Halı Saha Ölçüleri: Saha, Kale ve Oyuncu Sayısı Hesaplama

Halı saha kaç metre olmalı sorusunun tek bir resmî cevabı yoktur. Türkiye'de halı sahaları sicile kaydeden ve denetleyen TFF'nin 1 Aralık 2009 tarihli genelgesi belirli bir ölçüyü şart koşmaz; bunun yerine sahanın enini ve boyunu ayrı ayrı puanlar. Genelgenin tablosuna göre en yüksek puan, eni 29-35 m, boyu 43-53 m olan sahaya gider. Eni 15 m'den, boyu 28 m'den başlayan sahalar da puan alır, yani federasyon halı sahaların çok farklı büyüklükte olabileceğini baştan kabul eder. Dört yıldızlı yeterlilik belgesi için ebatta 5'er puan gerektiğinden, dört yıldızlı bir halı saha bu en yüksek puan aralığındadır.

Resmî ölçüsü olan en yakın oyun ise futsaldır. FIFA'nın futsal kuralları uluslararası olmayan maçlarda boyu 25-42 m, eni 16-25 m tutar; uluslararası maçta aralık 38-42 x 20-25 m'ye daralır. Futsal beşer kişiyle oynandığından bu ölçüler, beş kişilik oyunun hangi büyüklükte akıcı kaldığına dair resmî bir işarettir.

Araç bu yüzden metreden çok oyuncu başına alana bakar. Uluslararası futsal ölçüsü oyuncu başına 76-105 m² verir. Aynı yoğunluğu öteki formatlara taşıdığınızda şu aralıklar çıkar:

• 5'e 5 (10 oyuncu): 760-1.050 m², örneğin 38 x 20 m ile 42 x 25 m arası
• 6'ya 6 (12 oyuncu): 912-1.260 m², örneğin 40 x 23 m ile 45 x 28 m arası
• 7'ye 7 (14 oyuncu): 1.064-1.470 m², örneğin 45 x 24 m ile 49 x 30 m arası
• 8'e 8 (16 oyuncu): 1.216-1.680 m², örneğin 48 x 26 m ile 56 x 30 m arası

Bu aralıklar bir standart değil, hesaptır; tesislerin "7 kişilik" diye kiraladığı sahalar daha küçük ya da daha büyük olabilir. Kesin ölçüyü tesisten öğrenip araca yazmak en doğrusudur. Ölçülerin neden tesisten tesise değiştiğini halı saha ölçüleri yazısında, futsalın öteki kurallarını futsal kuralları rehberinde bulabilirsiniz.

Doğru saha, maça gelecek kişi sayısına göre seçilir. Hesap iki adımdır: önce eni boyla çarpıp alanı bulursunuz, sonra alanı sahadaki toplam oyuncu sayısına bölersiniz. Kalecileri de bu sayıya katın, çünkü onlar da sahada yer kaplar. Araç sonucu resmî formatlardaki yoğunluklarla karşılaştırır:

• 76 m²'nin altı, sıkışık: uluslararası futsalın en küçük sahasından (38 x 20 m, 10 oyuncu) bile dar bir oyun.
• 76-105 m², futsal temposu: uluslararası futsal ölçülerindeki yoğunluk.
• 105-143 m², dengeli: futsaldan geniş; üst sınır, İngiltere federasyonunun 7'ye 7 çocuk futbolu için önerdiği en büyük sahanın 14 oyuncuya verdiği alandır.
• 143-184 m², geniş: koşu payı belirgin büyür.
• 184 m² ve üstü, büyük saha: IFAB'ın en küçük 11'li sahası (90 x 45 m, 22 oyuncu) bu yoğunluğu verir.

Araç 76-143 m² aralığında kalan kişi sayılarını uygun sayar. Örneğin 50 x 30 m'lik sahada 6'ya 6 ve 7'ye 7 dengeli, 8'e 8 ve 9'a 9 futsal temposunda oynanır; 10'a 10'da oyuncu başına 75 m² kalır. Haftada bir oynayan, uzun koşudan hoşlanmayan bir grup alt banda, kondisyonu yüksek bir ekip üst banda yakın sahada daha rahat edebilir.

Sayarken kaleciyi unutmayın. "7'ye 7" bazı gruplarda altı saha oyuncusu ve kaleci, bazılarında yedi oyuncu ve kaleci demektir. Aynı 50 x 30 m'lik sahada ikinci durumda oyuncu başına alan 107 m²'den 94 m²'ye iner. Kadro belli olunca takımları dengeli kurmak için halı saha takım kurma aracını, saha ücretini kişi başı paylaştırmak için masraf bölüşme aracını kullanabilirsiniz.

Halı saha kalesi için de resmî bir ölçü yoktur. Kural kitaplarındaki iki sabit ölçü şunlardır: futsal kalesi direklerin iç kenarları arasında 3 m genişlik ve 2 m yüksekliktir; 11'li futbol kalesi 7,32 x 2,44 m'dir. İngiltere federasyonu çocuk futbolunda 5'e 5 ve 7'ye 7 için 12 x 6 fit (yaklaşık 3,66 x 1,83 m), 9'a 9 için 16 x 7 fit (yaklaşık 4,88 x 2,13 m) kale önerir.

Bu ölçüleri saha enine oranlamak iyi bir kontrol sağlar. 40 x 20 m'lik futsal sahasında kale, enin %15'ini kaplar; 105 x 68 m'lik 11'li sahada bu oran %10,8'dir. İngiltere'nin çocuk formatlarında da oran %10 ile %13,3 arasında kalır. Araç bu nedenle halı sahada kale eni için saha eninin %10-15'ini önerir: 30 m enindeki sahada 3-4,5 m. Eni 20-30 m olan sahalarda 3 x 2 m'lik futsal kalesi bu aralığa girer. Daha dar sahada futsal kuralı yine 3 m'lik kaleyi kullanır (16 m'lik ende kale, enin %18,75'idir); 30 m'den geniş sahada ise futsal kalesi oranın altında kalır ve araç yalnız uygun genişlik aralığını gösterir.

Kale ölçüsü maçın karakterini de değiştirebilir: geniş sahada küçük kale uzaktan golü zorlaştırır, dar sahada büyük kale kaleciyi sürekli zorlar. Bu yüzden maçtan önce kalenin ölçüsünü ve kalecinin topu elle nerede oynayabileceğini konuşmak iyi bir alışkanlıktır.

Ölçü kadar sağlamlık da önemlidir. IFAB, taşınabilir olanlar dahil bütün kalelerin zemine sağlam biçimde sabitlenmesini ister. Futsal kuralları ise kalenin zemine sabitlenmemesini, ama arkasına konan ağırlık gibi devrilmeyi önleyen bir denge sistemiyle durmasını şart koşar. TFF'nin halı saha genelgesinde kale direklerinin güvenli olması, her yıldız seviyesinde aranan bir ölçüttür. Kale türleri ve güvenli kurulum için dar alan kalesi rehberine bakabilirsiniz.

Kenar boşluğu ya da güvenlik payı, oyun alanının çizgisi ile tel, duvar ya da başka bir engel arasındaki mesafedir. Topu kovalayan oyuncu çizgide duramaz; bu boşluk onun yavaşlayabileceği alandır. TFF'nin halı saha genelgesi bu mesafeyi ayrı bir ölçüt olarak puanlar: sahanın boy çizgileri ile tel arasında boşluk yoksa puan verilmez, 0-0,50 m'ye 1, 0,51 m ve üstüne 2 puan verilir. İki, üç ve dört yıldızlı belge için bu ölçütten en az 1 puan gerekir.

Futsal kuralları bir rakam vermez; çizgiler ile seyirciyi ayıran bariyerler arasındaki en az mesafeyi yarışma kurallarının belirlemesini ister. İngiltere federasyonunun futsal saha rehberi ise somut rakam verir: topluluk, kulüp ve ulusal lig kullanımında en az 1 m, mümkünse 2 m; kupanın son aşamalarında ve ulusal ligin birinci kademesinde 2 m; uluslararası maçta 3 m. Rehber, futsalda yan ve arka duvar ya da ribaund tahtası kullanılmadığını ve kenar boşluğunun şart olduğunu da belirtir.

Doğal çim sahalar için aynı federasyon her kenarda en az 3 m (3 yarda) boşluk önerir; bu alanın asfalt ya da beton olmamasını ve içinde engel bulunmamasını ister. Yan yana iki saha varsa aralarındaki boşluğun ideali 6 yarda, yani yaklaşık 5,5 m'dir.

Araçtaki güvenlik payı seçimi bu yüzden 0 ile 3 m arasındadır ve suni çim ile file hesabına doğrudan yansır. Örneğin 40 x 20 m'lik futsal sahasında 2 m'lik pay, kaplanacak zemini 800 m²'den 1.056 m²'ye, çevre uzunluğunu 120 m'den 136 m'ye çıkarır. Saha seçerken kale arkasındaki ve köşelerdeki engellere, sert duvara ya da açıkta kalan direklere de bakın. Tesiste kontrol edilecek öteki noktaları halı saha seçerken nelere bakılır yazısında topladık; yakınınızdaki tesisleri halı saha rehberinde karşılaştırabilirsiniz.

Suni çim yalnız çizgi içini değil, kenar boşluğunu da kaplar; bu yüzden metraj, oyun alanının her kenarına güvenlik payı eklenerek hesaplanır. 50 x 30 m'lik oyun alanında her kenarda 1 m pay bırakılırsa dış ölçü 52 x 32 m, kaplanacak alan 1.664 m² olur. Pay 2 m'ye çıkarsa ölçü 54 x 34 m'ye, alan 1.836 m²'ye büyür; yalnız 1 m'lik ek pay 172 m² zemin demektir.

File ve çit için gereken uzunluk, dış ölçünün çevresidir: 52 x 32 m'lik alan için 2 x (52 + 32) = 168 m. Kapı ve geçiş yerleri, rulo eni, birleşim payı ve fire hesaba ayrıca girer; bunları üreticiden ya da uygulayıcıdan yazılı metraj teklifiyle isteyin. Ruhsat ve tesis kurulumunun öteki adımlarını halı saha işletmesi nasıl açılır yazısında anlattık.

Çizgileri çizerken iki ölçü işe yarar. Birincisi, kurallar ölçüyü çizgilerin dış kenarından alır, çünkü çizgiler çevreledikleri alana dahildir. İkincisi, dikdörtgenin iki köşegeni eşittir: 50 x 30 m'lik sahada iki köşegen de yaklaşık 58,3 m olmalıdır. Fark varsa köşeler dik değildir ve saha bir yana kayık çizilmiştir.

Zeminin kendisi de bir ölçüttür. IFAB, suni çim yüzeyin yeşil olmasını ister; milli takım ve uluslararası kulüp maçlarında FIFA'nın kalite programı şartları aranır. TFF'nin halı saha genelgesinde zemin kalitesi 100 puanın 35'ini taşır, ebat ise en ve boy için toplam 10 puandır. Yani iyi ölçülü ama yıpranmış bir zemin, denetimde ölçüden çok daha fazla puan kaybettirir. Doğal ve sentetik zemin farkları için zemin türleri karşılaştırmasına bakabilirsiniz.

Çocuk futbolunda saha, kale ve top küçülür; oyuncu sayısı da azalır. Türkiye'de yerel amatör liglerde U-11 ve U-12 maçları, TFF'nin 2026-2027 sezonu statüsüne göre biri kaleci 8'er oyuncuyla ve 4 numaralı topla oynanır; U-13 maçlarında da 4 numaralı top kullanılır. Statü bu kategoriler için saha ölçüsü yazmaz; il müsabaka esaslarına ve TFF duyurularına bakmak gerekir. Topun yaşa göre seçimini futbol topu numaraları yazısında anlattık.

Somut rakam arayanlar için İngiltere federasyonunun önerileri yol gösterir. Çocuk futbolunda 5'e 5 için en çok 40 x 30 yarda (yaklaşık 36,6 x 27,4 m), 7'ye 7 için 60 x 40 yarda (54,9 x 36,6 m), 9'a 9 için 80 x 50 yarda (73,2 x 45,7 m) önerilir. Aynı federasyonun futsal rehberi daha küçük sahalar tanımlar: 9 yaş altı için en çok 18 x 11 m, 11 yaş altı için en çok 20 x 12,5 m, 12-16 yaş için en çok 30 x 15 m; her birinde en az 1 m kenar boşluğuyla. Rehber, 40 x 20 m'lik tam boy futsal sahasının küçük yaşlar için uygunluğunu da sorgular.

Bu farkı oyuncu başına alanla görmek kolaydır. 20 x 12,5 m'lik bir saha 250 m²'dir; 5'e 5'te çocuk başına 25 m² düşer. Aynı çocuklar 40 x 20 m'lik sahaya çıkarsa alan 80 m²'ye, yani üç katından fazlasına çıkar. Halı sahada çocuk maçı ya da antrenmanı düzenleyecekseniz yetişkin ölçüsünü olduğu gibi kullanmadan önce antrenörün görüşünü alın; sahayı ikiye bölmek ya da küçük kale kullanmak pratik bir çözüm olabilir.

Saha büyüklüğünün etkisini en net gösteren çalışmalardan biri, Casamichana ve Castellano'nun 2010'da yayımladığı araştırmadır. On genç erkek futbolcu, kalecili 5'e 5 oyunu oyuncu başına yaklaşık 275, 175 ve 75 m²'lik üç farklı alanda oynadı. Alan büyüdükçe toplam koşu mesafesi, düşük, orta ve yüksek şiddette koşu, dakika başına mesafe, en yüksek hız, sprint sıklığı, kalp atım hızı ve algılanan zorluk arttı. Buna karşılık top kesme, topu kontrol edip sürme, kontrol edip şut çekme ve uzaklaştırma gibi hareketler büyük alanda daha seyrek görüldü.

Bu bulguyu halı saha diline çevirmek kolaydır: aynı kadroyla büyük sahaya çıkan grup daha çok koşar ve daha çabuk yorulur; küçük sahada ise topla yapılan hareketler sıklaşır. Çalışma antrenmanlı genç oyuncularla yapıldığı için haftada bir oynayan yetişkin grubuna birebir aktarılamaz, ama yön hakkında sağlam bir fikir verir. Oyuncu başına 75 m²'lik dar koşulun, araçtaki sıkışık bandın sınırına denk gelmesi de dikkat çekicidir.

Araç bu yüzden kişi sayısını değiştirdiğinizde oyuncu başına alanı anında gösterir: 50 x 30 m'lik sahada 5'e 5 oynamak oyuncu başına 150 m², 9'a 9 oynamak 83 m² demektir. Grubunuz maçın sonunda tükeniyorsa bir kişi ekleyin ya da daha küçük saha seçin; maç sürekli sıkışık geçiyorsa kişi sayısını azaltın. Antrenmanda alanla oynamak isteyen antrenörler için küçük alan oyunları rehberi örnek kurulumlar veriyor; turnuva düzenleyecekseniz fikstür oluşturucu saha ve saat planını hazırlar.