir süre belirtmez.

Bu noktada sık duyulan bir iddiayı açıklamak gerekir: "Sağlık ekibi hakemin işaretini beklemez." Kanun 5'te ve IFAB'ın saha dışı tedavi ve değerlendirme protokolünde böyle bir hüküm yer almaz. İddia yalnızca ikincil kaynak özetlerinde geçer ve dayandığı birincil metin doğrulanmış değildir. Bu yüzden onu kural olarak okumayın. Pratik sonuç şudur: bilinç kaybında hakemin ilk işi sağlık ekibini hemen sahaya çağırmaktır; gecikme, oyuncunun yanıtsız kalma süresini uzatır.

Bu çağrıdan sonra oyuncular çevreyi açar, topu uzaklaştırır ve sağlık ekibine yol verir.

Reklamlar
Reklamlar

Oyuncu bilincini kaybederse ilk dakikalarda sağlık ekibi neye bakar?

Oyuncu bilincini kaybederse sağlık ekibinin öncelik sırası her zaman aynıdır: ortam güvenli mi, oyuncu yanıt veriyor mu, nefes alıyor mu ve dolaşım var mı? ERC'nin 2025 temel yaşam desteği rehberi bu sırayı şöyle özetler: yanıt vermeyen kişi için hemen acil çağrı yapın, çağrı yanıtlanırken nefesi izleyin ve yanıtsız kişi anormal nefes alıyorsa kalp durması varsayın.

  1. Ortam: Sahada tehlike var mı, oyuncunun etrafı açık mı?
  2. Yanıt: Oyuncuya seslenin, omzuna hafifçe dokunun; boynunu zorlamadan tepki arayın.
  3. Çağrı: Yanıt yoksa 112'yi arayın ve otomatik harici defibrilatörü (AED) isteyin.
  4. Nefes: Yavaş, zorlu, hırıltılı ya da hıçkırık benzeri soluk normal nefes değildir.
  5. Müdahale: Normal nefes yoksa göğüs basısına ve AED'ye geçin.

Bu zincirin ayrıntısını sahada bayılan oyuncuya ilk müdahale yazısında okuyabilirsiniz. Bu yazı yalnızca kuralı ve kararı anlatır, uygulamanın tamamını tekrar etmez.

Bilinç kaybının nedenleri neler olabilir?

Oyuncu bilincini kaybederse nedenini saha kenarında kesin söylemek zordur. Bu yüzden sağlık ekibi nedeni aramaz, önce yaşamı tehdit eden tabloları dışlar. Aşağıdaki tablo nedenleri ve sahadaki ipuçlarını özetler.

Olası nedenSahada ipucuİlk öncelik
Beyin sarsıntısı ve kafa travmasıKafa çarpması, düşme, hareketsiz yatma, sonrasında kafa karışıklığıBoyun hassasiyeti, bilinç ve nefes kontrolü; oyundan çıkarma
Ani kalp durmasıTemassız ani çöküş, yanıtsızlık, normal olmayan nefesHemen 112, göğüs basısı ve AED
Aşırı ısınma ve sıcak çarpmasıSıcak hava, yüksek efor, kızarıklık ya da kafa karışıklığı sonrası çökmeÖnce soğutma, sonra nakil, 112
Kan şekeri düşüklüğüBilinen diyabet, terleme, titreme, davranış değişikliğiSağlık personeli değerlendirir; bilinçsiz kişiye ağızdan bir şey verilmez
NöbetSertleşme, kasılma, ardından uyku haliOyuncuyu yaralanmaktan koru, bastırma, 112
Boyun ve omurga yaralanmasıÇarpışma sonrası boyun ağrısı, kollarda ya da bacaklarda his kaybıHareket ettirme, sağlık ekibi bekle

Tablodaki hiçbir satır kesin tanı değildir ve sahada kimse tanı koymaya çalışmaz; sağlık ekibi de önce en tehlikeli ihtimale göre davranır. Hepsi için ortak kural, sağlık personelinin yanıt verinceye kadar oyuncunun yalnız bırakılmamasıdır.

Aşırı sıcakta bilinç kaybı farklı mı işler?

Evet, bir fark var. Sıcak çarpmasında sıralama şudur: önce soğutma, ardından nakil ve 112. Detaylı protokol için aşırı ısınma ve bayılma yazısına bakın.

Sıcak hava maç kuralına da yansıyabilir. Organizasyonlar su ve soğutma molaları uygulayabilir; bu konuyu aşırı sıcakta su molası yazısında bulabilirsiniz. Ancak bu molalar planlı duraklamalardır ve bilinç kaybı gibi acil bir durumda hakem planlı molayı beklemez.

Boyun ve omurga şüphesinde oyuncu yerinde mi kalır?

Çarpışma ya da düşme sonrası bilinç kaybında sağlık ekibi boyun yaralanmasını her zaman hesaba katar. Genel ilk yardım ilkesi, boyun ya da omurga yaralanması şüphesinde ortamda tehlike yoksa kişiyi yerinden oynatmamak, başını ve boynunu mümkün olduğunca sabit tutmaktır. Ancak bu ilkenin üstünde bir kural vardır: nefes ve dolaşım yoksa yaşam desteği önce gelir.

FIFA'nın sarsıntı protokolü de boyun ağrısı ya da hassasiyetini, kollarda ya da bacaklarda güç kaybı veya uyuşmayı acil değerlendirme gerektiren kırmızı bayraklar arasında sayar. Bu nedenle oyuncuyu kaldırmaya çalışmak, ayağa kalkmasına yardım etmek ya da "hadi kendine gel" diyerek sarsmak yanlıştır. Kafa ve boyun sabitleme tekniğini ve sedyeye alma işini uygulayacak kişi, eğitimli sağlık personelidir. Bu konuda kendi eğitiminiz yoksa yalnızca yanıt kontrolü yapın ve 112'yi arayın.

Reklamlar
Reklamlar

Nefes yoksa hangi adımlar gelir: göğüs basısı ve AED

Yanıtsız oyuncu normal nefes almıyorsa kalp durması varsayılır. Resuscitation Council UK'nin ERC 2025 rehberine dayanan sürümünde şu rakamlar yer alır:

  • Göğüs basısı hızı dakikada 100 ile 120 arasındadır.
  • Bası derinliği en az 5 cm, en fazla 6 cm olmalıdır.
  • Kurtarma soluğu eğitimi olan kişi 30 basıya 2 soluk uygular; eğitimi olmayan kişi kesintisiz basıya devam eder.
  • AED'yi hazır olur olmaz bağlayın; cihaz sesli komutla yönlendirir ve herkes analiz ile şok sırasında oyuncudan uzak durur.
  • Şoktan sonra ya da şok önerilmediğinde basıya hemen devam edin.

Bu değerler yetişkin oyuncu içindir. Oyuncu bilincini kaybederse ve nefesi normal değilse, bu adımların her biri sırayla gelir. Çocuk oyuncularda dozlar ve uygulama farklıdır; çocuk için yalnızca eğitimli kişilerin uygulamasına güvenin. AED'nin nasıl bağlanacağı ve çocukta kullanımı için AED uygulaması yazısına bakın.

Kafa çarpması sonrası bilinç kaybı ne anlama gelir?

FIFA'nın 2024 tarihli grassroots sarsıntı protokolüne göre bilinç kaybı ya da yanıt azlığı, sarsıntı şüphesinin görünür belirtileri arasındadır. Aynı belge, bilinç kaybının sarsıntıların yüzde 10'undan azında olduğunu ve sarsıntı tanısı için gerekmediğini de vurgular. Yani bilinç kaybı olmayan oyuncuda da sarsıntı olabilir; bilinç kaybı olan oyuncuda ise sağlık ekibi durumu daha ciddi sayar.

Protokol, bilinç kaybını acil tıbbi bakım gerektiren kırmızı bayraklar listesine de koyar. Bu listede boyun ağrısı, nöbet, görme değişikliği, giderek kötüleşen şuur, kollarda güçsüzlük, şiddetli ya da artan baş ağrısı, kusma ve hafıza kaybı da yer alır. Bu belirtilerden biri varsa oyuncu oyundan çıkar, sağlık personeline görünür ve uygun bir sağlık kuruluşuna gider.

Sarsıntının kendisini, belirtilerini ve sahaya dönüş basamaklarını beyin sarsıntısı protokolü yazısında ayrıca anlattık. Saha kenarındaki değerlendirme adımları için komosyon şüphesinde protokol yazısı da var.

Oyuncu kısa sürede kendine gelirse maça dönebilir mi?

Otomatik olarak hayır. Bilinç dakikalar içinde geri gelse bile tıbbi değerlendirme gerekir. FIFA'nın protokolü sarsıntı şüphesi olan herkesin hemen oyundan çıkarılmasını ve uygun bir sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesini ister. Oyuncu ancak tıbbi olarak onay aldıktan sonra dönebilir. Aynı belgeye göre belirtiler hemen değil, üç güne kadar gecikmeli de ortaya çıkabilir.

Bilinç kaybından sonra aynı maçta oynamak yasak mıdır? FIFA'nın grassroots belgesi dönüşü aşamalı programa bağlar: ilk 24 ile 48 saat göreli dinlenme, sonra kademeli egzersiz. Bu program zaten aynı maça dönüşü dışarıda bırakır. Ancak "bilinç kaybı yaşayan oyuncu aynı maçta oynayamaz" diyen tek cümlelik bir IFAB, FIFA ya da TFF kuralı birincil kaynaklarla doğrulanmış değil. Güvenli ve doğru uygulama şudur: oyuncu o gün sahaya dönmez, kararı hekim verir.

Protokolün sonraki aşamalarında dönüş belirtilerin düzelmesine ve doktor onayına bağlıdır. Genel bilgi için sakatlanan oyuncunun oyuna dönüşü yazısına bakın.

Kalıcı sarsıntı değişikliği nedir?

IFAB, Kanun 3'te ek kalıcı sarsıntı değişikliğine izin veren bir protokol yayımlar. Yetkisi organizatöre aittir; yani bir lig ya da turnuva bunu uygulamak zorunda değildir, "kullanabilir". Protokole göre oyuncunun gerçek ya da şüpheli sarsıntısı varsa, oyuncu yerine bir oyuncu kalıcı olarak oyuna girer.

KonuProtokolün söylediği
Hak sayısıHer takım maçta en çok bir sarsıntı değişikliği kullanabilir.
Normal değişikliklerle ilişkisiNormal değişiklik hakkını tüketmez; takım normal haklarını bitirmiş olsa bile kullanabilir.
Rakip takımRakip de ek bir oyuncu değişikliği hakkı kazanır, ama bu hak yalnızca ek değişiklik içindir.
Karar kimdeKarar takımındır; hakem ve yardımcıları bir sarsıntı olup olmadığına karar vermez.
Çıkan oyuncuPenaltı atışları dahil, maçta bir daha yer alamaz.
ZamanlamaSarsıntı olduğu anda, saha içi ya da saha dışı değerlendirmeden sonra ya da daha sonra yapılabilir.

Bu hüküm "oyuncuyu kaybetmemek için sarsıntıyı yok sayma" baskısını azaltmak için vardır. Protokol, çıkan oyuncunun mümkünse soyunma odasına ya da bir sağlık kuruluşuna götürülmesini önerir. Resmî metin için IFAB ek kalıcı sarsıntı değişikliği protokolüne bakabilirsiniz.

Reklamlar
Reklamlar

Oyun durdurulduktan sonra nasıl yeniden başlar?

Hakem oyunu yaralanma yüzünden durdurduysa ve kanunun gerektirdiği başka bir yeniden başlama yoksa oyun hakem topu atışıyla (dropped ball) başlar. "Top bir oyuncuya bırakılır" demek eksiktir. Kanun 8'e göre kural şöyle işler:

  • Oyun ceza alanının içinde durduysa hakem topu savunan takımın kalecisine bırakır.
  • Ceza alanının dışında durduysa hakem topu, topa sahip olacak ya da sahipliği kazanacak takımın bir oyuncusuna verir; bu takımı seçemezse topa son dokunan takımın oyuncusuna verir.
  • Hakem topu, oyunun durduğu noktada bırakır. Diğer oyuncular topla aralarında en az 4 metre mesafe bırakır.
  • Top yere değdiği anda oyundadır.

Örneğin orta sahada oyun durmuşsa, top o ana kadar topa sahip olan takımın bir oyuncusuna gider. Bu ayrıntı, sağlık ekibi sahadan çıktıktan sonra maçı hangi takımın başlatacağını belirler.

Yaralanma için geçen süre ek süreye yansır mı?

Evet. Kanun 7 hakemin, her yarıda oyuncu değişikliklerinden, yaralı oyuncuların değerlendirilmesi ve sahadan çıkarılmasından, zaman kaybı sayılan davranışlardan ve diğer nedenlerden kaybolan oyun süresini hesaba katmasını ister. Karar hakemindir; dördüncü hakem yalnızca hakemin belirlediği asgari ek süreyi gösterir. Hakem bu süreyi artırabilir ama azaltamaz.

Bilinç kaybı gibi uzun duraklamalar normalde ek süreye yansır. Ancak ek süre uzunluğunu ve sınırını anlatan ayrıntılı kuralları ve sorular için uzatma süresini kim belirler ile hakem maçı kaç dakika uzatır yazılarına bakın. Bu yazıda yalnızca şu noktayı not edin: tıbbi duraklamanın süresi uzun olduğunda hakem bunu hesaba katar, oyuncuyu aceleye getirmez.

Maç her bilinç kaybında tamamen tatil edilir mi?

Hayır, IFAB kuralı böyle bir otomatiklik getirmez. Kanunlar oyunun durdurulmasını ve yaralı oyuncunun sahadan çıkmasını düzenler; bir maçın tamamen tatil edilip edilmeyeceği ise organizasyonun talimatına, sağlık ekibinin kararına ve sahadaki koşullara bağlıdır. Yerel lig uygulaması için ilgili organizasyonun güncel talimatına bakın.

Saha deneyimine göre şu durumlar maçın devamını etkiler; bunlar kural değil, olağan uygulamadır. Oyuncunun bilinci geri gelmemişse ya da ambulansla nakil gerekiyorsa, sağlık ekibi sahada çalışırken oyun sürmez. Oyuncular psikolojik olarak devam edemiyorsa, hakem ve organizasyon yetkilileri durumu tartar. Bu kararların nasıl işleyeceği, organizasyonun talimatına göre değişir. Bu kararlar yazılı olmayan, duruma özgü kararlardır.

Bir takım oyuncu sayısı yüzünden maça devam edemezse ne olur sorusunu takım 7 kişinin altına düşerse yazısında kural olarak ele aldık.

Bilinç kaybı, bayılma ve sersemleme aynı şey mi?

Sahada bu üç kelime birbirine karışır, ancak sağlık ekibi için fark önemlidir. Bayılma genellikle kısa süreli bilinç kaybını anlatır; oyuncu yere yığılır ve kısa sürede toparlanır. Sersemleme ise oyuncunun ayakta olup kendine gelememesi gibi daha hafif görünen bir tablodur. Bilinç kaybı, oyuncunun seslenmeye yanıt vermemesi anlamına gelir.

FIFA'nın grassroots protokolü, sarsıntı şüphesinin görünür belirtilerini listeler: bilinç kaybı ya da yanıtsızlık, hareketsiz yatma ya da geç kalkma, denge sorunu, boş bakış, soruya geç yanıt, kafa karışıklığı, başı tutma, çarpma sırasında nöbet ve sertleşme. Sağlık personeli bu belirtilerin her birini sarsıntı şüphesi sayar. Bilinç kaybı ve nöbet ise listenin ağır ucudur. Saha kenarındaki kişi ayrımı yapmak zorunda değildir; şüphe varsa durum acil sayılır.

Bayılma konusunun ayrıntılarını bayılan oyuncuya ilk müdahale yazısına bıraktık; burada kural ve karar tarafına odaklanıyoruz.

Reklamlar
Reklamlar

Saha dışına çıkan oyuncu ne zaman geri dönebilir?

IFAB'ın saha dışı tedavi ve değerlendirme protokolü, sahada değerlendirilen ya da tedavi edilen oyuncunun sahadan çıkmasını ve oyun yeniden başladıktan sonra bir dakika dışarıda kalmasını ister. Bu süre kronometreyle işler ve hakemin izniyle biter. Top oyundaysa oyuncu yan çizgiden, oyun dışındaysa herhangi bir sınır çizgisinden girer.

Protokol ayrıca şu iki noktayı belirtir. Oyuncunun yerine giren değişikliğin yapılmasını bu bir dakika geciktirmez. Devre bir dakika dolmadan biterse, oyuncu bir sonraki devrenin başında geri dönebilir. Ayrıca ciddi bir yaralanma (baş travması, kalp sorunu, nöbet ya da boğulma gibi yaşamı tehdit eden olaylar) söz konusu olduğunda saha içinde tedaviye izin verilir ve bir dakika dışarıda kalma zorunluluğu uygulanmaz. Fakat bilinç kaybı yaşayan oyuncu için bu süre zaten anlamsızdır, çünkü tıbbi karar kuraldan önce gelir.

Hangi durumda ne olur: bilinç kaybı senaryoları

Aşağıdaki tablo, kuralların ve protokollerin farklı sahne senaryolarına nasıl uyduğunu gösterir. Tabloda yalnızca doğruladığım kuralları yazdım; tıbbi karar her zaman sağlık personelindedir.

SenaryoHakemSağlık ekibiMaçın yeniden başlaması
Rakibin çarpmasıyla bilinç kaybıOyunu durdurur, ekibi çağırırGirer, ilk değerlendirmeyi sahada yaparKanun 8: hakem topu atışı
Temassız çöküş, normal nefes yokOyunu durdurur, ekibi çağırır112, göğüs basısı ve AEDEkip çalışmayı bitirdikten sonra hakem karar verir
Kafa çarpması, oyuncu hemen kalkıyorŞüphe varsa durdurur; hafif yaralanmada top dışarı çıkana kadar bekleyebilirDeğerlendirir, gerekirse oyundan çıkarırOyun durduysa Kanun 8: hakem topu atışı
Takım sarsıntı değişikliği kullanıyorBilgilenir, karara karışmazOyuncuyu çıkarmayı önerirYerine giren oyuncuyla oyun sürer
Ciddi yaralanma, sedye geliyorİzin verirSedye ile oyuncuyu çıkarırOyuncu bir dakika dışarıda kalır

Üçüncü satır önemlidir: IFAB metni hemen kalkan oyuncu için ayrı bir kural koymaz. Ayrım hafif ve ciddi yaralanma arasındadır, kararı ise hakem verir. Bu yüzden oyuncu bilincini kaybederse hakem kalkıp kalkmadığına değil, yanıt verip vermediğine bakmalıdır.

Amatör ve çocuk maçlarında kim karar verir?

İki karar ayrı iki kişiye aittir. Oyunu durdurma kararı hakemindir. Oyuncunun tıbbi durumuna ve devam edip edemeyeceğine ise sağlık personeli karar verir. IFAB'ın sarsıntı protokolü de hakemlerin bir yaralanmanın sarsıntı olup olmadığına karar vermediğini söyler; hakem yalnızca oyuncunun devam edemeyeceğine dair tıbbi kararı destekler.

Sağlık personelinin bulunmadığı amatör ve çocuk maçlarında durum netleşir. FIFA'nın grassroots protokolü, sarsıntı şüphesi olan oyuncuyu fark eden herkesin (oyuncu, antrenör, veli, hakem) bu oyuncunun güvenli biçimde oyundan çıkarılmasını sağlamasını ister. Bilinç kaybı ise ayrıca 112 için yeterli nedendir. Sağlık personeli olmayan maçta oyuncunun devam etmesine izin verecek kimse yoktur. Bu, bir kural cümlesi değil, protokollerden çıkan güvenli uygulamadır: hakem durdurur, biri 112'yi arar ve oyuncu ambulans gelene kadar yalnız kalmaz.

Amatör liglerde sağlık görevlisi veya ambulans zorunluluğunun maçın başlama şartı olup olmadığı için TFF'nin güncel amatör talimatlarına bakın. Kendi lig ya da turnuvanız için organizasyon talimatından öğrenin; çocuk maçlarında ise yaş kategorisine göre saha, süre ve oyuncu sayısı değişebilir.

Okul seçerken bu konuyu da sorun. İstanbul'daki futbol okullarını ya da bulunduğunuz ilin okullarını incelerken ilk yardım planını mutlaka isteyin.

Reklamlar
Reklamlar

Oyuncular ve teknik ekip ne yapmalı?

Panik, bilinç kaybında en büyük zarardır. Herkesin görevi baştan belli olduğunda saniyeler kazanırsınız. Aşağıdaki liste saha kenarındaki sorumluluk paylaşımını özetler.

  • Oyuncuya en yakın kişi hakemi işaretle uyarır ve sağlık ekibini çağırır.
  • Diğer oyuncular geri çekilip çevreyi açar; kalabalık sağlık ekibinin hareketini kısıtlar.
  • Bir kişi 112'yi arar ve AED'nin yerini söyler.
  • Bir kişi AED'yi getirir.
  • Teknik ekip oyuncuları sakinleştirir ve kimseyi "devam etsin" diye baskılamaz.
  • Veli ve seyirci sahaya girmez; ambulansa yol açar.

Oyuncuyu sarsmak, ayağa kaldırmak, ağzına su ya da şeker vermek ve boynunu çevirmek yapılmayacaklar listesindedir. Burun kanaması gibi daha küçük durumlar için saha içi burun kanaması protokolü var, ama bilinç kaybında bu tür küçük müdahaleler gündeme gelmez.

Bilinç kaybı hakkında sık yapılan yanlışlar hangileri?

Sahada ve tribünde duyduğumuz yanlış inançları kısa cevaplarla toparlayalım.

  • "Ayağa kalktıysa sorun yok." Yanlış. Belirtiler gecikebilir ve kısa süreli bilinç kaybı bile değerlendirme gerektirir.
  • "Top bizdeyken durdurmaz." Yanlış. Ciddi yaralanmada hakem oyunu durdurur.
  • "Sadece kafa çarpmasında tehlikelidir." Yanlış. Temassız çöküş kalp kaynaklı olabilir.
  • "Koltuk altından çekip kenara alalım." Yanlış. Boyun yaralanması şüphesi varken yerinden oynatmak risklidir.
  • "Su içirirsek kendine gelir." Yanlış. Bilinci kapalı kişiye yutturulan sıvı boğulma riski doğurur.
  • "Sarsıntı olmaz, bilinç kaybı olmadı." Yanlış. FIFA'ya göre bilinç kaybı sarsıntıların yüzde 10'undan azında olur.

Kafa vuruşu ve sarsıntı arasındaki ilişkiyi merak edenler kafa vuruşu güvenliği yazısına göz atabilir.

Veli ve antrenör kulüpten hangi güvenlik bilgilerini istemeli?

Çocuğunuzun antrenmanlarında ya da maçlarında bilinç kaybı yaşanırsa kim ne yapacak? Bu sorunun cevabı önceden yazılı bir acil eylem planında olmalıdır. Planın içinde kimin 112'yi arayacağı, AED'nin nerede olduğu ve kimin sedye ile ambulansa yol açacağı net bulunmalıdır.

TFF Futbol Okulları Talimatı (kabul 26.12.2024, yürürlük 06.02.2025), A ve B sınıfı okullar için ilkyardım sertifikalı personel ve ilkyardım malzemesi şartı getirir. Fizyoterapist şartı yoktur. Bu nedenle velinin sorabileceği somut sorular vardır:

  • Antrenörlerin ilkyardım sertifikası güncel mi?
  • Sahada AED var mı ve çalışır durumda mı?
  • Bilinç kaybı ya da sarsıntı olduğunda ailenin nasıl bilgilendirileceği yazılı mı?
  • Sahaya dönüş kararını kim veriyor ve hekim onayı şart mı?

Bu sorulara net cevap alamadığınız bir okulda güvenlik eksiği olabilir. Yaşadığınız sorunu bildirmek istiyorsanız futbol okulu şikayet sayfasına bakın. Acil durum şüphesinde öncelik yine 112'dir. Tıbbi kararlar için hekiminize danışın; WHO ve FIFA'nın ortak sarsıntı farkındalık kampanyası için WHO duyurusuna da göz atabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Futbolda oyuncu bilincini kaybederse hakem düdüğü hemen çalmak zorunda mı?

IFAB Kanun 5'e göre hakem oyuncu ciddi yaralandığında oyunu durdurur ve oyuncunun sahadan çıkarılmasını sağlar. Bilinç kaybı ciddi tıbbi durumdur; bu yüzden hakem topun kimde olduğuna ya da atağın sürdüğüne bakmaz. Düdüğü çalıp sağlık ekibini hemen çağırır. Oyun ancak tıbbi güvenlik sağlandıktan sonra Kanun 8 uyarınca yeniden başlar.

Oyuncu hemen kendine gelirse aynı maçta oynayabilir mi?

Otomatik olarak hayır. FIFA'nın protokolü sarsıntı şüphesi olan oyuncunun hemen oyundan çıkarılmasını ve sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesini ister. Dönüş yalnızca tıbbi onayla ve aşamalı programla mümkündür; bu program 24 ile 48 saatlik dinlenmeyle başlar. Kararı hakem, antrenör ya da oyuncunun kendisi değil, hekim verir; belirtiler üç güne kadar gecikebilir.

Sağlık ekibi hakemin izni olmadan sahaya girebilir mi?

IFAB Kanun 5'e göre doktorlar ve sedyeciler hakemin izniyle girer ve hakem bu işareti verir. Bilinç kaybında hakemin ilk görevi ekibi hemen çağırmaktır; gecikme oyuncunun yanıtsız kaldığı süreyi uzatır. Hakemin işaretini beklemeden girilebileceği iddiası ise birincil IFAB metinleriyle doğrulanmış değildir.

Sağlık personeli olmayan amatör maçta bilinç kaybı olursa ne yapılır?

Hakem oyunu durdurur, bir kişi hemen 112'yi arar ve oyuncu ambulans gelene kadar yalnız bırakılmaz. Boynu zorlamadan yanıt ve nefes kontrol edilir; normal nefes yoksa göğüs basısı ve varsa AED başlar. Oyuncuyu kaldırmak, su içirmek, sarsmak ya da maça devam ettirmek kesinlikle doğru değildir; sağlık ekibi gelene kadar yanında kalın.

Oyun durdurulduktan sonra maç nasıl yeniden başlar?

Kanun 8'e göre kanunun başka bir yeniden başlama gerektirmediği yaralanma duraklamalarında hakem topu bırakır. Oyun ceza alanında durduysa top savunan kaleciye, dışında durduysa topa sahip olacak takımın bir oyuncusuna bırakılır. Diğer oyuncular topa en az 4 metre uzak durur ve top yere değince oyun başlar.

Bilinç kaybı yaşayan oyuncunun yerine ek bir oyuncu girebilir mi?

IFAB, organizatörlere ek kalıcı sarsıntı değişikliği uygulama seçeneği tanır. Uygulanan turnuvada her takım en çok bir sarsıntı değişikliği yapabilir; bu hak normal değişikliklerden sayılmaz ve çıkan oyuncu maça dönemez. Zorunlu değildir, organizasyonun talimatına bağlıdır; rakip takım da ek bir değişiklik hakkı kazanır.

Bu yazıyı yapay zekâ ile özetleyin

Kullandığınız asistan bu rehberi okuyup sizin için kısaca özetlesin; yanıtında kaynak olarak bu sayfanın bağlantısı yer alır.

Asistanlar yanıtlarını kendileri üretir ve hata yapabilir. Ücret, kayıt ve sağlıkla ilgili kararlarda okulla ya da uzmanla doğrudan görüşün.

Reklamlar
Reklamlar
Paylaş WhatsApp X Facebook
İlgili yazılar

Bunları da okuyun

Tüm Sağlık ve Sakatlık yazıları
Reklamlar

Örneğin: Kadıköy, ofsayt, yaş grupları

İstanbulAnkaraİzmirBursaAntalyaKocaeli

Çerez tercihleri

Tercihinizi sayfanın altındaki "Çerez tercihleri" bağlantısından her an değiştirebilirsiniz. Ayrıntılar: KVKK aydınlatma metni.