Futbolda Kiralık Transfer Nasıl İşler? Satın Alma Opsiyonu ve Zorunlu Satın Alma Farkı

Bu yazı hukuki danışmanlık değildir. Kiralık transfer sözleşmeleri kulüpten kulübe değişir ve metni tek tek okumak gerekir. Amacımız, haberlerde ve sözleşmelerde geçen kavramları sade bir dille ayırmaktır.

Genel çerçeve, Türkiye Futbol Federasyonunun (TFF) Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatına dayanır. Talimatta bu uygulamanın adı geçici transferdir. Günlük dilde ise herkes kiralık transfer der. Biz de iki adı aynı anlamda kullanıyoruz.

Konunun komşusu olan bonservis ve transfer ücreti farkı yazımızı da okuyabilirsiniz. Orada kavramları ayrıntılı açıkladık, burada tekrar etmiyoruz.

Kiralık transfer ile kalıcı transfer arasındaki fark nedir?

Kalıcı transferde oyuncu yeni kulüple sözleşme imzalar ve eski kulübün oyuncu üzerindeki hakkı sona erer. Kiralık transferde ise oyuncunun asıl kulübü değişmez. Oyuncu bir süre başka formayla sahaya çıkar, sonra geri döner. Bu yüzden kiralık hareketi bir ödünç verme gibi düşünebilirsiniz.

Tablonun son satırı çoğu kişiyi şaşırtır. Kiralayan kulüp oyuncuyu başka bir kulübe devredemez. Bu yasağı aşağıda ayrı bir başlıkta açıyoruz.

Kiralık transfer nasıl yapılır?

Süreç üç tarafı bir araya getirir: oyuncu, asıl kulüp ve kiralayan kulüp. Talimat, oyuncunun yazılı bir sözleşmeyle geçici olarak başka kulübe gidebileceğini söyler. Bu sözleşmede finansal koşullar ile geçici transfer süresi bulunur.

1. Asıl kulüp ile kiralayan kulüp temel koşullarda anlaşır.
2. Oyuncu bu koşulları kabul eder, çünkü sözleşmenin tarafı odur.
3. Taraflar süreyi ve mali koşulları yazılı hale getirir.
4. Kulüp, oyuncuyu transfer ve tescil dönemi içinde federasyon sistemine tescil ettirir.

Dördüncü adım önemlidir. TFF yalnızca belirlenen transfer ve tescil dönemlerinde tescile izin verir. Sezon içinde iki dönem vardır ve tarihleri her sezon başında TFF ilan eder. Tarihleri uydurmak yerine TFF'nin güncel duyurusuna bakmanızı öneririz.

Uluslararası kiralıklarda durum farklıdır. Talimat, bu konuda FIFA'nın Oyuncuların Statüsü ve Transferleri Talimatı hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Yani sınır ötesi bir kiralıkta iki federasyon ve FIFA çerçevesi birlikte işler.

Kiralık transfer en az ve en çok ne kadar sürer?

TFF talimatına göre geçici transfer sözleşmesinin asgari süresi iki transfer ve tescil dönemi arasındaki süredir. Azami süre ise bir yıldır. Bitiş tarihi de bir transfer ve tescil dönemi içinde olmalıdır. Talimat daha uzun süre öngören hükümleri kabul etmez.

Bu kural, haberlerde okuduğunuz "iki yıllık kiralık" gibi ifadeleri sorgulamanıza yardım eder. Talimata bakınca tek bir geçici transfer sözleşmesinin bir yıldan uzun olamayacağını görüyoruz. Uzun görünen anlaşmalar genellikle ardışık sözleşmelerdir veya başka bir yapıya dayanır. Bu ayrımı haber metninden anlayamayız, sözleşmeyi görmek gerekir.

• Alt sınır: iki transfer ve tescil dönemi arasındaki süre.
• Üst sınır: en çok 1 yıl.
• Bitiş tarihi: transfer ve tescil dönemleri içinde olmalı.
• Daha uzun süre yazan hüküm işlemez.

Sezon ortasında yapılan bir kiralık, bu yüzden genellikle sezonun sonunda biter. Süre sona erince oyuncu ancak transfer ve tescil dönemleri içinde asıl kulübüne yeniden tescil edilebilir.

Oyuncunun asıl kulübe dönüşü nasıl işler?

Sözleşme bitince oyuncu asıl kulübüne döner. Talimat, geçici tescille dönüşteki tescili tek tescil sayar. Bu ayrıntı, oyuncunun federasyon kaydında gereksiz bir sayaç ya da ek bir transfer sayılmamasını sağlar.

Dönüşün zamanı da bağlıdır. Oyuncu ancak transfer ve tescil dönemleri içinde yeniden tescil edilebilir. Bu yüzden kiralık sözleşmesinin bitiş tarihi ile tescil dönemi uyumlu olmalıdır.

Kiralık süresince oyuncu ile asıl kulüp arasındaki sözleşmeden doğan yükümlülükler askıya alınmış sayılır. Taraflar aksini kararlaştırırsa bu değişir. Bu cümlenin sonundaki koşul, pratikte maaş paylaşımı gibi özel düzenlemelerin kapısını açar.

Kiralık oyuncu üçüncü bir kulübe gönderilebilir mi?

Hayır. Talimat, geçici olarak transfer edilen profesyonel bir futbolcunun, geçici transfer olduğu kulüpten üçüncü bir kulübe yeniden geçici veya kalıcı transferini yasaklar. Kiralayan kulüp oyuncuyu ne kiraya verebilir ne de satabilir.

Bu yasak, oyuncunun bir ticaret nesnesi gibi el değiştirmesini önler. Ayrıca asıl kulübün kontrolünü korur. Kiralayan kulüp oyuncuyu beğenmezse yapabileceği tek şey sözleşmenin bitmesini beklemektir. Sözleşmede başka bir yol tanımlanmışsa bile üçüncü kulübe devir talimata aykırıdır.

Satın alma opsiyonu nedir?

Satın alma opsiyonu, kiralayan kulübe oyuncuyu kalıcı olarak alma hakkı veren bir sözleşme maddesidir. Hak sahibi kulüp isterse kullanır, istemezse kullanmaz. Karşı kulüp, şartlar sağlandığında satmak zorunda kalır. Yani seçim yalnızca opsiyon sahibindedir.

Önemli bir uyarı yapalım. TFF talimatının metninde "opsiyon" ya da "satın alma" gibi bir madde yer almaz. Talimat kiralığın ana çerçevesini çizer: süre, yazılı sözleşme, askıya alma, üçüncü kulübe devir yasağı. Opsiyon ise taraflar arasında yazılı sözleşmede kararlaştırılan bir ticari şarttır. Bu yüzden maddenin ayrıntısı her sözleşmede farklıdır.

Opsiyon sözleşmesini okurken şu sorulara cevap arayın:

• Opsiyon hangi tarihler arasında kullanılabilir?
• Kullanım için kulübün kararı yeterli mi, yoksa başka şart var mı?
• Bedel sabit mi yazılıdır, yoksa sonradan mı belirlenir?
• Oyuncunun kendi onayı gerekir mi?
• Opsiyon kullanılmazsa kiralık nasıl sona erer?

Bu liste bir sözleşme şablonu değildir. Yalnızca soruların nerede ortaya çıktığını gösterir.

Zorunlu satın alma nedir?

Zorunlu satın alma, belirlenmiş şartlar gerçekleşince satın almanın bağlayıcı hale geldiği sözleşme maddesidir. Kiralayan kulüp artık "almayayım" diyemez. Şartın ne olduğu sözleşmeye bağlıdır. Haberlerde bu şartlar çoğunlukla sportif ölçütlerdir: oynanan maç sayısı, kulübün ligdeki yeri ya da benzeri bir hedef.

Burada da ihtiyatlı olmak gerekir. Talimatta bu kavramı tanımlayan bir madde yoktur. Dolayısıyla zorunlu satın almanın nasıl işleyeceği tamamen sözleşmeye yazılan şartlara bakar. Şart gerçekleşmezse satın alma doğmaz ve kiralık normal şekilde biter.

Zorunlu satın almayı yanlış anlamak kolaydır, çünkü adı kiralığın içinde bir satış sözü verir. Aslında bu söz koşulludur. Koşul gerçekleşmeden hak doğmaz. Gerçekleştiğinde de bedel ve ödeme planı sözleşmede yazdığı gibi uygulanır.

Satın alma opsiyonu ile zorunlu satın alma arasındaki fark nedir?

Fark kararın kimde olduğudur. Opsiyonda karar kiralayan kulübündür, kulüp hak kullanır ya da kullanmaz. Zorunlu satın almada karar sözleşmeye gömülüdür ve şart gerçekleşince kulüp bağlanır. Bu yüzden opsiyon bir seçenek, zorunlu madde ise koşullu bir taahhüttür.

Tablonun son satırı bu yazının dürüstlük notudur. İki kavram da federasyon talimatından gelmez, sözleşme kavramıdır. Yani bir haber "zorunlu satın alma var" dediğinde bunu kulüplerin açıklamasına ya da sözleşmenin kendisine dayandırmak gerekir.

Hangi senaryoda ne olur?

Aşağıdaki tablo birkaç kurgusal örneği karşılaştırır. Tutar, oyuncu ya da kulüp adı vermiyoruz, yalnızca mekanizmayı gösteriyoruz.

Bu senaryolar sözleşme dilini yalınlaştırır. Gerçek bir sözleşmede ek koşullar, ödeme takvimi ve cezai hükümler olabilir. O yüzden bir sözleşme sorusunda spor hukuku konusunda uzman bir avukata başvurmak en doğrusudur.

Kiralık oyuncunun maaşını kim öder?

Talimatta maaşın kimin tarafından ödeneceğine dair kalıp bir hüküm yoktur. Talimat, finansal koşulların yazılı sözleşmede bulunmasını şart koşar. Maaş paylaşımı da bu finansal koşulların içindedir.

Uygulamada üç yol karşımıza çıkar. Bunları sektör pratiği olarak not ediyoruz, talimat hükmü olarak değil:

• Kiralayan kulüp maaşın tamamını öder.
• İki kulüp maaşı oransal olarak paylaşır.
• Asıl kulüp maaşın bir bölümünü karşılar.
• Kiralama bedeli ayrıca belirlenebilir veya hiç yazılmayabilir.

Bu yüzden "kiralık bedava" cümlesi kısmen yanıltıcıdır. Bedel hiç ödenmese bile maaş yükü bir tarafa düşer. "Kiralık ücretsizdir" demek, sözleşmeyi görmeden yaptığınız bir varsayımdır.

Kiralık oyuncu eski kulübüne karşı oynayabilir mi?

Kısa cevap, talimat bunu sınırlamayı yasaklıyor. Geçici transfer sözleşmesinde sportif rekabeti ve futbolcunun katılacağı müsabakaları sınırlandıran hükümler bulunamaz. Yani sözleşmeye "asıl kulübe karşı oynamaz" yazmak talimata göre geçerli bir hüküm olmaz.

Bazı haberlerde bu tür şartlardan söz edilir. Uluslararası kiralıkta ise FIFA çerçevesi ve ilgili federasyonun kuralları devreye girer. Bu kuralları okumadan kesin hüküm vermiyoruz.

Sık duyulan "bazı anlaşmalarda eski kulübe karşı oynamama şartı bulunabilir" bilgisi bu nedenle Türkiye için eksiktir. Türkiye'deki ulusal geçici transferde TFF talimatı müsabaka sınırlamasını kabul etmiyor.

Bir kulüp aynı anda kaç oyuncu kiralayabilir?

TFF talimatına göre ulusal transferlerde bir kulüp başka kulüplerden en çok belirli sayıda profesyonel futbolcuyu geçici olarak alabilir ve aynı sayıda profesyonel futbolcuyu geçici olarak gönderebilir. Talimatın geçici maddesi bu sınırı sezon bazında belirliyor ve sayı sezonlar arasında değişebiliyor. Bu yüzden bir rakamı kalıcı bilgi gibi aktarmıyoruz, güncel sayıyı TFF talimatının geçici maddelerinden okuyun.

Talimat bir istisna da getirir. Futbolcunun 15'inci yaş gününe denk gelen sezon ile 21'inci yaş gününe denk gelen sezonlar arasında, kesintili veya kesintisiz en az 3 sezon ya da 36 ay aynı kulüpte tescilli olması halinde, geçici transfer 21 yaşına girdiği sezonun bitiminden önce yapılırsa sınırlamaya takılmaz. Bu istisna, kendi altyapısından yetişen oyuncuyu kiraya vermeyi teşvik eder.

Sayıyı her sezon TFF değiştirebilir. Güncel limit için TFF'nin güncel duyurusuna ve talimatın geçici maddelerine bakın.

Kiralık transferde yetiştirme tazminatı kime gider?

Talimata göre tazminat kural olarak 23 yaşın doldurulmasına kadar futbolcunun profesyonel olarak yapacağı tüm transferlerinde ödenir. Geçici transferlerde futbolcuyu geçici olarak transfer eden kulüp, bu döneme denk gelen yetiştirme tazminatına hak kazanır. Yani kiralık verilen kulüp bu hakkını korur.

Yetiştirme tazminatının mantığı ve kategorileri bonservis yazımızda yer alıyor, burada tekrar yazmıyoruz. Önemli olan kiralıkta da bu mekanizmanın var olduğunu bilmektir.

Fesih ve tazminat uyuşmazlıkları ayrı bir konudur. Bu konuya spor hukuku ve sözleşme feshi yazımızdan devam edebilirsiniz.

Genç oyuncular için kiralık neden önemlidir?

Kiralık transfer, özellikle altyapıdan çıkan oyuncular için düzenli maç şansı sağlayabilir. Bir oyuncunun asıl kulübünde yeterince süre bulamaması, gelişimi yavaşlatabilir. Başka bir takımda forma giymek bu açığı kapatabilir. Bu bir yorumdur; her kiralığın gelişim sağladığı söylenemez.

Altyapıdan A takıma geçişin zorluklarını kariyer yol haritası yazımızda anlattık. Kiralık bu yolun yalnızca bir seçeneğidir.

• Düzenli oyun süresi: Yaş ve seviyeye uygun bir takımda daha çok dakika.
• Farklı oyun ortamı: Başka bir teknik anlayış ve lig deneyimi.
• Kendini kanıtlama: Asıl kulüp için gelişimi görünür kılma şansı.
• Risk: Yeni ortamda uyum sorunu ya da beklenen süreyi bulamama.

Elbette her kiralık başarılı olmaz. Oyuncunun yeni takımda oynayacağına dair sözleşmede garanti yoktur, çünkü talimat müsabaka sınırlamasını kabul etmez. Aynı kural kiralayan kulübün de oyuncuyu oynatma zorunluluğu olmadığını gösterir. Veli ve oyuncu bu noktayı baştan bilmelidir.

18 yaşın altında kiralık transfer mümkün mü?

Talimata göre 18 yaşını doldurmamış futbolcular uluslararası transfer yapamaz. Bu nedenle çocuk ve ergenler için uluslararası bir kiralık, kural olarak mümkün değildir. İstisnalar için TFF ve FIFA'nın güncel düzenlemesine bakın.

Profesyonel olmak için en az 15 yaş gerekir. Amatör bir futbolcunun kiralanması ise farklı bir konudur ve amatör kulüp değişimi tescil kurallarına tabidir. Okul düzeyinde "kiralık" diye bir uygulama bu talimatta yer almaz.

Veliler için pratik bilgi şudur: Çocuğunuzun kulübü "kiralık" teklifi sunarsa önce oyuncunun statüsünü sorun. Amatör çocuğa profesyonel kiralık sözleşmesi uygulamak mümkün değildir.

Lisans ve tescil konularında lisanslı futbolcu olma rehberi, filiz lisans süreçleri ve 14 yaşında kariyer planlaması yazılarımız yardımcı olur.

Kiralık sözleşmesinde hangi maddeler bulunabilir?

Talimat yalnızca asgari çerçeveyi çizer: yazılı sözleşme, süre, finansal koşullar. Geri kalan her şey kulüplerin pazarlığına kalır. Bu yüzden iki kiralık sözleşmesi birbirine hiç benzemeyebilir. Aşağıdaki liste, haberlerde sık geçen maddeleri tanıtır. Bu maddelerin hiçbiri talimat metninde ayrıca tanımlanmaz.

• Satın alma opsiyonu: kiralayan kulübe alma hakkı verir.
• Zorunlu satın alma: şart gerçekleşince alma bağlayıcı olur.
• Geri çağırma: asıl kulübün oyuncuyu süre dolmadan geri isteme hakkı.
• Maaş paylaşımı: iki kulübün maaş yükünü böldüğü düzen.
• Kiralama bedeli: kiralayan kulübün asıl kulübe ödediği ücret.
• Sonraki satış payı: oyuncu satılırsa asıl kulübün alacağı oran.

Geri çağırma maddesi bu listede özel bir yer tutar. Talimat, geçici transfer süresince asıl kulüple yapılan sözleşmenin yükümlülüklerini askıya alınmış sayar. Taraflar aksini kararlaştırabilir. Geri çağırma da bu serbestliğin içinde düşünülebilir, ama talimatta açık bir geri çağırma hükmü yoktur. Sözleşmede böyle bir madde varsa, nasıl işleyeceğini tarafların yazdığı metin belirler.

Okuyucu için ders şudur: Bir madde adı tek başına yeterli değildir. Aynı ada sahip iki hüküm, farklı sonuç doğurabilir. Bu yüzden şart, süre, bedel ve kullanım yöntemi sorularını her zaman ayrı ayrı sorun.

Kiralık transfer kulüpler için neden cazip olur?

Kulüpler kiralığı çoğu zaman risk yönetimi için kullanır. Örneğin kadroda yeri olmayan bir oyuncuyu bir süre başka yerde oynatmak, sözleşmeyi bozmadan çözüm sağlar. Ayrıca satın alma opsiyonu, kiralayan kulübe oyuncuyu sahada görme fırsatı verir. Böylece kalıcı bir yatırım öncesi deneme yapılır.

Öte yandan kiralığın dezavantajları da vardır. Kiralayan kulüp oyuncuya uzun vadeli yatırım yapmakta zorlanır, çünkü süre en çok bir yıldır. Üstelik oyuncu başarılı olursa asıl kulüp kazanır. Bu yüzden opsiyon ve zorunlu satın alma maddeleri, bu dengesizliği düzeltmek için sözleşmeye girer.

• Asıl kulüp için: oyuncuya oyun süresi sağlar, kadro boşluğu yaratmaz.
• Kiralayan kulüp için: kalıcı yatırım öncesi deneme imkânı verir.
• Oyuncu için: sahada kalmayı ve gelişimi destekleyebilir.
• Ortak risk: oyuncu beklenen performansı göstermezse üç taraf da zorlanır.

Yine de her kulübün önceliği farklıdır. Bazı kulüpler genç oyuncuyu geliştirmek, bazıları ise kadro dengesini korumak ister. Bu yüzden aynı kiralık, iki tarafa farklı anlam taşıyabilir.

Bu çıkarımlar sektör mantığına dayanır. Kulüplerin gerçek motivasyonunu ölçen kaynak sınırlı olduğu için bunları kesin bilgi değil, yorum olarak okuyun.

Kiralık ile serbest transfer arasındaki fark nedir?

Serbest transfer, sözleşmesi biten bir oyuncunun yeni kulüple bedelsiz anlaşmasıdır. Kiralıkta ise oyuncunun sözleşmesi asıl kulüple sürer. Bu yüzden iki kavram birbirine karışmamalıdır. Serbest transferin ayrıntısını serbest transfer yazımızda anlattık.

Ayrıca iki durumda tescil akışı da değişir. Kiralıkta geçici tescil ile dönüş tescili tek tescil sayılır. Serbest transferde ise oyuncu yeni kulüpte yeni bir tescil süreci başlatır. Dolayısıyla iki kavramın federasyon kaydındaki izi farklıdır.

Bu fark, haber başlıklarını okurken de işe yarar. "Sözleşmesi bitti, ayrıldı" ifadesiyle "kiralık gitti" ifadesi aynı sonuç anlamına gelmez. İlkinde oyuncu özgürdür, ikincisinde asıl kulübün hakkı sürer.

Kiralık transfer ne zaman yapılabilir?

Kiralık transferler de normal transferler gibi yalnızca transfer ve tescil dönemlerinde yapılır. Talimat sezon içinde iki dönem öngörür. Tarihleri ise her sezon, birinci dönemden önce TFF belirler ve ilan eder. Bu yüzden belirli bir takvim yazmıyoruz.

Dönemler kapandıktan sonra kiralık sözleşmesi imzalansa bile oyuncuyu tescil ettirmek zorlaşır. Talimat, istisnai durumlarda tescile izin verebileceğini belirtir, ama bu istisnaların kapsamı için TFF'nin güncel duyurusuna bakmak gerekir. Kural olarak oyuncunun asıl kulübe dönüşü de aynı dönemlerde olur.

• Başlangıç: tescil dönemi içinde.
• Bitiş: tescil dönemi içinde.
• Dönüş: yine tescil dönemi içinde yeniden tescil.
• Takvim: her sezon TFF ilanından öğrenebilirsiniz.

Kiralık transferde veli ve oyuncu hangi soruları sormalı?

Çocuk futbolunda gerçek anlamda kiralık yoktur, ama okul değiştirirken benzer endişeler doğar. Bu soruları her kulüp ya da okulla konuşurken kullanabilirsiniz. Tarafsız bir platform olarak belirli bir okulu önermiyoruz, yalnızca soruları paylaşıyoruz.

1. Sözleşme veya kayıt yazılı mı?
2. Süre ne zaman başlıyor ve ne zaman bitiyor?
3. Mali koşullar neler?
4. Ayrılma ve dönüş koşulları yazılı mı?
5. Çocuğun lisans ve tescil durumu hangi kulüpte kalıyor?
6. Sorun çıkarsa hangi kuruma başvurabiliriz?

Okul seçerken yanıltıcı vaatlerle karşılaşırsanız futbol okulu şikayet rehberimize bakın. İstanbul'da arama yapıyorsanız İstanbul futbol okulları sayfamız da yardımcı olur.

Menajer ya da aracı kullanacaksanız futbol menajeri rehberimizi inceleyin.

Kiralık transfer hakkında hangi yanlış inançlar yaygındır?

Bir yanlış bilgiyi düzeltmek, kavramı oturtmanın en kısa yoludur.

Haberlerdeki kiralık haberlerini nasıl okumalı?

Transfer haberleri çoğu zaman kısa ve iddialı yazılır. Bir habere güvenmeden önce şu kontrolleri yapın. İlk olarak kaynağın resmî kulüp açıklaması ya da federasyon duyurusu olup olmadığına bakın. Ardından "opsiyon" ve "zorunlu" kelimelerinin ayrı ayrı kullanılıp kullanılmadığını inceleyin.

• "Kiralandı" ile "satın alma opsiyonuyla kiralandı" aynı şey değildir.
• "Zorunlu satın alma" yazıyorsa şartın ne olduğu açıklanmış mı?
• Bedel rakamları resmî açıklamada yer alıyor mu, yoksa söylenti mi?
• Süre bir yılı aşıyorsa ardışık sözleşme mi var?

Doğrulayamadığınız bilgiyi kesinmiş gibi aktarırsanız yanlış beklenti yaratırsınız. Resmî kaynak bulamadığınızda bunu açıkça not edin.

Kiralık transfer kurallarını nereden kontrol edersiniz?

Cevap basit: resmî metinden. Aşağıdaki paragraflar bu yolu gösteriyor.

Ayrıca resmî metin her zaman en güvenilir yoldur. Türkiye'deki geçici transfer kuralları için TFF'nin resmî sitesinde yayımlanan Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatını okuyun. Uluslararası kiralıklar için FIFA'nın resmî sitesindeki Oyuncuların Statüsü ve Transferleri Talimatı belgesine bakın.

Ayrıca kulübünüzden ya da menajerinizden sözleşmenin yazılı kopyasını isteyin. Çünkü sözlü anlatım, madde ayrıntısını eksik bırakabilir. Kopyayı okuyunca opsiyon süresi, bedel ve şartları kendiniz görürsünüz.

Talimatlar zaman içinde değişir. Bu yüzden bir blog yazısını, güncel talimatın yerine koymayın. Madde numaraları sürümler arasında kayabileceği için güncel sürümde ilgili geçici transfer maddesini başlığından arayın.

Sözleşme uyuşmazlığı yaşıyorsanız yetkili merci olan TFF Uyuşmazlık Çözüm Kurulunun işleyişini TFF'nin sayfasından öğrenin. Uyuşmazlık için avukat desteği almak da yerindedir.