Futbol Konulu Kompozisyon Nasıl Yazılır? Örnek Metinler ve Taslak

Futbol konulu kompozisyon nasıl yazılır?

Futbol konulu kompozisyon, sahada yaşanan bir anıyı, gözlemi ya da düşünceyi giriş, gelişme ve bitiş paragraflarıyla anlatan yazıdır. İlk olarak konuyu daraltın ve tek bir ana düşünce seçin. Ardından kısa bir plan çıkarın, taslağı rahatça yazın ve son olarak metni anlam, akış ve yazım yönünden gözden geçirin.

Bu rehber, öğrencinin ve velinin aynı masada kullanabileceği bir yol haritası sunar. Önce kompozisyonun bölümlerini ve Millî Eğitim Bakanlığının Türkçe programlarındaki yazma adımlarını anlatıyoruz. Ardından plan çıkarmayı, giriş ve bitiş cümlelerini, sınıf düzeyine göre örnek metinleri ve sık yapılan hataları ele alıyoruz.

Ayrıca yazıdaki bütün örnek kompozisyonları bu rehber için özgün olarak yazdık. Onları kopyalamak yerine yapılarını inceleyin, çünkü öğretmenin görmek istediği şey çocuğun kendi gözlemi ve kendi cümlesidir.

Kompozisyon nedir, futbol neden iyi bir konudur?

Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük'ü kompozisyonu “öğrencilere duygu ve düşüncelerini etkili ve düzgün bir biçimde anlatmaları için yaptırılan yazılı veya sözlü çalışma” olarak tanımlar. Sözcük Fransızcadaki composition sözcüğünden gelir. Sözlükteki ilk anlamı da dikkat çekicidir: ayrı ayrı parçaları bir araya getirerek bir bütün oluşturmak. Nitekim iyi bir kompozisyon da tam olarak budur.

Güncel MEB Türkçe programları bu çalışmayı daha çok yazma, metin ve paragraf kavramlarıyla anlatır. Bununla birlikte okul dilinde yaygın adı hâlâ kompozisyondur. Adı ne olursa olsun, beklenen şey aynıdır: düşünceyi düzenli, açık ve kendine özgü bir biçimde yazıya dökmek.

Futbol bu iş için zengin bir malzeme sunar. Çünkü çocuk sahada koşar, gol sevinci yaşar, kaçan bir fırsatın hüznünü tadar ve arkadaşının elini tutar. Yani yazacağı duyguları bizzat yaşar. Ayrıca futbol; takım ruhu, sabır, adalet ve saygı gibi soyut değerleri somut anlarla anlatma fırsatı verir.

Hiç oynamamış bir öğrenci de bu konuyu yazabilir. Örneğin tribündeki bir aile, televizyon başında geçen bir maç akşamı ya da bir arkadaşın heyecanı da güçlü bir başlangıç noktasıdır.

MEB Türkçe programı yazmayı hangi adımlarla öğretir?

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı, yazma sürecini dört bilişsel stratejiyle tarif eder. Program, bu stratejilerin amaca ve koşullara göre ayrı ayrı ya da birlikte kullanılabileceğini de belirtir.

1. Planlama: Öğrenci konuya odaklanır ve metnin ana hatlarını belirler. Bunun için beyin fırtınası, kümeleme ve zihin haritalama gibi tekniklerden yararlanır; amacını, hedef kitlesini ve metin yapısını seçer.
2. Metin (taslak) oluşturma: Öğrenci düşüncelerini özgürce ve akıcı biçimde yazıya döker. Program, bu aşamada öğrencinin metni kusursuz yapma baskısı altında bırakılmamasını ister.
3. Gözden geçirme: Öğrenci taslağı birçok kez okur; dili, netliği, tutarlılığı ve yapıyı iyileştirir. Öğretmen ve akran dönütü bu aşamada önemlidir.
4. Paylaşma: Son olarak öğrenci yazısını sınıf ve okul panosunda, okul dergisinde ya da uygun çevrim içi ortamlarda paylaşır.

Ayrıca program, stratejilerin Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile öğretilmesini önerir. Buna göre öğretmen önce sesli düşünerek model olur, ardından öğrencilerle birlikte uygular. En sonunda öğrenci stratejiyi tek başına kullanır. Evde de aynı sırayı izleyebilirsiniz.

Plan alışkanlığı erken başlar: İlkokul Türkçe programının 2. sınıf süreç bileşenleri arasında belirlenen bir konuda yazma planı hazırlamak yer alır. Programların tam metnine MEB'in ortaokul Türkçe dersi program sayfasından ve ilkokul Türkçe dersi program sayfasından ulaşabilirsiniz.

Futbol konulu kompozisyon için hangi konular seçilebilir?

Futbol konulu kompozisyon için en iyi konu, öğrencinin gerçekten yaşadığı ya da merak ettiği konudur. Aşağıdaki fikirleri metin türüne göre grupladık. Her birini tek bir ana düşünceye daraltabilirsiniz.

• Anı ve hikâye: ilk golüm, yağmur altında oynadığımız maç, kalecilik yaptığım gün, futbol okulundaki ilk antrenmanım.
• Betimleme ve tanıtma: mahallemizin sahası, takım arkadaşım, maç sabahı evimiz, çalıştırıcımızın düdüğü.
• Bilgilendirme: futbol nasıl doğdu, hakemin sahadaki görevleri, ısınmanın önemi.
• Düşünce ve ikna: sportmenlik skordan önemlidir, futbol herkesin oyunudur, ekran mı saha mı, kaptan olmak ne demektir.
• Yaratıcı yazı: ben bir futbol topuyum, kramponlarımın anlattıkları, hayalimdeki maç.

Bilgilendirici bir konu seçtiyseniz bilgiyi güvenilir bir kaynaktan alın ve kaynağı belirtin. Dahası ilkokul programında bile edinilen bilginin kaynağını yazmak bir süreç bileşenidir. Örneğin oyunun doğuşunu anlatacak bir öğrenci futbolun tarihini anlatan yazımızdan yola çıkabilir. Kaptanlık üzerine düşünen bir öğrenci de sahada ve soyunma odasında liderlik yazımıza göz atabilir.

Konu, ana düşünce ve başlığı nasıl seçersiniz?

Konu, yazının neyi anlattığıdır; ana düşünce ise yazının okura ne söylediğidir. Futbol tek başına bir konu değil, koca bir dünyadır. Buna karşılık kaybettiğimiz final maçı daha dar bir konudur. Yenilginin bize birbirimize sahip çıkmayı öğrettiği fikri ise bir ana düşüncedir.

Ana düşünceyi tek bir cümleyle yazabiliyorsanız plana geçmeye hazırsınız. Yazamıyorsanız konuyu biraz daha daraltın, çünkü geniş bir konu dağınık bir metin doğurur. Örneğin futbol ve arkadaşlık yerine pas vermeyi öğrendiğim gün çok daha yönetilebilir bir konudur.

Başlık ise ana düşünceyi ele vermeden merak uyandırmalıdır. Futbol ya da Futbol Hakkında gibi genel başlıklar okura bir şey vaat etmez. Bunun yerine Pas Vermeyi Öğrendiğim Gün, Çamurlu Sahadaki Dostluk ya da Skor Tabelasının Göstermediği gibi başlıklar deneyin. Üstelik MEB'in ortaokul programındaki örnek yazma öz değerlendirme ölçeğinde de metne uygun bir başlık yazmak ayrı bir ölçüttür.

Futbol konulu kompozisyonun planını nasıl çıkarırsınız?

Futbol konulu kompozisyonun planı, yazının iskeletidir. Planı cümle cümle değil, anahtar sözcüklerle yazın; böylece taslağa geçtiğinizde düşüncelerinizi rahatça genişletirsiniz. İşe şu üç teknikle başlayabilirsiniz:

• Beyin fırtınası: Birkaç dakika boyunca konuyla ilgili aklınıza gelen her şeyi, sırasına bakmadan yazın.
• Kavram havuzu: Konunun çağrıştırdığı sözcükleri bir kutuda toplayın. MEB programındaki örnek bir etkinlikte öğrenci önce böyle bir havuz oluşturur, ardından giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinde nelere değineceğini ayrı ayrı yazar.
• Zihin haritası: Ana düşünceyi sayfanın ortasına yazın, ardından örnekleri, duyguları ve olayları ondan çıkan dallara yerleştirin.

Yani plan hazırsa yazının yarısını bitirdiniz demektir.

Giriş paragrafına nasıl başlamalısınız?

MEB'in ortaokul programı, giriş bölümünün hedef kitlenin ilgisini çekmesini ve konu hakkında genel bir fikir vermesini ister. Lise Türk Dili ve Edebiyatı programı da yazıya dikkat çekici bir girişle başlamayı süreç bileşenleri arasında sayar. Bu yüzden giriş paragrafını kısa tutun; iki üç cümle çoğu zaman yeter.

Girişte takılırsanız endişelenmeyin. Hatta program, bilgilendirici metinde öğrencinin işe metnin gövdesini oluşturarak başlayabileceğini örnek verir. Gelişme paragraflarını yazdıktan sonra girişe dönmek çoğu zaman daha kolaydır. Aşağıdaki açılış cümleleri farklı kalıpları gösterir:

• Soruyla: Hiç yalnızca bir pas yüzünden bütün gün mutlu olduğunuz oldu mu?
• Betimlemeyle: Sabah yağan yağmurdan sonra okul bahçesi çamurlu ama ışıl ışıldı.
• Anıyla: Dedemin bana ilk futbol topunu aldığı akşamı hâlâ hatırlıyorum.
• Atasözüyle: Birlikten kuvvet doğar derler; ben bunu ancak bir futbol sahasında anladım.
• Tanımla: Sportmenlik, kazanırken de kaybederken de rakibine saygı göstermektir.
• Şaşırtıcı bir gözlemle: Bir maçın en önemli anını bazen top oyunda değilken yaşarız.

Gelişme paragraflarını nasıl kurarsınız?

Gelişme, yazının gövdesidir ve ana düşünceyi olaylarla, örneklerle ve gerekçelerle açar. Her paragrafa tek bir düşünce verin. Paragrafı, o paragrafın konusunu söyleyen bir konu cümlesiyle açın; MEB programındaki örnek yazma öz değerlendirme ölçeği de ilk ölçüt olarak bunu sorar.

Düşünceyi geliştirme yolları burada devreye girer. Ortaokul programı 5. sınıfta tanımlama, karşılaştırma, benzetme ve örneklemeyi; 6. sınıfta tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanmayı öne çıkarır. Ancak tanık gösterirken ya da sayı kullanırken kaynağınız gerçek olmalı. Uydurma bir istatistik ya da kime ait olduğu belirsiz bir söz yazıyı güçlendirmez, aksine zayıflatır.

Paragraflar arasındaki köprüyü bağlantı ifadeleri kurar. Program 5. sınıfta ekleme, örnek, zaman ve duygu; 6. sınıfta zıtlık, şart ve olasılık; 7. sınıfta sebep ve çıkarım bildiren ifadeleri işler. Üstelik bu ifadelerin ezberlenmesini değil, cümleye kattığı anlamın kavranmasını ister. İşte kısa bir gelişme paragrafı:

Çalıştırıcımız ilk antrenmanda bize bir kural koydu: Topu alan herkes en az bir kez başını kaldıracaktı. Önce bu kural bize çok garip geldi. Ancak birkaç hafta sonra başını kaldıran oyuncunun boştaki arkadaşını gördüğünü fark ettik. Böylece pas, takımın ortak dili oldu.

Bitiş paragrafında okura ne bırakmalısınız?

MEB programlarında bu bölümün adı sonuç bölümüdür; biz bu yazıda bitiş paragrafı diyoruz. Ortaokul programına göre öğrenci bu bölümde metninin ana hatlarını toparlar ve mesajını pekiştirir. Bu yüzden bitiş paragrafı yeni bir konu açmaz, girişi kelimesi kelimesine de tekrar etmez.

Her bitişin aynı kalıpla başlaması da gerekmez. Sonuç olarak gibi ifadeler yerinde kullanıldığında işe yarar; ancak her kompozisyonda aynı kalıbı görmek okuru yorar. Aşağıdaki bitiş cümleleri farklı yolları gösterir:

• Ana düşünceyi pekiştiren: O gün skor tabelasını unuttum ama arkadaşımın uzattığı eli hiç unutmadım.
• Dilek bildiren: Keşke her maç, iki takımın birbirine teşekkür ettiği bir tokalaşmayla bitse.
• Başa dönen: Çamurlu bahçe artık bana bir oyun alanından çok, arkadaşlığın büyüdüğü bir yer gibi geliyor.
• Geleceğe bakan: Büyük bir stadyumda hiç oynamasam bile sahada öğrendiğim sabrı her yerde yanımda taşıyacağım.
• Okura seslenen: Bir dahaki maçınızda topu kaybettiğiniz anı değil, arkadaşınıza uzattığınız anı hatırlayın.
• Soruya cevap veren: Bir pas bütün bir günü güzelleştirebilir mi? O gün bunun mümkün olduğunu gördüm.

Başa dönen ve soruya cevap veren örnekler, giriş bölümündeki betimleme ve soru cümleleriyle eşleşir. Böylece yazı bir çerçeveye kavuşur ve bütünlük kazanır.

Sınıf düzeyine göre beklentiler nasıl değişir?

MEB programları yazmayı kademeli ilerletir. Ortaokul programına göre öğrenci önce paragraf düzeyinde çalışır, ardından paragrafı genişleterek tam metne geçer. Bu sayede her sınıf bir öncekinin üzerine yeni paragraf türleri ve metin yapıları ekler. Aşağıdaki tablo ilkokul ve ortaokul Türkçe programlarıyla lise Türk Dili ve Edebiyatı programında öne çıkan beklentileri gösteriyor.

Programlar zaman içinde güncellenebilir. Bu nedenle çocuğunuzun sınıfında geçerli beklentileri öğretmeninden ya da MEB'in program sayfalarından kontrol edin.

2. sınıf için örnek paragraf: Bahçedeki Maç

Bu düzeyde tek paragraf yeterlidir. Planı üç soruyla çıkarın: Ne oldu, kimlerle oldu, ne hissettim?

Bahçedeki Maç

Teneffüs zili çalınca bahçeye koştuk. Sınıfça iki takım kurduk. Ela kaleye geçti, ben de savunmada durdum. Top bana gelince hemen arkadaşıma pas verdim. Ardından Can güzel bir gol attı. Hep birlikte sevinçle zıpladık. Maç bitince rakiplerimizle tokalaştık. Arkadaşlarımla oynamak beni çok mutlu ediyor.

İlk cümle olayı başlatıyor, ortadaki cümleler olayları sırayla anlatıyor, son cümle duyguyu söylüyor. Böylece tek paragrafta giriş, gelişme ve bitiş cümleleri yer alıyor. Ayrıca ben de sözündeki bağlacın ayrı durduğuna dikkat edin.

3. sınıf için yaratıcı örnek: Ben Bir Futbol Topuyum

Kişileştirme, bu yaştaki çocuğun hayal gücünü harekete geçirir.

Ben Bir Futbol Topuyum

Ben eski ama neşeli bir futbol topuyum. Yüzüm dolunay gibi yuvarlaktır. Her akşam parkta çocukları sabırla beklerim.

Dün parka beş arkadaş geldi. İlk başta herkes beni tek başına sürmek istedi. Bu yüzden sık sık ayakların arasında sıkıştım. Sonra kenarda bekleyen küçük Elif'e de sıra geldi. Elif bana yavaşça vurdu ve beni arkadaşına uzattı. Ondan sonra paslar hızlı hızlı gidip geldi. Çocuklar paslaştıkça ben de havada kuş gibi uçtum.

Akşam olunca çocuklar beni bir kenara bıraktı. O gün ben de bir şey anladım: Birlikten kuvvet doğar. Topu paylaşan çocuklar hem daha çok güldü hem de daha güzel oynadı.

Metinde benzetme (dolunay gibi, kuş gibi), zıt anlamlı sözcükler (yavaşça ve hızlı), bir ikileme (hızlı hızlı) ve bir atasözü var. 3. sınıf programı da eş ve zıt anlamlı sözcükleri, deyim ve atasözlerini içeriğe uygun kullanmayı ayrı süreç bileşenleri olarak sayar. Ayrıca Elif'e sözündeki kesme işareti özel ada gelen eki ayırıyor.

4. sınıf için öyküleyici örnek: Kaybettiğimiz Maç

Hikâye anlatan yazılarda bölümler serim, düğüm ve çözüm adını da alır.

Kaybettiğimiz Maç

Cumartesi sabahı takımımızla turnuvadaki ilk maçımıza çıktık. Formalarımız yeni, heyecanımız büyüktü. Ablam da tribünden bize el sallıyordu.

Maç başlayınca rakip takım bizden hızlı oynadı. İlk yarıda iki gol yedik. Devre arasında kimse konuşmak istemedi, hepimizin yüzü düşmüştü. Ardından kaptanımız Deniz ayağa kalktı. "Skor ne olursa olsun, pas vermeyi bırakmayalım," dedi. İkinci yarıda gerçekten daha çok paslaştık ve bir gol attık. Yine de maçı 2-1 kaybettik.

Maçtan sonra rakiplerimizi tebrik ettik. Eve dönerken üzgündüm ama içimde tatlı bir gurur da vardı. Çünkü kaybetsek de birbirimizi hiç yalnız bırakmamıştık. Bir dahaki maçta skoru değil, bu dayanışmayı hatırlayacağım.

İlk paragraf serimdir ve zamanı, yeri, kişileri tanıtır. İkinci paragraf düğümdür; sorun büyür ve takım bir karar verir. Üçüncü paragraf çözümdür; anlatıcı olaydan ne çıkardığını söyler. Ablam da ve kaybetsek de sözlerindeki bağlaçlara dikkat edin, çünkü 4. sınıf programı de ve ki bağlaçlarının doğru kullanımına özellikle yer verir. Yenilgiden sonra çocuğunuzla konuşmak isterseniz çocuğa kaybetmeyi öğretme rehberimize bakabilirsiniz.

5 ve 6. sınıflar için betimleyici örnek: Takım Arkadaşım Ece

Betimleme ve tanıtma, 5. sınıfın temel paragraf türleri arasındadır.

Takım Arkadaşım Ece

Sahaya ilk çıktığım gün kimseyi tanımıyordum. Isınma koşusunda yanıma kıvırcık saçlı, güler yüzlü bir kız geldi. "Ben Ece, sol bekte oynuyorum," dedi. O günden beri Ece takımdaki en yakın arkadaşım.

Ece'nin en dikkat çeken özelliği sakinliğidir. Rakip oyuncu üzerine koştuğunda bile acele etmez. Topu ayağının altına alır, başını kaldırır ve boştaki arkadaşını arar. Pasları, cetvelle çektiğim çizgiler kadar düzgündür.

Ece yalnızca iyi bir oyuncu değil, iyi bir takım arkadaşıdır. Örneğin bir maçta kalecimiz hata yapıp gol yediğimizde herkes sustu. Ece ise kaleye kadar koştu ve arkadaşımızın omzuna elini koydu. Ardından bütün takım ona destek oldu.

Ece bana sahada sakin kalmayı, sahanın dışında ise arkadaşına sahip çıkmayı öğretti. Bir gün farklı takımlarda oynasak bile onun gibi bir takım arkadaşı olmaya çalışacağım.

Metin Ece'yi görünüşünden çok davranışlarıyla tanıtıyor. Benzetme ve örnekleme, 5. sınıfın düşünceyi geliştirme yollarıyla örtüşüyor. Ayrıca 6. sınıf öğrencisi Ece'nin ilk günkü hâliyle bugününü karşılaştıran bir paragraf ekleyebilir. Kız çocuklarının futbolla kurduğu bağı merak ediyorsanız kız futbol kursları rehberimize göz atın.

7 ve 8. sınıflar için ikna edici örnek: Sportmenlik Skordan Önemlidir

Bu yaşta öğrenci bir görüşü savunur ve karşı görüşe cevap verir.

Sportmenlik Skordan Önemlidir

Okul turnuvasında maç bittiğinde aklımızda çoğu zaman skor değil, sahada yaşananlar kalır. Rakibe uzatılan bir eli ya da hakem kararına gösterilen sabrı, çoğu golden daha uzun süre hatırlarız. Bence sportmenlik skordan daha önemlidir.

İlk olarak futbol bir oyundur ve rakibimiz olmasa ne maç olur ne de gol. Bu nedenle rakibe saygı, oyunun kendisine duyduğumuz saygıdır. Öte yandan bazı arkadaşlarım maçın tek amacının kazanmak olduğunu düşünebilir. Kazanmak istemek elbette doğaldır. Ancak sorun, bu istek saygının önüne geçtiğinde başlar.

Bu sorunu çözmek için okulumuzda üç küçük adım atabiliriz. Birincisi, maçtan önce iki takım kaptanı tokalaşıp sözleşebilir. İkincisi, hakeme yalnızca kaptan itiraz edebilir. Üçüncüsü, maç sonunda her takım rakibinin en sportmen oyuncusunu seçebilir.

Skorları zamanla unuturuz ama nasıl oynadığımızı hep hatırlarız. Bu yüzden okul turnuvalarında ilk hedefimiz kupa değil, saygı olmalıdır.

Metin görüşünü açıkça söylüyor, karşı görüşü cevaplıyor ve somut çözüm öneriyor. Böylece 7. sınıfın problem çözümüne yönelik yazması ile 8. sınıfın ikna edici yazısı buluşuyor. Okul turnuvalarının işleyişini okul takımı rehberimizde, örnek davranışları sportmenlik dışı hareketler yazımızda bulabilirsiniz.

Lise için düşünce yazısı örneği: Tribünden Gelen Ses

Lisede yazı, kişisel bir görüşü daha olgun bir dille işler.

Tribünden Gelen Ses

Bir stadyumda binlerce kişi aynı anda sustuğunda, o sessizlik bile bir şey söyler. Tribün, futbolun en gür sesidir. Bu ses bir oyuncuyu ayağa kaldırabilir; ama aynı ses birini incitebilir de.

Taraftarlık, bir takıma duyulan sevginin adıdır. Bu sevgi birbirini tanımayan insanları aynı sevinçte buluşturur. Üstelik birçok çocuk bir topluluğa ait olmanın ne demek olduğunu ilk kez bir tribünde hisseder.

Ne var ki sevgi rakibe duyulan öfkeye dönüştüğünde tribün de değişir. Çünkü rakip oyuncuya edilen bir hakaret, onu oyuncu olmadan önce bir insan olarak yaralar. Bu yüzden bence iyi bir taraftar sevgisini rakibi küçümseyerek değil, kendi takımını yürekten destekleyerek gösterir.

Maç bittiğinde skor tabelası söner, tribünler boşalır. Geriye o gün birbirimize nasıl davrandığımız kalır. Unutmayalım ki çocuklar tribünden yükselen sesi dinleyerek büyür.

Türk Dili ve Edebiyatı programı, yazının dikkat çekici bir girişle başlamasını ve olumlu tutum ile değerleri vurgulamasını ister. Program siyaset, din ya da etnik köken gibi toplumsal hassasiyet yaratacak ögelerden kaçınmayı da öğütler. Metin hiçbir kulübün adını anmıyor. Taraftarlık ve rakibe saygı için çocuğun takım seçimini ele alan yazımız da fikir verebilir.

Futbol konulu kompozisyonda en sık yapılan hatalar nelerdir?

Futbol konulu kompozisyonda hatalar çoğu zaman bilgisizlikten değil, heyecandan doğar. Çünkü öğrenci sevdiği konuyu anlatırken her şeyi aynı anda söylemek ister. Sık görülen sorunlar şunlardır:

• Konuyu daraltmamak: tek bir yazıda futbolun tarihinden kurallarına, sevilen oyunculardan maç anılarına kadar her şeyi anlatmaya çalışmak.
• Spiker gibi yazmak: maçı dakika dakika aktarmak ama olayın yazar için ne anlama geldiğini hiç söylememek.
• Ana düşüncesiz metin: yazı bittiğinde okurun asıl mesajı bulamaması.
• Rakibi küçümseyen dil: takım sevgisini rakip takımı, taraftarları ya da hakemi aşağılayarak anlatmak.
• Uydurma bilgi ve söz: kaynağı belirsiz istatistikler ya da ünlü birine yanlış atfedilen sözler kullanmak.
• Gereksiz yabancı sözcük: Türkçesi varken skill, fan ya da match gibi sözcükleri seçmek.
• Paragraf düzensizliği: bütün yazıyı tek paragrafta toplamak ya da her cümleyi ayrı paragraf yapmak.
• Kopuk bitiş: son paragrafta yeni bir konu açmak ya da girişi aynen tekrarlamak.
• Tekrar eden sözcükler: futbol, çok güzel ya da çok heyecanlı gibi sözcükleri her cümlede kullanmak.

Bu hataların çoğu taslakta değil, gözden geçirme aşamasında düzelir. Bu nedenle ilk taslağı mükemmel yazmaya çalışmayın; düzeltmeyi sonraki okumalara bırakın.

Futbol terimlerini nasıl doğru yazarsınız?

Futbol dili yabancı kökenli sözcüklerle doludur. MEB'in ortaokul programı, öğrencinin yabancı dillerden alınan ve dilimizde henüz yaygınlaşmamış kelimelerin Türkçelerini kullanmasını ister. Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük'ü de bazı futbol terimlerinin maddesinde Türkçe karşılığı gösterir.

Penaltı ya da ofsayt gibi yerleşmiş sözcükleri kullanmak yanlış değildir; önemli olan doğru yazmaktır. Sözlükteki yazılışlar antrenman, antrenör, santrfor ve ofsayttır. Ancak offside, free kick ya da corner gibi İngilizce yazımları kompozisyonda kullanmayın.

Yazım ve noktalamada hangi kurallar öne çıkar?

MEB programı yazım ve noktalama çalışmalarında Türk Dil Kurumunun güncel Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri bilgilerini esas alır. Futbol yazılarında en çok şu kurallar işe yarar:

• Cümle büyük harfle başlar. İki noktadan sonra gelen bir cümle de büyük harfle başlar.
• Kişi adları büyük harfle başlar. Özel adlara gelen ekleri kesme işaretiyle ayırın: Ece'nin pası, Türkiye'nin maçı.
• Kurum ve kuruluş adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. Ancak bu adlara gelen ekleri kesmeyle ayırmayın: Türkiye Futbol Federasyonunun kararı.
• Sayılara gelen ekleri kesmeyle ayırın: 90'ıncı dakikada gelen gol.
• Bağlaç olan de ve da ayrı durur, bulunma eki bitişir: Ben de sahadaydım.
• Bağlaç olan ki ayrı durur, sıfat yapan -ki bitişir: Öyle koştum ki soluk soluğa kaldım; sahadaki herkes alkışladı.
• Soru eki mı, mi kendinden önceki sözcükten ayrı durur: Maç bitti mi?

Ayrıntılı kurallar için TDK'nin büyük harflerin kullanıldığı yerler ve kesme işareti sayfalarına bakın.

Taslağı nasıl gözden geçirirsiniz?

Ortaokul programına göre öğrenci gözden geçirme aşamasında yazdıklarını birçok kez okur. Ayrıca programdaki örnek öz değerlendirme ölçeği, metni sesli ve sessiz okuyarak hem anlam hem biçim yönünden geliştirmeyi önerir. Bu yüzden her okumaya ayrı bir görev verin:

1. Ana düşünceyi tek cümleyle söyleyin. Söyleyemiyorsanız plana dönün.
2. Ardından her paragrafın bir konu cümlesi olup olmadığına ve paragrafların birbirine bağlanıp bağlanmadığına bakın.
3. Metni sesli okuyun; takıldığınız uzun cümleleri bölün, tekrar eden sözcükleri değiştirin.
4. Son olarak yalnızca büyük harf, kesme işareti ve de, ki, mi yazımına odaklanın.
5. Metni bir arkadaşınıza ya da ailenizden birine okuyun ve anlamadığı yeri sorun.

Öğretmeninizin kullanacağı ölçek farklı olabilir. Yine de programdaki örnek puanlama anahtarı fikir verir: Paragrafı türün özellikleri, giriş-gelişme-sonuç cümleleri, akıcı ve açık dil, yazım ve noktalama yönünden 0 ile 4 arasında puanlar. En üst düzeyde ölçütlerde eksik yoktur ya da metinde en fazla iki yazım veya noktalama hatası vardır.

Veli kompozisyon ödevine nasıl destek olabilir?

Velinin görevi yazıyı yazmak değil, yazma yolunu açmaktır. Programın taslak aşaması için koyduğu ilke evde de geçerlidir: Çocuğu metni kusursuz yapma baskısı altında bırakmayın.

• Konuyu siz seçmeyin; “Unutamadığın maç hangisi, o gün ne hissettin?” gibi sorularla yardım edin.
• Planı birlikte konuşun ama cümleleri çocuğunuz kursun.
• Taslakta yazım hatalarını işaretlemeyin; önce içeriği konuşun.
• Gözden geçirmede önce güçlü bir yanı söyleyin, ardından bir iki öneri verin.
• Kendi takım tutkunuzu metne taşımasını beklemeyin; rakibi küçümseyen cümleleri birlikte yeniden yazın.
• Yazıları bir dosyada biriktirin. Program da gelişimi izlemek için günlük ve şiir gibi ürünlerden oluşan bir seçki dosyası önerir.

Ödev yoğun bir antrenman haftasına denk geliyorsa zamanı önceden planlayın. Ders ve saha arasındaki dengeyi futbolcu çocuğun okul hayatını anlatan yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Kompozisyonu paylaşırken çocuğun mahremiyetini nasıl korursunuz?

Paylaşma, MEB'in saydığı dört yazma stratejisinden biridir ve çocuğa emeğinin görüldüğünü hissettirir. Program sınıf ve okul panosunu, okul dergisini ve uygun çevrim içi ortamları örnek gösterir. İlkokul 4. sınıf programı ise çevrim içi ortamda dijital mahremiyete dikkat ederek yazmayı ayrı bir süreç bileşeni olarak sayar.

Ancak çevrim içi paylaşımda dikkatli olun. Çünkü 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na göre kimliği belirli ya da belirlenebilir bir kişiye ait her bilgi kişisel veridir. Çocuğun adı, fotoğrafı ve okulu da bu kapsama girer.

• Çocuğun tam adını, okulunu, sınıfını ve fotoğrafını aynı paylaşımda bir araya getirmeyin.
• Metinde geçen arkadaş adlarını değiştirin ya da yalnızca ilk adı kullanın.
• Antrenman yeri ve saati gibi konum bilgilerini metinden çıkarın.
• Yarışmaya göndermeden önce kişisel bilgilerin nasıl kullanılacağını şartnameden okuyun.

Maç fotoğraflarını paylaşmadan önceki kontroller için maçta fotoğraf çekme rehberimize, mevzuat bilgisi için Kişisel Verileri Koruma Kurumunun sitesine bakabilirsiniz.

Hazır örnek kompozisyonu kopyalamak neden işe yaramaz?

İnternetteki hazır bir metni kopyalamak ödevi teslim ettirir ama asıl amacı boşa çıkarır. Çünkü kompozisyon, çocuğun kendi gözlemini ve kendi sesini bulduğu bir çalışmadır. MEB'in ortaokul programı da yaratıcı yazıda öğrencinin gözlem, deneyim ve hayal gücüyle zenginleştirdiği özgün bir metin oluşturmasını ister.

Metni bir yapay zekâ aracına yazdırmak da aynı sorunu doğurur. Öğrenci düşünme ve düzenleme adımlarını atlar. Üstelik sınıfta yazdığı metinlerle evden getirdiği metin arasındaki fark çoğu zaman kendini belli eder. Bu yüzden okulunuzun bu konudaki kurallarını öğretmeninize sormak en doğrusudur.

Bu rehberdeki örnekleri şöyle kullanın: Örneği okuyun, sonra kapatın. Ardından planı kendi anınızla doldurun ve cümleleri baştan kendiniz kurun. Yapıyı ödünç alabilirsiniz ama hikâye, duygular ve kelimeler sizin olmalı. Sahadaki gibi yazıda da en değerli pas, kendi ayağınızdan çıkandır.