Futbol O Bacak Yapar mı? O Bacak ve X Bacak Hakkında Bilinenler

Bu rehber iki soruyu ayırıyor. Birincisi, çocuğun bacak şekli zaten nasıl değişir? İkincisi, futbol bu değişimi etkiler mi? İkinci sorunun cevabı kesin değil. Bu yüzden elimizdeki çalışmaların neyi gösterdiğini ve neyi göstermediğini açık yazıyoruz.

Bulguları anlatırken kanıtın düzeyini de belirtiyoruz. Yani bir bilginin tek bir çalışmaya mı, yoksa birçok çalışmanın ortak sonucuna mı dayandığını görürsünüz.

Yazı genel bilgi verir, tanı koymaz. Çocuğunuzun bacağından kuşkulanırsanız çocuk ortopedisi uzmanına ya da çocuk doktoruna danışın.

O bacak ve X bacak tam olarak nedir?

O bacak, tıp dilinde genu varum, ayak bilekleri birleşik dururken dizlerin arasında boşluk kalmasıdır. X bacak ise genu valgum, dizler birleşikken ayak bileklerinin birbirinden uzak durmasıdır. İkisi de bacağın "ön yüzden bakışta" oluşturduğu açıdır.

Hekimler bu durumu iki biçimde ölçer. Klinik muayenede diz arası mesafeyi (O bacakta) ya da ayak bileği arası mesafeyi (X bacakta) cetvelle ölçer. Daha ayrıntılı değerlendirmede ayakta çekilen tüm bacak röntgenini kullanır. Bu röntgen, kalçadan ayak bileğine uzanan mekanik ekseni çizer.

Aşağıdaki bölümlerde "varus" kelimesini O bacak, "valgus" kelimesini X bacak anlamında kullanıyoruz. Metni kolaylaştırmak için çoğunlukla halk dilindeki adları tercih ediyoruz.

Bebeklikten ergenliğe bacak şekli nasıl değişir?

Bacak şekli, çocuk büyürken yaşa göre değişir. Doğumda bacaklar hafif O şeklindedir. Yaklaşık 18 ile 20 aylıkta nötr dizilime yaklaşır. Üç yaş civarında X bacak eğilimi başlar. Olgun dizilim yaklaşık 8 yaşında oturur ve hafif X yönünde, yaklaşık 6 derece valgusta kalır.

Bir ortopedi derlemesi bu seyri şöyle özetler: yenidoğandaki 10 ile 15 derecelik varus zamanla nötr dizilime, ardından hafif valguse döner. Bu değişim fizyolojiktir, yani sağlıklı büyümenin parçasıdır.

Son satır dikkat çekicidir. 10 ile 16 yaş arasındaki 427 Avrupalı çocuğu inceleyen klasik bir çalışma, kızlarda sabit bir valgus (yaklaşık 5,5 derece) bulurken erkeklerde büyümenin son iki yılında varusa doğru bir kayış (yaklaşık 4,4 derece) gösterdi. Yani ergen erkeklerde hafif O bacak eğilimi, futboldan bağımsız olarak da görülebilir.

Hangi eğrilik normal, hangisi hekim gerektirir?

Büyük bölümü normaldir. Bir pediatri derlemesi, çocuklarda "açısal bacak sapmalarının" çoğunun fizyolojik olduğunu ve kendiliğinden düzeldiğini yazar. Buna karşılık tek taraflı, ilerleyen ya da belirtili olanlar uzman değerlendirmesi ister.

Bir NHS hastanesinin hasta bilgilendirme broşürü, hekime başvurmanız gereken durumları şöyle sıralar: eğrilik belirgin, O bacak üç yaşından sonra devam ediyor, X bacak sekiz yaşından sonra kötüleşiyor, yalnız tek bacakta sorun var, çocukta ağrı veya topallama var ya da çocuk yaşıtlarına göre alışılmadık derecede kısa. Derlemeler de aynı işaretleri sayar.

Referans değerler de ergenlikte yaşa ve cinsiyete göre değişir. 10 ile 16 yaş arasındaki Avrupalı çocuklarda yapılan çalışmada kızlarda diz arası mesafe 4 santimetrenin, ayak bileği arası mesafe 8 santimetrenin altında kaldı. Erkeklerde diz arası mesafe 5, ayak bileği arası mesafe 4 santimetrenin altındaydı. Araştırmacılar bu değerlerin üstündeki eğriliklerin dikkatli izlem ve değerlendirme gerektirebileceğini yazdı.

Bu sayıları evde ölçüp yorumlamayın. Ölçüm tekniği sonucu değiştirir ve çocuğun duruşu ölçümü etkiler. Sayılar yalnızca hekimlerin neye baktığını anlamanız için burada yer alıyor.

Futbol o bacak yapar mı sorusunda kanıt ne diyor?

Kanıt, ergenlikte yoğun futbol oynayan erkeklerde ortalama olarak biraz daha fazla O bacak olduğunu gösteriyor. Ancak bu bir ilişkidir; nedensellik kanıtı değildir. Dahası çalışmaların çoğu, çocukları zaman içinde izlemez; tek bir anda ölçer.

Bu alandaki en çok anılan çalışma, bir sistematik derleme ve meta-analizdir. Meta-analize üç kontrollü çalışma girdi: toplam 1.344 futbolcu ve 1.277 kontrol. Üç çalışma da futbolcularda diz arası mesafenin anlamlı biçimde daha geniş olduğunu buldu. Ortalama fark yaklaşık 1,5 santimetre çıktı (güven aralığı 0,53 ile 2,46).

Bu 1,5 santimetrelik ortalama fark, tek bir çocuğa uygulanabilecek bir ölçü değildir. Ortalama, grubun genel eğilimini gösterir. Bazı oyuncuların farkı daha büyük, bazılarının hiç yoktur. Üstelik çalışmalar, kaç çocuğun tedavi gerektirecek kadar eğrildiğini ayrı ayrı vermiyor. Bu nedenle bulgu, "dikkatli olmak için bir neden" sayılır, "alarm" sayılmaz.

Yazarlar yoğun futbolun büyüme yıllarında O bacağı kolaylaştırabileceğini ve dizde ileride artroz riskini artırabileceğini yazdı. Aynı yazarlar, futbolun yalnızca eğlence amaçlı oynandığı durumda bu sonuca varılamayacağını da vurguladı. Yani "futbol her çocukta bacak şeklini bozar" demek kanıtın ötesine geçmektir.

Başka çalışmalar ne buldu?

Tablo tek bir çalışmaya dayanmıyor. Farklı ülkelerden birkaç araştırma benzer yönde bulgu verdi. Bununla birlikte her biri farklı soruya cevap veriyor.

• 10-18 yaş 750 futbolcu ve 750 kontrol: Futbolcularda O bacak daha sık çıktı, 16-18 yaşta daha da belirginleşti. Antrenman yoğunluğu arttıkça sıklık da arttı.
• Okullardan seçilen 521 erkek çocuk, 7-18 yaş: Futbolcu olmayan, ama yüksek darbeli spor yapan (atletizm, hokey, basketbol, voleybol, tenis, badminton, squash) çocuklarda da 13-15 yaştan itibaren daha fazla O bacak ortaya çıktı. Yani bulgu yalnızca futbola özgü olmayabilir.
• 168 genç profesyonel erkek futbolcu (U12-U21): Yaş ilerledikçe varus arttı. U17 ve üzerinde en genç gruba göre anlamlı fark vardı. Mevki, vuruş ayağı ve vücut kitle indeksiyle ilişki çıkmadı.
• 16-19 yaş 36 futbolcuyla yapılan MR çalışması: O bacağı olan oyuncularda eğriliğin kaynağı büyük ölçüde üst kısım kemik, yani kaval kemiğinin üst ucunda ortaya çıktı.

Yaşla artan varus ve kaval kemiğinin üst ucundaki bulgu birlikte dikkat çeker. Yoğun yük, kaval kemiğinin üst büyüme plağında ince bir eğilmeye yol açıyor olabilir. Ancak bu bir hipotezdir ve henüz zaman içinde izleyen çalışmalarla doğrulanmamıştır.

Akademi futbolcularında varus nasıl ilerliyor?

Akademilerde 12-17 yaş arası 31 erkek oyuncuyu iki yıl izleyen bir çalışma, varusun en çok genç ve hızlı büyüyen oyuncularda ilerlediğini bildirdi. Boyun fazla uzaması ve buna eşlik eden kilo artışı, varus artışıyla en güçlü ilişkiyi gösterdi. Başlangıçta daha az varusu olanlar daha çok artış gösterdi.

Bu çalışma küçük ve özel bir gruptur. Yalnızca varusu artan oyuncuları aldı. Dolayısıyla "futbol oynayanların bu kadarı kötüleşir" diyemeyiz. Çalışma bize yalnızca şunu söyler: Varus artışı varsa, en çok boy atağı sırasında ve genç yaşta ortaya çıkıyor.

Yazarlar da koruyucu eğitim yöntemlerinin etkisinin henüz kanıtlanmadığını belirtti. Bu yüzden "şu egzersiz O bacağı önler" cümlesi kanıtla desteklenmiyor.

Neden büyüme dönemi bu kadar önemli?

Bu alandaki en yaygın açıklama büyüme plağına dayanır. Büyüme plağı, kemiğin uç kısımlarında bulunan ve uzamayı sağlayan kıkırdak bölgedir. Bu bölge yük altında kemik uzamasını yönlendirir. Önerilen mekanizmaya göre, tekrarlayan ve tek yönlü yük kaval kemiğinin üst plağında dengesizlik yaratabilir.

Meta-analizin yazarları özellikle ergenlik öncesi büyüme atılımında, dizin yanındaki büyüme plaklarına binen asimetrik varus kas kuvvetlerini sorumlu tutar. Yakın tarihli sistematik derleme de aşırı yük bindirilen üst-iç kaval kemiği büyüme plağını olası bir mekanizma olarak sayar.

Bununla birlikte bu mekanizma henüz doğrulama bekliyor. Derleme, büyüme sırasında dizilimi zaman içinde izleyen uzunlamasına verinin önemli bir eksiklik olduğunu söyler. Ayrıca kızlar ve futbol dışı sporlar için yeterli veri yok.

Büyüme plağı kapandıktan sonra boy uzaması durur. Öne sürülen mekanizma büyüme plağına dayandığı için bulgular esas olarak büyüme çağındaki oyuncuları ilgilendirir.

Bu kanıtın sınırları neler?

Çalışmaların birkaç ortak zayıflığı var. Bunları bilmek, başlıkları abartmadan okumanıza yardımcı olur.

• Çoğu çalışma kesitseldir. Çocukları tek bir anda ölçer ve zaman içinde izlemez.
• Varusa yatkın çocukların futbola daha çok yönelip yönelmediğini bu çalışmalar ayıramaz.
• Ölçüm yöntemleri farklıdır. Bazıları cetvelle diz arası mesafeyi, bazıları tüm bacak röntgenini kullanır.
• Kızlar ve futbol dışı sporlar yeterince incelenmemiştir.
• Ortalama farklar küçüktür. Bir grup ortalaması, her çocuğun bacağının bozulacağı anlamına gelmez.
• "Eğlence için futbol" oynayan çocuklar bu çalışmalarda genellikle ayrı incelenmemiştir.

Çalışma türüne göre kanıt gücü de farklıdır. Aşağıdaki tablo bu farkı özetler.

Dolayısıyla doğru cümle şudur: Yoğun futbol ile ergen erkeklerde daha fazla O bacak arasında ilişki var, ama bu ilişkinin sebep sonuç yönü kesin değil.

X bacak ile futbol arasında ilişki var mı?

X bacak için futbol bağlantısı gösteren bir kanıt yok. Aksine X bacak, 3 ile 6 yaş arasında çocuklarda sık görülen, geçici bir evredir. Sekiz yaşa kadar çoğunlukla kendiliğinden düzelir.

Kafa karışıklığı bir başka kavramdan gelir. Spor hekimleri, çocuğun iniş sırasında dizini içe çökertmesine "dinamik valgus" der. Bu, duruşta X bacağı olmakla aynı şey değildir. Dinamik valgus bir hareket alışkanlığıdır ve kuvvet ile kontrol çalışmalarının konusudur. Ön çapraz bağ yaralanmalarıyla ilişkisi için ön çapraz bağ yazımıza bakabilirsiniz.

Sonradan gelişen ya da tek taraflı X bacak ise ayrı bir nedene işaret edebilir. Ortopedi derlemeleri, önceki kırığı, büyüme plağı sorunlarını ve metabolik hastalıkları bu nedenler arasında sayar. Bu tür durumda hekim muayenesi gerekir.

O bacağın futbol dışındaki nedenleri neler?

Her O bacak futbola bağlanmamalıdır. Bir ortopedi derlemesinin sıraladığı patolojik O bacak nedenlerini üç başlıkta özetleyebiliriz.

1. Gelişimsel nedenler: İnfantil ya da adolesan Blount hastalığı denen kaval kemiği büyüme bozukluğu.
2. Metabolik nedenler: Raşitizm (D vitamini ve mineral metabolizması bozukluğu) ve böbrek kaynaklı kemik hastalıkları.
3. Sonradan oluşan nedenler: Önceki kırık, enfeksiyon, tümör benzeri oluşumlar ya da büyüme plağında çıkan kemik köprüsü gibi sorunlar.

Blount hastalığında kaval kemiğinin üst iç tarafındaki büyüme plağı olması gerekenden farklı büyür ve bacak içe doğru bükülür. Hem bebeklik hem ergenlik biçimi vardır. Ayrıca bu hastalıkta eğrilik zamanla artabilir ve genelde tek başına aile gözlemiyle ayırt edilemez. Bu yüzden hekim, çocuğun yaşını ve röntgen bulgularını birlikte yorumlar. Raşitizm şüphesinde hekim, kan tetkiki ve görüntülemeye başvurur. Bu nedenle çocuğun kısa boyu, kemik ağrısı ya da bacaklarda hızla artan eğrilik varsa randevuyu geciktirmeyin. D vitamini ve takviye konusunda ise doz ve ürün kararını çocuğun hekimi verir; aile kendi başına ilaç başlatmamalıdır.

O bacak diz sağlığını etkiler mi?

Yetişkin futbolcularda O bacak ile diz artrozu arasında ilişki bildiren yayınlar var. Genç profesyonel futbolcuları inceleyen araştırmacılar, O bacağın yetişkin futbolcularda iyi bilinen bir dizilim sorunu olduğunu ve diz artroz riskiyle ilişkili olduğunu yazar. Çalışmanın amacı, bu sapmanın hangi yaşta başladığını bulmaktı.

Bu ilişkiyi doğru okuyalım. Birincisi, çalışmalar bir grup ortalamasını anlatır, tek bir çocuğun kaderini değil. İkincisi, hafif varusun bir çocukta kesin sorun yaratacağını gösteren veri yok. Üçüncüsü, sapmanın boyutu önemlidir; hekim derece ve belirtilere göre karar verir.

Çocuğun dizi ağrıyorsa ya da diz çevresinde şişlik, kilitlenme gibi belirtiler varsa tablonun nedeni dizilim olmayabilir. Büyüme çağı diz ağrıları için Osgood-Schlatter yazımıza bakın.

Çocuğun bacak şeklini evde nasıl izlersiniz?

Evde ölçü almak yerine fotoğraf çekmek daha güvenlidir. NHS hastane broşürü, bacak şeklinden endişe edenlere altı ayda bir fotoğraf çekmeyi önerir. Çocuğu dizleri öne bakacak biçimde ayakta fotoğraflayın. Fotoğrafları hekime gösterin.

Fotoğrafı çekerken şu basit kurallara uyun:

• Aynı yerde, aynı mesafeden ve aynı ışıkta çekin.
• Çocuk çıplak ayakla, ayakları birbirine yakın dursun.
• Dizleri öne bakacak biçimde, rahat ve düz dursun.
• Tarihi dosya adına yazın.
• Ağrı, topallama ya da yorgunluk varsa not edin.

Bu yöntem tanı koymaz. Ama hekime zaman içindeki değişimi gösterir. Böylece "daha mı kötüleşti, değişmedi mi?" sorusuna daha kolay cevap bulursunuz.

Hekim ne yapar ve tedaviyi nasıl planlar?

Çocuk ortopedisi uzmanı önce öykü alır ve çocuğu muayene eder. Ailede kısa boy, eğri bacak ya da kemik-metabolizma hastalığı olup olmadığını sorar. Yürüme şekline, boy yüzdesine ve bacak boyu farkına bakar. Şüphe varsa ayakta tüm bacak röntgeni ister.

Fizyolojik durumda tedavi gerekmez; gözlem yeterlidir. Bir derleme bunu açıkça yazar: fizyolojik açılanma, klinik gözlem dışında tedavi istemez. Patolojik eğriliklerde ise hekim nedeni arar ve gerektiğinde müdahale planlar. Planlama büyüme potansiyeli kalan çocuklarda, büyümeyi yönlendiren cerrahi yöntemleri de kapsayabilir. Bu karar yalnızca uzman hekime aittir.

Ailenin kendi başına çözüm aramasına gerek yok. Zorla germe, masaj ya da internetten bulduğunuz egzersizlerle bacağı "düzeltmeye" çalışmayın. Kaynaklar, fizyolojik eğrilikte ek bir uygulamanın gerekmediğini belirtir.

Egzersiz, ayakkabı, tabanlık ya da bandaj O bacağı düzeltir mi?

Fizyolojik eğrilikte hayır. NHS hastane broşürü, O ve X bacağın kendiliğinden düzeldiğini, bu yüzden özel ayakkabı, korse ya da egzersiz önerilmediğini yazar. Yani sağlıklı bir 4 yaşındaki çocuğa "bacak düzelten" bir ürün almaya gerek yok.

Futbolcu ergenlerde ise koruyucu egzersizin etkisini gösteren bir çalışma yok. Çalışmaların yazarları, önleyici eğitim yöntemlerinin etkisinin ayrıca test edilmesi gerektiğini belirtir. Bu nedenle "şu hareketler O bacağı önler" diyen içeriklere temkinli yaklaşın.

Genel yaralanma önleme programları ise başka amaçla yararlıdır. Dizi ve ayak bileğini koruyan FIFA 11+ ısınma programı gibi belirli yapısı olan protokoller yaralanma riskini azaltır. Ancak bu programların amacı O bacağı önlemek değildir. Ayak yapısı ve ayakkabı seçimi için ayrıca ayak yapısı ve krampon seçimi yazısına bakabilirsiniz.

Futbol o bacak yapar mı diye endişelenen veli ve antrenör ne yapmalı?

Amaç, çocuğu futboldan uzaklaştırmak değil, yükü dengeli tutmaktır. Futbol çocuğa hareket, arkadaşlık ve eğlence verir. Tek ölçüt bacak şekli olmamalıdır. Bu yüzden korku yaratmadan, basit önlemlerle ilerleyin.

1. Çocuk doktorunun ya da ortopedi uzmanının önerdiği kontrolleri aksatmayın.
2. Haftalık antrenman yükünü yaşa uygun tutun; ayrıntı için çocuk futbolcu haftada kaç gün antrenman yapmalı yazısına bakın.
3. Çocuğu tek spora erken yönlendirmeyin; erken uzmanlaşma yazımız bu konuyu işliyor.
4. Boy atağı döneminde yükü yakından izleyin; bu dönemde hareket kalitesi değişebilir ve büyüme atağında sakarlaşma yazısı bunu anlatıyor.
5. Dizde ya da bacakta ağrı, topallama ve şişlik olursa oyunu bırakın ve hekime başvurun.
6. Çocuğa "bacakların eğri" gibi cümleler kurmayın; beden algısını korumak sağlıklı sporun parçasıdır.

Okullar ve kulüpler de sezon başında basit bir sağlık kaydı tutabilir. Kayıtta çocuğun boyu, geçirdiği bacak yaralanmaları ve ailenin bildirdiği sağlık notları yer alır. Böylece boy atağı ya da ağrı gibi değişimler kaçmaz. Üstelik aile, antrenör ve hekim aynı bilgiye bakar. Bu kayıt kişisel veridir; yalnızca gerekli kişiler görmeli ve ailenin bilgisi dahilinde saklanmalıdır.

Antrenör için de kural basittir: tanı koymayın, etiketlemeyin ve çocuğun sağlık bilgisini başkalarıyla paylaşmayın. Bölgenizdeki okulları karşılaştırırken bu yaklaşımı da sorun; seçenekler için İstanbul futbol okulları sayfasına bakabilirsiniz.

Yetişkin ve halı saha oyuncusu için bu bulgular ne anlama gelir?

Yetişkinde büyüme plakları kapanmıştır. Bu nedenle öne sürülen mekanizma yetişkin için aynı biçimde geçerli değildir. Meta-analiz yazarları da yalnızca eğlence amaçlı oynanan futbol için bir sonuca varılamayacağını belirtti.

Yetişkinin kendi bacak dizilimi, kemik yapısına ve geçirdiği yaralanmalara bağlıdır. Dizde süren ağrı, şişlik ya da kilitlenme için halı saha öncesinde ve sonrasında yapacaklarınızı halı saha maçı öncesi ve sonrası rehberinde bulabilirsiniz. Ağrı sürerse ortopedi uzmanına gidin.

Kız çocuklarında durum farklı mı?

Evet, ergenlikte kızlarda ve erkeklerde bacak dizilimi farklı yönde ilerleyebilir. Yukarıda aktardığımız 427 çocuklu çalışmada kızlarda sabit bir X yönlü eğilim (yaklaşık 5,5 derece valgus) bulundu. Erkeklerde ise büyümenin son yıllarında hafif O yönlü kayış görüldü. Bu nedenle kız çocuğunun dizleri birbirine yakın, erkek çocuğunun dizleri biraz daha açık görünebilir.

Futbol ve O bacak ilişkisini inceleyen çalışmaların çoğu erkek oyuncuları kapsıyor. Yakın tarihli sistematik derleme, kızları ve futbol dışı sporları kapsayan uzun süreli çalışmalara ihtiyaç olduğunu özellikle belirtiyor. Dolayısıyla kız futbolcular için "bacakları eğrilir" ya da "eğrilmez" demek için veri yetersizdir.

Kız futbolcularda sık konuşulan başka bir konu ön çapraz bağdır. O konu duruştaki dizilimden çok iniş ve dönüş hareketleriyle ilgilidir. Bu nedenle bu iki başlığı birbirine karıştırmamak gerekir.

Hekim muayenesine nasıl hazırlanırsınız?

Hazırlıklı gitmek, kısa bir randevudan en çok bilgiyi almanızı sağlar. Ortopedi uzmanı çocuğun öyküsünü sorar; bu yüzden yanınızda şu bilgileri bulundurun.

• Altı ayda bir çektiğiniz ayakta fotoğraflar ve tarihleri.
• Çocuğun boy ve kilo kayıtları, mümkünse büyüme eğrisi.
• Ailede kısa boy, eğri bacak ya da kemik hastalığı öyküsü.
• Daha önce geçirdiği bacak yaralanmaları, kırık ya da enfeksiyon.
• Haftalık antrenman ve maç sayısı, kaç yıldır futbol oynadığı.
• Ağrı, topallama ya da çabuk yorulma şikâyeti olup olmadığı.

Ayrıca hekime şunları sorabilirsiniz: "Bu eğrilik yaşına uygun mu?", "Tek bir ölçüm mü yeterli, yoksa takip mi gerekir?", "Futbol oynamaya devam edebilir mi?" Cevapları not alın ve antrenörle gerekli kısmını paylaşın.

Çocuğa bacak şeklini nasıl anlatırsınız?

Ergenlik, beden algısının hassas olduğu bir dönemdir. Çocuk "bacaklarım eğri mi?" diye sorabilir. Bu soruya korkutmadan ve doğru bilgiyle cevap vermek önemlidir. Çünkü yanlış bir cümle, sporu bırakma isteğine yol açabilir.

İşe yarayan bir dil şöyle olabilir: "Bacak şekli büyürken değişir. Doktor bakınca ne olduğunu anlarız. Futbol oynamaya hekimin sınırları içinde devam edebilirsin." Bu cümle hem dürüsttür hem sakinleştirir.

Aileler şaka ya da etiketleme yoluyla da zarar verebilir. Örneğin "bak, futboldan bacakların eğrildi" gibi sözler çocuğu utandırır. Antrenör ve akran düzeyinde de aynı kural geçerlidir: beden şekli hakkında yorum yapmayın. Çocuk özgüvenini korursa spor motivasyonunu da korur.

Futbol o bacak yapar mı konusunda sık yapılan yanlışlar nelerdir?

Aşağıdaki yanlışlar ailelerde sık çıkar.

• "Futbol herkesin bacağını eğer." Bu cümle kanıtın ötesine geçer; ortalama fark küçüktür ve nedensellik kesin değil.
• "O bacak her zaman hastalıktır." Bebeklikte ve erken çocuklukta fizyolojik bir evredir.
• "Özel ayakkabı ya da tabanlık düzeltir." Fizyolojik eğrilikte özel ayakkabı, korse ve egzersiz önerilmiyor.
• "X bacak futboldan olur." X bacak için futbol bağlantısı gösteren kanıt yok.
• "Tek bacağı eğri çocuk normaldir." Tek taraflı eğrilik hekim değerlendirmesi ister.
• "Egzersiz yaparsa ergende O bacak önlenir." Koruyucu egzersizlerin etkisini gösteren çalışma yok.
• "Bu yüzden çocuk futbolu bıraksın." Yoğun yük konusunda dikkatli olmak, sporu bırakmakla aynı şey değildir.

Hangi durumda hekime başvurmak, hangi durumda acile gitmek gerekir?

Yukarıdaki tabloyu hatırlatalım. Eğrilik tek taraflıysa, ağrı ya da topallama varsa, üç yaştan sonra O bacak sürüyorsa ya da sekiz yaştan sonra X bacak kötüleşiyorsa randevu alın. Çocuk beklenenden kısa ve kemik ağrısı yaşıyorsa çocuk doktoru muayenesi de gerekir.

Acil durumlar ayrıdır. Bir düşme ya da darbeden sonra bacakta belirgin şekil bozukluğu, şişlik, morarma ya da yük verememe varsa en yakın acil servise gidin. Çocuk bilinç kaybı yaşıyorsa ya da bacakta çok şiddetli ağrı varsa 112'yi arayın. Kırık şüphesinde bacağı oynatmayın ve çocuğu yürütmeyin.