Profesyonel Futbolcu Sözleşmesi Kaç Yaşında İmzalanır? İlk Sözleşme Kuralları

Bu sınırlar Türkiye Futbol Federasyonu'nun (TFF) Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatı'ndan gelir. Talimatın 5. maddesi yaş alt sınırını, 19. maddesi ise süreyi ve bitiş gününü düzenler. FIFA'nın oyuncu statüsü kuralları ilk sözleşme için ayrı bir alt yaş koymaz, ama 18 yaşın altındaki oyuncu için üç yıllık üst sınırı o da yazar. Profesyonel sözleşme kaç yaşında imzalanır sorusunun kısa cevabı bu yüzden 15'tir. Yine de bu yaş, imzanın mümkün olduğu en erken andır; beklenen ya da ideal yaş değildir.

Bu yazı tek bir belgeye odaklanıyor: ilk profesyonel sözleşmenin kendisi. Gelişim liglerinden A takıma uzanan yolu altyapıdan A takıma geçiş yol haritası yazısında anlattık. Burada imza masasındaki kuralları, belgeleri ve velinin okuması gereken maddeleri ele alıyoruz. Anlattıklarımız bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Kurallar sezondan sezona değişebildiği için güncel metni TFF ve FIFA sayfalarından kontrol edin; imzadan önce de spor hukukuyla çalışan bir avukata danışın.

"15 yaşını doldurmak" tam olarak ne anlama gelir?

Hukuk dilinde bir yaşı doldurmak, o yaşa ait doğum gününe ulaşmak demektir. Türk Medeni Kanunu da erginliği aynı mantıkla on sekiz yaşın doldurulmasına bağlar (madde 11). Dolayısıyla profesyonellik eşiği, oyuncunun 15. doğum günüdür. Takvim yılının ya da yeni sezonun başlaması bu tarihi öne çekmez.

Talimat yaşla ilgili bir ayrıntıyı da açıkça yazar: lisans işlemleri yaş tashihlerini dikkate almaz (madde 11). Yani mahkeme kararıyla düzeltilen bir doğum tarihi, lisans işlemlerinde hesaba girmez. Bu kuralın disiplin boyutunu futbolda yaş küçültme yazısında ele aldık.

15 yaşından önce çocuğun futboldaki yeri amatör lisanstır. Talimata göre profesyonel futbolcu, kulüple yazılı sözleşme yapan ve futbol faaliyeti için yaptığı harcamadan fazla ödeme alan oyuncudur (madde 3). Maçla ilgili ulaşım, konaklama, malzeme, sigorta, beslenme ve antrenman giderlerinin karşılanması ise amatör statüyü bozmaz (madde 4). Bu nedenle masraf karşılığı yapılan ödemeler, profesyonel ücretle aynı şey değildir.

15 yaşından önce imza istenirse bu belge ne anlama gelir?

Talimat, 15 yaşını doldurmamış oyuncuya profesyonel statü tanımaz. Ayrıca sözleşme kavramını, TFF'nin örneğini hazırladığı tip profesyonel futbolcu sözleşmesi olarak tanımlar (madde 2). Bu nedenle 14 yaşındaki bir çocuğa "ön sözleşme", "niyet protokolü" ya da "ileride profesyonel yapacağız" yazan bir kâğıt imzalatmak onu profesyonel yapmaz. Böyle bir belgenin başka bir hukuki sonucu olup olmadığını ise ancak metni okuyan bir avukat söyleyebilir.

Menajer tarafında da yaş kuralları sıkıdır. TFF Futbol Menajerleri Talimatı'na göre menajer, yaşı küçük oyuncu ve yasal temsilcisiyle en erken ilk profesyonel sözleşme yaşından altı ay önce ve yalnız yasal temsilcinin yazılı izniyle görüşebilir. Talimat, küçük oyuncunun menajerlik sözleşmesinde profesyonel sözleşme için aranan asgari yaş koşulunu ve oyuncu ile yasal temsilcinin birlikte imzasını da arar (madde 8). Üstelik menajer ücrete yalnız çocuğun kurallara uygun imzaladığı profesyonel sözleşmelerden hak kazanır (madde 9).

Bu yüzden 15 yaş öncesinde gelen imza talebi, durup soru sormak için yeterli bir sebeptir. Menajerin rolünü menajerin transfer sürecindeki rolü yazısında, bu yaştaki bir çocuğun önceliklerini ise 14 yaşında kariyer planlaması yazısında anlattık.

Profesyonel sözleşme kaç yaşında imzalanırsa kaç yıl sürebilir?

Süre sınırı, imza anındaki yaşa göre değişir. Talimatın 19. maddesine göre profesyonel sözleşme en fazla beş yıl sürebilir; ancak 18 yaşın altındaki futbolcuyla imzalanan sözleşme üç yılı aşamaz. FIFA kuralları da aynı üç yıllık sınırı koyar ve daha uzun bir süre öngören maddeyi tanımaz. Bitiş tarihi her durumda 30 Haziran'dır, çünkü talimat sezonu 1 Temmuz ile 30 Haziran arası olarak tanımlar.

En kısa süre FIFA kuralından gelir: sözleşme en az yürürlüğe girdiği tarihten sezon sonuna kadar sürer. Ocak örneğinde üç yılı aşmayan son 30 Haziran, imzadan yaklaşık iki buçuk yıl sonrasına denk gelir. Bitiş gününden sonra resmî müsabakalar sürerse sözleşme de bu maçların bitimine kadar uzar (madde 19).

18 yaşını dolduran oyuncunun sözleşmesi değişir mi?

Kendiliğinden değişmez. Üç yıllık sınır imza anındaki yaşa bağlıdır; FIFA kuralı da 18 yaşın altındaki oyuncunun üç yıldan uzun bir profesyonel sözleşme imzalayamayacağını söyler. Örneğin 16 yaşında imza atılan üç yıllık bir sözleşme, oyuncu 18 yaşını doldurduğunda da aynı bitiş tarihiyle sürer.

Taraflar oyuncu 18 yaşını doldurduktan sonra yeni bir sözleşme yaparsa bu kez genel beş yıllık sınır geçerli olur. Mevcut kulüple yenilemede talimat bir hesap kuralı da koyar. TFF, yürürlükteki sözleşmenin kalan süresini yeni sözleşmenin süresiyle toplar; toplam beş yılı aşarsa yeni sözleşmeyi yalnız beş yılı aşmayan kısım için tescil eder (madde 20). Yürürlükteki sözleşme sezon sonunda bitecekse mevcut kulüple yapılan beş yıllık yeni sözleşmeyi olduğu gibi tescil eder.

Muvafakat tarafında da 18 yaş bir eşiktir. Talimattaki kulüp muvafakati şartı yalnız 18 yaşın altındaki amatörler için yazılıdır. Yine de aynı sezonun ilk transfer döneminde amatör olarak tescil edilen oyuncunun ikinci dönemde profesyonel olması için, yaşı ne olursa olsun, kulübüyle amatör tescilden karşılıklı vazgeçmesi gerekir (madde 5).

18 yaş altında veli onayı neden şarttır?

Bu sorunun cevabı futbol talimatından önce medeni hukukta yatar. Türk Medeni Kanunu'na göre ayırt etme gücüne sahip küçükler, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez (madde 16). Profesyonel sözleşme ise oyuncuya antrenmanlara ve maçlara katılmak, FIFA, UEFA ve TFF düzenlemelerine uymak gibi borçlar yükler. Ana ve baba da velayet çerçevesinde çocuğun üçüncü kişilere karşı yasal temsilcisidir (madde 342).

TFF'nin belgeleri bu çerçeveyle uyumludur. Federasyonun tip sözleşmesinde, oyuncu 18 yaşın altındaysa doldurulan ayrı bir kanuni temsilci bölümü vardır. İmza bölümü de futbolcu ile kanuni temsilcisini ya da vekilini birlikte anar. TFF'nin transfer evrakı tablosu ise 18 yaş altındaki oyuncunun profesyonelliğe geçişinde "Anne-Baba Muvafakati" belgesini sayar. Aynı tablo bu belgeyi 18 yaş altında transfer ve sözleşme yenilemede de ister.

Velayet durumu her ailede aynı değildir. Boşanma, vasi atanması ya da ebeveynlerden birine ulaşılamaması gibi durumlarda hangi imzanın yeterli olacağını kulüpten yazılı sorun ve bir avukata danışın. Kanun ayrıca ana ve babadan, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanımasını ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutmasını ister (madde 339). İlk profesyonel sözleşme, şüphesiz bu önemli konulardan biridir.

Kulüp muvafakati ile veli onayı aynı şey mi?

Hayır, ikisi farklı kişilerden gelir. Kulüp muvafakati, oyuncunun amatör olarak tescilli olduğu kulübün yazılı onayıdır. Veli onayı ise çocuğun kendi adına borç altına girmesine yasal temsilcinin verdiği rızadır. Aşağıdaki tablo, ilk sözleşmede karşınıza çıkabilecek onayları ve belgeleri bir arada gösterir.

Tablodaki son satır sık sorulan bir soruyu da cevaplar: talimat, yetiştirme tazminatının borçlusu olarak aileyi değil, profesyonel sözleşmeyi imzalayan yeni kulübü gösterir. Bir kolaylığı da bilmekte yarar var. Kulüp, kendisinde en az altı aydır tescilli olan amatör oyuncusuyla transfer ve tescil dönemlerini beklemeden profesyonel sözleşme imzalayabilir (madde 5). Profesyonellikten amatörlüğe dönen oyuncu ise bu kolaylıktan yararlanamaz.

Kız futbolcular için profesyonel sözleşme kaç yaşında imzalanır?

Kız futbolcularda da profesyonel sözleşme kaç yaşında sorusunun cevabı 15'tir. Talimattaki yaş alt sınırı, 18 yaş altında üç yıllık üst süre ve 30 Haziran bitişi kız ve erkek oyuncu arasında ayrım yapmaz. Bununla birlikte talimat, kadın futbolcular için ayrı bir koruma maddesi içerir (mükerrer madde 19):

• Sözleşmenin geçerliliği hamilelik testine ya da sonucuna, sözleşme süresinde hamile kalmaya veya doğum ve evlat edinme iznine bağlanamaz.
• Kulüp bu nedenlerle sözleşmeyi tek taraflı feshederse talimat bunu haklı sebepsiz fesih kabul eder ve kulübe iki tam ve ardışık tescil dönemi boyunca yeni kadın futbolcu tescil etme yasağı öngörür.
• Kulüp, kadın futbolcunun adet döngüsü ve adet sağlığıyla ilgili ihtiyaçlarına saygı göstermek zorundadır. Kadın doğum ya da uzman hekim raporu varsa oyuncu antrenmana ya da maça çıkmayabilir ve bu yüzden ücretinden kesinti yapılamaz.

FIFA kuralları da kadın oyuncuya sözleşme süresince doğum, evlat edinme ve aile izni hakkı tanır (FIFA madde 18). Kadın futbolunun lig yapısını ve oyuncu yolunu Türkiye'de kadın futbolu yazısında bulabilirsiniz.

TFF'nin tip sözleşmesinde hangi bölümler yer alır?

Federasyonun formlar sayfasında yayımlanan tip sözleşme, velinin önüne gelecek belgenin iskeletidir. Kulübün getirdiği metin bu iskeletten farklıysa farkın nedenini yazılı sorabilirsiniz. Tip sözleşmenin başlıca bölümleri şunlardır:

• Taraflar: futbolcu, 18 yaş altında kanuni temsilci, kulüp ve fiilen görev aldıysa iki taraf adına hareket eden futbol menajerleri.
• Süre: başlangıç tarihi ve metinde 30 Haziran olarak basılı bitiş günü.
• Ödemeler ve yan haklar: sabit ücret, imza parası, imaj hakkı, maç başı, prim, nakdi ve ayni yan haklar; her satıra "VAR" ya da "YOK" yazmak gerekir.
• Ödeme detayları ve özel hükümler: toplam tutarlar, vadeler ve para dışındaki edimler.
• Yükümlülükler: kulübün ve futbolcunun karşılıklı borçları.
• Değişiklik, gizlilik ve tebligat: yazılı olmayan değişikliğin tarafları bağlamaması, gizlilik ve adres kuralları.
• Uyuşmazlıklar: mahkeme ile TFF Uyuşmazlık Çözüm Kurulu arasında bir seçim.
• Beyan ve taahhütler: bu sözleşmenin taraflar arasındaki yegâne sözleşme olduğu ve başka bir ek protokol bulunmadığı beyanı.

Menajer satırı küçük bir ayrıntı gibi görünür, ama önemlidir. FIFA kurallarına göre menajer hizmetiyle kurulan bir sözleşme, menajerin adını, müvekkilini, FIFA lisans numarasını ve imzasını içermelidir (FIFA madde 18). Görüşmeye biri aracılık ettiyse ama sözleşmede adı yoksa bu boşluğu imzadan önce netleştirin.

Ödemeler bölümünde veli neye dikkat etmeli?

İlk kontrol noktası sabit ücrettir. Talimat ücreti, sözleşmede belirlenmesi zorunlu olan ve futbolcuya aylık olarak en az asgari ücret tutarı kadar ödenen tutar diye tanımlar (madde 21). Tip sözleşmedeki dipnot da sabit ücretin aylık asgari ücretten az olamayacağını hatırlatır. Asgari ücret dönemden döneme değiştiği için güncel tutarı resmî duyurulardan kontrol edin.

İkinci nokta primlerdir. Tip sözleşme, bir koşula bağlanan ya da koşulu yazılmasa bile prim adıyla belirlenen ödemeleri prim başlığında toplar. Başkan ya da yönetim kurulu kararına dayanan primler de bu başlığa girer. Dolayısıyla "başarılı olursan ayrıca konuşuruz" türünden bir vaadin yeri, sözleşmenin dışı değil prim satırıdır.

Üçüncü nokta vadelerdir. Tip sözleşmeye göre "VAR" yazılan her para kaleminin toplam tutarı, taksitli ödenecekse de her vadenin tarihi ve tutarı ödeme detaylarında açıkça yer almalıdır. Para dışı edimler, örneğin barınma ya da eğitim desteği, özel hükümlerde yazılı durmalıdır. Ücret kalemlerinin ayrıntısını futbolcu ücretinin nasıl belirlendiğini anlatan yazımızda bulabilirsiniz.

Sözleşmeye hangi maddeler yazılamaz?

Bazı maddeler kâğıda yazılsa bile talimata ya da FIFA kurallarına aykırıdır. Veli için en kullanışlı liste şöyle:

• Sağlık şartı: Kulüp, sözleşmenin geçerliliğini sağlık muayenesinin olumlu sonuçlanmasına ya da çalışma izni alınmasına bağlayamaz (madde 19).
• Ek protokol: TFF'ye sunulan sözleşmeden farklı tipte ya da daha yüksek tutarda ödeme öngören her türlü ek sözleşme ve protokol yasaktır (madde 19).
• Üçüncü kişi payı: Hiçbir kulüp ya da futbolcu, oyuncunun gelecekteki transfer tazminatı üzerinde üçüncü kişilere hak tanıyan bir sözleşme yapamaz (madde 23).
• Ek ödeme süresi: FIFA kuralları, toplu iş sözleşmesi istisnası dışında, vadesi gelen ücret için kulübe fazladan süre tanıyan maddeleri tanımaz. TFF talimatı da fesih sürelerinin futbolcu aleyhine değiştirilemeyeceğini yazar (madde 28).
• Uzun süre: 18 yaş altında üç yılı aşan bir süre; FIFA bu fazlalığı tanımaz.

Ek protokol yasağının bir yüzü aileyi doğrudan ilgilendirir. Talimat, TFF'ye sunulmayan bir ek sözleşme ortaya çıktığında kulübe ve futbolcuya ayrı ayrı para cezası öngörür. Sözleşmenin tarafı futbolcuya ayrıca ihlalin ağırlığına göre 4 ila 12 müsabakadan men cezası gelir (madde 20). Yani "kâğıtta az, elden fazla" teklifi, çocuğun kariyerini de riske atar.

Uyuşmazlık maddesinde hangi seçenekler var?

Tip sözleşmenin uyuşmazlık maddesi iki seçenek sunar ve taraflardan birini seçip diğerini silmelerini ister. İlk seçenekte taraflar belirli bir yerin mahkemelerini yetkili kabul eder. İkinci seçenekte ise bütün uyuşmazlıkları münhasıran TFF Uyuşmazlık Çözüm Kurulu'nun tahkim yargılamasına bırakırlar. Talimat da tarafların bu kurulun yetkisini kabul edip etmemekte serbest olduğunu yazar; yetiştirme tazminatı ve sportif cezaya ilişkin hükümler bu serbestliğin dışında kalır (madde 22).

Bu seçim, ileride bir ücret ya da fesih sorunu çıktığında dosyanın nereye gideceğini belirler. Hangi seçeneğin hangi sonucu doğuracağı ise teknik bir hukuk sorusudur, bu yüzden imzadan önce bir avukattan açıklama isteyin. Bir hatırlatma daha: 4857 sayılı İş Kanunu sporcuları kapsamı dışında tutar (madde 4). Kulüp ile oyuncu arasındaki ilişkide bu nedenle sözleşme metni ve TFF talimatları ön plana çıkar. Federasyonun hukuk kurullarını TFF Tahkim Kurulu yazısında ele aldık.

Profesyonelliğe geçiş evrakı arasında bir de futbolcu taahhütnamesi yer alır. TFF'nin formlar sayfasındaki bu belgede oyuncu, federasyonun düzenlemelerine ve yargı kurullarının kararlarına uyacağını beyan eder. Belgeyi noter tasdik eder. Önünüze gelen her sayfayı okumak, bu nedenle yalnız sözleşmeyle sınırlı kalmamalıdır.

Sözleşme imzalandıktan sonra tescil nasıl tamamlanır?

İmza tek başına oyuncuyu sahaya çıkarmaz. Bir futbolcunun profesyonel ya da amatör olarak oynayabilmesi için kulübü adına TFF'nin elektronik tescil sistemine kaydı zorunludur (madde 11). Süreç genellikle şu sırayla ilerler:

1. Taraflar tip sözleşmeyi doldurur ve imzalar; 18 yaş altında kanuni temsilci de bu adıma katılır.
2. Kulüp, sözleşmeyi imzalandığı transfer ve tescil dönemi içinde federasyonun dijital sistemine yükler (madde 20).
3. İmzalı sözleşmenin yanında kulübün noter tasdikli imza sirküleri, oyuncu fotoğrafı ve TFF'nin istediği diğer belgeler sisteme girer (madde 14).
4. Profesyonelliğe geçişte kulüp; anne-baba muvafakatini, futbolcu taahhütnamesini ve gerekiyorsa yetiştirme tazminatı ödeme belgesini de ekler.
5. Belgeler tamamsa TFF tescili yapar ve oyuncu lisansını alır.

Talimat burada aileye önemli bir hak tanır. Kulüp sözleşmeyi sunmak zorundadır, ama futbolcu da aynı süre içinde sözleşmeyi TFF'ye sunma hakkına sahiptir (madde 20). Belgelerden biri eksikse TFF sözleşmeyi tescil etmez ve lisans vermez (madde 14). Bu yüzden imzalı sözleşmenin bir örneğini ailede saklamak ve tescilin tamamlandığını kulüpten yazılı teyit etmek işe yarar.

Aynı sezon için iki kulüple sözleşme imzalamanın sonucu nedir?

Heyecanlı dönemlerin en ağır sonuçlu hatalarından biri budur. Talimata göre bir futbolcu aynı sezon için birden fazla kulüple sözleşme yaparsa TFF hiçbir kulüp adına tescil yapmaz. Taraflar uyuşmazlığı ilgili transfer ve tescil dönemi içinde çözemezse oyuncu, o dönemin başlangıcından itibaren 12 ay süreyle hiçbir kulüpte oynayamaz. İkinci sözleşmeyi yapan kulüp de disiplin hükümleriyle karşılaşır (madde 20).

Bu kural, "bir tane de onlarla imzalayalım, hangisi iyi olursa" düşüncesini doğrudan cezalandırır. Benzer bir kural sözleşmesi süren oyuncuyu da korur. Sözleşmesi devam eden bir profesyonelle görüşmek isteyen kulüp, görüşmeye başlamadan önce oyuncunun kulübünden yazılı izin almak zorundadır (madde 19). İzinsiz görüşmeye başlayan kulüp, futbolcu ve temsilci hakkında Futbol Disiplin Talimatı devreye girer.

Pratik ders basittir: ikinci bir kâğıda imza atmadan önce ilk belgenin hukuki durumunu bir avukata sorun.

Kulüp genç profesyonele karşı hangi yükümlülükleri üstlenir?

Sözleşmedeki ücretin yanında talimat kulübe bir dizi yükümlülük daha yükler (madde 24). Genç oyuncunun ailesi için en çok önem taşıyanlar şunlardır:

• Futbolcunun eğitimi ve sağlığı için uzman teknik adam ve sağlık personeli sağlamak.
• Futbol faaliyetinin gerektirdiği spor malzemesini temin etmek.
• İç yönetmeliğini ve disiplin talimatını oyuncuya imza karşılığında teslim etmek ya da noter aracılığıyla bildirmek.
• Verdiği para cezalarını gerekçesi ve tutarıyla birlikte, karar tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde noter aracılığıyla oyuncuya ve TFF'ye bildirmek.
• Kadro dışı bıraktığı oyuncuya, en az bir antrenör nezaretinde çalışabileceği bir saha ayırmak.
• Oyuncuyu maç, antrenman ve yolculuklarda doğabilecek kazalara karşı kısmi ve daimi maluliyet ile ölüm hâllerini kapsayan sigortayla güvenceye almak.
• Askerlikle ilgili gerekli belgeleri oyuncuyla birlikte hazırlayıp TFF'ye sunmak.

FIFA kuralları küçük oyuncu için ek bir çerçeve çizer. Ulusal ya da uluslararası transferle veya ilk tescille küçük bir oyuncuyu kaydeden kulüp, ona karşı özen borcu taşır. Ayrıca onu olası istismardan korumak için makul önlemleri alır ve futbol dışında da kariyer kurmasını sağlayacak akademik eğitim imkânı sunar (FIFA madde 19).

Profesyonel sözleşme okulu bırakmayı gerektirir mi?

Hayır. Ne TFF talimatı ne de FIFA kuralları profesyonel sözleşmeyi okul hayatının yerine koyar. Tam tersine FIFA, küçük oyuncuyu kaydeden kulüpten akademik eğitim imkânını güvenceye almasını bekler. Türk Medeni Kanunu da ana ve babanın çocuğa yetenek ve eğilimlerine uygun genel ve meslekî bir eğitim sağlamasını ister (madde 340).

Tip sözleşmede kulübün, futbolcunun mesleğinde gelişimi için ders, konferans ve kurs düzenleme yükümlülüğü de yer alır. Fakat bu madde okul programının yerini tutmaz. Antrenman saatleri, deplasman günleri ve sınav haftaları için kulübün nasıl bir düzen kuracağını önceden konuşabilir, varılan anlaşmayı özel hükümlere yazdırabilirsiniz. Zorunlu eğitim, açık lise ve spor lisesi seçeneklerini futbolcu olmak için lise okumak gerekir mi yazısında ayrıntılı ele aldık.

Genç futbolcunun kazancını kim yönetir?

Bu soru çoğu ailenin aklına imzadan sonra gelir, oysa önceden konuşmak gerekir. Türk Medeni Kanunu, çocuğun kendi kişisel kazancının yönetimi ve bundan yararlanma hakkının çocuğa ait olduğunu yazar (madde 359). Aynı madde, çocuk evde ana ve babasıyla birlikte yaşıyorsa onların çocuktan bakımı için uygun bir katkı isteyebileceğini de ekler.

Kanun ana ve babaya, velayet sürdükçe çocuğun mallarını yönetme hakkı ve yükümlülüğü de verir (madde 352). Bu iki hükmün somut bir sözleşmede birlikte nasıl işleyeceği; banka hesabı, vergi ve sosyal güvenlik gibi konularla birleşince teknik bir hâl alır. Bu nedenle ödeme düzenini imzadan önce bir avukat ve bir mali müşavirle konuşmak en sağlıklı yoldur.

Bir uyarıyı da tekrar edelim. Sözleşmede yazmayan bir ödeme, ek protokol yasağı nedeniyle hem kulübü hem çocuğu yaptırım riskiyle karşı karşıya bırakır. Para konusundaki her söz, bu yüzden sözleşmenin ödeme bölümünde yer almalıdır.

Sözleşme bitmeden ayrılmak isteyen genç oyuncuyu ne bekler?

Talimat, 28 yaşından önce imzalanan sözleşmelerde yürürlükten sonraki üç yılı ya da üç sezonu, hangisi önce gelirse, koruma dönemi sayar (madde 2). 18 yaşın altındaki oyuncunun sözleşmesi zaten en fazla üç yıl sürdüğünden bu dönem, genç oyuncunun sözleşmesinin büyük bölümünü ya da tamamını kapsar. Sözleşmeyi yenilemek ya da uzatmak da koruma dönemini yeniden başlatır (madde 30).

Koruma dönemi içinde futbolcu haklı bir sebep olmadan sözleşmeyi feshederse tazminatın yanında dört ay resmî müsabakalardan men cezası gelir; ağırlaştırıcı sebeplerde bu süre altı aya çıkabilir (madde 30). Öte yandan kulüp ücreti ödemezse futbolcu, kulübüne ve bilgi için TFF'ye noterden ihtarname göndererek 30 gün süre verir. Ödeme yine gelmezse sürenin bitiminden itibaren 7 gün içinde sözleşmeyi feshedebilir (madde 28).

Genç oyuncular için bir ayrıntı daha var. Talimattaki sportif haklı sebeple fesih yolu, sezon sonunda kulübünün resmî maçlarının yüzde 10'undan azında görev alan 23 yaş üstü oyuncu için tanımlıdır (madde 28). Yani forma bulamamak, 18 yaşındaki bir oyuncuya bu özel yolu açmaz. Fesih süreçlerini ve tazminat hesabını sözleşme feshi ve tazminat yazısında anlattık; somut bir durumda mutlaka avukata danışın.

Yurt dışından teklif alan 18 yaş altı oyuncu transfer olabilir mi?

Kural olarak hayır. TFF talimatına göre 18 yaşını doldurmamış futbolcular uluslararası transfer yapamaz (madde 17). Talimat iki istisna sayar. Birincisi, küçük oyuncunun kanuni temsilcilerinin futbolla ilgisi olmayan bir sebeple o ülkeye taşınmasıdır. İkincisi, oyuncunun Türkiye sınırına 50 kilometreden yakın oturması ve komşu ülkedeki kulübün tesislerinin de sınıra 50 kilometreden yakın olmasıdır.

FIFA kuralları istisnaları daha ayrıntılı yazar. Avrupa Birliği ya da Avrupa Ekonomik Alanı içindeki 16-18 yaş transferleri, insani nedenlerle ülkesini ailesiz terk eden çocuklar ve geçici öğrenci değişimi bu listede yer alır. En az on yaşındaki küçük oyuncunun uluslararası transferini ya da bazı ilk kayıtlarını ise FIFA Futbol Mahkemesi'nin oyuncu statüsü dairesi onaylamak zorundadır (FIFA madde 19).

Bu yüzden "16 yaşında seni Avrupa'ya götürürüz" diyen birine soracağınız ilk soru, hangi istisnaya dayandığıdır. Transferle ilgili temel kavramları futbolda transfer kuralları yazımızda topladık.

İmzadan önce veli hangi soruları sormalı?

Profesyonel sözleşme kaç yaşında gündeme gelirse gelsin, aşağıdaki sorular aynı kalır. Liste bir hukuk görüşünün yerini tutmaz; avukatla görüşmeye hazırlıklı gitmenizi sağlar. Her soruya yazılı cevap istemek de sonraki tartışmaları azaltır.

1. Önümdeki metin TFF'nin tip profesyonel futbolcu sözleşmesi mi, değilse fark nereden geliyor?
2. Başlangıç tarihi ne, bitiş günü 30 Haziran mı ve süre 18 yaş altında üç yılı aşıyor mu?
3. Sabit ücret aylık asgari ücretin altında kalıyor mu, ödemeler hangi vadelerle yazılı?
4. İmza parası, prim ve yan hak satırlarında "VAR" ya da "YOK" doğru yazıyor mu?
5. Sözleşmenin dışında bir ek protokol, sözlü vaat ya da elden ödeme teklifi var mı?
6. Uyuşmazlık maddesinde hangi seçenek duruyor ve bunun sonucu ne olur?
7. Kulüp muvafakati, anne-baba muvafakati ve diğer evrak hazır mı?
8. Menajer görev aldıysa adı, lisans numarası ve imzası sözleşmede yer alıyor mu?
9. Okul, antrenman ve deplasman düzeni özel hükümlerde yazıyor mu?
10. Kulübün iç yönetmeliğinin ve disiplin talimatının bir örneğini aldınız mı?
11. Sözleşmedeki tebligat adresi doğru mu?

Son madde küçük görünür, ama sonuçları büyüktür. Talimata göre taraflar adres değişikliğini iadeli taahhütlü mektupla birbirlerine ve TFF'ye bildirmezse talimat, sözleşmedeki adrese yapılan tebligatı geçerli kabul eder (madde 19). Fesih ihtarı gibi kritik bir bildirim, bu yüzden eski bir adreste kaybolabilir.

Hangi vaatler uyarı işaretidir?

Bazı cümleler ilk duyuşta cazip gelir, oysa kuralla çelişir. Aşağıdaki örneklerin her biri, durup yazılı açıklama istemek için yeterli bir sebeptir:

• "Sözleşmeye düşük yazalım, farkı elden veririz." Talimat, TFF'ye sunulan sözleşmenin dışındaki ödeme anlaşmalarını yasaklar.
• "Beş yıllık sözleşmeyle geleceğini garantiye alalım." 18 yaşın altında talimat üç yılı aşan süreye izin vermez.
• "15 yaşına gelmeden ön sözleşmeyi imzalayalım." Profesyonel statü 15 yaşını doldurmadan doğmaz.
• "Gelecekteki transferinden bize de pay yaz." Transfer tazminatı üzerinde üçüncü kişiye hak tanımak yasaktır.
• "Sağlık kontrolünü geçersen sözleşme geçerli olur." Geçerlilik sağlık muayenesine bağlanamaz.
• "Bonservis için önce siz ödeme yapın." Talimat, yetiştirme tazminatını yeni kulübün borcu olarak yazar; terimlerin farkını bonservis ne demek yazısında anlattık.
• "Önce ücret öde, sonra seni kulübe yerleştiririz." Küçük oyuncuyu temsil eden menajer ücrete ancak profesyonel sözleşmeden hak kazanır.

Bir futbol okulu ya da akademi, profesyonel sözleşme ya da kulübe yerleştirme vaadiyle para istiyor veya yanıltıcı bir vaatte bulunuyorsa durumu belgeleriyle birlikte futbol okulu şikâyet sayfamızdan iletebilirsiniz. Ciddi bir hak kaybı söz konusuysa resmî yollara ve bir avukata başvurun.

Kaynaklar

• TFF, Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatı (tff.org): madde 2-5, 11, 13, 14, 16, 17, 19-24, 28, 30 ve Ek-1.
• TFF, Formlar ve Sözleşmeler sayfası (tff.org): tip profesyonel futbolcu sözleşmesi, transfer evrakı tablosu ve futbolcu taahhütnamesi.
• TFF, Futbol Menajerleri Talimatı (tff.org): madde 8 ve 9.
• FIFA, Regulations on the Status and Transfer of Players (inside.fifa.com): madde 18 ve 19.
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr): madde 11, 16, 339, 340, 342, 352 ve 359.
• 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr): madde 4.