Süper Lig Yayın Geliri Nasıl Dağıtılır? Kulüplerin Payı Hangi Ölçüyle Belirlenir?

Bu ölçülerin ağırlığı kalıcı değildir. Üstelik Yönetim Kurulu oranları yeni bir kararla değiştirebilir, bir bileşeni kaldırabilir ya da yeni bir ölçü ekleyebilir. Bu yüzden yazıda geçen oranları birer örnek olarak okuyun ve güncel tabloyu TFF'nin son kararından kontrol edin.

Rehber, paranın satış masasından kulüp kasasına uzanan yolunu adım adım izliyor. İlk olarak hakların kime ait olduğunu ve kararı kimin verdiğini anlatıyoruz. Ardından havuzdan düşen payları, her ölçünün mantığını ve alt liglere uzanan desteği ele alıyoruz. Son olarak İngiltere ve İspanya modelleriyle bir karşılaştırma yapıyoruz. Yayın gelirinin kulüp bütçesindeki genel yerini merak ediyorsanız bir Süper Lig kulübünün gelir kalemlerini anlatan yazımız bu rehberi tamamlar.

Yayın hakları kime aittir, TFF neden merkezi satış yapar?

Hukuki çerçeveyi 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun çizer. Kanunun 13. maddesi, Türkiye'deki bütün futbol maçlarının yayınını düzenleme ve programlama yetkisini münhasıran TFF Yönetim Kurulu'na verir. Aynı madde, bu yetkinin özellikle iki işi kapsadığını söyler. İlki yayın haklarının merkezi olarak pazarlanması, ikincisi elde edilen gelirin yetkili organların kararlarıyla kulüplere dağıtılmasıdır.

TFF Statüsü de aynı ilkeyi tekrarlar, hatta bir adım öteye taşır. Statüye göre TFF, kulüpler adına şartname hazırlayabilir, ihale düzenleyebilir ve sözleşme imzalayabilir. Süper Lig ve TFF 1. Lig Yayın Talimatı da bu sözleşmeleri, TFF'nin kulüpler adına ve hesabına yaptığı sözleşmeler olarak tanımlar. Yani satış masasında federasyon oturur, gelirin sahibi ise kulüplerdir. Ayrıca kulüplerin yayın kuruluşlarıyla kendi yaptığı sözleşmeler de TFF'nin gözetim ve onayına tabidir.

Merkezi satışın gerekçesini en açık biçimde bir başka ülkenin yasası anlatır. Nitekim İspanya, 2015'te çıkardığı düzenlemenin gerekçesinde eski sistemi açıkça eleştirir. Gerekçeye göre kulüplerin haklarını tek tek satması, çok sayıda anlaşmaya, eşit olmayan pazarlık gücüne ve bitmeyen hukuki uyuşmazlıklara yol açmıştı. Merkezi pakette ise yayıncı ligin tamamını alır, küçük kulüp de büyük kulüple aynı paketin içinde yer alır. Yayın haklarının maç günü ve saati üzerindeki etkisini Süper Lig maç saatlerinin neden değiştiğini anlatan yazımızda ayrıca ele aldık.

Dağıtım kararını kim verir, Kulüpler Birliği'nin rolü nedir?

Kanun dağıtımı yetkili organların kararlarına bağlar. TFF Statüsü ise yayınla ilgili yetkiyi münhasıran Yönetim Kurulu'na verir. Nitekim TFF'nin dağıtım kriterlerini açıklayan kararları da Yönetim Kurulu kararlarıdır. Yayın talimatı da sözleşme gelirinin, TFF'nin koyacağı usul ve esaslara göre kulüplere ulaşacağını söyler. Dolayısıyla oranları ve bileşenleri belirleyen merci TFF Yönetim Kurulu'dur.

Statü, Yönetim Kurulu'na bu yetkiyi kullanırken bir de yön gösterir. Kurul; Türk futbolunun, kulüplerin ve TFF'nin menfaatlerine öncelik verir. Öte yandan kulüplerin sesi ayrı bir kanaldan gelir. Statüye göre TFF, Süper Lig yayın hakları konusunda Kulüpler Birliği'ne danışır. TFF'nin kararlarında bu yapı, Süper Lig Kulüpler Birliği Vakfı adıyla geçer.

Danışmak, karar vermekle aynı şey değildir. Birlik görüşünü iletir, ama son sözü Yönetim Kurulu söyler. Bu ayrım, dağıtım tartışmalarını izlerken önemlidir. Örneğin bazı kulüplerin bir formülü desteklemesi, o formülün yürürlüğe girdiği anlamına gelmez; belirleyici olan, TFF'nin yayımladığı karardır.

Statü, yayın ihalesinin zamanlamasını da düzenler. Güncel metne göre TFF ihaleyi, yürürlükteki yayın sözleşmesinin bitiminden en erken bir yıl, en geç altı ay önce yapar. Böylece yeni sözleşme dönemi, dağıtım ölçülerinin de yeniden konuşulabileceği doğal bir eşiğe dönüşür.

Yayın gelirinden havuza girmeden önce hangi paylar düşer?

Kulüplere ulaşan para, yayıncının ödediği bedelin tamamı değildir. İlk olarak federasyonun payı düşer. 5894 sayılı Kanun ve TFF Statüsü bu payı açıkça tanımlar. İkisi de kulüplerin yayın sözleşmelerinden elde ettiği gelirin yüzde 10'unu TFF'nin gelirleri arasında sayar. Bununla birlikte Statü, özel ve hazırlık maçlarının yayın sözleşmeleri için ayrı bir oran öngörür.

Uygulamadaki tablo ise sözleşme dönemine göre değişebilir. TFF'nin bağımsız denetimden geçen mali tablolarında, bir yayın sözleşmesi döneminde federasyon payının düşürüldüğü ve aradaki farkın kulüplere “naklen yayın destek ödemesi” olarak döndüğü yazar. Bu nedenle yasal oran ile fiilen federasyonda kalan pay her dönemde aynı olmayabilir.

Ardından ikinci grup kesinti gelir: ortak giderler. TFF'nin mali tablo dipnotları, naklen yayın havuzundan aşağıdaki giderlerin toplamı kadar bir tutarın ayrıldığını gösterir:

• TFF 1. Lig'in yayın, yol ve konaklama giderleri.
• Süper Lig, TFF 1. Lig ve TFF 2. Lig'den bir alt lige düşen takımlara yapılan paraşüt yardımları.
• Video yardımcı hakem (VAR) uygulamasının masrafları.
• Amatör futbol giderleri.
• Profesyonel hakem ücretleri.

Ancak bu kalemlerin tutarı sezondan sezona değişir. Güncel rakamları TFF'nin faaliyet raporundaki bağımsız denetim raporundan izleyebilirsiniz. Kesintilerden sonra kalan bölüm, Süper Lig yayın gelirinin kulüplere bölüşülen asıl havuzunu oluşturur.

Süper Lig yayın geliri dağıtımında hangi bileşenler vardır?

TFF'nin kamuya açık kararları, dağıtım havuzunu dört başlık altında toplar. Bunlar eşit dağıtım, puan performansı, sezon sonu derece ödülü ve şampiyonluk paylarıdır. TFF, 2008'de duyurduğu kriterlerde bu dört kalemi oranlarıyla birlikte saymıştı. Üstelik yıllar sonra aldığı bir kararda da havuzdan söz ederken aynı dört başlığı kullandı.

Tablodaki dört kalemin her dönemde aynı ağırlıkta yer alması gerekmez. Çünkü Yönetim Kurulu bir bileşenin oranını artırabilir, azaltabilir ya da kalemi tümüyle kaldırabilir. Bu nedenle tabloyu bir harita gibi okuyun; güncel oranlar için TFF'nin son kararına bakın.

Eşit pay neden dağıtımın tabanını oluşturur?

Eşit pay, Süper Lig yayın gelirinde ligde oynayan her kulübün aynı tutarı aldığı bölümdür. TFF'nin 2008'de açıkladığı kriterlerde havuzun yüzde 35'ini ligdeki 18 kulüp eşit olarak paylaşıyordu. Ligde yer almak, bu payın tek koşuluydu.

Eşit payın mantığı, ligin ortak bir ürün olmasına dayanır. Bir maçı iki takım oynar ve yayıncı tek bir kulübü değil, ligin tamamını satın alır. Bu nedenle sıralamanın alt kısmındaki kulüp de ürünün değerine katkı verir. Eşit pay, bu katkının karşılığı olarak düşünülebilir.

Bu payın kulüp için pratik bir yararı da vardır: öngörülebilirlik. Örneğin sezon başında bütçe yapan yönetim, puan durumunun nasıl şekilleneceğini bilemez. Ancak ligde kaldığı sürece eşit payın kesin olduğunu bilir. Özellikle sponsorluk ve maç günü geliri sınırlı kulüpler için bu taban, bütçenin en güvenilir dayanağı olabilir.

Avrupa'daki örneklerde de eşit pay büyük yer tutar. Nitekim İngiltere'de yurt içi yayın gelirinin yarısını, İspanya'da ise birinci lige düşen payın yarısını kulüpler eşit olarak paylaşır.

Puan performansı payı nasıl işler?

Puan performansı, sahadaki sonucun doğrudan paraya dönüştüğü kalemdir. Kulübün bu kalemdeki payı, sezon boyunca topladığı puanla birlikte büyür. Üstelik 2008 kriterlerinde havuzun en büyük dilimi, yüzde 45 ile bu kaleme aitti.

TFF'nin bir kararında “bir galibiyet puan performans tutarı” ifadesi geçer. Bu ifade, her galibiyetin havuzda hesaplanabilir bir karşılığı olduğunu gösterir. Ayrıca beraberlik de puan getirdiği için aynı mantıkla daha küçük bir katkı sağlar. Yenilgi ise puan getirmez, dolayısıyla bu kalemde kulübe bir şey kazandırmaz.

Bu yapı, sıralamanın ortasındaki takımlar için de anlam taşır. Hatta ne şampiyonluk ne de küme düşme yarışında olan bir takım için bile son haftalardaki maçlar mali açıdan önemlidir. Çünkü her galibiyet, kulübün Süper Lig yayın gelirine somut bir ekleme yapar. Puanların nasıl toplandığını ve eşitlikte sıralamanın nasıl kurulduğunu Süper Lig puan durumu rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Sezon sonu derece ödülü neyi ödüllendirir?

Derece ödülü, puan toplamından bağımsız olarak ligin bitiş sırasına bakar. 2008 kriterleri, havuzun yüzde 9'unu ligi ilk altı sırada bitiren takımlara sezon sonu ödülü olarak veriyordu. Ödülün sıralamaya göre nasıl kademelendiğini ve kaç takımı kapsadığını güncel TFF kararından kontrol edin.

Puan performansıyla derece ödülü arasındaki fark ince ama önemlidir. Puan performansı her maçı ayrı ayrı ödüllendirir. Derece ödülü ise sezonun sonundaki fotoğrafa bakar ve üst sıralardaki yarışa ek bir anlam katar. Örneğin iki takım sezonu aynı puanla bitirse bile, averajla belirlenen sıra derece ödülünde farklı bir sonuç doğurabilir.

Avrupa'da benzer ödüller daha geniş bir yelpazeye uzanır. Örneğin İngiltere'de lig sırasına bağlı ödeme yalnız üst sıraları değil, ligdeki bütün sıraları kapsar. İspanya'da da sportif sonuç payı yirmi sıranın her birine bir yüzde biçer; birinci yüzde 17, yirminci yüzde 0,25 alır.

Şampiyonluk sayısına dayalı pay neden tartışma konusudur?

TFF'nin kamuya açık kriterlerindeki dördüncü kalem, geçmişteki şampiyonlukları ödüllendirir. 2008 kriterlerinde havuzun yüzde 11'ini Süper Lig şampiyonluğu kazanmış takımlar, şampiyonluk sayılarına göre paylaşıyordu. Yani bu kalem, bugünkü sahadan çok kulübün tarihine bakar.

Kalemi savunanlar, onlarca yılda biriken başarının ligin bugünkü değerine katkı verdiğini öne sürer. Onlara göre geniş kitleyi ve yayın talebini yaratan şey, biraz da bu tarihsel birikimdir. Eleştirenler ise geçmişi ödüllendiren bir payın, henüz şampiyonluk yaşamamış kulüplere kapalı kaldığını söyler. Bu görüşe göre kalem, kulüpler arasındaki farkı her sezon yeniden üretir.

Tartışmanın tek bir doğru cevabı yoktur; mesele, ligin hangi değeri ödüllendirmek istediğine dair bir tercihtir. Yine de yetki Yönetim Kurulu'ndadır. Kurul bu kalemi koruyabilir, oranını değiştirebilir ya da payı başka bir bileşene aktarabilir. Güncel modelde şampiyonluk payının yer alıp almadığını TFF'nin son kararından kontrol etmenizi öneririz.

TFF'nin açıkladığı oranlar ne anlatır?

TFF Yönetim Kurulu, 3 Eylül 2008'deki toplantısında belirlediği kriterleri 2008-2009 sezonundan itibaren uygulamaya koymuştu. Kriterler, Kurul'un 22 Temmuz 2005 tarihli kararındaki ilkelere dayanıyordu. Kriterler bir bütün olarak okunduğunda ilginç bir denge ortaya çıkar:

• Havuzun yüzde 54'ü o sezonun sahasına bağlıydı: yüzde 45 puan performansı, yüzde 9 derece ödülü.
• Yüzde 35'lik eşit pay, ligdeki her kulübe aynı tabanı veriyordu.
• Kalan yüzde 11, geçmiş şampiyonlukları ödüllendiriyordu.

Dolayısıyla paranın yarısından fazlası, o sezon sahada toplanan puana ve varılan sıraya göre el değiştiriyordu. Yine de bu oranların o döneme ait olduğunu unutmamak gerekir. Çünkü Yönetim Kurulu sonraki dönemlerde oranları yeniden belirleyebilir. Güncel dağılım için TFF'nin Duyuru ve Kararlar bölümündeki son karara bakın.

Olağanüstü bir durumda dağıtım değişebilir mi?

Evet, Yönetim Kurulu gerekli gördüğünde hak edişleri yeniden hesaplayabilir. Bunun kamuya açık bir örneği, 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra alınan bir karardır. Kurul, depremden etkilenen bölgedeki bazı kulüplerin ligden çekilme talebini kabul ettiği toplantıda yayın havuzunu da ele aldı.

Kurul o kararda eşit dağıtım, şampiyonluk, puan performansı ve sezon sonu derece ödülü paylarını olduğu gibi korudu. Buna karşılık sezona devam eden kulüplerin hak edişlerini, ligden çekilen kulüplere de pay düşecek biçimde yeniden düzenledi. Ayrıca havuzdan, deprem bölgesine yönelik bir konteyner projesine kaynak ayırdı.

Bu örnek iki şeyi gösterir. Birincisi, dağıtım ölçüleri bir sözleşme dönemi içinde bile yeniden düzenlemeye açıktır. İkincisi, kulübün sezon sonunda eline geçen tutar yalnız formüle değil, Kurul'un o sezon aldığı ek kararlara da bağlıdır.

İzlenme oranı ya da taraftar sayısı Süper Lig yayın gelirini etkiler mi?

TFF'nin kamuya açık kriterlerinde izlenme oranına ya da taraftar sayısına dayanan ayrı bir pay yer almaz. Öte yandan şampiyonluk payı tarihsel bir ölçüdür; bugünkü izleyici sayısını değil, geçmişteki kupaları sayar. Bu yüzden Süper Lig yayın geliri dağıtımında kulübün izlenme gücü, kamuya açık kriterlerde ayrı bir kalem oluşturmaz.

Avrupa'da ise bu ölçüyü açıkça kullanan modeller vardır. İngiltere'de yurt içi yayın gelirinin dörtte biri, bir kulübün maçlarının ülkede ne sıklıkla yayınlandığına göre kulüplere geçer. Bu ödemenin adı “facility fee”, yani tesis ücretidir. Yayıncı genellikle ilgi gören maçları seçer; böylece sık yayınlanan kulübün payı büyür.

İspanya'da aynı fikir “sosyal yerleşiklik” adıyla yasaya girer. Birinci lig payının dörtte birini bu ölçü belirler. Bunun üçte biri son beş sezonun ortalama abone ve gişe gelirine, üçte ikisi ise kulübün yayın gelirinin oluşmasına yaptığı katkıya bağlıdır. Yasa, tek bir kulübün bu kalemden alabileceği payı yüzde 20 ile sınırlar. Taraftar sayısını ölçmek de kolay değildir; yöntemlerin sınırlarını taraftar sayısının nasıl ölçüldüğünü anlatan yazımızda bulabilirsiniz.

Küme düşen kulübe Süper Lig yayın gelirinden pay kalır mı?

Küme düşen kulüp, bir sonraki sezon Süper Lig dağıtımının dışında kalır. Yine de geçiş tamamen sert değildir. TFF'nin mali tablolarına göre federasyon, Süper Lig'den bir alt lige düşen takımlara paraşüt yardımı öder. Bu gider, naklen yayın havuzundan ayrılan tutarın kapsamındadır.

Uygulama yalnız en üst ligle sınırlı da değildir. Mali tablolardaki paraşüt kalemi, Süper Lig ile birlikte TFF 1. Lig ve TFF 2. Lig'den düşen takımları da kapsar. Ancak yardımın tutarı ve süresi TFF kararlarına bağlıdır. İngiltere'de en üst lig de kendi paraşüt ödemesini, düşen kulübün mali yapısını yeniden ayarlamasına yardım eden bir güvence olarak tanımlar.

İspanya bu desteği yasayla güvenceye alır. Kulüpler, ortak satış gelirinin yüzde 2,5'ini küme düşenler için bir dengeleme fonuna aktarır. Fonun yüzde 90'ı birinci ligden, yüzde 10'u ikinci ligden düşen takımlara gider. Düşmenin hangi sıralamayla gerçekleştiğini Süper Lig'de küme düşme kuralları yazısında anlattık.

TFF 1. Lig ve alt ligler yayın havuzundan nasıl destek görür?

TFF 1. Lig'in yayın hakları, TFF'nin ihale açıklamalarında Süper Lig'le birlikte aynı süreçte yer alır. Mali tablo dipnotları da TFF 1. Lig'in yayın, yol ve konaklama giderlerinin, havuzdan ayrılan tutarın içinde olduğunu gösterir.

Ayrıca alt liglere giden destek yalnız yayın kaleminden oluşmaz. TFF'nin gider tablosunda TFF 1., 2. ve 3. Lig takımlarının yol ve konaklama giderleri ayrı bir kalem olarak yer alır. Bu destek, deplasman yolculuklarının uzun olduğu geniş bir coğrafyada alt lig kulüplerinin bütçesini rahatlatabilir.

Bu arada lig isim hakkı, yayın gelirinden ayrı bir kalemdir. TFF Statüsü, liglerin isim haklarından elde edilen gelirin paylaşım esaslarını belirleme yetkisini Yönetim Kurulu'na verir. Aynı hüküm, her ligden elde edilen isim hakkının belli bir oranının daha alt liglerdeki kulüplere aktarılmasını zorunlu tutar. Yükselme mantığını ve ligin işleyişini TFF 1. Lig rehberimizde bulabilirsiniz.

Amatör futbol ve hakemlik yayın gelirinden pay alır mı?

Dolaylı olarak evet. TFF'nin mali tablo dipnotlarına göre havuzdan ayrılan tutar; amatör futbol giderlerini, profesyonel hakem ücretlerini ve VAR masraflarını da içeren giderlerin toplamı kadardır. Bu sayede yayın geliri, profesyonel ligin sınırlarını aşan bir finansman kaynağına dönüşür.

İspanya bu ilişkiyi de yasaya yazar. Kulüpler, ortak satış gelirinin yüzde 2'sini İspanya Futbol Federasyonu'na amatör futbol ve federasyon altyapısı için dayanışma katkısı olarak aktarır. Bu katkının yarısı, lisans sayısına göre bölge federasyonlarına gider. Kalan yarısını federasyon milli takımlar, amatör futbol ve kendi altyapısı için kullanır.

Türkiye'deki amatör lig basamaklarını merak ediyorsanız amatör lig yapısını anlatan yazımıza göz atabilirsiniz.

Avrupa liglerinde yayın gelirini paylaşmanın ortak ilkeleri nelerdir?

Avrupa'nın önde gelen liglerinde merkezi satış artık yerleşik bir modeldir. İspanya düzenlemesinin gerekçesi de büyük profesyonel liglere sahip Avrupa ülkelerinde ortak satışın giderek yaygınlaştığını, İspanya'nın ise o güne dek kulüp bazlı satışla çalıştığını anlatır.

Bu yazıda ele aldığımız iki Avrupa modeli ve Türkiye'nin kamuya açık kriterleri benzer yapı taşları kullanır. Üçünde de eşit bir taban ve sportif başarıya bağlı bir dilim yer alır. Avrupa'daki iki örnek buna izleyici ilgisini ölçen bir pay ve en çok ile en az alan kulüp arasındaki farka bir tavan ekler. Aşağıdaki tablo farkları yan yana gösterir.

Tablodaki oranlar ilgili kuralların güncel metinlerine dayanır; her lig kuralını kendi takvimine göre değiştirebilir. Kapalı lig tartışmalarında gelir paylaşımının nasıl bir rol oynadığını kapalı lig modeli yazımızda bulabilirsiniz.

İngiltere'nin modeli Süper Lig'den nasıl ayrılır?

İngiltere'de en üst ligin merkezi gelirlerini üç ayrı havuz oluşturur. İlki yurt içi yayın geliridir. Bu gelirin yüzde 50'sini kulüpler eşit paylaşır. Yüzde 25'i maçların ülkede ne sıklıkla yayınlandığına, kalan yüzde 25'i ise lig sırasına göre kulüplere geçer. İkinci havuz olan merkezi ticari geliri kulüpler eşit olarak paylaşır.

Üçüncü havuz uluslararası yayın geliridir ve en dikkat çekici ayrıntı buradadır. Lig bu geliri uzun süre kulüpler arasında eşit paylaştırdı. Kulüpler daha sonra yeni bir formülde anlaştı. Buna göre mevcut düzey eşit dağılmaya devam ediyor, bu düzeyin üzerindeki artışı ise kulüpler lig sırasına göre paylaşıyor. Ayrıca formül, en çok alan kulübün payının en az alanın 1,8 katını geçmemesini şart koşuyor.

Dayanışma tarafında da yapı farklıdır. En üst lig, alt ligleri yöneten ayrı lig kurumuna her sezon dayanışma ödemesi ve yalnız altyapıya ayrılmış gençlik gelişim hibeleri aktarır. Küme düşen kulüplere ise birkaç sezona yayılan ve giderek azalan paraşüt ödemeleri yapar. Buna karşılık Türkiye'de benzer işlevleri, TFF'nin havuzdan ayırdığı tutar ve federasyon bütçesi karşılar.

İspanya yayın gelirinin dağıtımını yasayla nasıl güvenceye alır?

İspanya'da çerçeveyi 5/2015 sayılı Kraliyet Kanun Hükmünde Kararnamesi (Real Decreto-ley) çizer. Kararname, yayın haklarının sahibi olarak kulüpleri gösterir. Resmî bir lige katılmak ise ortak satış yetkisini lig kurumuna devretmek anlamına gelir. Kararname gelirin yüzde 90'ını birinci lige, yüzde 10'unu ikinci lige ayırır.

Birinci lig payının yarısını kulüpler eşit paylaşır. Kalan yarının yarısı sportif sonuçlara, diğer yarısı sosyal yerleşikliğe gider. Sportif sonuçta son beş sezon hesaba girer: son sezonun ağırlığı yüzde 35, bir öncekinin yüzde 20, daha önceki üç sezonun her birinin yüzde 15'tir. Böylece tek bir kötü sezon, kulübün payını bir anda çökertmez.

Kararname uçurumu da sınırlar. Dağıtım sonunda en çok alan kulüp, en az alanın 4,5 katından fazlasını alamaz; toplam gelir büyüdükçe bu sınır kademeli olarak 3,5 kata iner. Dağıtım ölçütlerini ise her yeni satış sözleşmesinden sonra lig organlarının üçte iki nitelikli çoğunlukla onaylaması gerekir. Kulüplerin ortak satış gelirinden ayırması gereken katkılar da yasada yazılıdır:

• Küme düşen kulüpler için dengeleme fonu: yüzde 2,5.
• Ligin yurt içinde ve dışında tanıtımı: yüzde 1.
• Amatör futbol ve federasyon altyapısı için dayanışma katkısı: yüzde 2.
• Üst düzey sporcuların sosyal güvenlik maliyetlerine destek: yüzde 1'e kadar.
• Başta kadın futbolu olmak üzere belirli alanlara destek: yüzde 0,5'e kadar.
• Federe, olimpik ve paralimpik sporun tanıtımı ile İspanyol sporunun uluslararasılaşması: yüzde 1,5.

Eşit dağıtım ligdeki rekabeti dengeler mi?

Eşit pay, ligin alt sıralarındaki kulübe güvenceli bir taban sağlar. Ancak sahadaki dengeyi tek başına belirlemez, çünkü Süper Lig yayın geliri kulübün gelir kalemlerinden yalnız biridir. Sponsorluk, maç günü geliri ve Avrupa kupaları kulüpler arasında çok farklı büyüklüklere ulaşabilir.

Performansa bağlı paylar ise iki yönlü çalışır. Bir yandan sahadaki başarıyı ödüllendirir ve her maçı anlamlı kılar. Öte yandan başarılı kulübü daha da güçlendirerek aradaki farkı açabilir. Bu nedenle fark sınırı koyan modeller, bu ikinci etkiyi frenlemeye çalışır.

Harcama kuralları da denklemin parçasıdır. Gelir dağıtımı ne kadar dengeli olursa olsun, harcamayı denetlemeyen bir lig yine dengesizleşebilir. Bu ilişkiyi maaş tavanı ve finansal fair play kuralları yazısında ayrıntılı ele aldık. Hangi karışımın daha adil olduğu sorusunun tek bir cevabı yoktur; her model, başarıyı ödüllendirmek ile ligin bütününü korumak arasında kendi dengesini arar.

Süper Lig yayın geliri kulübün bütçe planını nasıl etkiler?

7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu, yayın gelirlerini kulüplerin yararlanabileceği gelir kaynakları arasında sayar. Aynı Kanun kulüplerden denk bütçe kurmalarını ve giderlerini gelirleri oranında gerçekleştirmelerini ister. Kulüpler ayrıca federasyonun talimatlarla belirlediği bütçe ve harcama ilkelerine uymak zorundadır.

Yayın gelirinin yapısı bu planlamayı doğrudan etkiler. Eşit pay, ligde kalındığı sürece sezon başında büyük ölçüde bellidir. Puan performansı ve derece ödülü ise ancak sezon ilerledikçe netleşir. Bu yüzden temkinli bir bütçe, kesinleşmemiş performans payını garanti gelir gibi yazmaz.

Halka açık kulüp şirketleri mali tablolarını düzenli olarak kamuya açıklar ve bu tablolar yayın gelirinin bütçedeki ağırlığını izlemeyi kolaylaştırır. Bu yapının işleyişini futbol kulüplerinde şirketleşme yazımızda anlattık.

Dağıtım kararına itiraz edilebilir mi?

TFF içindeki hukuk yolu Tahkim Kurulu'na çıkar. 5894 sayılı Kanun, TFF talimatlarına, düzenlemelerine ve bunlara ilişkin uygulamalara karşı itirazın yalnızca Tahkim Kurulu nezdinde yapılabileceğini söyler. TFF Statüsü de Kurul'un, Yönetim Kurulu'nun kulüpler hakkındaki kararlarını ve çıkardığı talimatları inceleyeceğini belirtir.

Statünün güncel metnine göre başvuru süresi, kararın tebliğinden ya da talimatın yayımından itibaren yedi gündür. Kurul'un vereceği karar kesin ve nihaidir. Süre kısa olduğu için bu yolu düşünen bir kulübün, spor hukuku alanında uzman bir hukukçuyla vakit kaybetmeden çalışması gerekir. Bu bölüm genel bilgi verir, hukuki tavsiye yerine geçmez.

Kurulun yapısını ve başvuru usulünü TFF Tahkim Kurulu rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Taraftar ve veli dağıtım haberlerini nasıl okumalı?

Süper Lig yayın geliri haberleri çoğu zaman büyük rakamlar ve keskin yorumlarla gelir. Sağlıklı bir okuma için şu adımlar işe yarar:

1. Kaynağı sorun: Oran bir TFF kararına mı, yoksa bir yorumcunun tahminine mi dayanıyor?
2. Dönemi sorun: Oran hangi sözleşme dönemine ve hangi karara ait?
3. Tabanı sorun: Yüzde, yayıncının ödediği bedelin tamamına mı, kesintilerden sonra kalan havuza mı ait?
4. Bileşeni sorun: Rakam eşit payı mı, performans payını mı, yoksa toplam hak edişi mi anlatıyor?
5. Resmî metni açın: TFF'nin Duyuru ve Kararlar bölümü ile faaliyet raporu son sözü söyler.

Lisanslı yayının önemini de hatırlatalım. Çünkü yayın haklarının değeri, izleyicinin lisanslı kanalları tercih etmesiyle de ilgilidir. Korsan izlemenin hukuki sonuçlarını korsan maç yayını yazısında anlattık.

Veliler için bir not daha ekleyelim. Süper Lig'in gelir tartışmaları, mahallenizdeki futbol okulunun kalitesini ya da ücretini belirlemez. Çocuğunuz için okul ararken antrenör belgelerine, güvenlik koşullarına ve sözleşme şartlarına bakın. Örneğin İstanbul futbol okulları sayfasından seçenekleri karşılaştırabilirsiniz.

Kaynaklar

• 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun, madde 8, 10, 13 ve 18 (Mevzuat Bilgi Sistemi). Kanun metni
• Türkiye Futbol Federasyonu Statüsü, madde 35, 62, 66 ve 74. TFF Statüsü
• TFF, “TFF Yönetim Kurulu yayın gelirlerinin dağıtım kriterlerini belirledi”, 3 Eylül 2008. TFF duyurusu
• TFF Faaliyet Raporu 2023-2024, bağımsız denetim raporu ve mali tablo dipnotları (gelirler ve giderler). Faaliyet raporu
• İspanya, Real Decreto-ley 5/2015, de 30 de abril, madde 2, 5 ve 6, konsolide metin (Boletín Oficial del Estado). Kararname metni
• Premier League, “About: Finance”, merkezi gelirlerin dağıtımı ve dayanışma ödemeleri. Lig açıklaması