Çocuklar İçin Futbol Masalları: Uyku Öncesi Okunacak Kısa Hikâyeler

Futbol masalları uyku öncesinde çocuğa ne kazandırır?

Futbol masalları, çocuğun zaten sevdiği bir oyunu kullanarak sportmenliği, takım ruhunu ve kaybetmeyi kabullenmeyi sakin bir dille konuşmanın kolay bir yoludur. Uyku öncesinde okunan kısa bir masal ve ardından gelen iki üç soru, günün duygularını toparlamaya yardım eder. Üstelik ebeveynle çocuk arasındaki sohbeti her gece biraz daha güçlendirir.

Bu yazıdaki futbol masallarını bu sayfa için özgün olarak yazdık. Toplam sekiz masal var; her biri 300 kelimenin altında ve sakin bir sonla bitiyor. Hiçbirinde korkutucu bir sahne, kavga ya da alay yok. Kahramanlar kız ve erkek çocuklar; hepsi aynı mahalle takımında, Mavi Uçurtmalar'da oynuyor. Böylece çocuk her gece tanıdık yüzlerle yeni bir hikâyeye başlıyor.

Futbol masallarından sonra, konuşmayı açan soruların neden işe yaradığını, yaşa göre okuma önerilerini ve masal saatini uyku düzenine bağlamanın yollarını bulacaksınız. Ayrıca sahada kazanılan değerlerin hayata ne ölçüde taşındığını merak ediyorsanız futbol eğitimi ve çocuk gelişimi yazımız bu konudaki araştırmaları özetliyor.

Bu futbol masallarını nasıl okumalısınız?

Masal saatinde amaç bir şey öğretmekten çok, günü yumuşak bir sesle kapatmaktır. Bu yüzden ders verir gibi değil, birlikte merak eder gibi okuyun. Aşağıdaki küçük ayarlar bu havayı kurmaya yeter:

• Işığı kısın, sesinizi alçaltın ve acele etmeden okuyun. Diyaloglarda tonunuzu hafifçe değiştirmeniz yeterli olur.
• Masalı mümkünse bölmeden bitirin. Çocuğun bir sorusu olursa kısaca cevaplayın, ardından kaldığınız yerden devam edin.
• Masal bitince bir iki soru sorun. Çocuk cevap vermek istemezse ısrar etmeyin; bazen en güzel cevap sessiz bir sarılmadır.
• Masalın ana fikrini siz söylemeyin. Çünkü çocuğun kendi cümlesiyle bulduğu fikir ona daha çok ait olur.

Futbol masallarının her birinin başında temasını ve önerilen yaşı yazdık. Ancak bu yaşlar bir kural değil; çocuğunuzun dil düzeyi ve ilgisi daha iyi bir rehberdir. Örneğin dört yaşındaki bir çocuk Emir'in penaltı masalını çok sevebilir, sekiz yaşındaki biri ise uykucu saha masalını her gece isteyebilir.

Hangi masal hangi değeri işliyor?

Aşağıdaki tablo, bu gece hangi masalı seçeceğinize hızlıca karar vermenize yardım eder. Örneğin yeni bir takıma başlamadan önceki gece Baran'ın masalı iyi bir seçimdir. Yedek kaldığı için buruk dönen bir çocuğa ise Asya'nın masalı iyi gelebilir.

Futbol masallarının hepsi aynı takımda geçtiği için sırayla okumak da keyiflidir. Yine de her biri tek başına anlaşılır; çocuk hangisini isterse oradan başlayabilirsiniz.

Ela Topu Neden Taça Attı?

Tema: sportmenlik ve rakibe saygı. Önerilen yaş: 5 yaş ve üstü.

Cumartesi sabahı mahalle sahası güneşle doluydu. Mavi Uçurtmalar, dostları Turuncu Balonlar'la maç oynamaya gelmişti. Skor berabereydi ve maçın bitmesine çok az zaman kalmıştı.

Ela topu ayağına aldı ve rakip kaleye doğru koştu. Önünde yalnızca savunmadaki Can vardı. Ama tam o sırada Can'ın ayağı kaydı ve çimene oturdu. Üstelik ayakkabısı ayağından fırladı ve birkaç adım öteye düştü.

Artık Ela ile kale arasında yalnızca kaleci kalmıştı. Kenardan sesler yükseldi: "Hadi Ela, vur!" Ela bir an durdu. Can tek ayakkabıyla kalkmaya çalışıyordu, yani oyunun içinde değildi.

Bu yüzden Ela topu bilerek taç çizgisinin dışına gönderdi. Saha bir anda sessizleşti. Ardından Turuncu Balonlar'ın oyuncuları alkışlamaya başladı. Bu arada Can ayakkabısını giydi, bağcıklarını sıkıca bağladı ve Ela'ya baş parmağını kaldırdı.

Taç atışı Turuncu Balonlar'ındı. Fakat onlar da topu nazikçe Mavi Uçurtmalar'a geri verdi. Böylece oyun, kimse haksızlığa uğramadan devam etti.

O akşam babası Ela'ya sordu: "Gol atabilirdin. Hiç pişman oldun mu?" Ela yorganını çenesine kadar çekti. "Atabilirdim," dedi, "ama Can'la birlikte oynamak, onu düştüğü anda yenmekten çok daha güzeldi." Sonra gözlerini kapadı ve rüyasında yine o güneşli sahayı gördü.

Masaldan sonra konuşmak için üç soru

• Ela topu neden taç çizgisinin dışına gönderdi?
• Turuncu Balonlar topu geri verince sence Ela ne hissetti?
• Sen de bir oyunda rakibine ya da arkadaşına böyle yardım ettin mi?

Pas Seven Top Pıtır

Tema: takım ruhu ve paylaşmak. Önerilen yaş: 4 yaş ve üstü.

Kuzey'in en sevdiği şey, topu ayağından hiç bırakmamaktı. Sağa çalım, sola çalım, yine sağa çalım! Bu yüzden antrenmanda top ona geldiğinde takım arkadaşları o topu bir daha zor görürdü.

Kuzey'in topunun adı Pıtır'dı. Pıtır, kimsenin bilmediği bir sır saklıyordu: Geceleri, herkes uykuya hazırlanırken konuşabiliyordu. Bir akşam yatağın yanından yumuşacık bir ses geldi: "Kuzey, seninle oynamayı çok seviyorum. Ama bazen canım sıkılıyor."

Kuzey şaşırdı. "Neden?" diye sordu. "Çünkü bütün gün yalnızca senin ayakkabılarını görüyorum," dedi Pıtır. Ardından fısıldayarak devam etti: "Defne'nin ayakkabıları çimen kokar, Ömer'inkiler ise sabah yediği simit. Hatta kaleci Yiğit'in eldivenleri pamuk kadar yumuşaktır. Hepsini ziyaret etmek istiyorum. Üstelik ben bir ayaktan ötekine giderken rakipler beni hiç yakalayamaz."

Ertesi gün antrenmanda Kuzey bir şey denedi. Topu Defne'ye verdi, Defne Ömer'e, Ömer de yeniden Kuzey'e. Top öyle hızlı dolaştı ki rakipler başlarını sağa sola çevirmekten şaşkına döndü. Sonunda Kuzey topu boş köşeye yolladı ve bütün takım onunla birlikte zıpladı.

O gece Pıtır çok mutluydu, çünkü gün boyunca hiç yalnız kalmamıştı. "Bugün bir sürü yeni ayakkabı tanıdım," dedi. Kuzey gülümsedi. "O zaman yarın daha fazlasını tanırsın," dedi ve topunu yatağın ayak ucuna yerleştirdi. İkisi de huzurla uykuya daldı.

Masaldan sonra konuşmak için üç soru

• Pıtır neden bazen sıkılıyordu?
• Top bütün takımı dolaşınca maçta ne oldu?
• Sen bugün kiminle bir şey paylaştın?

Zeynep'in Cebindeki Üç Çakıl Taşı

Tema: kaybetmeyi kabullenmek. Önerilen yaş: 5 yaş ve üstü.

Mavi Uçurtmalar turnuvanın finalinde kaybetmişti. Son düdükle birlikte Zeynep çimene oturdu ve dizlerini kollarıyla sardı. Gözlerinden yaşlar süzülüyordu, çünkü bu finali çok istemişti.

Anneannesi yanına çömeldi ve cebinden üç küçük çakıl taşı çıkardı. "Bunlar bugünün taşları," dedi. "Her biri için bana maçtan güzel bir an söyle." Zeynep burnunu çekti. "Ama kaybettik," dedi. "Güzel an yoktu ki." Anneannesi sabırla bekledi.

Zeynep bir süre taşlara baktı, ardından ilk taşı avucuna aldı. "İlk yarıda kaleye çok güzel bir şut çektim. Direkten döndü ama yine de güzeldi." İkinci taşı aldı. "Lale yere düştüğünde elini tutup kaldırdım." Üçüncü taşta biraz durdu. "Rakip takımın kaptanı bana 'Çok iyi koştun' dedi."

Anneannesi gülümsedi. "Gördün mü? Kaybettiğiniz bir günde bile cebin doldu." Zeynep gözyaşlarını sildi ve rakiplerin yanına koştu. Hatta onları tek tek tebrik etti.

O gece taşları yatağının yanındaki küçük kutuya koydu. Kutuda başka maçların taşları da vardı; özellikle yazdan kalan mavi bir taş çok parlaktı. Bazıları kazandıkları günlerden, bazıları kaybettikleri günlerdendi. Ama hepsi yan yana, aynı kutuda duruyordu. Zeynep kutunun kapağını kapattı, yastığına yaslandı ve sakin bir uykuya daldı.

Masaldan sonra konuşmak için üç soru

• Anneanne, Zeynep'e neden üç çakıl taşı verdi?
• Kutuda neden hem kazanılan hem kaybedilen maçların taşları vardı?
• Bugün senin cebine hangi üç güzel an girerdi?

Penaltıyı Kaçıran Emir'e Takım Ne Dedi?

Tema: hata yapmak ve takım desteği. Önerilen yaş: 6 yaş ve üstü.

Maçın son dakikalarıydı. Hakem düdüğünü çaldı ve penaltı noktasını gösterdi. Kaptan Duru, kalesinin önünden seslendi: "Emir, sen at!"

Emir topu noktaya koydu, derin bir nefes aldı ve koştu. Ama top direğin yanından dışarı gitti. Emir olduğu yerde kalakaldı. Kulakları sıcacık oldu, üstelik yanakları domates gibi kızardı. "Keşke görünmez olsam," diye geçirdi içinden.

Rakip kaleci kale vuruşu için topu yerleştirdi. Bu arada Ömer koşup Emir'in omzuna dokundu. "Bir dahaki sefere!" dedi. Hatta Defne iki baş parmağını birden kaldırdı. Uzaktan Duru'nun sesi geliyordu: "Hadi Emir, maç bitmedi!" Emir başını kaldırdı ve yeniden koşmaya başladı. Son düdük çaldığında skor berabereydi.

Soyunma odasında Emir sessizdi. Sonunda "Herkesi üzdüm," dedi. Duru omuz silkti. "Geçen hafta ben üç gol yedim. Bana kızdınız mı?" Emir bir an durdu. "Hayır," dedi, "hep birlikte oynamaya devam ettik." Duru gülümsedi. "İşte takım bu," dedi. "Topu kim kaçırırsa kaçırsın, sonraki topa hep birlikte koşarız."

O gece Emir rüyasında penaltıyı yeniden attı. Top yine ağlara gitmedi. Ama rüyasında da bütün takım ona doğru koşuyordu. Bu yüzden Emir gülümseyerek öbür yanına döndü ve derin bir uykuya daldı.

Masaldan sonra konuşmak için üç soru

• Penaltı kaçınca takım arkadaşları Emir'e ne dedi?
• Duru neden tam o zaman kendi yediği golleri anlattı?
• Bir hata yaptığında sana en çok hangi söz iyi gelir?

Yedek Kulübesindeki Kaptan

Tema: herkesin bir görevi olması. Önerilen yaş: 6 yaş ve üstü.

Asya o sabah maça yedek başladı. Formasını giydi, krampon bağcıklarını iki kez kontrol etti ve kulübeye oturdu. Ama içi biraz buruktu.

Ardından antrenörleri Nur Hoca yanına geldi. "Asya, bugün sana özel bir görev veriyorum," dedi. "Sen kenar kaptanısın. Sahayı dikkatle izle, gördüklerini bana anlat."

Asya gözlerini sahadan ayırmadı. Kısa süre sonra bir şey fark etti: Turuncu Balonlar'ın sol tarafı hep boş kalıyordu. Hemen Nur Hoca'ya söyledi. Nur Hoca da oyunculara seslendi: "Topu sağ kanattan taşıyın!"

Daha sonra Mavi Uçurtmalar tam da o taraftan bir gol attı. Golü atan Kaan sevinçle kulübeye koştu ve Asya'yla beşlik çaktı. "Bu gol senin gözlerinden çıktı!" dedi.

İkinci yarıda Nur Hoca, Asya'yı oyuna aldı. Asya gol atmadı. Fakat kendi yarı sahasında bir topu kaptı ve Defne'ye öyle güzel bir pas verdi ki kenardaki herkes alkışladı.

Akşam Asya annesine maçı anlatmaya başladı ve hiç duramadı. "Yedek başladım ama hiç kenarda kalmış gibi hissetmedim," dedi. "Çünkü takımın parçası olmak için her an sahada olmak gerekmiyormuş." Annesi saçlarını okşadı. Asya ise gözleri kapanırken ertesi haftanın maçını hayal etmeye başladı.

Masaldan sonra konuşmak için üç soru

• Nur Hoca, Asya'ya hangi görevi verdi?
• Asya gol atmadığı hâlde neden mutluydu?
• Sıranı beklerken takımına nasıl yardım edebilirsin?

Baran'ın İlk Antrenmanı ve Hoş Geldin Pası

Tema: aidiyet ve yeni arkadaşlar. Önerilen yaş: 4 yaş ve üstü.

Baran'ın ailesi yeni bir şehre taşınmıştı. İlk antrenman günü Baran sahanın kenarında durdu ve çantasının askısını sıkı sıkı tuttu. Çünkü kimseyi tanımıyordu. Hatta o gün gözlükleri bile ona biraz ağır geliyordu.

Isınma başlayınca Nehir yanına geldi. "Merhaba, ben Nehir," dedi. "Bizim takımın bir geleneği var. Yeni gelen herkese hoş geldin pası atarız." Baran merakla sordu: "Hoş geldin pası mı?" Nehir topu yere koydu ve ona yavaşça yuvarladı. "İşte böyle. Şimdi sen de başka birine at."

Baran topu Kuzey'e attı. Ardından Kuzey topu Lale'ye, Lale de Emir'e gönderdi. Böylece top bütün takımı dolaştı ve en sonunda yine Baran'a döndü. Herkes bir ağızdan bağırdı: "Hoş geldin Baran!" Baran'ın yüzünde kocaman bir gülümseme belirdi.

Antrenmanın sonunda küçük bir maç oynamaya başladılar. Baran topu kaptığında kimin nerede olduğunu henüz bilmiyordu. Ama arkadan bir ses duydu: "Baran, buradayım!" Ses Nehir'indi. Baran pası verdi ve Nehir topu ağlara gönderdi.

Eve dönerken Baran babasına dedi ki: "Yarın erken gidelim. Belki benden sonra da yeni biri gelir. Ona ilk pası ben atmak istiyorum." O gece yeni odasında gözlerini kapadığında takımın sesi hâlâ kulağındaydı: "Hoş geldin!" Bu ses ona bir ninni kadar tatlı geldi.

Masaldan sonra konuşmak için üç soru

• Hoş geldin pası nasıl bir gelenekti?
• Baran neden çantasının askısını sıkı sıkı tutuyordu?
• Takımına ya da sınıfına yeni biri gelse onu nasıl karşılardın?

Düdük Kaybolunca Maçı Kim Yönetti?

Tema: dürüstlük ve kurallara saygı. Önerilen yaş: 6 yaş ve üstü.

Park sahasında Mavi Uçurtmalar ile Turuncu Balonlar dostluk maçı yapıyordu. Hakemlik yapan Nur Hoca, koşarken düdüğünü uzun otların arasına düşürdü. Herkes aradı, ama düdük bir türlü çıkmadı.

"Maç bitti mi şimdi?" diye sordu Lale. Tam o zaman Turuncu Balonlar'ın kaptanı Mira'nın aklına bir fikir geldi. "Bitmesin," dedi. "Kuralları hepimiz biliyoruz. Faul yapan da topu dışarı atan da bunu kendisi söylesin."

Oyun yeniden başladı. Bir süre sonra Deniz, rakip kaleye çok yakın bir yerde topu kontrol etti. Ama top bir anlığına koluna değmişti. Kimse görmedi. Deniz bir an tereddüt etti. Ardından elini kaldırdı: "Top koluma değdi, top sizin!"

Turuncu Balonlar'ın oyuncuları şaşırdı. Daha sonra onlardan Ozan da topun kendisinden sekip çizgiyi geçtiğini söyledi. Böylece maç, iki takımın dürüst sesleriyle devam etti.

Maç bitmek üzereyken Kaan otların arasında parlayan bir şey gördü. Kayıp düdüktü! Nur Hoca düdüğü aldı ama çalmadı. "Bugün bu düdüğe hiç ihtiyacınız olmadı," dedi. "Çünkü hepiniz dürüst oynadınız." İki takım da Nur Hoca'ya teşekkür etti ve birbiriyle tokalaştı.

O akşam Deniz yatarken kolunu yorganın üstüne koydu ve gülümsedi. O kol, bugün ona bir gol kazandırmamıştı. Ama çok daha değerli bir şey kazandırmıştı: arkadaşlarının güvenini. Deniz bunu hatırlayarak tatlı bir uykuya daldı.

Masaldan sonra konuşmak için üç soru

• Düdük kaybolunca Mira'nın aklına hangi fikir geldi?
• Deniz, kimse görmediği hâlde neden doğruyu söyledi?
• Sen kimse görmese de doğruyu söylediğin bir anı hatırlıyor musun?

Saha Uyurken Ne Olur?

Tema: dinlenmek ve uyku. Önerilen yaş: 3 yaş ve üstü.

Ada ile Aras ikizdi ve ikisi de futbolu çok seviyordu. Bir akşam antrenmandan sonra Aras itiraz etti: "Daha uyumak istemiyorum. Uyuyunca hiçbir şey olmuyor, zaman boşa gidiyor!" Annesi gülümsedi ve onlara mahalle sahasının geceleri neler yaptığını anlattı.

Son çocuk da eve gidince saha derin bir nefes alır. Ardından çimenler, gün boyu basılan yapraklarını yavaş yavaş doğrultur. Kale direkleri birbirine "İyi geceler" der. Ağlar ise rüzgârla birlikte usulca kıpırdar.

Bu arada top da orta yuvarlağa yerleşir ve gözlerini kapar. Rüyasında bütün gün aldığı pasları sayar: bir, iki, üç... Saydıkça yorgunluğu azalır. Böylece sabah olduğunda yeniden hafif ve neşeli bir top olur.

"Peki biz uyurken ne olur?" diye sordu Ada. "Siz de tıpkı saha gibisiniz," dedi annesi. "Bacaklarınız gün boyu koştuğu yolları bırakır. Aklınız bugün denediğiniz çalımları usulca bir kenara yazar. Sabah olunca da daha dinç kalkarsınız."

Aras esnedi. "Yani uyumak da antrenmanın bir parçası mı?" Annesi başını salladı. "Hem de en sessiz parçası."

İkizler yorganlarını çenelerine kadar çekti. Dışarıda, mahalle sahasının üstünde ay parlıyordu. Saha uyuyordu, top uyuyordu, kale direkleri uyuyordu. Birkaç dakika sonra Ada ile Aras da uyudu.

Masaldan sonra konuşmak için üç soru

• Saha gece neler yapıyordu?
• Anne, uykuyu neden antrenmanın en sessiz parçası diye anlattı?
• Yarın sabah dinç uyandığında ilk ne yapmak istersin?

Masaldan sonra soru sormak neden işe yarar?

Masal bittiğinde çocuk dinleyici olmaktan çıkıp anlatıcı olabilir. Kısa bir soru, ona olayları kendi cümleleriyle kurma ve duygusunu adlandırma fırsatı verir. Üstelik bu fikrin arkasında köklü bir okuma yaklaşımı var.

Grover J. Whitehurst ve arkadaşları 1988'de, resimli kitap okurken çocuğun dil gelişimini hızlandırmayı amaçlayan bir yöntem üzerine bir çalışma yayımladı. Yetişkinin soru sorduğu, çocuğun cevabını dinleyip genişlettiği bu yaklaşımın bugünkü adı diyalojik okumadır. Yani okuma, tek yönlü bir anlatım olmaktan çıkıp karşılıklı bir sohbete dönüşür.

Daha geniş bir kanıt da var. Dowdall ve arkadaşlarının 2020 tarihli meta-analizi, ebeveynlere resimli kitabı çocukla paylaşmayı öğreten 19 randomize kontrollü çalışmayı birleştirdi. Toplam 2.594 çocuğun katıldığı çalışmalarda çocukların yaş ortalaması 1 ile 6 arasında değişiyordu. Programların ifade edici dil üzerinde d=0,41, alıcı dil üzerinde d=0,26 düzeyinde küçük bir etkisi vardı. Ebeveynlerin kitap paylaşma becerisi ise belirgin biçimde arttı. Ancak programın dozu düşük kaldığında çocuğun diline etkisi çok azdı.

Bu çalışmaların konusu resimli kitaplardı ve katılımcılar çoğunlukla okul öncesi çocuklardı; hiçbiri uyku öncesi okunan futbol masallarını doğrudan test etmedi. Yine de yön aynı. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) de 2024 tarihli politika bildiriminde, çocuk hekimlerinin aileleri doğumdan başlayarak en az anaokulu dönemi boyunca birlikte kitap okumaya teşvik etmesini öneriyor.

Hangi soru türleri çocuğu konuşturur?

Diyalojik okumada beş soru türü öne çıkar ve Whitehurst'ün geliştirdiği CROWD kısaltması bu türleri özetler. Aşağıda her birini bu yazıdaki futbol masallarından bir örnekle verdik:

• Tamamlama: Cümleyi yarım bırakırsınız, çocuk tamamlar. "Ela topu taç çizgisinin dışına..."
• Hatırlama: Masalda olanı sorarsınız. "Anneanne Zeynep'e kaç taş verdi?"
• Açık uçlu soru: Evet ya da hayırla bitmeyen sorulardır. "Emir'in penaltıdan sonraki hâlini bana anlatır mısın?"
• Ne, nerede, kim, neden soruları: "Kayıp düdük nereden çıktı?"
• Hayata bağlama: Masalı çocuğun kendi deneyimine bağlarsınız. "Sen de kimseyi tanımadığın yeni bir yerde bulundun mu?"

Soruyu sorduktan sonra ne yaptığınız da önemlidir. Whitehurst'ün PEER adını verdiği dört adımlık sıra şöyle işler:

1. Soruyu sorun.
2. Cevabı değerlendirin: doğruysa takdir edin, eksikse nazikçe tamamlayın.
3. Cevabı bir iki yeni kelimeyle genişletin. Örneğin "Mahcup oldu" cevabını "Evet, Emir mahcup oldu ama takımı onu yalnız bırakmadı" diye büyütün.
4. Soruyu yineleyin; böylece çocuk genişlettiğiniz cevabı kendi ağzından söyleme fırsatı bulur.

Uyku saatinde bu sırayı katı bir kurala çevirmeyin. Çünkü sohbetin keyifli kalması, adımların eksiksiz uygulanmasından daha önemlidir.

Futbol masallarını yaşa göre nasıl seçersiniz?

Masalı seçerken yaş kadar, çocuğun o akşam ne kadar yorgun olduğu da önemlidir. Ayrıca uyku süresini de göz ardı etmeyin. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi'nin (AASM) uzlaşı bildirisine göre 24 saat içinde önerilen uyku süreleri şöyledir: 1-2 yaşta 11-14 saat, 3-5 yaşta 10-13 saat (iki grupta da şekerlemeler dahil), 6-12 yaşta 9-12 saat, 13-18 yaşta ise 8-10 saat.

Bu futbol masallarını özellikle üç yaş ve üstü çocuklar için yazdık. Dünya Sağlık Örgütü'nün beş yaş altı çocuklar için hareket ve uyku rehberi de çocuk hareketsiz kaldığında bir yetişkinle kitap okumayı ve hikâye anlatmayı teşvik ediyor. Üstelik aynı rehber 3-4 yaş için düzenli yatma ve kalkma saatleriyle 10-13 saat kaliteli uyku öneriyor.

Futbol oynayan çocukta akşam antrenmanı ve maç sonrası uykuyu ayrıca düşünmek gerekir. Bunun için futbolcu çocuklar için uyku düzeni rehberimize bakabilirsiniz.

Masal saatini uyku düzenine nasıl yerleştirirsiniz?

Masalın en büyük gücü, her gece aynı saatte ve aynı sırayla gelmesidir. Mindell ve arkadaşlarının farklı kıtalardan 10.085 çocuğun annesiyle yürüttüğü çalışmada, 0-5 yaş arasındaki çocuklarda düzenli bir yatma rutini daha erken yatmayla, daha kısa sürede uykuya dalmayla, daha az gece uyanmasıyla ve daha uzun uykuyla ilişkili çıktı. Dahası rutin ne kadar düzenliyse tablo o kadar iyiydi.

Ancak bu bir gözlem çalışmasıdır; rutinin uykuyu tek başına düzelttiğini kanıtlamaz. Mindell ve Williamson'ın sonraki derlemesi ise kitap okumayı ve ninni söylemeyi yatma rutininin iletişim parçaları arasında sayıyor, ek araştırma gerektiğini de vurguluyor. Örnek bir akşam sırası şöyle olabilir:

1. El yüz yıkama ya da banyo
2. Diş fırçalama ve pijama
3. Işığı kısma, ekranları odadan çıkarma
4. Kısa bir masal
5. Bir iki soru ya da kısa bir sohbet
6. İyi geceler dileği ve ışıkların sönmesi

Telefonu ve tableti masal saatinden önce odadan çıkarın; böylece odadaki ışığı ve sesi yalnızca masal doldurur. Ekranların uykuya etkisini ekran süresi ve uyku kalitesi yazımız ayrıntılı anlatıyor.

Maç gününün akşamında hangi masalı okumalısınız?

Maç günü akşamı çocuğun duyguları hâlâ sahadadır. Kazandıysa coşkulu, kaybettiyse kırgın olabilir. Bu yüzden masalı o günün havasına göre seçin:

• Kazanılan bir maçın akşamı Ela'nın ya da Deniz'in masalı, sevinci rakibe saygıyla dengeler.
• Kaybedilen bir maçın akşamı Zeynep'in çakıl taşları, kaybı yok saymadan güzel anları bulmayı anlatır.
• Çocuk bir hata yüzünden kendini suçluyorsa Emir'in masalı iyi bir başlangıçtır.
• Çocuk hâlâ çok üzgünse ve konuşmak istemiyorsa Saha Uyurken gibi daha sakin bir masal seçin; maçı konuşmayı ertesi güne bırakın.

Özellikle yatmadan önce maçın tekrarını yapmaktan ve hataları tek tek saymaktan kaçının. Masaldaki kahramanın üzüntüsü kısa sürer ve güvenli bir sonla biter. Böylece çocuk, üzülmenin normal olduğunu ve bu duygunun geçtiğini masalın içinden sezebilir. Yenilgiden sonraki ilk saatlerde neler söyleneceğini kazanma ve kaybetmeyle başa çıkma rehberimiz ayrıntılı anlatıyor.

Masaldaki zor anı çocuğunuz gerçekten yaşarsa ne yapmalısınız?

Bazen bir masal, çocuğun o hafta yaşadığı bir şeye fazlasıyla benzer. Böyle bir durumda masal bir kapı açar; ama sorunu tek başına çözmez. Aşağıdaki rehberler bir sonraki adımda işinize yarayabilir:

• Çocuğunuz sık sık yedek kalıyorsa Asya'nın masalından sonra yedek kalan çocuğa ebeveyn yaklaşımı yazımıza göz atın.
• Maçta penaltı kaçırdıysa ya da büyük bir hata yaptıysa, takımın nasıl toparlanacağını penaltı kaçınca takım psikolojisi yazımız anlatıyor.
• İlk antrenmandan çekiniyorsa Baran'ın masalını çocuklarda futbol eğitimi korkuları rehberiyle birlikte ele alın.
• Evde ya da okulda takım tutma yüzünden tartışma yaşanıyorsa çocuk hangi takımı tutsun yazımız rakibe saygıyı evde konuşmanın yollarını gösteriyor.

Yine de unutmayın: Futbol masalları bir sohbet başlatıcıdır, uzman desteğinin yerini tutmaz. Örneğin çocuğunuz haftalardır zor uyuyorsa ya da futbola giderken sık sık karın ağrısından yakınıyorsa çocuk hekiminize danışın.

Masallarda kız ve erkek kahramanlar neden birlikte yer alıyor?

Futbol, kız ve erkek çocukların birlikte oynayabildiği bir oyundur. Bu yüzden Mavi Uçurtmalar'da kaleyi bazen Duru, bazen Yiğit korur. Kenar kaptanlığını Asya üstlenir; golü ise bazen Kaan, bazen Zeynep arar. Bu futbol masallarının hiçbirinde bir çocuğa "Bu senin oyunun değil" diyen bir karakter yok.

Birçok çocuk kendine benzeyen bir kahramanla daha kolay bağ kurar. Kız çocuğu kendini kaleci ve kaptan Duru'da ya da kenar kaptanı Asya'da görebilir. Erkek çocuğu da Kuzey'in golünden önce topun Defne'nin ayağından geçtiğini, Baran'ın en güzel pasını Nehir'e verdiğini duyar. Ayrıca takımın antrenörü Nur Hoca bir kadın; böylece kadın antrenör, çocuğun gözünde olağan bir görüntü hâline gelir.

Okurken küçük bir oyun da deneyebilirsiniz: Ertesi gece aynı masalı kahramanın adını değiştirerek okuyun ve çocuğa hikâyenin değişip değişmediğini sorun. Kızınız futbola başlamak istiyorsa kız futbol kursu rehberimiz ilk adımları anlatıyor.

Çocuğunuzla kendi futbol masallarınızı nasıl yazarsınız?

Sekiz masal bittiğinde sıra sizin masallarınıza gelebilir. Çocukla birlikte masal kurmak, onu dinleyici olmaktan çıkarıp yazar yapar. Bunun için şu basit iskelet yeterlidir:

1. Bir kahraman seçin: çocuk, oyuncak bir ayı, konuşan bir top ya da uykucu bir kale direği olabilir.
2. Küçük bir sorun bulun: çözülen bir bağcık, yağmurlu bir maç ya da kaçan bir pas.
3. Bir yardımcı ekleyin: takım arkadaşı, antrenör, anneanne ya da rakip takımdan biri.
4. Kahramana bir seçim yaptırın: dürüst olmak, paylaşmak ya da yeniden denemek.
5. Sakin bir sonla bitirin: ev, yatak, yıldızlar ve iyi geceler.
6. Son olarak masala birlikte bir ad koyun.

Çocuğun cümlelerini olduğu gibi bir deftere yazın. Birkaç ay sonra bu defter ailenin masal kitabına dönüşür. Ancak masalı internette paylaşmak isterseniz çocuğun tam adını, fotoğrafını ve okulunun ya da kulübünün adını eklemeyin. Çünkü çocuğun mahremiyeti, beğeni sayısından çok daha önemlidir.

Futbol masallarını antrenörler ve öğretmenler nasıl kullanabilir?

Futbol masalları yalnızca yatak odası için değil. Antrenmanın sonunda, soğuma halkasında okunan iki dakikalık bir masal ve tek bir soru, günün konusunu takımın gözünde somutlaştırabilir. Örneğin yeni oyuncuların geldiği hafta Baran'ın masalını okuyup takımda gerçek bir hoş geldin pası geleneği başlatabilirsiniz.

Ayrıca öğretmenler de sınıfta benzer bir yol izleyebilir. Öğretmen masalı okuduktan sonra çocuklardan kendi takımlarının kuralını yazmalarını isteyebilir. Yine de grupta kimseyi cevap vermeye zorlamayın; parmak kaldıran konuşsun, diğerleri dinlesin. Takım içinde güven ve aidiyetin nasıl kurulduğunu merak eden antrenörler için takım kimyası ve soyunma odası kültürü yazımız iyi bir başlangıçtır.

Masaldaki takım ruhunu gerçek bir sahada nasıl bulursunuz?

Bazı çocuklar masalı dinledikten sonra Mavi Uçurtmalar gibi bir takımda oynamak ister. Okul ararken tesis ve forma kadar, futbol masallarındaki değerlerin sahada yaşanıp yaşanmadığına da bakın:

• Antrenör kaybedilen maçtan sonra çocuklarla nasıl konuşuyor?
• Yedek kalan çocuklar da oyun süresi alıyor mu?
• Takım yeni gelen bir çocuğu nasıl karşılıyor?
• Rakibe ve hakeme saygı, antrenmanda konuşulan bir konu mu?

Örneğin yaşadığınız ildeki okulları İstanbul futbol okulu sayfasındaki gibi il sayfalarından karşılaştırabilirsiniz. Küçük yaştaki çocuklar için minikler futbol okulu sayfaları da aynı biçimde çalışır.

Öte yandan bir okulda çocuğunuzun kaybettiği için azarlandığını ya da dışlandığını görürseniz önce antrenörle konuşun. Sorun çözülmezse yaşadığınızı futbol okulu şikâyet sayfasından yazabilir ve okuldan yanıt bekleyebilirsiniz.