Ölü Bacak Ne Demek? Uyluğa Diz Darbesi ve Kemikleşme Riski

Sahada bu tabloyu çoğu kişi bir kez görmüştür. Rakibin dizi uyluğa girer, oyuncu bir iki adım atar ve yere çöker. Sonra bacağını tutarak "bacağım öldü" der. Çoğu durumda tablo hafiftir ve günler ya da birkaç hafta içinde geçer. Ancak bazı olgularda kasın içinde kemik dokusu oluşabilir ve oyuncu aylarca sahadan uzak kalabilir. Bu rehber ölü bacağın ne olduğunu, derecelerini, ilk iki günde nelere dikkat edilmesi gerektiğini ve kemikleşme riskini anlatır. Tanı koymaz, tedavi yazmaz.

Ölü bacak sözcüğü sözlükte var mı, nereden gelir?

Türk Dil Kurumu sözlüğünde "ölü bacak" diye ayrı bir madde yoktur. "Ölü" sözcüğünün kayıtlı anlamları arasında "gücü az, zayıf" ve "çok durgun, hareketsiz" de vardır. Futbolcunun bacağında hissettiği şey bu iki anlama yakındır: Bacak bir an güçsüz kalır, hareket etmez.

Dolayısıyla ölü bacak, tıbbi bir terim değil, deyimdir. İngilizcede aynı durum "dead leg" olarak geçer. Doktorlar ise genellikle "uyluk kontüzyonu" ya da "quadriceps kontüzyonu" der. Bazı kişiler günlük dilde uyuşan bacak için de "bacağım öldü" der. O tablo sinir baskısıyla ilgilidir ve burada anlatılan darbe yaralanmasından farklıdır.

Bu ayrımı bilmek önemlidir. Çünkü "ölü bacak" ifadesi hafif bir şey çağrıştırır. Oysa bazı olgularda ciddi komplikasyonlar gelişebilir. Terimin hafif tonuna aldanmayın.

Ölü bacak vücutta nasıl oluşur?

Uyluğun ön yüzünde dört kasın oluşturduğu güçlü bir kas grubu yer alır. Bu grup quadriceps adını alır ve dizi düzleştirir. Kasların altında uyluk kemiği yer alır. Darbe geldiğinde kas, dışarıdaki sert nesne ile içerideki kemik arasında sıkışır.

Sıkışma, kas liflerini ve küçük damarları yırtar. Kanama kasın içinde birikir ve bir kan toplanması (hematom) oluşturur. Şişlik arttıkça kas sertleşir, ağrı yükselir ve diz bükmek zorlaşır. Bu yüzden hekimler diz hareketini yaralanmanın ağırlığını ölçmek için kullanır.

Futbolda tipik mekanizmalar şunlardır:

• Rakibin dizi ya da kramponunun uyluğa girmesi.
• İkili mücadelede kafanın, dirseğin ya da omzun uyluğa çarpması.
• Kaleci ile oyuncunun çarpışması.
• Kale direği, reklam panosu ya da zemine sert düşüş.

Darbe her zaman aynı ağırlıkta hasar yapmaz. Aynı çarpma biri için hafif, diğeri için ağır sonuç doğurabilir.

Futbolda ölü bacak neden bu kadar sık yaşanır?

Futbol, temas içeren bir spordur ve uyluk, rakibin dizinin, omzunun ya da kramponunun kolayca ulaştığı bir bölgedir. İkili mücadelede iki oyuncu aynı topa koşarken kuvvetler hızla birleşir. Uyluğun ön yüzü ise dizin kemikli çıkıntılarına karşı korumasızdır.

Üstelik çocuk ve amatör futbolda koruyucu ekipman genellikle yalnızca tekmelikten oluşur. Uyluk koruyucusu neredeyse hiç kullanılmaz. Halı sahada zemin sertliği ve dar alan da çarpışma olasılığını artırır. Bu yüzden ölü bacak, futbolda en sık karşılaşılan yumuşak doku darbelerinden biridir.

Elbette her darbe aynı sonucu doğurmaz. Yorgun kas darbeye daha az dayanabilir. Isınmamış ya da gergin kas ise daha kolay zedelenebilir. Bu nedenle ısınmaya ve yük yönetimine özen göstermek yararlıdır. Bu başlıkta doğrudan futbolcuları sayısal olarak inceleyen çok sayıda çalışma yoktur. Dolayısıyla sıklık için kesin bir oran vermiyoruz.

Ölü bacağın belirtileri nelerdir?

Belirtiler darbenin hemen ardından ortaya çıkar. Zamanla da değişir. Başlangıçta oyuncu bir iki adım atabilir, ardından ağrı ve sertlik artar.

Sık görülen belirtiler:

• Uyluğun ön yüzünde keskin ağrı ve hassasiyet.
• Bacakta ani güçsüzlük ve "ağırlık" hissi.
• Birkaç saat içinde şişlik ve sertleşme.
• Morarma bazen birkaç gün sonra ortaya çıkar.
• Dizi bükmekte ve merdiven çıkmakta zorluk.
• Topallama.

Kasın içindeki kanama ilk saatlerde artabilir. Bu yüzden oyuncu darbeden hemen sonra "iyiyim" diyebilir, ancak ertesi sabah bacağı büküp inememeyebilir. Antrenör bu nedenle ilk saatlerde oyuncuyu izlemelidir.

Ölü bacak ile kas yırtığı arasındaki fark nedir?

İkisi de ön uyluk ağrısı yapar, ancak mekanizmaları farklıdır. Ölü bacakta dışarıdan gelen bir darbe vardır. Kas yırtığında ise kas, kendi kasılması sırasında, örneğin sprint ya da şut anında liflerinin sınırını aşar. Kas yırtığının derecelendirilmesi için kas yırtığı dereceleri yazısına bakabilirsiniz.

Baldırdaki benzer karışıklıklar için baldır krampı ve kas yırtığı farkı yazısı yararlıdır. İki sorun aynı anda da bulunabilir. Bu yüzden ayrımı hekim ya da fizyoterapist yapar.

Hekimler ölü bacağın ağırlığını nasıl derecelendirir?

Hekim dereceyi, diz hareketinin ne kadar kısıtlandığına bakarak koyar. Jackson ve Feagin'in tanımladığı, Ryan ve arkadaşlarının uyarladığı sınıflama, yaralanmadan 12 ila 24 saat sonra yapılan ölçüme dayanır. Hafif derecede diz 90 dereceden fazla bükülebilir. Orta derecede 45 ile 90 derece arasındadır. Ağır derecede diz 45 dereceyi geçemez.

Ryan'ın West Point askerî akademisinde 117 kadet üzerinde yaptığı çalışmada ortalama aktivite kaybı hafif olgularda 13, orta olgularda 19, ağır olgularda 21 gündü. Bu rakamlar genç erkeklerden ve belirli bir tedavi programından gelir. Dolayısıyla bir çocuk ya da amatör oyuncu için bire bir geçerli değildir. Süre kişiden kişiye değişir.

Ölü bacakta ilk 24 ila 48 saatte nelere dikkat etmek gerekir?

İlk günlerde amaç, kanamanın büyümesini sınırlamak ve komplikasyon işaretlerini erken yakalamaktır. Bu bölümde verilenler genel çerçevedir. Kişiye özel karar hekime aittir.

Kullanılan çerçeveler iki ayrı bakış sunar. Klasik yaklaşım, ilk gün dizi bükülü tutmayı, buz ve sıkıştırma uygulamayı önerir. Kary'nin derlemesi bu yaklaşımı tarif eder ve ilk 24 saat boyunca bacağın bükülü tutulmasını, sıkıştırmayla birlikte buz uygulanmasını anlatır.

Aronen ve arkadaşları 47 deniz harp okulu öğrencisinde, yaralanmadan sonraki ilk 10 dakika içinde dizi 120 derece bükerek 24 saat sabit tuttu. Bu çalışmada ortalama dönüş süresi 3,5 gün çıktı ve ilk 23 hastanın filminde bir olguda kemikleşme ortaya çıktı. Ancak bu bir olgu serisidir, kontrol grubu yoktur ve katılımcılar genç erkeklerdir.

Daha yeni bir çerçeve olan PEACE & LOVE, Dubois ve Esculier'nin editoryalinde eski RICE yaklaşımının yerine önerilmiştir. İlk günlerde korumayı, bacağı yükseltmeyi, iltihap giderici ilaçlardan kaçınmayı, sıkıştırmayı ve eğitimi vurgular. PEACE sözcüğü ilk günler için şunları sıralar: koruma (Protect), yükseltme (Elevate), iltihap giderici yöntemlerden kaçınma (Avoid anti-inflammatories), sıkıştırma (Compress) ve eğitim (Educate). LOVE ise sonraki günleri anlatır: kademeli yük (Load), iyimserlik (Optimism), damar dostu aktivite (Vascularisation) ve egzersiz (Exercise). Çerçeve, gereksiz pasif uygulamalardan kaçınmayı ve ağrının yol göstermesini önerir.

İki çerçeve arasında farklar var. Örneğin klasik yaklaşım buzu önerirken yeni çerçeve iltihap giderici yöntemlere temkinli bakar. Hangisinin uygun olduğuna hekim karar verir, çünkü çocuk, amatör ve profesyonel oyuncunun ihtiyaçları aynı değildir.

Ölü bacaktan sonra rehabilitasyon hangi aşamalardan geçer?

Rehabilitasyonun amacı, dizin hareketini ve kasın kuvvetini güvenli biçimde geri kazanmaktır. Hekim ve fizyoterapist süreci kişiye göre ayarlar. Genel çerçeve ise şöyledir:

1. Koruma aşaması: İlk günlerde yük azaltılır, bacak bükülü ya da yüksekte tutulur ve ağrı kontrol altına alınır.
2. Ağrısız hareket aşaması: Diz bükme açısı, ağrı sınırında ve yavaş artırılır. Aronen'in protokolünde oyuncular günde birkaç kez ağrısız, aktif uyluk germesi ve ağrısız izometrik kuvvet çalışması yaptı.
3. Kuvvet aşaması: Quadriceps, kalça ve gövde kuvveti kademeli artırılır.
4. İşlevsel aşama: Yürüyüş, hafif koşu, sıçrama ve yön değiştirme ağrısız ilerler.
5. Sahaya dönüş aşaması: Önce temassız, sonra temaslı antrenman gelir.

Ryan'ın üç aşamalı programı da erken dönemde dizi bükme egzersizlerini vurguladı. Ancak ağrıyı artıran, agresif germe ve masaj bu çerçevede yer almaz. Her aşamada ağrı geri gelirse bir önceki aşamaya dönmek gerekir.

Bu aşamalar genel bir çerçevedir. Egzersiz seçimi, sıklığı ve süresi kişiye göre planlanır. Burada egzersiz ya da doz önermiyoruz.

Ölü bacakta nelerden kaçınmak gerekir?

Burada sayılan kaçınmaların bir kısmı güçlü deneysel kanıta değil, yaygın klinik temkine dayanır. Yine de çoğu klinisyen şu noktalarda temkinli olmayı söyler:

• Maça ya da antrenmana devam etmek: Ağrıyla oynamak kanamayı artırabilir.
• İlk günlerde derin masaj: Kasın içindeki kanamayı büyütebilir.
• Zorlayıcı germe: Yaralı kası yeniden zorlar.
• Ağrı kesici seçimi: Antrenör ilaç vermez. İlaç kararını hekim verir.
• Üç günden uzun beklemek: Tedaviye başlamayı geciktirmek risk faktörlerinden biridir.

Masaj tabancası gibi cihazları erken dönemde kullanmadan önce hekime danışın. Genel kullanım bilgisi için masaj tabancası yazısına bakabilirsiniz. Soğuk uygulamalar konusunda ise soğuk su terapisi yazısı bilimsel çerçeveyi verir.

Miyozitis ossifikans nedir, kasın içinde neden kemik oluşur?

Miyozitis ossifikans, yaralı kasın içinde kemik benzeri doku gelişmesidir. Bu, uyluk kontüzyonunun en bilinen komplikasyonudur. Kary'nin derlemesi, miyozitis ossifikansı uyluk kontüzyonundan sonra ortaya çıkabilen ve işlevi bozabilen bir komplikasyon olarak tanımlar.

Mekanizmanın ayrıntısı net değildir, ancak kasın içindeki kanamanın ve zedelenen dokunun iyileşme sürecinde yoldan çıkması akla gelir. Sonuçta kas içinde kireçlenme benzeri sert bir kitle oluşabilir. Bu kitle dizin bükülmesini kısıtlar, ağrıyı sürdürür ve sahaya dönüşü uzatır.

Ryan'ın çalışmasında kemikleşme, dizin 120 dereceden az büküldüğü olgularla ilişkiliydi. Bu nedenle diz hareketi beklenen hızda açılmıyorsa ya da iyileşme duraksıyorsa hekim görüşü almak gerekir. Erken fark etmek, tedavi seçeneklerini genişletir ve sahadan uzak kalma süresini kısaltabilir.

Tüm ölü bacaklarda kemikleşme gelişmez. Ryan'ın çalışmasında kadetlerin yüzde 9'unda gelişti. Aronen'in serisinde ise ilk 23 hastanın yalnızca birinde ortaya çıktı. Bu rakamlar çalışmaya, yaralanmanın ağırlığına ve tedavinin zamanlamasına göre değişir.

Kemikleşme riskini hangi etkenler artırır?

Ryan ve arkadaşları, kemikleşmenin beş risk etkeniyle ilişkili olduğunu bildirdi. Bunlar şunlardır:

• Diz hareketinin 120 dereceden az olması.
• Çarpışmanın yoğun olduğu bir spor sırasında yaralanma (çalışmada "football").
• Aynı uyluğa daha önce aldığınız bir yaralanma.
• Tedaviye üç günden uzun süre geç başlamak.
• Aynı dizde sıvı birikmesi.

Bu liste kesin bir kural değildir. Gözlemsel bir çalışmadan gelir. Yine de iki ders çıkarır: Diz hareketinin ağır sınırlanması ve gecikmiş değerlendirme, daha dikkatli izlem gerektirir. Üstelik aynı uyluğa tekrar darbe almak da riski artırabilir. Dizdeki sıvı birikmesi ayrı bir sorundur. Bu konuda dizde su toplanması yazısına göz atın.

Kemikleşmeden şüphelenmek için hangi belirtilere bakmak gerekir?

Kary'nin derlemesine göre, ilk haftalarda beklenen iyileşme yerine belirtiler iki üç hafta sonra kötüleşiyorsa hekimler kemikleşmeden şüphelenir. Özellikle diz bükme açısı azalıyor, şişlik sürüyor ve uyluk sert kalıyorsa hekim değerlendirmesi gerekir.

Dikkat etmeniz gereken işaretler:

• İyileşme yerine ağrının ve sertliğin artması.
• İki üç hafta sonra diz bükme açısının daralması.
• Uyluktaki şişliğin geçmemesi ve sert bir kitle hissi.
• Isınmak ya da hafif yük bile ağrıyı artırması.

Hekim muayenesi ve görüntüleme (ultrason, röntgen ya da MR) kemikleşmeyi gösterebilir. Torres ve arkadaşlarının yedi hastalık küçük ultrason serisi klinik derece ile ultrason bulguları arasında uyumsuzluk olabileceğini bildirdi. Yani yalnızca "dizin kaç derece büküldüğü" sorusu, bazen yaralanmanın boyutunu tam yansıtmaz.

Ölü bacakta görüntüleme ne zaman gerekir?

Hafif bir ölü bacakta görüntüleme çoğu zaman gerekmez. Ancak hekim şu durumlarda ultrason, röntgen ya da manyetik rezonans (MR) isteyebilir: Ağrı beklenenden şiddetliyse, dizin hareketi çok kısıtlıysa, kemik kırığından şüphe varsa veya iyileşme yavaşsa.

Ultrason, kas içindeki kan toplanmasını ve kasın yapısını gösterebilir. Röntgen kırığı ya da kemikleşmeyi gösterir. MR ise kas yırtığı, derin sıvı toplanması ve diğer sorunları ayrıntılı ortaya koyar. Torres ve arkadaşlarının küçük serisine göre koyu (hipoekoik) ultrason bulgusu olan kontüzyonlarda daha yakın izlem gerekebilir. Bu bulgu kemikleşme gibi komplikasyonlardan kaçınmak için önemli olabilir.

Bu bilgilerin hiçbiri kendi başına tanı koydurmaz. Hekim görüntüyü her zaman muayene ve öykü ile birlikte yorumlar.

Ölü bacakta hangi durumlar acil anlamına gelir?

Büyük çoğunlukla ölü bacak güvenli biçimde geçer. Yine de bazı işaretler acil değerlendirme gerektirir. En önemlisi kompartman sendromudur. Bu durumda kasın içindeki baskı o kadar artar ki kan akımı ve sinirler zarar görür.

O'Toole ve arkadaşlarının bildirdiği olguda 17 yaşındaki bir futbolcu, ön uyluğa darbeden bir sonraki sabah, çok şiddetli ağrı ve kısa hareket aralığında ağrıyla başvurdu. Hekimler kompartman sendromu tanısıyla ameliyat etti ve oyuncu dört ayda sahaya döndü. Yazarlar bu komplikasyonun nadir ama yıkıcı olabildiğini vurgular.

Aşağıdaki tablo, işaretleri ve anlamlarını özetler:

Aşağıdaki işaretlerde 112'yi arayın ya da en yakın acile gidin:

• Ağrının aşırı şiddetli olması ve her saat artması.
• Uyluğun gergin, parlak ve çok sert görünmesi.
• Ayakta ya da ayak parmaklarında uyuşma, soğukluk, solukluk.
• Bacağı hiç hareket ettirememek.
• Darbe sonrası baş dönmesi, solukluk, çarpıntı gibi kanama belirtileri.
• Uyluğun belirgin biçim değiştirmesi, kemik kırığı şüphesi.

Başka bir uyarı daha var: Weiss ve arkadaşlarının bildirdiği olguda hekimler, kapalı yumuşak doku sıyrılması olan Morel-Lavallée lezyonunu başlangıçta uyluk kontüzyonuyla karıştırdı ve tedavi gecikti. Dolayısıyla "kontüzyon" etiketi çok geniş şişlik ya da sıvı toplanması varsa tek başına yeterli değildir.

Çocuk ve ergende ölü bacak nasıl farklıdır?

Çocuklarda uyluk ve diz çevresinde büyüme bölgeleri vardır. Bu bölgeler kemiğin uzamasını sağlar ve darbeye duyarlıdır. Çocukta sert bir uyluk ya da diz darbesinden sonra ağrı yalnızca kasta değil, kemikte de olabilir. Büyüme plağı yaralanmaları ilk röntgende görünmeyebilir.

Veli ve antrenör için kurallar:

• Çocuk ağrıdan yük veremiyorsa ya da topallıyorsa oyuna döndürmeyin.
• Sert bir darbeden sonra dizin etrafındaki şişlik, deformite ya da kemik ağrısı varsa hekime götürün.
• Çocuğa "ağrıyı yut" ya da "erkek adam ağlamaz" demeyin.
• Aynı bacağa tekrar darbe riski olan maçlara erken dönmeyin.
• Dönüş kararını aileyle hekim birlikte versin.

Çocuklarda iki ek nokta önem taşır. Birincisi, çocuk ağrıyı çoğu zaman tarif edemez. "Bacağım garip" gibi belirsiz cümleler kurar. Dolayısıyla yetişkinin şişliğe, sertliğe ve yürüyüşe bakması gerekir. İkincisi, çocuk arkadaşları ve antrenörü karşısında "zayıf" görünmek istemez ve ağrıyı saklayabilir. Bu yüzden sakatlığı bildirmenin normal olduğunu açıkça söylemek, ilk günlerde riskli bir erken dönüşü önler.

Çocuk futbolunda güvenli oyun ve ağrı bildirimi kültürü için okulun yaklaşımını sormak yerinde olur. İstanbul'daki futbol okulları arasında seçim yaparken, sağlık planı ve ilk yardım eğitimi gibi konuları da sorabilirsiniz. Sakatlanan çocuğun masraflarına dair sporcu sigortası yazısı da yararlı olur.

Ölü bacakta sahaya dönüş ne zaman mümkündür?

Dönüş ölçüte bağlıdır, takvime değil. Kary'nin derlemesi, kontüzyondan sonra dönüş için şunları arar: ağrının olmaması, kalça düz tutulurken dizin yaklaşık 120 dereceye kadar bükülebilmesi ve işlevsel saha testlerinde tam performans.

Tablo bir uyarı da içerir: Bu çalışmalar genç erkeklerle yapılmıştır. Çocuk, kadın ve amatör oyuncularda süreler farklı olabilir. Ayrıca erken dönüş için tek başına hızlı iyileşme yeterli değildir. Ayrıca Kary, tekrar yaralanmayı azaltmak için uyluk koruyucu kullanımını önerir. Dönüşün psikolojik tarafı için sakatlık sonrası toparlanma yazısı ve yük planı için sakatlık geçmişi olan futbolcuya yük yönetimi yazısı işe yarar.

Ölü bacak tekrar etmesin diye neler yapılabilir?

Darbe yaralanmalarını tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak riski azaltmak ve sonuçları hafifletmek mümkündür.

Şu önlemler yardımcı olabilir:

1. Uyluk koruyucu veya tekmelik gibi uygun ekipman kullanmak. Kary'nin derlemesi nüksü azaltmak için uyluk yastığını önerir.
2. İyileşmeden önce temaslı oyuna dönmemek.
3. Mücadele tekniğini çalışmak, özellikle çocuk ve ergende.
4. Isınmayı ihmal etmemek.
5. Yorgun kasın daha az toparlandığını bilip yorgun oyuncuda mücadele yükünü azaltmak.

Bacak koruyucu ekipman ve destek konusunda genel bir çerçeve için bandaj ve destekçi yazısına bakabilirsiniz. Isınma düzeni için FIFA 11+ programı bir örnektir. Ancak ısınma, darbe yaralanmasını engellemez, yalnızca kasın hazırlığını artırır.

Kurgu bir örnek: on iki yaşındaki oyuncu uyluğuna diz darbesi aldı

Aşağıdaki örnek kurgudur, ancak sahada sık görülen karar noktalarını gösterir. Maçın ikinci yarısında on iki yaşındaki bir orta saha oyuncusu, rakibin dizinin uyluğuna girmesiyle yere çöker. Bir iki dakika sonra ayağa kalkar ve "iyiyim" der. Antrenör oyuncuyu oyuna sokmak ister.

Burada atılacak doğru adımlar şunlardır:

1. Oyuncu ağrısız yürüyebiliyor mu, diz bükülebiliyor mu, kontrol edin.
2. Dizi rahatça bükemiyorsa ya da topallıyorsa oyuncuyu geri sokmayın.
3. Veliye ve varsa sağlık görevlisine haber verin.
4. Akşam ve ertesi sabah uyluğun şişliğini, sertliğini ve ağrıyı yeniden değerlendirin.
5. Ağrı artıyor, uyluk gerginleşiyor ya da çocuk bacağına yük veremiyorsa hekime başvurun.

Bu örnekte iki hata sık yapılır. Birincisi, "iyiyim" cümlesine güvenmektir. Kasın içindeki kanama ilk saatlerde artabilir. İkincisi, ertesi gün çocuğu hafif de olsa maça sokmaktır. Oysa bu, kanamayı artırabilir ve riskli bir erken dönüş anlamına gelebilir.

Kurgudaki oyuncunun ailesi için de bir ders vardır. Akşam eve gelen çocuğun uykusunu, sabah yürüyüşünü ve dizini bükme açısını gözlemleyin. İki bacağı yan yana karşılaştırmak, şişliği anlamanın en basit yoludur. Hekim bu gözlemlerle gidişi daha iyi yorumlar. Bu kurgunun mesajı basittir: Çocuk "iyi" dese bile ilk gün ölçüt ağrısızlık ve diz hareketidir.

Antrenör ve veli ölü bacak sahnesinde ne yapmalı?

Antrenör hekim değildir. Ancak ilk dakikalarda alacağı kararlar iyileşmeyi etkiler.

Sahada şu kısa sırayı izleyin:

1. Oyunu durdurun ve oyuncuyu güvenli biçimde sahadan çıkarın.
2. Ağrıyı, şişliği ve diz hareketini sorun.
3. Dizi ağrısız bükemiyorsa ya da yürüyemiyorsa oyuncuyu geri sokmayın.
4. Bacakta soğukluk, solukluk, uyuşma ve çok şiddetli ağrı gibi işaretleri kontrol edin.
5. Veliye ve sağlık görevlisine haber verin.

Antrenörün kayıt tutması da yararlıdır. Darbenin zamanını, oyuncunun söylediklerini ve gözlenen bulguları kısa bir notla yazın. Hekim bu notla ilk saatlerdeki gidişi daha iyi anlar. Ayrıca aynı oyuncu bir sezonda tekrar tekrar uyluğundan sakatlanıyorsa, bu durumu veliyle ve hekimle paylaşın.

Maç sonrasında oyuncuyu ertesi gün yeniden arayın. Çünkü bazı komplikasyonlar ilk gün değil, ertesi sabah belirgin olur. Veli, çocuğun uyluğunu iki bacakta karşılaştırarak şişlik ve sertliğe bakabilir. Şüphe varsa hekim muayenesi gereksiz değildir.

Ölü bacakta sık yapılan yanlışlar nelerdir?

Bu hatalar iyileşmeyi uzatır ve riski artırır:

• "Ölü bacak geçer, bir şey olmaz" demek: Çoğu geçer, ancak bazı olgular komplikasyon taşır.
• Ağrıyla oynamaya devam etmek: Kanamayı artırabilir.
• İlk günlerde sert masaj yapmak: Kas içindeki kanamayı büyütebilir.
• Zorlayıcı germe ile "açmaya" çalışmak: Yaralı kası zorlar.
• Diz açısını ölçmeden dönmek: Dönüş kararı ölçüte bağlıdır.
• Çocukta kemik yaralanmasını atlamak: Büyüme plağı sorunları röntgende her zaman ortaya çıkmaz.
• Ağrı kesiciyi kendi başına seçmek: İlaç ve doz hekime aittir.
• İyileşmeyi tek bir bulguyla ölçmek: Ağrının azalması tek başına yeterli değildir. Diz hareketi, şişlik ve kuvvet birlikte düzelmelidir.

Bu hataların ortak noktası, yaralanmayı küçümsemektir. Ölü bacak çoğu zaman hafiftir, ama bunu yalnızca zaman ve muayene gösterir.

Ölü bacakta hekime ne zaman başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda hekime başvurun:

• Dizi 90 dereceden fazla bükemiyorsanız.
• Ağrı üç dört gün içinde iyileşme yerine kötüleşiyorsa.
• Uyluktaki sertlik ve şişlik iki üç hafta sonra da sürüyorsa.
• Aynı uyluğa daha önce yaralanma geçirdiyseniz.
• Çocuk topallıyor ya da yük vermek istemiyorsa.

Şu durumlarda acile gidin ya da 112'yi arayın:

• Çok şiddetli, giderek artan ağrı varsa.
• Uyluk çok gergin ve parlaksa.
• Ayakta soğukluk, solukluk ya da uyuşma varsa.
• Bacak biçim değiştirmişse ya da kemik kırığından şüpheleniyorsanız.
• Darbe sonrası baş dönmesi, solukluk veya bayılma olduysa.

Bu yazı tanı koymaz. Şüphe varsa hekime başvurmak her zaman doğrudur.