Ter Testi Nedir? Futbolcunun Su ve Tuz Kaybı Nasıl Ölçülür?

İnsanlar arasındaki ter farkı çok büyüktür. Aynı takımda, aynı antrenmanda iki oyuncu iki katı farklı miktarda ter kaybedebilir. Bu yüzden "herkes saatte şu kadar içsin" türünden genel kurallar çoğu zaman yanlış kalır. Ter testi, genel tavsiyeyi kişiye özgü bir sayıya çevirir.

Bu yazıda testin nasıl yapıldığını, nelere dikkat edeceğinizi ve sonucu nasıl kullanacağınızı anlatıyoruz. Aşırı su içmenin riskini ve çocuk futbolcular için güvenlik ilkelerini de açıkça belirtiyoruz. Çünkü "ne kadar çok içersen o kadar iyi" inancı, sandığınızdan çok daha tehlikeli olabilir.

Spordaki ter testi ile kistik fibrozis ter testi aynı şey mi?

Hayır, ikisi tamamen farklı testlerdir. Türkçede "ter testi" ifadesi iki anlamda geçer. Birincisi, bu yazıdaki spor ter testidir: sporcunun ne kadar ter attığını ve terde ne kadar tuz kaybettiğini ölçer. İkincisi, hastanede yapılan ve kistik fibrozis şüphesinde kullanılan tıbbi ter testidir.

İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS), tıbbi ter testinin terdeki tuz düzeyini kontrol ettiğini belirtir. Kistik fibrozisli kişilerin terinde genellikle yüksek tuz düzeyi bulunur. Bebeklerde yenidoğan kan testi şüphe uyandırırsa ter testi yapılır. Daha büyük çocuk ve yetişkinlerde ise kan testinin ardından ter testi gelir.

Bu iki test birbirinin yerine geçmez. Spor ter testi tanı koymaz ve bir hastalığı dışlamaz. Çocuğunuzda sık akciğer enfeksiyonu, kilo alamama ya da aşırı tuzlu ter gibi yakınmalar varsa, bir hekime başvurun. Hekim, hangi testin gerektiğine karar verir.

Futbolcu için ter oranını bilmek neden önemli?

Ter, vücudun soğuma mekanizmasıdır. Terleyen oyuncu hem ısısını düşürür hem de sıvı kaybeder. Kayıp yüksekse performans düşer ve ısı hastalığı riski artar. Çok az ter kaybeden oyuncu için ise fazla içmek gereksiz hatta zararlıdır.

Shirreffs ve arkadaşları 26 profesyonel erkek futbolcuyu 32 °C'lik bir antrenmanda izledi (PMID 15726482). 90 dakikalık seansta ortalama ter hacmi yaklaşık 2193 mL idi. Oyuncular arasındaki aralık 1672 ile 3138 mL arasındaydı. Yani en çok terleyen oyuncu, en az terleyenden neredeyse iki kat fazla sıvı kaybetti.

Daha da önemlisi, oyuncular kaybettikleri sıvının ancak yaklaşık %45'ini geri koydu. Bu oran bazı oyuncularda %9, bazılarında %73 idi. Dolayısıyla futbolcular çoğu zaman ne kadar kaybettiklerini bilmiyor ve buna göre içmiyor. Aynı seansta oyuncuların vücut ağırlığı ortalama 1,23 kg azaldı (aralık 0,50 ile 2,55 kg), yani ortalama %1,6 su eksikliği oluştu. Fakat bu ortalamanın arkasında, çok daha ciddi kayıp yaşayan oyuncular da vardı. Ter testi bu körlüğü giderir. Hidrasyonun genel çerçevesi için futbolcular için hidrasyon rehberimize bakabilirsiniz.

Ter oranını vücut ağırlığıyla nasıl ölçersiniz?

Baker'ın yöntem derlemesine göre tüm vücut ter oranını ölçmenin en basit ve en doğru yolu, egzersiz boyunca vücut ağırlığındaki değişime bakmaktır (PMID 28332116). Ekipman gerektirmez. Bir banyo tartısı, bir su şişesi ve bir kronometre yeter.

Adımlar şöyle.

1. Antrenmandan önce idrarınızı yapın. Sonra çıplak ya da en az giyisiyle, kuru vücutla tartılın ve ağırlığı yazın.
2. Kendi su şişenizi ağırlığıyla birlikte tartın ya da hacmini bilin. Egzersiz boyunca yalnız bu şişeden için.
3. Antrenman sırasında idrar yapmayın ve su sıçratmayın. Yapmanız gerekirse miktarı kaydedin.
4. Antrenman bitince teri havluyla silin, ıslak giysileri çıkarın ve yeniden tartılın.
5. Şişede kalan sıvıyı çıkararak içtiğiniz miktarı hesaplayın.
6. Ter kaybınızı bulmak için önceki ağırlıktan sonraki ağırlığı çıkarın ve içtiğiniz sıvıyı ekleyin. İdrar yaptıysanız miktarını toplamdan çıkarın.

Ter kabaca suya yakın yoğunlukta olduğu için 1 kilogram yaklaşık 1 litre eder. Süreyi saate bölerek saatlik ter oranını elde edersiniz.

Ter oranı hesabı gerçek bir örnekte nasıl çalışır?

Rakamlarla bakalım. Bir oyuncu antrenmandan önce 70,0 kg çıkıyor. 90 dakikalık antrenman sonrası havluyla kurulanıp 68,8 kg tartılıyor. Antrenmanda 0,6 litre su içti ve idrar yapmadı. Örnek varsayımsaldır, yalnızca hesabı gösterir.

Bu oyuncu 1,8 litre ter kaybetti ama yalnızca 0,6 litre içti. Net ağırlık kaybı %1,7'dir. Amerikan Spor Hekimliği Koleji (ACSM), egzersiz sırasında su eksikliği nedeniyle vücut ağırlığının %2'sinden fazlasını kaybetmemeyi hedefler (PMID 17277604). Bu oyuncu sınıra yakın.

Ölçüm hatalarına nasıl dikkat edersiniz?

Basit görünen bu yöntem, birkaç sinsi hatayla bozulabilir. Baker, ter dışı kaynaklardan gelen ağırlık değişimini ve giysilerde kalan teri başlıca sorunlar olarak sıralıyor. Soluk verdiğinizde su buharı kaybedersiniz ve bu da ağırlığa yansır. Islak forma ise teri tutar ve terin bir kısmını sayılmaz hale getirir.

Pratik önlemler basit. Her iki tartıyı aynı tartıda, aynı kıyafetle ve ıslak giysiler çıkarılarak yapın. Egzersiz sırasında içilen sıvıyı dikkatle ölçün. Başka bir yerde yaptığınız tuvalet ziyaretini mutlaka yazın. Hava ve efor koşullarını not edin, çünkü sonuç yalnızca o koşul için geçerlidir.

Tek bir ölçümü genel kural yapmayın. Aynı oyuncu sıcak ve nemli bir günde çok daha fazla terler. Mümkünse farklı koşullarda birkaç ölçüm alın ve ortalamayı mutlak gerçek gibi okumayın. Küçük farklara, örneğin 100 mL'ye, fazla anlam yüklemeyin.

Tartının kendisi de bir hata kaynağıdır. Ucuz bir tartı yüz gramlık hassasiyet vermeyebilir. Bu yüzden her ölçümde aynı tartıyı, aynı zemin üzerinde kullanın. Tartıyı sert ve düz bir yüzeye koyun. Ayrıca oyuncunun ağırlığı gün içinde yemek, tuvalet ve su içme nedeniyle değişir. Bu etkilerin hepsini sabit tutmak mümkün değildir, o yüzden küçük farkları gürültü sayın.

Ter oranı sporcular arasında ne kadar değişir?

Baker ve arkadaşları 506 sporcunun (367 yetişkin, 139 genç) verisini topladı (PMID 26070030). Sporcular futbol dahil takım sporlarından ve dayanıklılık spor dallarından geliyordu. Ortalama saatlik ter oranı yaklaşık 1,21 litre oldu. Aralık ise 0,26 ile 5,73 litre arasında uzanıyordu.

Genç sporcuların da bu verinin içinde olduğunu hatırlayın. Baker ve arkadaşlarının örnekleminde 139 genç vardı, ancak çocuklar için ayrı bir norm tablosu yoktur. Büyüme ve olgunlaşma ter yanıtını etkileyebilir. Bu nedenle bir yetişkinin sayısını çocuğa uygulamayın.

Bu tablodan çıkan ders açık: Ortalama bir değer sizin oyuncunuz için bir şey söylemez. Terin sodyum içeriği de kişiler arasında birkaç kat farklı olabilir. Dolayısıyla ne kendi tecrübenizi başkasına, ne başkasının sonucunu kendinize uygulayın.

Ter testini ne zaman ve ne sıklıkla yapmalısınız?

Tek bir test, tek bir koşulu anlatır. Bu yüzden ölçümü en az iki farklı durumda yapmak mantıklıdır: sıcak ve nemli bir gün ile serin bir gün. Böylece oyuncunun ter oranının hava koşullarıyla nasıl değiştiğini görürsünüz. Baker'ın derlemesi, çevre koşulları ve egzersiz şiddetinin ter oranını belirgin biçimde etkilediğini vurguluyor.

Sezon başında bir temel ölçüm almak yararlıdır. Sonra özellikle hava ısındığında ya da yeni bir turnuva öncesinde tekrarlayabilirsiniz. Her antrenmanda tartı yapmaya gerek yok. Sık ve gereksiz ölçüm, oyuncuyu sayıya takıntılı hale getirebilir.

Maç günü ölçümü ayrı bir konudur. Maç temposu antrenmandan farklı olabilir. Oyuncu oyundan çıkıp girebilir, devre arasında soğuyabilir. Eğer maçta tartı mümkün değilse, antrenmanda benzer yoğunluklu bir seans seçip onu temel alın. Çocuklarda ise bu ölçümleri seyrek tutun ve yalnızca gerçekten gerektiğinde yapın.

Terdeki tuz kaybı nasıl ölçülür?

Terin tuz içeriği, sodyum derişimiyle (mmol/L) ifade edilir. Ölçüm iki yolla yapılır. Birincisi, tüm vücudu yıkayarak ter elektrolitlerini toplamaktır ve bu yöntem laboratuvar gerektirir. İkincisi, vücudun belirli bir bölgesine emici bir yama yapıştırıp terin sodyumunu çözümlemektir.

Baker ve arkadaşları iki yöntemi karşılaştırdı (PMID 19541738). Beş bölgeden alınan yama ölçümü, tüm vücut yıkama değerinden anlamlı biçimde yüksek çıktı (59 mEq/L'ye karşılık 41 mEq/L). Yani basit yama, tuz kaybını olduğundan fazla gösterdi. Araştırmacılar bu farkı düzeltmek için regresyon denklemleri geliştirdi ve sodyum için en iyi tahminin uyluk yamasından geldiğini buldu.

Derlemede ise Baker, sodyum ölçümünün yöntem farklarına çok duyarlı olduğunu vurguluyor. Toplama sistemi, süre, cilt temizliği, örnek saklama ve analiz tekniği sonucu değiştiriyor. Standart olmayan saha uygulamaları tutarsız sonuç verebilir. Bu nedenle terdeki sodyum testini ancak deneyimli bir ekip yapmalı ve sonucu tek başına kesin saymamalı.

Tuz kaybı yüksekse ne yapmalısınız?

Tuz kaybı yüksek çıkan bir oyuncu için ilk refleks, "tuz tableti" ya da bir takviye almaktır. Ancak bu yazı takviye ya da miktar önermez. Çünkü sodyum ihtiyacı yalnızca terdeki kayıpla belirlenmez. Beslenme, hastalık, ilaç ve tansiyon gibi birçok etken devreye girer.

Doğru yol, sonucu bir hekim ya da spor diyetisyeniyle konuşmaktır. Özellikle yüksek tansiyonu, böbrek ya da kalp sorunu olan kişiler tuz konusunda kendi başlarına karar vermemeli. Çocuklarda ise tuz ya da elektrolit takviyesi önerilmez.

Kramp konusunda da bir efsane var. Muz yemek ya da tuz tableti almak krampı önlediğine dair kanıt yok. Kramp için dehidrasyon ve elektrolit hipotezi zayıf, sinir-kas yorgunluğu hipotezi ise daha çok destek görüyor. Konunun ayrıntıları için futbolda kas krampı yazımıza göz atın.

Ter testinden bir sıvı planı nasıl çıkar?

ACSM'nin duruş bildirisi, bireysel ter oranının vücut ağırlığı değişiminden tahmin edilebileceğini ve sıvı değişimini kişiye göre ayarlamayı önerir (PMID 17277604). Hedef, egzersize iyi hidrate başlamak, egzersiz sırasında %2'yi aşan su eksikliğinden ve aşırı elektrolit değişiminden kaçınmak ve sonrasında kaybı yerine koymaktır.

Amerikan Atletik Antrenörler Derneği'nin (NATA) bildirisi de aynı yöne işaret ediyor (PMID 28985128). Hem yetersiz sıvıyı hem aşırı sıvıyı risk olarak görüyor ve sporcu için ter oranını ölçmeyi öneriyor. Yani amaç, mümkün olduğunca çok içmek değil, doğru miktarda içmektir.

Plan kurarken sonucu sade bir cümleye çevirin. Örneğin "bu oyuncu sıcak havada saatte yaklaşık 1,2 litre terliyor ve genelde bunun yarısını yerine koyuyor" gibi. Sonra susama hissini, maç aralarını ve soğutma olanaklarını planlayın. Detaylı bir doz yazmak yerine, bir uzmana danışarak oyuncuya özel plan oluşturun.

Ter testinin sonucunu maç günü planına nasıl çevirirsiniz?

Sonuç elinizde, şimdi onu bir plana dönüştürmek gerekir. Plan, sayının yanına birkaç basit karar eklemekle başlar. Aşağıdaki tablo bu çevirinin mantığını gösterir. Miktarlar vermiyoruz, çünkü bireysel plan bir uzmanla kurulmalı.

Bu tablodaki en önemli satır sonuncusudur. Plan ne kadar iyi olursa olsun, oyuncunun o anki hâli her şeyin üstündedir. Yorgunluk, baş ağrısı ya da mide bulantısı varsa planı değil oyuncuyu dinleyin. Soğutma yöntemlerini aşağıdaki sıcak hava bölümünde ele alıyoruz.

Aşırı su içmek neden tehlikeli olabilir?

Ter testinin önemli bir amacı da fazla içmeyi önlemektir. Egzersizle ilişkili hiponatremi, kandaki sodyumun tehlikeli biçimde düşmesidir. Üçüncü Uluslararası Egzersizle İlişkili Hiponatremi Uzlaşı Konferansı, belirtili ve ölümcül vakaların temel nedeninin kaybedilen ter ve idrardan fazla sıvı içmek olduğunu bildirdi (Hew-Butler ve arkadaşları, PMID 26102445).

Uzlaşı bildirisine göre susama hissi, aşırı su kaybını önlemek için çoğu zaman yeterli bir rehberdir. Susamaya göre içmek, hem aşırı içmeyi hem de ağır dehidrasyonu sınırlayan bir stratejidir. Daha önce, susamadan içmeyi öneren öğütler yüksek ter oranlı durumlar için yazılmıştı ve yanlış genelleştirilmişti.

Belirtiler baş ağrısı, bulantı, kusma, şişkinlik, kafa karışıklığı ve ağır vakalarda nöbet ya da bilinç kaybı olabilir. Bu belirtiler varsa hemen yardım isteyin. Ağır vakalar acildir. Bu risk özellikle uzun süreli, düşük terli etkinliklerde ve zorla içirilen sporcularda yükselir. Uzlaşı bildirisi; en önemli etkenin fazla içmek olduğunu, ek etkenler olarak da yaklaşık dört saati aşan egzersizi, egzersiz sırasında kilo almayı ve deneyimsizliği saydı. İşte ter testi burada pratik bir güvenlik sinyali verir: antrenman sonunda ağırlığınız başlangıçtakinden fazlaysa, terinizden daha çok içmişsiniz demektir. Bu durumda içme miktarını azaltın ve susamaya göre içmeye dönün.

Sıcak havada ter testi nasıl değişir?

Ter oranı sabit bir sayı değildir. Baker, ter oranını ve sodyum derişimini etkileyen birçok etkeni sıralıyor: egzersiz şiddeti, çevre koşulları, ısıya uyum, aerobik kapasite, vücut ölçüsü ve bileşimi, koruyucu ekipman, cinsiyet, olgunlaşma, yaş, beslenme ve hidrasyon durumu. Bu liste, tek bir ölçümün neden sınırlı olduğunu gösterir.

Pratikte sıcak ve nemli günlerde ter oranı artar. Isıya alışmış oyuncu ise daha erken ve daha çok terleyebilir. Serin günlerde oran düşer ama sıfıra inmez. Dolayısıyla yazın ölçülen değeri kışa taşımayın.

Isıyla baş etmenin başka yolları da var. Gölgede dinlenme, hafif giyim, mola ve soğutma işe yarar. Bu stratejileri sıcak havada futbol performansı yazımızda bulabilirsiniz. Sauna ile ısı uyumunu merak ediyorsanız sauna ve ısı adaptasyonu yazımıza göz atın.

Çocuk ve ergen futbolcuda ter testi yapılır mı?

Çocuklarda ağırlık ölçümüne dayalı ter testi güvenlidir ama çoğu zaman gerekli değildir. Amerikan Pediatri Akademisi'nin sıcak stresi bildirisine göre, yeterli hidrasyon sağlandığında çocukların ısı regülasyonu yetişkinlerden daha kötü değildir (PMID 21824876). Risk, yetersiz hidrasyonun yanında aşırı efor, tekrarlayan antrenmanlar arası yetersiz dinlenme ve ısıyı hapseden giysilerden gelir.

Bu nedenle çocuk için en etkili önlemler basittir: mola, gölge, uygun giysi ve suya erişim. İçecek olarak ana seçenek sudur. Akademinin sıvı önerisine göre 9-12 yaş için her 20 dakikada 100 ile 250 mL, ergenler için saatte 1,0 ile 1,5 litreye kadar sıvı uygundur. Bunlar üst sınırlardır ve çocuğa zorla içirmek anlamına gelmez.

Veli olarak neye bakabilirsiniz? Önce çocuğunuzun antrenman sırasında suya rahatça ulaşıp ulaşmadığına, sıcak günlerde mola verilip verilmediğine ve antrenör ekibinin ilk yardımı bilip bilmediğine bakın. Çocuğun kendi şişesi olsun ve onu içmeye zorlamayın, davet edin. Çocuk baş ağrısı, bulantı ya da baş dönmesi bildirirse, oyunu bıraktırıp gölgeye alın.

Çocukları tartarken mahremiyete dikkat edin. Ağırlığı herkesin önünde söylemeyin ve sayıları sıralamayın. Çocuğa kilo ya da diyet baskısı uygulamak zararlıdır. Çocuk takımlarında ağırlığı yalnızca bir hekim ya da yetişkin gözetiminde, çocuğun ve ailenin rızasıyla ölçün. Daha fazla bilgi için çocuklar sıcakta antrenman yaparken yazımıza bakın.

Ter testi verisi kişisel veri sayılır mı?

Evet, sağlıkla ilgili olabilecek ölçümler kişisel veri kapsamına girer. Bir oyuncunun kilosu, ter oranı ve tuz kaybı hassas bilgidir. Özellikle çocuklarda ve gençlerde bu verilerin korunması, hem yasal hem etik bir konudur. Veriyi sosyal medyada paylaşmayın, takım grubuna yazmayın ve sıralama listesi yapmayın.

Ölçümü yapan kişi, oyuncuya ne yaptığını ve neden yaptığını açıkça anlatmalı. Çocuklarda ailenin rızası şarttır. Tartı sırasında gizlilik sağlayın, yani tartıyı ayrı bir köşede ve tek kişiyle yapın. Çocuğun ağırlığı hakkında yorum yapmayın, çünkü beden görünümüne dair baskılar uzun vadede zarar verebilir.

Verileri saklarken de dikkatli olun. Gerekmiyorsa kaydı tutmayın ya da kısa sürede silin. Sporcu bu verinin kendisine ait olduğunu bilmeli. Böylece ter testi bir araç olarak kalır ve bir damgaya dönüşmez.

Amatör takım basit bir ter testini nasıl uygular?

Amatör bir takım, tek bir sıcak antrenman gününde basit bir ölçüm yapabilir. Amaç bilimsel bir araştırma değil, oyuncunun kendi eğilimini görmesidir. Aşağıdaki tablo adımları ve sorumlulukları özetliyor.

Sonuçları oyuncuyla bire bir paylaşın. "Senin saatlik kaybın yaklaşık şu kadar, genellikle şu kadarını yerine koyuyorsun" cümlesi yeterlidir. Herkesi aynı miktarı içmeye zorlamayın. Sıcak gün ve serin gün için ayrı ölçüm alın.

Ter testi hakkında hangi yanlışlar dolaşıyor?

Ter ve sıvı konusu efsanelerle dolu. Aşağıdaki liste en sık yanlışları düzeltiyor.

• "Ne kadar çok içersen o kadar iyi." Doğrusu: Aşırı içmek hiponatremiye yol açabilir; susamaya göre içmek çoğu durumda daha güvenli bir stratejidir.
• "Herkes saatte aynı miktarda sıvı içmeli." Doğrusu: Ter oranı kişiler arasında birkaç kat farklı olabilir.
• "Kramp tuz eksikliğidir." Doğrusu: Dehidrasyon ve elektrolit hipotezi zayıf; muz ya da tuz tableti krampı önlediğine dair kanıt yok.
• "Ter testi bir hastalık tanısıdır." Doğrusu: Spor ter testi tanı koymaz; hastanedeki ter testi başka bir test.
• "Terdeki tuz yamayla kesin ölçülür." Doğrusu: Yama ölçümü tuz kaybını olduğundan fazla gösterebilir.
• "Çocukları da yetişkin gibi tartıp sıralamak güvenli." Doğrusu: Kilo ve sıralama baskısı zararlıdır; mahremiyet gözetilmeli.

Ne zaman hekime ya da acile başvurmak gerekir?

Sıcakta ve yoğun egzersizde bazı belirtiler acildir. Aşağıdaki tablo tanı koymaz, yalnız dikkat etmeniz gereken işaretleri gösterir.

Sıcak çarpmasında önce soğutmak, sonra nakil esastır. Kendi başınıza sıvı çekmeyin ve ilaç vermeyin. Çocuğa zorla su içirmeyin.

Veliler ve antrenörler için pratik özet nedir?

Ter testi basit bir araçla büyük bir farkı görünür kılar: her oyuncu farklı terler ve farklı içer. En kolay yöntem, antrenman öncesi ve sonrası tartı ve içilen sıvıyı hesaplamaktır. Tuz ölçümü ise uzman ekip ve laboratuvar ister.

• Önce kendi ter oranınızı basit tartı yöntemiyle öğrenin.
• Egzersiz sırasında %2'den fazla ağırlık kaybından kaçının, ama zorla içmeyin.
• Susamayı ve plan yapmayı birlikte kullanın.
• Takviye ve tuz kararını hekim ya da diyetisyenle verin.
• Çocuklarda mola, gölge, su ve mahremiyete öncelik verin.
• Sıcak çarpması ya da hiponatremi şüphesinde 112'yi arayın.

Bir şeyi unutmayın: ter testi bir hedef değil, bir ayna. Sayı size "daha çok iç" ya da "daha az iç" demez, yalnızca hâlinizi gösterir. Kararı sizin bedeniniz, sağlık durumunuz ve uzman görüşü birlikte verir. Oyuncuya bu özgüveni verdiğinizde, sıvı planı bir yük olmaktan çıkar ve alışkanlığa dönüşür.

Hidrasyon, toparlanma ve beslenme bir bütün. Maç sonrası toparlanma rehberimiz ile birlikte okuyabilirsiniz. Ayrıca sıvı kaybının sıcak çarpmasıyla ilişkisi için aşırı ısınma ve bayılma yazımıza göz atın.

Daha ayrıntılı okumak için hangi çalışmalara bakılabilir?

Aşağıdaki çalışmaları PubMed'de PMID numarasıyla bulabilirsiniz. Yazıdaki sayıların kaynağı bunlardır. Başlamak için Baker'ın ter ölçümü yöntem derlemesi ve Shirreffs ve arkadaşlarının futbolcu çalışması iyi birer girişi sunuyor.

• Baker, ter oranı ve sodyum derişimi yöntem derlemesi (PMID 28332116).
• Baker ve ark., 506 sporcuda normatif ter verisi (PMID 26070030).
• Baker ve ark., yama ve tüm vücut yıkama karşılaştırması (PMID 19541738).
• Shirreffs ve ark., profesyonel futbolcuların sıcaktaki ter yanıtı (PMID 15726482).
• Sawka ve ark., ACSM sıvı değişimi duruş bildirisi (PMID 17277604).
• McDermott ve ark., NATA sıvı değişimi bildirisi (PMID 28985128).
• Hew-Butler ve ark., egzersizle ilişkili hiponatremi uzlaşısı (PMID 26102445).
• Amerikan Pediatri Akademisi, çocuklarda sıcak stresi bildirisi (PMID 21824876).