Futbolla İlgili Özlü Sözler: Kaynağı Doğrulanmış Alıntılar ve Anlamları

Futbolla ilgili özlü sözler soyunma odası duvarlarında, okul ödevlerinde ve maç sonrası paylaşımlarda sık sık karşımıza çıkar. Ancak bu sözlerin önemli bir kısmı yanlış kişinin adıyla dolaşır, kelimesi değişir ya da söylendiği andan kopar. Böylece güzel bir cümle, sahibinin hiç kastetmediği bir anlama bürünebilir.

Bu yüzden bu rehberde yalnız kaynağını doğrulayabildiğimiz sözleri bir araya getirdik. Her söz için kimin söylediğini, nerede ve hangi bağlamda söylediğini, ne anlama geldiğini ve çocuğunuzla nasıl konuşabileceğinizi anlatıyoruz. Ayrıca yaygın yanlış atıfları ayrı bir bölümde açıkça işaretledik. Alıntıların Türkçe çevirileri bize ait; özgün dildeki hâllerini de yanlarına ekledik.

Futbolla ilgili özlü sözler arasında hangilerinin kaynağı kesin?

Bu yazıdaki her sözün sahibini, tarihini ve yerini kayda dayanarak kontrol ettik. Listede Bill Shankly, Gary Lineker, Pelé, Diego Maradona, Albert Camus ve Eduardo Galeano'nun sözleriyle Johan Cruyff Vakfı'nın 14 kuralı yer alıyor. Kaynağını bulamadığımız hiçbir sözü listeye almadık; yanlış atıfları da ayrıca gösterdik.

Aşağıdaki tablo, rehberdeki sözleri ve her birinin çocuğa taşıyabileceği mesajı tek bakışta gösteriyor. Dahası, ayrıntıları ve kaynakları her sözün kendi bölümünde bulacaksınız.

Futbolla ilgili özlü sözlerin kaynağını nasıl doğruladık?

Bir sözü listeye almadan önce dört soruya cevap aradık. İlk olarak sözün özgün dildeki hâlini bulduk, çünkü çeviri zinciri kelimeleri kolayca değiştirir. Ardından sözün ilk kez ortaya çıktığı yeri aradık: televizyon kaydı, basın toplantısı, kitap ya da resmî tutanak. Daha sonra tarihi ve söylendiği anı kontrol ettik. Son olarak aynı cümlenin daha önce başka birinin adıyla dolaşıp dolaşmadığına baktık.

Bu arada bazı uyarı işaretleri sık sık karşımıza çıktı. Şu durumlardan biri varsa söze temkinle yaklaşmanızı öneririz:

• Söz, sahibinin ölümünden yıllar sonra ortaya çıkıyorsa.
• Aynı cümle birden fazla ünlü kişinin adıyla dolaşıyorsa.
• Paylaşımda tarih, yer ya da ilk yayın bilgisi yoksa.
• Özgün dildeki hâli hiçbir kayıtta geçmiyorsa.
• Cümle fazla cilalı ve slogan gibi duruyorsa.

Örneğin ünlü futbolculara atfedilen pek çok motivasyon cümlesini bu ölçütlerle taradık. İlk kaynağına ulaşamadıklarımızı, ne kadar güzel olurlarsa olsunlar, listeye almadık. Üstelik aynı titizliği evde de gösterebilirsiniz. Futbolla ilgili özlü sözler arasından birini seçip çocuğunuzla izini sürmek, eleştirel düşünmeyi oyuna çevirmenin keyifli bir yoludur.

Bill Shankly gerçekten futbolun ölüm kalım meselesinden önemli olduğunu mu söyledi?

Evet, ama paylaşımların çoğunun bıraktığı izlenimle değil. İskoç teknik direktör Bill Shankly, 20 Mayıs 1981'de bir İngiliz televizyon kanalında sunucu Shelley Rohde'nin sohbet programına konuk oldu. Kayda göre Shankly önce futbola "yüreğini ve ruhunu" verdiğini, öyle ki ailesinin bundan zarar gördüğünü anlattı. Daha sonra Rohde bundan pişmanlık duyup duymadığını sorunca "Evet, çok pişmanım" dedi. Ünlü cümle bu itirafın hemen ardından geldi.

"Biri bana futbolun senin için ölüm kalım meselesi olduğunu söyledi. Ben de 'Dinle, ondan daha önemli' dedim." (Kayıttaki kilit cümle: "Listen, it's more important than that.")

Shankly bu söyleşiden yaklaşık dört ay sonra, 29 Eylül 1981'de hayatını kaybetti. Biyografi yazarı Stephen Kelly'ye göre söz yarı şakaydı; yine de Shankly için içinde bir parça gerçek taşıyordu. Bununla birlikte bugün en çok paylaşılan hâli, kayıttaki kısa cümleden çok daha uzun ve süslü. Bu cilalı sürümü yanlış atıflar bölümünde ayrıca ele aldık.

Shankly'nin sözünü çocuğa nasıl anlatabilirsiniz?

Tek başına okunduğunda bu söz, futbolu her şeyin üstüne koyan bir slogan gibi durur. Oysa bağlamıyla birlikte okununca bir uyarıya dönüşür: Futbola ömrünü vermiş biri, ailesine yeterince zaman ayıramadığı için pişmanlık duyuyor. Bu nedenle çocuğunuzla konuşurken sözün bu iki yüzünü de gösterin.

Konuşmayı açmak için şu sorulardan birini deneyebilirsiniz:

• Sence bir oyun, hayattaki her şeyden önemli olabilir mi?
• Futbolu çok sevmek ile futbol için her şeyi bırakmak aynı şey mi?
• Antrenman ile bir aile buluşması çakışırsa nasıl karar veririz?

Böylece çocuk tutkusunu küçümsemeden dengeyi konuşmaya alışır. Hatta siz de kendi beklentilerinizi gözden geçirme fırsatı bulursunuz. Velinin beklentisinin çocuğun oyun sevincini nasıl etkileyebileceğini ebeveyn baskısı rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Lineker'in "sonunda Almanlar kazanır" sözü hangi maçtan sonra doğdu?

Söz, 4 Temmuz 1990'da Torino'da oynanan Dünya Kupası yarı finalinin ardından doğdu. İngiltere ile Batı Almanya uzatmalar dahil 1-1 berabere kaldı ve Batı Almanya penaltılarda 4-3 kazandı. İngiltere'nin golünü atan Gary Lineker, bu yenilginin ardından sonradan dillere dolanan şu cümleyi kurdu.

"Futbol basit bir oyundur: 22 kişi 90 dakika boyunca bir topun peşinden koşar ve sonunda Almanlar kazanır." (Özgün hâli: "Football is a simple game; 22 men chase a ball for 90 minutes and at the end, the Germans win.")

Sözün farklı aktarımları var; bazı kaynaklar cümleye "her zaman" kelimesini de ekler. Üstelik Lineker sözünü yıllar içinde espriyle güncelledi. Örneğin 2018 Dünya Kupası'nda Almanya'nın İsveç'i son dakikalarda yendiği maçın ardından yaptığı güncelleme basına yansıdı.

Yani cümle, güçlü bir rakibin istikrarını esprili bir dille kabul eder. Çocukla konuşurken şu noktaları öne çıkarabilirsiniz:

• Yenilgiyi espriyle karşılamak, onu umursamamak demek değildir.
• Ayrıca güçlü bir rakibi takdir etmek, kendi gelişimin için ipucu verir.
• Öte yandan aynı sözü rakibi küçümsemek için kullanırsan söz anlamını kaybeder.

Yenilgiyle başa çıkmayı yaşa göre anlatan kazanma ve kaybetme rehberimiz bu sohbeti derinleştirmenize yardım eder.

Johan Cruyff Vakfı'nın 14 kuralı nereden çıktı?

Hollandalı futbolcu ve teknik direktör Johan Cruyff, çocukları sporla buluşturmak için 1997'de kendi adını taşıyan vakfı kurdu. Vakfın açıklamasına göre 14 kural, vakfın kurduğu her çocuk sahasındaki tabelada yer alıyor. Kurallar saygı, takım çalışması, yaratıcılık ve inisiyatif gibi temalarla çocuklara sorumluluklarını hatırlatmayı amaçlıyor. Ayrıca birbirleriyle nasıl davranacaklarını düşünmelerine yardım ediyor.

Üstelik vakıf, tabelaların Braille alfabeli sürümlerini ve özel eğitim kurumlarına yönelik simgeli hâllerini de sunuyor. 14 sayısının da bir hikâyesi var. Vakfın anlattığına göre Cruyff, 30 Ekim 1970'te sakatlıktan döndüğü maçta rastlantı sonucu 14 numaralı yedek formayı giydi. Nitekim o günden sonra hep bu numarayla oynadı.

Kuralların özgün tabelasını vakfın resmî 14 kural sayfasında görebilirsiniz. Cruyff'un oyun anlayışının arka planını ise Hollanda futbol felsefesi yazımızda bulabilirsiniz.

Cruyff'un 14 kuralını çocukla nasıl konuşabilirsiniz?

Tabeladaki cümleler kısa, ama her biri bir sohbet başlatabilir. Bu arada aşağıdaki çeviriler bize ait; üçüncü sütundaki sorular da antrenman dönüşü kullanabileceğiniz önerilerimiz.

Bu yüzden her hafta tek bir kural seçmek, listeyi ezberletmekten daha iyi bir başlangıç olabilir. Kuralı haftanın oyunlarıyla bağlarsanız çocuk onu sahada yaşayarak hatırlar; böylece kural tabelada kalmaz.

Pelé 1000. golünden sonra neden çocuklardan söz etti?

Brezilyalı Pelé, kariyerinin 1000. golü olarak kayda geçen golü 19 Kasım 1969'da Rio de Janeiro'daki Maracanã Stadı'nda penaltıdan attı. Ardından etrafını saran gazetecilere kısa bir çağrıda bulundu. Brezilya basınının aktardığı sözlerin bir kısmı şöyle:

"Tanrı aşkına, çocukların Noel'ine bakın; yoksulların, gözleri görmeyen yaşlıların Noel'ine bakın. Ortalıkta o kadar çok hayır kurumu var ki. Tanrı aşkına, bu insanları düşünelim. Yalnızca kutlamayı düşünmeyelim." (Özgün hâlinden: "Pelo amor de Deus, olha o Natal das crianças...")

Pelé, aradan 50 yıl geçtikten sonra verdiği bir söyleşide aynı çağrıyı bugün de yapacağını söyledi. Söyleşideki cümlesi şuydu: "Ne yazık ki aynı şeyi istiyoruz. Çocuklar yeni, ama aynı şeyi istemek zorundayız."

Sözün mesajı açık: Büyük bir başarı anında bile insan başkalarını düşünebilir. Ancak çocuğunuzla konuşurken bu sözü "gol atınca bağış yap" gibi bir kurala çevirmeyin. Onun yerine şunu sorun: "Bir maçı kazandığında sevincini kiminle paylaşmak istersin?" Pelé'nin dünya sahnesine çok genç yaşta çıkışını en genç Dünya Kupası yıldızları yazımızda anlattık.

Maradona'nın "Tanrı'nın eli" sözü çocuğa ne öğretir?

Arjantin, 22 Haziran 1986'da Mexico City'deki Estadio Azteca'da oynanan Dünya Kupası çeyrek finalinde İngiltere'yi 2-1 yendi. Fakat maçın ilk golünü Diego Maradona eliyle attı ve hakem golü geçerli saydı. Maçtan sonraki basın toplantısında Maradona, golün "biraz Maradona'nın kafasıyla, biraz da Tanrı'nın eliyle" geldiğini söyledi. Özgün cümle şuydu: "un poco con la cabeza de Maradona y otro poco con la mano de Dios".

Yıllar sonra, 2000'de yayımlanan otobiyografisinde ise açık konuştu: "Ne Tanrı'nın eli? Diego'nun eliydi!" Maradona 2005'te bir Arjantin televizyon programında da golü eliyle attığını kabul etti.

Bu yüzden hikâye, çocukla dürüstlük üzerine konuşmak için güçlü bir örnektir. Bugünkü oyun kuralları, elle ya da kolla doğrudan atılan golü kazara olsa bile geçersiz sayar (IFAB Kural 12). Çocuğunuza "Hakem görmeseydi o golü kabul eder miydin?" diye sorun ve cevabını yargılamadan dinleyin. Sportmenlik dışı davranışların kurallardaki karşılığını sportmenlik dışı hareketler yazımızda ayrıntılı anlattık.

"Top kirlenmez" sözü ne anlama gelir?

Maradona 10 Kasım 2001'de Buenos Aires'teki La Bombonera stadında veda maçına çıktı. Maçın ardından tribünlere yaptığı konuşmada kariyerindeki hataları kabul etti; doping kontrollerinde pozitif çıkması da bu hataların arasındaydı. Konuşmanın en çok hatırlanan cümlesi şuydu:

"Ben hata yaptım ve bedelini ödedim. Ama top kirlenmez." (Yo me equivoqué y pagué, pero la pelota no se mancha.)

Söz, bir oyuncunun kişisel hatalarının oyunun kendisini lekelemediği fikrini anlatır. Cümle zamanla futbolun saflığını savunan bir slogana dönüştü. Ancak cümlenin ilk yarısı en az ikincisi kadar önemli: Maradona hatasını kabul ediyor ve bedelini ödediğini söylüyor.

Bu nedenle çocukla konuşurken iki yarıyı birlikte okuyun. Çünkü hata yapmak insana özgüdür; hatayı kabul etmek ve sonucuna katlanmak ise olgunluk ister. Şu soruyla başlayabilirsiniz: "Sahada bir hata yaptığında bunu söylemek sana zor geliyor mu?" Doping kurallarını merak eden genç sporcular için doping testi rehberimiz temel bilgileri anlatıyor.

Ergenlik çağındaki gençlerle konuşmayı bir adım ileri taşıyabilirsiniz. Örneğin takımdan birinin hatasını kabul edip özür dilediği bir anı birlikte hatırlayın. Ardından bunun takıma ne kattığını sorun; çünkü sorumluluk, en iyi somut bir örnek üzerinden anlaşılır.

Albert Camus futbol için gerçekte ne dedi?

Nobel ödüllü yazar Albert Camus (1913-1960), 1928-1930 yıllarında Cezayir'de RUA kulübünün genç takımında kalecilik yaptı. Fakat tüberküloz tanısı, futbol hayallerini erken bitirdi. Yine de sahadaki yıllar onun düşüncesinde kalıcı bir iz bıraktı.

Futbolla ilgili kaynağı en net sözü, 12 Mayıs 1959'da çekilen bir televizyon söyleşisinden geliyor. Camus o sırada Dostoyevski'nin Ecinniler romanını Paris'teki Théâtre Antoine'da sahneye uyarlıyordu. Kayıt bugün Fransa'nın ulusal görsel-işitsel arşivi INA'nın kataloğunda duruyor. Camus söyleşide futboldan ve takım sporlarından ne öğrendiğini anlattı.

Sözlerinin yazılı aktarımları kelime kelime biraz farklı, ama özü aynı. Kısaca Camus, bildiği azıcık ahlakı futbol sahalarında ve tiyatro sahnelerinde öğrendiğini söyledi. Ona göre bu iki yer, "gerçek üniversiteleri" (mes vraies universités) olarak kalacaktı.

Dolayısıyla bu söz, sahayı bir karakter okulu olarak görmeye davet eder. Çocuğunuza şunu sorabilirsiniz: "Futbolda öğrendiğin ama okulda ders olarak görmediğin bir şey var mı?" Sıra beklemek, yenilgiyi sindirmek ya da arkadaşını savunmak, bu soruya verilebilecek cevaplardan yalnızca birkaçı. Camus'nün en çok paylaşılan cümlesinde ise bir kelime değişmiş durumda; bunu yanlış atıflar bölümünde gösterdik.

Eduardo Galeano neden kendine "iyi futbol dilencisi" dedi?

Uruguaylı yazar Eduardo Galeano (1940-2015), futbolu 1995'te yayımlanan El fútbol a sol y sombra adlı kitabında anlattı. Kitabın adı Türkçede "Güneşte ve gölgede futbol" anlamına gelir. Galeano bu kitapta oyunu hem sevgiyle hem eleştiriyle ele aldı. Özellikle "Yazarın itirafı" bölümünde kendini iyi futbolun dilencisi olarak tanımladı. Dünyayı şapkası elinde dolaştığını ve stadyumlarda tek bir şey için yalvardığını yazdı: "Tanrı aşkına, güzel bir hareket!" (una linda jugadita, por amor de Dios).

Kitabın ithaf sayfası da çocuklarla konuşmak için hazır bir cümle sunar. Galeano kitabı, yıllar önce Calella de la Costa'da karşılaştığı çocuklara adadı. Çocuklar futbol oynamaktan dönüyor ve şu şarkıyı söylüyordu:

"Kazandık, kaybettik, yine de eğlendik." (Ganamos, perdimos, igual nos divertimos.)

Bu iki metin birlikte güçlü bir mesaj verir: Oyunun güzelliğini görmek için kazanmak şart değil. Rakibin güzel bir hareketini alkışlamak da futbol sevgisinin bir parçası. Ailede farklı takımları tutanlar varsa çocuk hangi takımı tutsun rehberimiz bu konuşmaya iyi bir zemin hazırlar.

Galeano'nun bakışını çocuğa taşımanın kolay bir yolu da maç dönüşü sorulacak tek bir sorudur: "Bugün rakipte en çok kimin oyununu beğendin?" Böylece çocuk, rakibi bir düşman değil, oyunu birlikte kurduğu biri olarak görmeye alışır. Üstelik bu soru, kaybedilen bir maçın ardından bile sohbeti olumlu bir yerden açar.

Futbolla ilgili özlü sözlerde yaygın yanlış atıflar hangileri?

Bu bölümde sık paylaşılan ama sahibi, kelimesi ya da bağlamı kayıtla örtüşmeyen sözleri topladık. Ayrıca her birini açıkça etiketledik:

• Yanlış atıf: Söz, ilk söyleyen kişinin değil başka birinin adıyla dolaşıyor.
• Yanlış aktarım: Sahibi doğru, ama bir kelime ya da ifade değişmiş.
• Kırpılmış alıntı: Cümlenin anlamını tamamlayan kısım düşmüş.
• Cilalanmış alıntı: Kayıttaki kısa cümle, uzun ve süslü bir slogana dönüşmüş.

Aşağıdaki bölümlerde her düzeltmeyi kayıtlı bir kaynağa dayandırdık. Shankly örneğinin ayrıntısını ise yukarıda anlattık.

Yanlış atıf: "Kazanmak her şey değildir, tek şeydir" sözü kimin?

Bu cümleyi paylaşanlar çoğu zaman altına ABD'li Amerikan futbolu antrenörü Vince Lombardi'nin adını yazar. Oysa söz, Lombardi'den önce UCLA antrenörü Henry "Red" Sanders'ın adıyla basına geçmişti. Örneğin Sanders 1950'de bir beden eğitimi çalıştayında gruba önce "Kazanmak her şey değildir" dedi. Ardından uzun bir sessizlik oldu ve Sanders "tek şeydir" diye ekledi; konuşma Los Angeles basınına yansıdı.

Daha sonra cümle 1953'te Trouble Along the Way adlı bir Hollywood filminde de geçti. Lombardi ise sözü 1959'dan itibaren kullandı ve geniş kitlelere taşıdı. Yazar James Michener'in Sports in America kitabına göre Lombardi sonradan yanlış anlaşıldığını söyledi. Asıl demek istediği, "Kazanmak her şey değildir; kazanma isteği tek şeydir" cümlesiydi. Yine de Lombardi'nin özgün cümleyi farklı zamanlarda tekrarladığına dair kayıtlar da var.

Ancak çocuk sporunda bu cümle zararlı bir ölçüye dönüşebilir. Sonucu tek değer sayan bir dil, çocuğun hata yapmaktan korkmasına yol açabilir. Bunun yerine çabayı ve gelişimi konuşun; kazanma baskısının zararlarını ayrı bir yazıda ele aldık.

Yanlış aktarım: Camus futbola mı borçluydu, spora mı?

Türkçe paylaşımlarda Camus'nün cümlesi genellikle "Ahlak ve insanın yükümlülükleri hakkında bildiğim her şeyi futbola borçluyum" biçiminde dolaşır. Fransız Ulusal Meclisi'nin 23 Haziran 2016 tarihli bir yasa değişikliği önergesindeki aktarım ise farklı. Önergeye göre Camus bu sözleri 1953'te RUA kulübünün bülteni için söyledi ve cümlede futbol değil spor geçiyordu.

"İnsanların ahlakı ve yükümlülükleri konusunda en emin bildiğim şeyi spora borçluyum." (Ce que je sais de plus sûr à propos de la moralité et des obligations des hommes, c'est au sport que je le dois.)

Kelimenin değişmesi de yeni değil. Nitekim Fransız Senatosu'nun 10 Kasım 1965 tarihli oturum tutanağı bunu gösteriyor. Fransa Futbol Federasyonu'nun başkan yardımcısı olan senatör Jean Noury, o oturumda cümleyi "futbola borçluyum" biçiminde okudu. Yani söz Camus'ye ait, ama en yaygın hâlinde tek bir kelime değişmiş durumda.

Çocuğa bu örneği anlatırken asıl dersi öne çıkarın: Bir kelime bile cümlenin anlamını değiştirebilir. Camus'nün kalecilik yılları düşünülünce futbol sürümü akla yatkın gelebilir. Yine de kayıt, futboldan değil spordan söz ediyor.

Kırpılmış alıntı: "Önemli olan kazanmak değil, katılmaktır" cümlesinin devamı ne?

Çocuk turnuvalarında en sık duyulan cümlelerden biri budur. Söz futbola özgü değil; modern olimpiyatların kurucusu Pierre de Coubertin'in olimpiyat inancı olarak bilinen metninden geliyor. Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin anlatımına göre Coubertin, 1908 Londra Olimpiyatları sırasında bir vaazdan ilham aldı. Vaazı, Pennsylvania Piskoposu Ethelbert Talbot St Paul's Katedrali'nde vermişti. Ardından Coubertin, düşünceyi 24 Temmuz 1908'de İngiliz hükümetinin verdiği bir resepsiyonda biraz farklı bir biçimde dile getirdi.

Metnin bugün bilinen hâli şöyle:

"Olimpiyat Oyunlarında en önemli şey kazanmak değil katılmaktır; tıpkı hayatta en önemli şeyin zafer değil mücadele olması gibi. Asıl olan yenmiş olmak değil, iyi mücadele etmiş olmaktır."

Kırpılmış hâli, çabayı önemsizleştiren bir teselli cümlesine dönüşebilir. Tam metin ise çabayı merkeze alır: İyi mücadele etmek, sonucun kendisinden daha değerlidir. Bu yüzden çocuğa "önemli olan katılmak" demek yerine "önemli olan elinden gelenin en iyisini yapmak" diyebilirsiniz.

Futbolla ilgili özlü sözleri çocuklarla yaşa göre nasıl konuşabilirsiniz?

Aynı sözü beş yaşındaki bir çocuğa ve on dört yaşındaki bir gence aynı biçimde anlatmak zordur, çünkü ikisinin dünyası farklıdır. Aşağıdaki öneriler kesin kurallar değil, birer başlangıç noktası:

• 5-7 yaş: Tek ve somut bir değer seçin. "Kazandık, kaybettik, yine de eğlendik" gibi ritimli bir cümle, maç sonrası sohbete yeter.
• 8-10 yaş: Sözün hikâyesini anlatın. Maradona'nın eli ya da Pelé'nin 1000. golü, "Sen olsan ne yapardın?" sorusuna kapı açar.
• 11-13 yaş: Bağlamı tartışın. Shankly'nin sözünü önce tek başına, sonra pişmanlık itirafıyla birlikte okuyun, ardından farkı sorun.
• 14 yaş ve üstü: Kaynak avına çıkın. Gençten, kendi bulduğu bir sözün ilk yayınını aramasını isteyin; yanlış atıf yakalamak eleştirel okumayı güçlendirir.

Her yaşta kural aynı: Sözü ders gibi okutmak yerine soru sorun ve cevabı dinleyin. Spor psikolojisinde sık başvurulan Öz-Belirleme Kuramı da çocuğun kendi seçimini yapabildiğini hissetmesine, yani özerkliğe önem verir. Motivasyonu düşen çocuklar için motivasyon kaybı rehberimize göz atabilirsiniz.

Bir söz çocuğa yanlış mesaj veriyorsa ne yapmalısınız?

Bazı sözler kaynağı doğru olsa bile çocuk sporuna uygun bir mesaj taşımaz. Özellikle "Kazanmak tek şeydir" ya da "Futbol hayattan önemlidir" gibi cümleler, bağlamından koparsa baskı aracına dönüşebilir. Böyle bir sözle karşılaştığınızda şu adımları izleyebilirsiniz:

1. Sözü yasaklamayın; çocukla birlikte inceleyin.
2. Ardından kimin, hangi koşulda söylediğini anlatın.
3. Sözün hangi kısmına katıldığınızı, hangisine katılmadığınızı açıkça söyleyin.
4. Çocuktan sözü kendi cümleleriyle yeniden yazmasını isteyin.

Örneğin "Kazanmak her şey değildir, tek şeydir" cümlesi, birlikte yapacağınız bir yeniden yazımla şu hâle gelebilir. "Kazanmak güzeldir; elimden gelenin en iyisini yapmak ise her zaman benim elimde." Bu küçük alıştırma, çocuğa hazır cümleleri sorgulamayı ve kendi cümlesini kurmayı sevdirebilir.

Antrenörler özlü sözleri soyunma odasında nasıl kullanabilir?

İyi seçtiğiniz bir söz, antrenmanın temasını akılda tutmayı kolaylaştırır. Ancak duvara yazılan her cümle işe yaramaz. Şu ilkeler sözü süs olmaktan çıkarıp sahadaki davranışa bağlar:

• Panodaki her sözün altına kimin, nerede ve ne zaman söylediğini yazın.
• Haftada tek bir söz seçin ve antrenman sonunda iki dakika konuşun.
• Sözü azar aracına çevirmeyin; "Cruyff ne demişti?" diye çocuğu suçlamayın.
• Sözü bir oyunla eşleştirin; "birlikte oynamak" haftasında paslaşma oyunlarını öne çıkarın.
• Kaynağını bulamadığınız sözleri panodan kaldırın.

Üstelik veliler de bu dili evde sürdürebilir. Antrenör ve veli iletişimi rehberimiz, ortak bir dil kurmanın yollarını anlatıyor. Ayrıca okul ararken antrenörün değerler hakkında nasıl konuştuğunu sormak iyi bir ipucu verir. İstanbul futbol okulları ya da Ankara futbol okulları gibi il sayfalarımızdan bölgenizdeki seçenekleri karşılaştırabilirsiniz.

Okul ödevinde bir futbol sözünün kaynağını nasıl gösterebilirsiniz?

Bir sözü ödevde kullanmak, ona kaynak göstermeyi de gerektirir. Basit bir kalıp yeterlidir: kişi, sözün kendisi, yer, tarih ve mümkünse ilk yayın. Örneğin futbolla ilgili özlü sözler arasından Lineker'inkini seçtiyseniz şöyle yazabilirsiniz: Gary Lineker, 1990 Dünya Kupası yarı finali sonrası, 4 Temmuz 1990, Torino.

• Sözü tırnak içinde verin; çeviriyse "çeviri" notu düşün.
• Tarihi ve yeri yazın; "bir röportajda" demek yetmez.
• Sözün geçtiği bir görseli ya da paylaşımı kaynak saymayın.
• Emin değilseniz "atfedilen" kelimesini kullanın ya da sözü hiç kullanmayın.

Böylece kaynağını belirttiğiniz bir alıntı, ödevin güvenilirliğini artırır. Alıntıyı kompozisyonun neresine yerleştireceğinizi futbol konulu kompozisyon rehberimizde anlattık.

Çocuğunuzla kendi takım sözünüzü nasıl yazabilirsiniz?

Ünlü sözleri tartışmak kadar kendi sözünüzü yazmak da öğreticidir. Takım ya da aile için kısa bir cümle yazarken şu ölçütleri kullanın: kısa olsun, olumlu olsun ve bir davranışı anlatsın. Buna karşılık skor vaat eden ya da rakibi küçümseyen cümlelerden uzak durun.

Aşağıdaki örnekleri biz yazdık; hiçbiri ünlü bir isme ait değil:

• Topu paylaşırız, sevinci de.
• Düşeriz, kalkarız, yine oynarız.
• Rakibimiz olmadan maç olmaz.
• Önce arkadaşım, sonra skor.

Çocuğunuz kendi cümlesini yazdığında onu bir kâğıda yazıp spor çantasına koyabilirsiniz. Takımınıza isim arıyorsanız futbol takımı isim önerileri yazımız da fikir verebilir.

Bu sözlerin ailelere bıraktığı ortak ders ne?

Kaynağını izlediğimiz her söz, bağlamıyla birlikte okununca daha zengin bir anlam kazandı. Shankly'nin cümlesi bir pişmanlığı, Lineker'inki bir yenilgiyi, Pelé'ninki bir sorumluluk duygusunu taşıyor. Öte yandan Maradona'nın iki cümlesi dürüstlüğü ve hatayı kabul etmeyi konuşmak için kapı açıyor. Camus ile Galeano ise sahayı bir karakter okulu ve sevinç alanı olarak görüyor. Son olarak Cruyff'un 14 kuralı bu değerleri çocukların anlayacağı kısa cümlelere çeviriyor.

Belki de en önemli ders şu: Futbolla ilgili özlü sözler, ancak doğru kişiye ve doğru ana bağlandığında güvenilir bir rehber olur. Çocuğunuzla bir sözün izini birlikte sürdüğünüzde ona hem futbolu hem de eleştirel düşünmeyi sevdirirsiniz.