Futbolda Maç Öncesi Kaygı: Çocuk ve Gençlerde Nedenleri, Belirtileri ve Başa Çıkma Yolları

Forma üstte, kramponlar bağlı, ama çocuğunuz karnının ağrıdığını söylüyor. Bu sahne birçok ailenin tanıdığı bir maç sabahıdır. Maç öncesi kaygı futbolda sık yaşanan, çoğu zaman da zararsız bir deneyimdir. Bu rehber kaygının ne olduğunu, ne zaman işe yaradığını, ne zaman yük bindirdiğini ve çocuk ya da ergen bir futbolcuya hangi tekniklerin makul biçimde yardım edebileceğini anlatıyor. Her tekniğin arkasındaki kanıtı da tartıyoruz.

Burada psikolojik tedavi önerisi yok. Amaç, velinin ve antrenörün olağan kaygıyı tanıması, sakin bir ortam kurması ve gerektiğinde bir uzmana yönlendirmesidir.

Beden de zihin de maça ayar yapar. Kalp atışı artar, eller terler, zihin olası sonuçları sorgular. Bu tepki çoğu zaman maç başlayınca ve oyuncu topla buluşunca yatışır.

Önemli olan tepkinin varlığı değil, şiddeti ve çocuğun onu nasıl yorumladığıdır. Aynı çarpıntıyı biri heyecan, öbürü tehlike olarak okuyabilir. Bu yazının geri kalanı bu fark etrafında dönüyor.

Kaygı ile stres arasındaki farkı bilmekte de yarar var. Stres dıştan gelen yüktür; kaygı ise o yüke verilen endişeli iç tepkidir. Bu rehberde ikisini günlük dille yakın kullanıyoruz, ancak odağımız maç öncesi kaygıdır.

Bilişsel kaygı ile somatik kaygı arasındaki fark nedir?

Spor psikolojisi kaygıyı iki parçada ele alır. Bilişsel kaygı zihinde ortaya çıkar: Ya hata yaparsam, ya kaybedersek, ya beni oyundan alırlarsa gibi düşünceler. Somatik kaygı bedende ortaya çıkar: çarpıntı, karın ağrısı, titreme, ağız kuruluğu, kas gerginliği.

Bu ayrım, Martens ve arkadaşlarının geliştirdiği CSAI-2 ölçeğinde de karşımıza çıkar. Ölçek bilişsel kaygıyı, somatik kaygıyı ve özgüveni ayrı alt boyutlar olarak ölçer. Böylece iki kaygı türünün birbirinden bağımsız hareket edebildiği ortaya çıkar.

Gould ve arkadaşlarının eski bir çalışması, maça yaklaştıkça somatik kaygının arttığını, bilişsel kaygının ve özgüvenin ise daha sabit kaldığını bildirir. Her çocukta aynı örüntü çıkmayabilir, ama bu bilgi pratikte işe yarar. Maç günü bedensel belirtiler öne çıkıyorsa nefes ve gevşeme gibi bedene dönük araçlar, düşünceler öne çıkıyorsa kendine konuşma ve dikkat odağı gibi zihne dönük araçlar daha uygun olur.

• Bilişsel kaygı: endişeli düşünceler, hata korkusu, kendini kötü senaryolarda görmek
• Somatik kaygı: çarpıntı, bulantı, karın ağrısı, titreme, sık tuvalet ihtiyacı
• Karışık tablo: çoğu çocukta ikisi iç içe geçer

Maç öncesi kaygı performansı her zaman bozar mı?

Hayır. Kaygının performansı hep düşürdüğü fikri, araştırmaların desteklemediği bir basitleştirmedir. Bazı oyuncular gergin olduklarında daha uyanık oynar, bazıları ise aynı gerginlikte dağınık oynar.

Bu çeşitliliği açıklamak için birkaç model ortaya çıktı. Hiçbiri tek başına kesin değildir. Bu yüzden onları kural olarak değil, düşünme çerçevesi olarak okumak gerekir. Çocuk futbolcular için ayrı ayrı doğrulandıklarını söylemek de zordur.

Eski yaklaşım uyarılma ile performans arasında ters U biçimli bir ilişki varsayıyordu. Orta düzey iyi, çok az ya da çok fazla kötüydü. Sonraki çalışmalar bu tek çizgilik anlatımın kaygının zihinsel ve bedensel yönlerini ayırmadığını, bireysel farkları da dışarıda bıraktığını gösterdi.

Sonraki iki bölümde en çok anılan çerçeveleri sade biçimde anlatıyoruz: yön kuramı, katastrof modeli ve IZOF.

Yön kuramı kaygının yorumlanmasını nasıl açıklar?

Jones, 1995 tarihli derlemesinde kaygının yalnızca şiddetine değil, sporcunun onu nasıl yorumladığına da bakmak gerektiğini öne sürdü. Bu yaklaşıma yön kuramı denir. Aynı belirti, sporcu için işe yarar ya da zarar verir diye okunabilir.

Örneğin sıkışan mide, bir çocuğa hazırlanıyorum mesajı verebilir. Başka bir çocuk aynı hissi kötü olacak diye yorumlayabilir. Kuramın önerisi, belirtiyi yok etmek yerine anlamını değiştirmeye çalışmaktır.

Bu görüşün eleştirisi de var. Polman ve Borkoles, kaygının tanım gereği olumsuz ve hoş olmayan bir duygu olduğunu, yönlü kaygı fikrinin tartışmalı araştırmalara dayandığını öne sürdü. Dolayısıyla yön kuramını kesin bir bilimsel yasa gibi sunmak doğru olmaz.

Ayrıca Neil ve arkadaşlarının görüşme çalışması, sporcuların olumsuz düşünce ve duyguları bazen odaklanma ve çaba artışı yoluyla yeniden yorumlayabildiğini bildirir. Bu bulgu küçük bir örnekle yapılmıştır. Yine de yorumlamanın değişebileceği fikrini destekler.

Pratikte şu sonuç çıkar: çocuğa heyecanlanma hakkını tanıyın, belirtiyi bastırmayın. Ona bedenin ısınıyor demek, sakin ol demekten çoğu zaman daha kullanışlı olur.

Katastrof ve IZOF modelleri maç öncesi kaygı hakkında ne söyler?

Hardy ve çalışma arkadaşlarının katastrof modeli, bilişsel kaygı yüksekken bedensel uyarılma artınca performansın yavaş yavaş değil, birden düşebileceğini öne sürer. Yani sorun kademeli bir gerileme olmayabilir. Düşünceler dağılınca performans ani biçimde bozulabilir.

Hanin'in IZOF modeli ise her sporcunun kendine özgü bir en iyi kaygı aralığı olduğunu söyler. Bazı oyuncular sakin ve rahatken en iyi oynar. Bazıları belirgin bir gerginlikle daha keskin olur. Kimsenin ideal düzeyi bir başkasınınkiyle aynı değildir.

Bu iki modelin ortak mesajı kişiselliktir. Aynı maça girmeden önce bir çocuk sessizleşir, bir diğeri konuşkan olur. İkisi de normal olabilir. Bu nedenle başka bir çocukla kıyaslamak ya da herkese aynı hazırlık önerisini vermek hata olur.

Modellerin kendi sınırları da var. Katastrof modeline yönelik testlerde bulguların kaygı ve çabanın karmaşık etkileşiminden doğmuş olabileceği tartışıldı. Çocuk futbolcularda doğrudan sınanmaları ise sınırlıdır. Bu yüzden modelleri yol gösterici olarak alın, kesin ölçü olarak değil.

Çocuk ve ergende maç öncesi kaygı neden artar?

Çocuk ve ergenlerde maç öncesi kaygının tek bir nedeni yoktur. Ancak araştırmalarda ve sahada tekrar eden birkaç başlık öne çıkar.

• Kıyaslama: yaşıtlarıyla, kardeşiyle ya da takımın yıldızıyla karşılaştırılmak
• Aile beklentisi: çocuğun yetişkinlerin hayal kırıklığından korkması
• Hata korkusu: topu kaybedince eleştirilmek, oyundan alınmak
• Seçme ve deneme günleri: tek bir performansa fazla anlam yüklenmesi
• Belirsizlik: hangi pozisyonda, kaç dakika oynayacağını bilmemek

Bir çalışmada ortalama yaşı 12,5 olan federe sporcularda, ebeveyn ve antrenörden algılanan baskı ancak hata korkusu gelişince olumsuz duygularla ilişkili çıktı. Başka bir çalışmada ergen tenisçilerde aile beklentisi kaygıyı, çocuğun yeterlilik duygusunu zayıflatması üzerinden artırdı. İkisi de ilişki gösteren çalışmalardır. Neden sonuç ilişkisini kanıtlamazlar.

Ayrıca, kazanma ve kaybetmeyle başa çıkma yazımızda anlattığımız gibi, sonuca verilen değer çocuğun kaygısını doğrudan şekillendirir.

Seçme ve deneme günlerinde kaygı neden yükselir?

Seçme günü, çocuğun gözünde tek bir fırsattır. Başarısız olursa kapının kapanacağını sanır. Bu inanç bilişsel kaygıyı hızla büyütür.

Gerçekte seçme ve deneme süreçleri çoğu zaman bir performanstan fazlasına bakar. Hazırlığı, tutumu, öğrenme hızını ve takıma uyumunu da izlerler. Ama çocuk bunu bilmediğinde tek bir pasa tüm değerini yükler.

Aileler olarak şu soruyu sorabilirsiniz: bu günün sonunda çocuğum ne kazanacak? Cevap sadece sonuç olmamalı. Bunu denemeden birkaç gün önce konuşun, günün kendisinde değil.

• Denemenin ne olduğunu, kaç kişinin katıldığını ve sürecin nasıl işlediğini önceden öğrenin
• Çocuğa tek hata ile elenmeyeceğini, ama bunun garantisini de veremeyeceğinizi dürüstçe söyleyin
• Sonuç ne olursa olsun akşam yemeğinin ve sevginin aynı kalacağını net biçimde belirtin

Okul ararken de dengeli bir bakış işe yarar. Farklı okulların deneme ve değerlendirme biçimleri değişir. İstanbul futbol okulları gibi il sayfalarında yapıları karşılaştırabilir, çocuğunuzun baskıya nasıl tepki verdiğini de göz önüne alabilirsiniz.

Maç öncesi kaygı belirtileri nelerdir?

Çocuklar kaygılarını çoğu zaman sözle değil bedenle anlatır. Bu yüzden yetişkinler belirtileri bazen tembellik, huysuzluk ya da nazlanma olarak yorumlar.

• Maç sabahı karın ağrısı, bulantı ya da mide bulanması
• Önceki gece uykuya dalmakta zorlanma ya da sık uyanma
• Aşırı sinirlilik, ufak şeylere tepki, ağlamaklı olma
• Aşırı konuşkanlık ya da tam tersi sessizlik
• Sürekli tuvalete gitme, iştah kaybı
• Formayı, ayakkabıyı, çantayı defalarca kontrol etme
• Maça gitmek istemediğini söyleme ya da bahane üretme

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına kaygıyı kanıtlamaz. Karın ağrısı gerçek bir sağlık sorunundan da gelebilir. Ağrı sık tekrarlıyorsa, yalnızca maç günleriyle sınırlı kalmıyorsa ya da kilo kaybı, ateş gibi başka bulgular eşlik ediyorsa çocuk doktoruna danışın.

Önemli bir ipucu zamanlamadır. Belirti yalnızca maç ya da deneme öncesinde ortaya çıkıp sonrasında kayboluyorsa kaygı olasılığı artar. Ama bu bir tanı değildir. Karar vermek uzmanın işidir.

Kaygıyla başa çıkma teknikleri ne kadar kanıta dayanır?

Maç öncesi için önerilen teknikler birbirine benzemez. Bazılarının arkasında geniş bir araştırma birikimi vardır, bazılarında ise yetişkin sporcular üzerinde yapılmış küçük çalışmalar vardır. Çocuk futbolcuya doğrudan dayanak ise çoğu zaman daha da sınırlıdır.

Genel çerçeve için Brown ve Fletcher'ın 2017 tarihli psikolojik müdahaleler meta-analizi yararlıdır. Çalışma, psikolojik ve psikososyal müdahalelerin spor performansını orta düzeyde artırdığını bildirdi. Ancak bu sonuç, bu rehberdeki her tekniğin çocukta aynı etkiyi vereceği anlamına gelmez.

Birrer ve Morgan da 2010 tarihli derlemesinde yüksek yoğunluklu sporlarda geleneksel psikolojik becerilerin performansa etkisine dair ikna edici kanıtın sınırlı olduğunu belirtti. Aynı derleme uyarılma düzenleme ve farkındalık-kabul temelli yaklaşımları önemli alanlar arasında sayıyor. Aşağıdaki tabloda her tekniği bu çerçevede özetliyoruz.

Tabloyu bir sıralama olarak değil, beklenti ayarı olarak okuyun. Hiçbir teknik kaygıyı sıfırlamaz.

Diyafram solunumu çocuk futbolcuda nasıl işe yarar?

Diyafram solunumu, nefesi göğüsten değil karından almaktır. Çocuklar bunu bir balon şişirir gibi hayal ederek kolay öğrenir. Teknik basit olduğu için yaşı küçük futbolcular için de en erişilebilir araçlardan biridir.

Kanıta bakınca ihtiyatlı olmak gerekir. Sporda solunum stratejilerini inceleyen bir anlatı derlemesi, yavaş gönüllü solunumun stres ve kaygı için yararlı olabileceğini, ancak nefes ile performans arasındaki bağın hâlâ netleşmediğini bildirir. Bir sistematik derleme ise yavaş tempolu nefesin daha uzun süreli uygulamalarda performansla ilişkili olduğunu, kısa süreli uygulamalarda ise ilişki bulunmadığını raporladı.

Buradan şu pratik sonuç çıkar: nefes egzersizini maç sabahı ilk kez denemeyin. Haftalar boyunca evde ve antrenmanda küçük küçük pekiştirin.

1. Çocuk rahat oturur ya da ayakta durur, bir eli karnına koyar.
2. Burnundan dört sayı boyunca yavaşça nefes alır, karnının kalktığını hisseder.
3. Ağzından altı sayı boyunca, mum üfler gibi yavaşça verir.
4. Bunu beş altı kez tekrarlar. Zorlamadan, baş dönmesi olmadan.

Baş dönmesi, karıncalanma ya da panik hissi olursa egzersizi hemen bırakın. Bu durum uzmana danışmak için bir nedendir.

Aşamalı kas gevşetme çocuğa uygun mu?

Aşamalı kas gevşetme, kasları sırayla sıkıp bırakmaya dayanır. Amaç, gerginlik ile gevşemenin farkını bedende hissettirmektir. Somatik kaygının baskın olduğu çocuklarda mantıklı bir seçimdir.

Kanıt tarafında durum sınırlıdır. Sporcularda yapılan küçük çalışmalar yarışma kaygısında azalma bildirdi. Bunların örneklemi küçük, bazıları da kontrol grubu olmayan desenlerdi. Ayrıca bu konudaki çalışmalar geniş bir meta-analizle birleştirilmiş değil. Yani yöntemi umut verici ama kesinlik taşımayan biri olarak anlatmak daha doğru.

Çocuklar için tam uzun seri çoğu zaman fazla sıkıcı gelir. Kısa ve oyunlu bir sürüm daha uygulanabilir olur.

• Yumruğunu limon sıkar gibi beş saniye sık, sonra bırak
• Omuzlarını kulaklarına çıkar, sonra yavaşça indir
• Ayak parmaklarını yere bastır, sonra gevşet

Bu egzersizler yaşam tarzı alışkanlığına dönüştüğünde işe yarar. Maç sabahı tek seferlik bir mucize beklemeyin. Belirtiler sıklaşıyor ya da çocuk egzersizi yaparken sıkıntı duyuyorsa uzmana başvurun.

Görselleme ve imgeleme maç öncesi nasıl yardım eder?

Görselleme, bir hareketi ya da durumu zihinde canlandırmaktır. Örneğin çocuk, sahaya girişini, ilk pasını ya da topu alıp dönüşünü zihninde izler. Bu konuyu ayrıca zihinsel görselleştirme tekniği yazımızda ayrıntılı anlattık.

Çocuk ve ergende motor imgeleme eğitimini inceleyen sistematik derlemede, 9 ile 18 yaş arasındaki katılımcılarla yapılmış 22 çalışma var. Ancak yalnızca iki çalışma istatistiksel olarak birleştirilebildi. Yazarlar da kanıt tabanını sınırlı değerlendirdi. Dolayısıyla bu yöntemi garanti vaat eden bir araç gibi sunamayız.

Yine de düşük riskli ve çoğu çocuğun doğal olarak hoşlandığı bir araçtır. Kısa, somut ve olumlu tutulduğunda yük getirmez.

• Süre bir iki dakikayı geçmesin
• Kaygı veren kötü bir senaryoyu değil, yapabildiği bir pozisyonu canlandırsın
• Sadece sonuç değil, nefes, duruş ve ilk dokunuş gibi ayrıntıları da görsün
• Çocuk görüntüyü sıkıntı veriyorsa bırakmakta özgür olsun

Bu çalışma çocuğa ödev gibi sunulursa tersine kaygı da yaratabilir. Oyun havasında tutun.

Kendine konuşma maç öncesi kaygıya nasıl yardım eder?

Kendine konuşma, sporcunun kafasında kendisine söylediği cümlelerdir. Hatzigeorgiadis ve arkadaşlarının meta-analizi, kendine konuşma müdahalelerinin spor ve motor performans üzerinde orta düzeyde olumlu etki gösterdiğini bildirdi. Etki, yeni öğrenilen ve ince motor becerilerde daha güçlü çıktı.

Bu bulgu çocuk futbolcu için ilginç bir ipucudur. Yeni bir beceriyi öğrenirken ya da topla ince dokunuş yaparken kısa yönergeler daha çok yarar sağlayabilir. Ancak meta-analiz yalnızca çocukları kapsamıyordu. Bu yüzden sonucu çocuklara birebir uygulamak yerine, bir yön olarak almak sağlıklıdır.

Kural basit: cümle kısa, olumlu ve göreve yönelik olsun. Sadece sakin ol ya da hata yapma demek çoğu zaman yardımcı olmaz, çünkü ilki duyguyu bastırmaya, ikincisi hataya odaklanmaya iter.

• Topa bak, ilk dokunuşu yumuşat.
• Nefes al, sıradaki pasa hazırım.
• Hata olursa bir sonraki pozisyona geçerim.

Çocukla birlikte kendi cümlesini seçin. Kendi sözcüğünü bulan çocuk ona daha kolay sahip çıkar. Yetişkin kaygısını cümleye taşımayın.

Maç öncesi rutin kaygıya nasıl iyi gelir?

Rutin, aynı sırayla tekrar edilen küçük adımlardır. Amaç, belirsizlik duygusunu azaltmak ve zihne şimdi hazırlanma zamanı sinyali vermektir.

Rupprecht ve arkadaşlarının performans öncesi rutin meta-analizi, performans öncesi rutinlerin spor performansı için etkili olduğunu bildirdi. Rutinin türü, yaş, cinsiyet ve beceri düzeyi etkiyi belirgin biçimde değiştirmedi. Öncesi-sonrası desenlerde etki küçük, deneysel desenlerde ise orta ile büyük arası çıktı. Bu da yaklaşımın çocuk futbolcular için de makul bir seçenek olduğunu düşündürür, ama yine de çocuklara özel kanıt değildir.

Rutin, çocuğun kendi seçtiği küçük bir sıradan oluşur. Hazırlık ritüeli ile batıl inanç aynı şey değildir. Çocuk özel bir çorap olmadan maça çıkamıyorsa rutin yardım yerine bağımlılık yaratıyor olabilir.

1. Çantayı bir gece önce hazırlamak
2. Aynı kahvaltıyı, sakin bir saatte yemek
3. Sahaya vardığında aynı ısınma sırasını izlemek
4. Üç nefes ve tek bir kendine konuşma cümlesi
5. Takım arkadaşlarıyla aynı kısa selamlaşma

Rutin esnek kalmalı. Servis geç kalırsa ya da saha değişirse çocuk paniğe kapılmasın. Aksi halde rutin yeni bir kaygı kaynağına dönüşür.

Dikkat odağı maç öncesi kaygıyı nasıl yönlendirir?

Dikkat, kaygının en çok bozduğu becerilerden biridir. Zihin, sonuçlara, izleyicilere ve olası hatalara kayınca oyuna ayrılan alan daralır. Dikkat odağı teknikleri, bu kaymayı kontrol edilebilir şeylere geri çekmeyi amaçlar.

Weinberg ve Gould'un spor ve egzersiz psikolojisi ders kitabı, odaklanmanın öğrenilebilir ve çalıştırılabilir bir beceri olduğunu anlatan standart kaynaklardan biridir. Çocuk futbolcularda dikkat odağı müdahalelerinin doğrudan etkisine dair sağlam bir kanıt özeti ise sunamıyoruz.

Yine de uygulama basittir. Çocuğa kontrol edebildikleriyle kontrol edemedikleri arasındaki farkı gösterin.

Penaltı gibi tekil ve yüksek baskılı anlarda dikkat odağının rolü ayrıca önem taşır. Bunu penaltı psikolojisi yazımızda ele aldık.

Ebeveyn maç öncesi kaygıda ne söylemeli, ne söylememeli?

Ebeveynin sözleri, maç günü çocuğun kaygısını ya azaltır ya büyütür. Burada tek bir araştırmanın cümlesi yok. Aşağıdakiler, ebeveyn baskısı ve kaygı ilişkisini gösteren çalışmaların ışığında, pratik bir rehberdir.

Ergen sporcularda yapılan bir sistematik derleme, ebeveyn katılımının genelde keyif ve uzun süreli katılımı desteklediğini, baskı ya da aşırı beklenti olarak algılandığında ise rekabet kaygısı ve düşük özsaygıyla ilişkili olduğunu bildirdi. Ergen tenisçilerde ebeveyn beklentisini inceleyen bir çalışmada beklentinin kaygıyı yeterlilik duygusunu zayıflatarak artırdığı görüldü. 7 ile 11 yaş arası tenisçilerde yapılan başka bir çalışmada ebeveynin aşırı spor katılımı kaygı belirtilerini yordadı. Bu çalışma kesitsel olduğu için neden sonuç kanıtlamaz.

• Sahada talimat yağdırmayın; çocuk iki ayrı sesi dinlemek zorunda kalır
• Hakeme ve rakibe bağırmayın; çocuğun utancı kaygıyı artırır
• Maçtan hemen sonra analiz yapmayın; önce sarılın, sonra dinleyin

Kaygı kaynağı ise antrenör ya da aile baskıysa futbol okulu şikayet sayfamızdaki bilgilere bakabilirsiniz.

Antrenörün maç öncesi kaygıdaki rolü nedir?

Antrenör, çocuğun gözünde hem ölçü hem güvenli limandır. Maç öncesi söylediği ilk cümleler takımın havasını belirler.

İyi bir antrenör, sonucu değil süreci öne çıkarır. Her çocuğun görevini açık söyler. Belirsizlik kaygıyı büyüttüğü için kimin nerede oynayacağını mümkün olduğunca erken ve net iletmek önemlidir.

• Kadroyu ve görevleri maçtan önce açıkça duyurmak
• Hatayı normal ve öğretici bir olay olarak çerçevelemek
• Çocuğu herkesin önünde eleştirmemek
• Yedek oyuncuya da anlamlı bir rol tarif etmek
• Çok kaygılı çocuğu zorla öne çıkarmamak, ama dışlamamak

Motivasyon yaklaşımı da önemlidir. Çocuğun seçme ve karar alma hissini destekleyen, yani otonomiyi gözeten bir iklim kaygıyı azaltabilir. Bu konuyu gençlerde motivasyon kaybı yazımızda inceledik. Baskı dilinin uzun vadede tükenmişliğe de uzanabileceğini çocuklarda spor burnout yazımızda anlattık.

Gevşeme ve oyun, gerginliği bırakmanın iyi yollarıdır. Isınmada eğlenceli antrenman oyunları kullanmak maç öncesi havayı yumuşatır.

Maç öncesi kaygı ne zaman uzman desteği gerektirir?

Maç öncesi kaygı olağan olabilir, ama bazı işaretler daha fazlasını düşündürür. Bu işaretleri tanımak, gereksiz paniği de gereksiz erteleme de önler.

• Kaygı günlük yaşamı bozuyorsa: okul, uyku, iştah, arkadaşlık
• Çocuk maçtan ya da antrenmandan sürekli kaçınıyorsa
• Panik benzeri belirtiler varsa: nefes alamama, şiddetli çarpıntı, gözü kararacak gibi olma
• Belirtiler haftalardır sürüyor ve giderek artıyorsa
• Futbola ilgisini tümüyle kaybediyor, eskiden sevdiği şeylerden de çekiliyorsa
• Kendine zarar verme ya da umutsuzluk sözleri varsa

Bu durumlarda ilk adım çocuk doktoru ya da çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanıdır. Fiziksel nedenlerin dışlanması, ardından değerlendirme gerekir. Spor psikoloğu ya da klinik psikolog da sürece katılabilir.

Bu rehber bir tedavi önerisi değildir ve tanı koymaz. Burada anlattığımız teknikler olağan düzeydeki kaygı için destekleyici alışkanlıklardır. Şiddetli ya da süren sıkıntıyı tek başına çözmeye çalışmayın.

Kendine zarar verme sözleri acil bir durumdur. Hemen bir uzmana ya da acil sağlık hizmetine başvurun.

Maç günü rutini için kısa bir tablo nasıl olur?

Aşağıdaki tablo bir şablondur. Saatleri çocuğunuzun programına göre uyarlayın. Her çocuk için aynı olması gerekmez.

Bu tablo kaygıyı yok etmez. Ama belirsizliği azaltır ve çocuğa tanıdık bir düzen verir. Belirli bir hazırlık düzenini ilk kez büyük maçta denemeyin.

Maç öncesi kaygıyla ilgili sık yapılan hatalar nelerdir?

Aileler ve antrenörler iyi niyetle bazı hatalara düşebilir. Bunları bilmek, kaygıyı farkında olmadan büyütmeyi önler.

• Kaygıyı yok saymak: sorun yok demek çocuğun duygusunu geçersiz kılar
• Aşırı sakinleştirmeye çalışmak: sürekli rahatlatmak, bunun tehlikeli olduğu mesajını verebilir
• Her şeyden kaçınmayı onaylamak: maça gitmemek kısa vadede rahatlatır, uzun vadede kaygıyı pekiştirebilir
• Sonuç odaklı konuşmak: kazanma baskısı çocuğun değerini sonuca bağlar
• Tek bir teknikten mucize beklemek: hiçbir yöntem tek başına kaygıyı bitirmez

Bunların yerine ne yapılacağı basittir. Duyguyu adlandırın, normalleştirin, küçük araçlar öğretin, süreci övün. Eğer çocuk başa çıkamıyor görünüyorsa yardım istemek bir başarısızlık değil, iyi bir ebeveynlik hamlesidir.

Tüm bu araçlar bir arada, haftalar içinde çalışır. Birini bırakıp diğerini denemek yerine çocuğa uyanı seçin ve düzenli kullanın.