Futbol Oynayan Çocukta Topuk Ağrısı: Sever Hastalığı Belirtileri ve Dinlenme

Futbol oynayan çocukta topuk ağrısı neden olur?

Futbol oynayan çocukta topuk ağrısı çoğu zaman Sever hastalığından, yani topuk kemiğinin arkasındaki büyüme bölgesinin tekrarlayan koşu ve sıçrama yüküyle tahriş olmasından kaynaklanır. Tablo genellikle 8-14 yaş arasında görülür, büyüme bölgesi kemikleşince kendiliğinden geçer. Yine de kesin tanıyı ancak hekim koyar.

Bu yazı velilere ve çocuk antrenörlerine yöneliktir. Amacımız çocukta topuk ağrısı konusunda tabloyu tanımanıza, belirtileri doğru gözlemlemenize ve hekime ne zaman gitmeniz gerektiğini bilmenize yardım etmek. Tedavi önermiyoruz; çünkü her çocuğun durumu farklıdır ve tanıyı çocuk hekimi, çocuk ortopedisti ya da spor hekimi muayeneyle koyar.

Ayrıca bir noktayı baştan belirtelim: Sever hastalığı adında "hastalık" geçse de ciddi ya da kalıcı bir sorun anlamına gelmez. Ancak ağrıyı görmezden gelmek de doğru değildir. Çocuk ağrıyla oynamaya zorlanırsa hem futboldan aldığı keyif azalır hem de ağrılı dönem uzayabilir.

Sever hastalığı (kalkaneal apofizit) tam olarak nedir?

Topuk kemiğinin tıptaki adı kalkaneustur. Büyüyen çocukta bu kemiğin arka kısmında apofiz adı verilen bir büyüme merkezi bulunur. Aşil tendonu ve ayak tabanındaki kalın bağ dokusu, yani plantar fasya, tam bu bölgeye tutunur. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) bilgilendirme sayfasına göre bu büyüme merkezi yaklaşık 7-8 yaşında belirginleşir ve 12-14 yaş civarında topuk kemiğiyle kaynaşır.

Kaynaşma tamamlanana kadar bu bölge, çevresindeki olgun kemiğe göre daha hassastır. Koşu, ani duruş ve sıçrama sırasında Aşil tendonu bölgeyi tekrar tekrar çeker; yere basış ise topuğa darbe yükü bindirir. Bu yükler toparlanma süresini aşınca büyüme merkezi tahriş olur ve ağrı başlar. Tıp dilinde bu tabloya kalkaneal apofizit denir; Sever hastalığı ise en yaygın adıdır.

Sever hastalığı, apofizit denen geniş bir ailenin üyesidir. Dizin altındaki büyüme merkezinde benzer süreç Osgood-Schlatter hastalığına yol açar. Diz tarafını ve büyüme ağrısı kavramını ayrıca büyüme ağrıları ve Osgood-Schlatter hastalığı yazımızda anlattık. Bu yazıda yalnızca topuğa odaklanıyoruz.

Sever hastalığı hangi yaşlarda görülür ve neden geçicidir?

Kaynaklar yaş aralığını biraz farklı verir. AAP, etkilenen sporcuların tipik olarak 9-13 yaşında olduğunu belirtir. Yeni Zelanda Pediatri Derneği'nin çocuk sağlığı sitesi ise en sık 8-12 yaşı gösterir ve topuk kemiğinin büyümesinin genellikle 15 yaş civarında tamamlandığını ekler. Bu fark şaşırtıcı değildir, çünkü her çocuğun büyüme takvimi kendine özgüdür.

Sever hastalığının geçici olmasının nedeni de bu takvimdir. AAP'ye göre büyüme bölgesi kızlarda yaklaşık 12-13, erkeklerde 13-14 yaşında olgunlaşır. Bölge sağlam kemiğe dönüştüğünde artık tahriş olacak bir büyüme merkezi kalmaz ve sorun tekrarlamaz. Yeni Zelanda kaynağı da Sever hastalığının uzun vadeli bir sorun bırakmadığını belirtir.

Öte yandan takvim yaşı tek başına yol gösterici değildir. Aynı yıl doğmuş iki çocuk biyolojik olarak birkaç yıl farklı olabilir. Bu nedenle bir çocukta ağrı 9 yaşında, diğerinde 12 yaşında başlayabilir. Biyolojik olgunlaşmanın futbolda nasıl dikkate alındığını merak ediyorsanız biyolojik olgunlaşma ve bio-banding yazımız konuyu açıyor.

Futbol bu tabloyu neden sık gündeme getirir?

Futbol koşu, ani yön değiştirme, fren yapma ve sıçramadan oluşan bir oyundur. Bu hareketlerin her biri topuk bölgesine hem çekme hem darbe yükü bindirir. AAP de Sever hastalığının özellikle futbol, basketbol ve jimnastik gibi koşu ve sıçrama içeren sporlarda görüldüğünü belirtir. Buna karşılık bisiklet, paten ve yüzme gibi düşük darbeli etkinliklerde nadirdir.

Futbola özgü en geniş veri İngiltere'deki profesyonel kulüp akademilerinden gelir. British Journal of Sports Medicine'da yayımlanan iki sezonluk bir kohort çalışması, U9 ile U21 arasındaki erkek akademi oyuncularında 16.024 oyuncu-sezonu izledi. Araştırmacılar 10.589 sakatlık içinde 603 apofiz sakatlığı saydı.

Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu yaşla birlikte yukarı doğru ilerleyen bir örüntüdür. Apofiz sakatlıkları U9, U10 ve U11 yaşlarında en sık ayak ve ayak bileği bölgesinde, U12'de dizde, daha büyük yaşlarda ise kalça ve kasıkta görüldü. Yani küçük yaştaki futbolcularda ayak bölgesi öne çıkıyor. Üstelik ortanca kayıp süre U9-U11 grubunda 20 gündü. Bu veriler yalnızca akademi oyuncularını kapsar; okul ve amatör futbol için doğrudan genellenemez.

Çocukta topuk ağrısı hangi belirtilerle kendini gösterir?

Belirtiler genellikle yavaş başlar ve aktiviteyle ortaya çıkar. AAP, ağrının çoğu zaman bir morluk gibi tarif edildiğini ve dinlenmeyle hafiflediğini belirtir. Belirgin şişlik ya da morarma genellikle yoktur, ancak Yeni Zelanda kaynağı bazı çocuklarda topukta şişlik olabileceğini de not eder.

Velilerin ve antrenörlerin dikkat edebileceği tipik belirtiler şunlardır:

• Aktiviteyle gelen ağrı: Koşu ve sıçrama sırasında ya da antrenmandan sonra topukta ağrı.
• Dinlenince hafifleme: Ağrının oturunca ya da ertesi sabah azalması.
• Topallama ya da parmak ucunda yürüme: Çocuk topuğa basmamak için yürüyüşünü değiştirebilir.
• Krampon ile artış: AAP, ağrının kramponla ya da topuk yüksekliği, yastıklaması ve kemer desteği az olan ayakkabıyla koşarken arttığını belirtir.
• Tek ya da iki topuk: Ağrı bir ya da iki topukta birden görülebilir.

Bu belirtiler tek başına tanı koydurmaz. Örneğin dinlenirken de süren, geceleri çocuğu uyandıran ya da ateşle birlikte görülen bir ağrı farklı bir tabloyu düşündürür. Bu tür durumları aşağıda ayrı bir bölümde ele aldık.

Antrenör sahada hangi işaretleri fark edebilir?

Çocuklar ağrıyı her zaman söze dökmez. Özellikle takımda yer kaybetmekten korkan bir çocuk şikâyetini saklayabilir. Bu yüzden antrenörün gözlemi değerlidir. Sahada şu küçük değişiklikler bir uyarı olabilir:

• Isınmada normalden yavaş koşma ya da sıçrama içeren alıştırmalardan kaçınma
• Antrenman ilerledikçe topuğa basmaktan kaçınan, parmak ucuna yüklenen bir koşu
• Mola sırasında ayakkabıyı çıkarıp topuğu ovma
• Antrenmandan sonra belirgin topallama, ertesi gün düzelme
• Sert zemin ya da belirli bir kramponla oynanan günlerde şikâyetin artması

Antrenörün görevi tanı koymak değildir. Ancak bu işaretleri fark edip veliyle sakin ve kısa biçimde paylaşmak çocuğun hekime zamanında ulaşmasını sağlar. Ayrıca bu konuşmayı takım arkadaşlarının yanında değil, çocukla ve veliyle baş başa yapmak çocuğun mahremiyetine saygıdır.

Öte yandan antrenör çocuğa ağrı kesici vermemeli ve ağrının yerine kendi başına bir uygulama yapmamalıdır. İlaç kararı, çocuğun yaşını, kilosunu ve alerji geçmişini bilen hekime ya da eczacıya aittir.

Sever hastalığı diğer topuk ağrılarından nasıl ayrılır?

Topuk ağrısının tek nedeni Sever hastalığı değildir. AAP, ayırıcı tanıda stres kırığı, bursit, tendinit, kemik kistleri ve romatizmal hastalıkları sayar. Kaynağa göre çocuk darbe içeren bir spor yapmıyorsa ya da tipik yaş aralığının dışındaysa bu olasılıklar daha çok düşünülmelidir. Aşağıdaki tablo yalnızca genel bir çerçeve sunar; tanı aracı değildir.

AAP, Sever hastalığında hassasiyetin topuğun arkasında olduğunu, Aşil tendonunun kendisinde ya da plantar fasyada olmadığını belirtir. Bu ayrımı muayenede hekim yapar. Veli için önemli olan, ağrının yerini ve hangi durumlarda arttığını gözlemleyip hekime aktarmaktır.

Hangi risk etkenleri tartışılıyor?

Sever hastalığının neden bazı çocuklarda ortaya çıkıp diğerlerinde çıkmadığı tam olarak bilinmiyor. BMJ Open'da yayımlanan bir sistematik derleme 11 gözlemsel çalışmayı, toplam 1.265 çocuğu inceledi. Katılımcıların yaş ortalaması 10,7 civarındaydı.

Derlemeye göre en sık incelenen iç etken ayak bileğini yukarı bükme (dorsifleksiyon) hareketinin kısıtlı olmasıdır. Bunu ayak tabanındaki yüksek basınç noktaları ve ayak dizilimindeki farklılıklar izler. AAP de baldır kaslarındaki gerginliğin, düz tabanın ve yüksek kemerli sert ayağın topuğa binen yükü artırabileceğini belirtir.

Ancak derlemenin en önemli mesajı belirsizliktir. Yazarlar, hangi etkenin gerçek bir risk etkeni, hangisinin yalnızca eşlik eden bir durum olduğu konusunda çalışmalar arasında görüş birliği olmadığını vurgular. Örneğin vücut kitle indeksi bazı çalışmalarda ilişkili çıktı, bazılarında çıkmadı. Aktivite düzeyi konusunda da sonuçlar çelişkili:

• Bazı çalışmalar yüksek sıklık ve yoğunluktaki aktiviteyi ilişkili buldu.
• Başka bir çalışma bu ilişkiyi doğrulamadı.
• Bir çalışma ise haftada daha az antrenman ve 60 dakikadan kısa seansları risk etkeni olarak bildirdi.

Dolayısıyla "çok oynayan çocukta olur" ya da "kilolu çocukta olur" gibi kesin cümleler kanıtla örtüşmüyor. Çocuğu kilo ya da antrenman miktarı üzerinden suçlamak yerine, ağrının ne zaman arttığını izlemek daha yararlıdır.

Sentetik zemin topuk ağrısını artırır mı?

Velilerin en sık sorduğu sorulardan biri budur. Pek çok kişi sentetik çimin ya da sert toprak sahanın topuğu daha çok yorduğunu düşünür. Bu düşünce sezgisel olarak mantıklı görünse de çocukta topuk ağrısı ile zemin türü arasındaki ilişkiyi doğrudan ölçen çalışma sayısı azdır.

Yukarıda andığımız BMJ Open derlemesi, giriş bölümünde sert zeminde koşunun bu tabloyla ilişkilendirildiğini aktarır. Ancak derlemeye alınan çalışmalarda spor türüne ve zemin türüne göre bir fark bulunmadığını da açıkça belirtir. Yani bugünkü veriler "sentetik zemin Sever hastalığına yol açar" demeye yetmiyor.

Bununla birlikte her çocuğun deneyimi önemlidir. Bazı çocuklar belirli bir sahada ya da belirli bir zeminde ağrının arttığını fark eder. Bu durumda zemini suçlamak ya da tamamen yasaklamak yerine, gözlemi not edip hekime aktarmak en sağlıklı yoldur. Zemin türlerinin genel farklarını doğal çim ve sentetik çim karşılaştırması yazımızda bulabilirsiniz.

Bu açıdan zemin tartışması hâlâ açık bir sorudur. Ağrıyı en çok etkileyen şeyin zemin mi, toplam yük mü, yoksa ayakkabı mı olduğu çocuktan çocuğa değişebilir.

Krampon ve ayakkabı seçimi ağrıyı nasıl etkiler?

Zemin konusundaki belirsizliğe karşın ayakkabı konusunda klinik kaynaklar daha net konuşur. AAP, Sever hastalığında ağrının kramponla ya da topuk yüksekliği, yastıklaması ve kemer desteği az olan ayakkabıyla koşarken arttığını belirtir. Aynı kaynak, topuğu korumaya yönelik topuk yükseltici ya da topuk yastığı gibi seçenekleri özellikle kramponda kullanılabilecek araçlar arasında sayar.

Burada iki noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, hangi ek parçanın çocuğa uygun olduğuna hekim ya da hekimin yönlendirdiği uzman karar verir. İkincisi, kanıt düzeyi sınırlıdır: Cochrane derlemesine göre özel ayak ortezleri ile topuk yükselticileri arasında kısa vadede ağrı ve işlev açısından anlamlı bir fark görünmüyor.

Veliler için daha kolay kontrol edilebilen konular ise şunlardır:

• Kramponun çocuğun ayağına doğru numarada olması ve topuğu sıkıca kavraması
• Taban tipinin oynanan zemine uygun olması
• Aşınmış, tabanı incelmiş ya da topuk kısmı çökmüş ayakkabıların zamanında yenilenmesi
• Okul ve günlük yaşamda da destekli ayakkabı kullanılması

Doğru numarayı belirlemek için çocuk krampon numarası rehberimize, zemine göre taban tipleri için de krampon taban tipleri yazımıza bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur, röntgen gerekir mi?

Sever hastalığının tanısı çoğu zaman öykü ve fizik muayeneyle konur. Hekim ağrının ne zaman başladığını, hangi etkinliklerle arttığını ve dinlenmeyle azalıp azalmadığını sorar. Ardından topuğu muayene eder, baldır kaslarının esnekliğine ve ayağın yapısına bakar.

AAP, röntgenin tek başına Sever hastalığı tanısı koydurmadığını belirtir. Hekim röntgeni daha çok büyüme bölgesinin olgunluğunu görmek ya da stres kırığı, kemik kisti gibi başka nedenleri dışlamak için isteyebilir. Yani röntgenin istenmemesi eksik muayene anlamına gelmez; istenmesi de mutlaka ciddi bir sorun olduğunu göstermez.

Hekimin vereceği karar çocuğun yaşına, şikâyetin süresine ve muayene bulgularına göre değişir. Bu yüzden internetteki görüntülerle ya da başka bir çocuğun deneyimiyle karşılaştırma yapmak yanıltıcı olabilir.

Dinlenme ne demek, futbolu tamamen bırakmak mı gerekir?

"Dinlenme" sözü çoğu velide çocuğun futboldan tamamen uzaklaşması gerektiği izlenimini uyandırır. Oysa klinik kaynaklarda öne çıkan kavram tam dinlenmeden çok aktivite ayarıdır. AAP, koşu ve yüksek darbeli etkinliği sınırlamayı, aynı dönemde yalnızca bir koşu ya da sıçrama sporu yapmayı ve kondisyonu bisiklet ya da yüzme gibi düşük darbeli etkinliklerle korumayı genel yaklaşım olarak anlatır.

Ayrıca AAP, ağrısı hafif olan ve topallamayan bir çocuğun spora katılmayı sürdürebileceğini de belirtir. Buna karşılık bazı çocuklarda ağrı belirgindir ve hekim daha uzun bir ara isteyebilir. Hangi düzeyin uygun olduğuna, çocuğu muayene eden hekim karar verir.

Pratikte aktivite ayarı şöyle görünebilir: çocuk antrenmana katılır ama sıçrama ve sprint içeren bölümleri hafifletir, toplu koşu yerine top tekniği çalışır ya da maçta daha kısa süre oynar. Bu tür bir düzenleme çocuğun takımdan kopmamasını sağlar. Üstelik çocuk sakatlığı bir ceza gibi algılamaz.

Sever hastalığı hakkında hangi yanlış inanışlar dolaşıyor?

Topuk ağrısı sık görüldüğü için veliler arasında pek çok kulaktan dolma bilgi dolaşır. Bunların bir kısmı zararsızdır, ancak bazıları çocuğun ağrıyla oynamasına ya da gereksiz kaygıya yol açabilir. Aşağıda en sık duyulan inanışları kaynakların söyledikleriyle karşılaştırdık:

• "Ağrıyla oynarsa alışır." Kaynaklar tersini anlatır: belirtiler yükle artar ve aktiviteye çok erken dönüş ağrının geri gelmesine yol açabilir.
• "Röntgen temiz çıktıysa ortada sorun yoktur." AAP, Sever hastalığının röntgenle tek başına tanınmadığını belirtir. Röntgenin normal olması tabloyu dışlamaz.
• "Suçlu sentetik sahadır." Derlemeye alınan çalışmalarda zemin türüne göre fark bulunmadı. Zemin bir etken olabilir ama tek başına açıklama değildir.
• "Mutlaka pahalı ve özel bir tabanlık gerekir." Cochrane derlemesi özel ortezlerle topuk yükselticileri arasında kısa vadede belirgin fark görmedi. Hangi aracın gerektiğine hekim karar verir.
• "Kalıcı sakatlık bırakır." Klinik kaynaklar tablonun büyüme bölgesi olgunlaşınca sona erdiğini ve uzun vadeli sorun bırakmadığını belirtir.

Bu inanışların ortak noktası, karmaşık bir tabloyu tek bir nedene bağlamalarıdır. Oysa çocukta topuk ağrısı büyüme, toplam yük, ayakkabı ve kas esnekliğinin birlikte etkilediği bir durumdur. Bu yüzden her yeni bilgiyi hekiminizle konuşarak değerlendirmek en güvenli yoldur.

Bilimsel çalışmalar bekleme ve tedavi seçenekleri hakkında ne söylüyor?

Bu bölüm tedavi önerisi değildir; yalnızca araştırmaların neyi gösterdiğini aktarır. Journal of Pediatric Orthopaedics'te yayımlanan randomize bir çalışma, 8-15 yaş arasında en az dört haftadır topuk ağrısı olan 101 çocuğu üç gruba ayırdı: izleyip bekleme, ayakkabı içi topuk yükseltici ve fizyoterapist gözetiminde egzersiz.

On haftalık uygulamanın ardından üç grupta da ağrı klinik olarak anlamlı biçimde azaldı. Üç ayda gruplar arasında anlamlı fark çıkmadı. Topuk yükseltici grubundaki çocuklar altıncı haftada daha memnundu. Yazarlar bu nedenle seçimin hekim, çocuk ve aile arasında birlikte yapılmasını önerdi.

Cochrane'in alt ekstremite apofiz sakatlıklarına ilişkin sistematik derlemesi daha geniş bir tablo sunar. Derleme, yedisi topuk apofiziti üzerine olmak üzere 10 randomize çalışmayı ve toplam 654 çocuğu içerir. Yazarlara göre ameliyatsız tedavilerle ilgili kanıt sınırlıdır ve çoğunlukla düşük ya da çok düşük kesinliktedir. Örneğin bantlamanın plaseboya göre etkisi çok belirsizdir.

Bu bulgular velilere iki mesaj verir. Birincisi, mucize çözüm vaat eden yaklaşımlara temkinle bakmak gerekir. İkincisi, zaman ve doğru yük ayarı bu tabloda önemli bir rol oynar.

Aktivite ayarı futbol okulunda nasıl konuşulabilir?

Topuk ağrısı yaşayan çocuğun aktivite düzeyi yalnızca evde değil, futbol okulunda da şekillenir. Bu yüzden veli ile antrenörün aynı bilgiyle hareket etmesi gerekir. Hekimin önerdiği düzen, antrenöre kısa ve net biçimde aktarılmalıdır.

Konuşmada şu başlıklar işe yarar:

1. Hekimin çocuk için uygun gördüğü etkinlikler ve kaçınılması gerekenler
2. Sıçrama, sprint ve uzun koşu içeren bölümlerde nasıl bir uyarlama yapılacağı
3. Ağrı arttığında çocuğun bunu antrenöre nasıl bildireceği
4. Haftalık toplam yük: futbol okulu, okul takımı ve başka sporlar
5. Bir sonraki hekim kontrolünün ne zaman olacağı

Haftalık yük konusu özellikle önemlidir. Aynı çocuk hem futbol okulunda, hem okul takımında, hem de hafta sonu turnuvalarında oynuyor olabilir. AAP'nin aynı dönemde tek bir koşu ya da sıçrama sporu önermesi de bu toplam yükü düşündürür. Tek spora erken yoğunlaşmanın etkilerini erken uzmanlaşma yazımızda ele aldık.

Çocukta topuk ağrısında hangi durumlar hekime başvuru gerektirir?

Sürekli tekrarlayan ya da geçmeyen her topuk ağrısı için hekime başvurmak uygundur. Yeni Zelanda Pediatri Derneği'nin çocuk sağlığı sitesi bunun yanında acil değerlendirme gerektiren durumları ayrıca sıralar:

• Şiddetli ağrı ya da çocuğun ayağına hiç basamaması
• Ağrının belirli bir düşme, çarpma ya da burkulmayla başlaması
• Ağrı kesiciye rağmen geçmeyen ağrı
• Ayakta belirgin şişlik, kızarıklık ya da sıcaklık
• Ağrıyla birlikte ateş, iştahsızlık ya da kilo kaybı

Bu işaretler Sever hastalığından farklı bir nedeni düşündürebilir ve beklemeden değerlendirilmelidir. Ayrıca çocuk tipik yaş aralığının dışındaysa ya da darbe içeren bir spor yapmıyorsa AAP'nin önerdiği gibi başka nedenler de akla gelir. Ani ve çok şiddetli bir yaralanmada ya da genel durumu bozulan bir çocukta 112 Acil Çağrı Merkezi'ni aramaktan çekinmeyin.

Hangi uzmana gidilir, muayeneye nasıl hazırlanılır?

İlk başvuru için çocuk hekimi iyi bir başlangıçtır. Gerekirse çocuk hekimi çocuğu çocuk ortopedisine, ortopedi ve travmatoloji uzmanına ya da spor hekimliği polikliniğine yönlendirir. Egzersiz programı gerekiyorsa hekimin yönlendirmesiyle bir fizyoterapist süreçte yer alabilir.

Muayeneden en iyi verimi almak için veli birkaç gün boyunca kısa notlar tutabilir. Örneğin şu bilgiler hekimin işini kolaylaştırır:

• Ağrının ilk ne zaman başladığı ve hangi topukta olduğu
• Ağrının antrenmanda mı, sonrasında mı, sabah mı arttığı
• Hangi zeminde ve hangi ayakkabıyla oynandığı
• Haftada kaç gün ve kaç saat organize spor yapıldığı
• Daha önce benzer bir ağrı ya da diz bölgesinde şikâyet olup olmadığı

Çocuğu muayeneye götürürken kramponunu ve antrenman ayakkabısını yanınıza almak da yararlı olabilir. Hekim aşınma izlerine ve ayakkabının yapısına bakmak isteyebilir. Son olarak çocuğun kendi anlatımına alan tanıyın; ağrıyı en iyi tarif eden kişi çoğu zaman çocuğun kendisidir.

Sahaya dönüş nasıl planlanır?

Sahaya dönüş takvime göre değil, ölçütlere göre planlanır. AAP, koşu ve darbeli etkinliklere belirtiler izin verdikçe kademeli olarak dönülmesini önerir. Yeni Zelanda kaynağı da aktiviteye çok erken dönülürse ağrının tekrarlayabileceğini hatırlatır.

Kademeli dönüşte hekimlerin ve fizyoterapistlerin sıkça baktığı genel göstergeler şunlardır: günlük yaşamda ağrısız yürüme, hafif koşuda ağrı olmaması, ardından sprint ve sıçramaların ağrısız yapılabilmesi. Bu adımların süresini ve sırasını çocuğu izleyen uzman belirler.

Antrenör açısından en önemli nokta, çocuğun tam takım antrenmanına bir anda değil, aşamalı olarak katılmasıdır. Örneğin ilk hafta yalnızca teknik bölümlere, ardından küçük alan oyunlarına, en son da tam yoğunluklu maç benzeri çalışmalara katılabilir. Ağrı yeniden belirginleşirse bir önceki aşamaya dönmek ve veliyi bilgilendirmek gerekir.

Çocukta topuk ağrısı tekrar eder mi, kalıcı iz bırakır mı?

Sever hastalığı dönem dönem tekrarlayabilir. Özellikle büyüme atılımı sırasında, sezon başında ya da antrenman yükü birden arttığında ağrı geri gelebilir. Bu durum tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez; çoğu zaman büyüme bölgesinin hâlâ açık olduğunu ve yükün yeniden ayarlanması gerektiğini gösterir.

İyi haber şu ki tablo kalıcı değildir. AAP'ye göre büyüme bölgesi olgunlaşınca Sever hastalığı sona erer. Yeni Zelanda kaynağı da çocukların bu durumdan uzun vadeli bir sorun yaşamadığını belirtir. Buna karşın İngiltere akademi verileri, ayak bölgesindeki apofiz sorunlarının daha büyük yaşlarda yerini diz ve kalça bölgesine bırakabildiğini gösteriyor.

Dolayısıyla çocukta topuk ağrısı geçtikten sonra da yük yönetimi önemini korur. Okul, antrenman ve uyku dengesini kurmak için genç futbolcunun günlük rutini yazımız pratik bir çerçeve sunuyor.

Veli ve antrenör birlikte nelere dikkat edebilir?

Topuk ağrısı yaşayan bir çocuk için en büyük destek, çevresindeki yetişkinlerin aynı dili konuşmasıdır. Veli hekimden aldığı bilgiyi antrenöre aktarır; antrenör de sahada gördüğünü veliye iletir. Bu iletişimin nasıl kurulacağına dair ayrıntıları antrenör ve veli iletişimi yazımızda bulabilirsiniz.

Çocuğun sağlık bilgisi de özel bir özen gerektirir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu sağlık verisini özel nitelikli kişisel veri sayar. Bu nedenle çocuğun tanısını takım mesaj gruplarında paylaşmamak, yalnızca bilmesi gereken kişilerle konuşmak ve çocuğun izni olmadan durumunu diğer velilere anlatmamak gerekir.

Son olarak dil önemlidir. "Nazlanıyor", "abartıyor" ya da "büyüyünce geçer, oynasın" gibi ifadeler çocuğun şikâyetini saklamasına yol açabilir. Bunun yerine çocuğa ağrısını söylemenin doğru bir davranış olduğunu anlatmak hem sağlığını hem de futbola bağlılığını korur. Futbol okulu seçerken antrenörlerin bu tür durumlara yaklaşımını sormak için futbol okulu seçme kriterleri listemize göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

• American Academy of Pediatrics. Heel Pain and Sever's Disease. HealthyChildren.org. healthychildren.org
• Paediatric Society of New Zealand ve Health New Zealand. Sever's disease. KidsHealth. kidshealth.org.nz
• Oxendale C ve ark. Distal-to-proximal progression of apophyseal injuries with age in male youth academy footballers: a two-season prospective cohort study of 16,024 player-seasons. British Journal of Sports Medicine. doi:10.1136/bjsports-2024-109612
• Nieto-Gil P ve ark. Risk factors and associated factors for calcaneal apophysitis (Sever's disease): a systematic review. BMJ Open. doi:10.1136/bmjopen-2022-064903
• Wiegerinck JI ve ark. Treatment of calcaneal apophysitis: wait and see versus orthotic device versus physical therapy: a pragmatic therapeutic randomized clinical trial. Journal of Pediatric Orthopaedics. doi:10.1097/BPO.0000000000000417
• Williams CM ve ark. Non-surgical treatment for lower limb apophyseal injuries. Cochrane Database of Systematic Reviews. doi:10.1002/14651858.CD015156.pub2