Karna Darbe Alan Oyuncu: Dalak ve Böbrek Yaralanmasının Belirtileri

Futbolda karın darbesi çoğunlukla zararsızdır. Çoğu oyuncu bir iki dakika nefesini toparlar ve oyuna döner. Yine de dirsek, diz, kale direği ya da yere sert düşüş karın ve böğür bölgesine yüksek kuvvet taşıyabilir. Bu rehber, sıradan nefes kesilmesi ile dikkat gerektiren tabloyu ayırmanıza yardım eder.

Rehber tanı koymaz. Amacı, uyarı işaretlerini tanıtmak ve ne zaman 112'yi arayacağınızı netleştirmektir. Amaç korkutmak değil, hazırlıklı olmaktır.

Ayrıca her oyuncu aynı tepkiyi vermez. Örneğin bazı çocuklar ağrıyı saklar, çünkü oyundan çıkmak istemez. Bazı yetişkinler ise maçı kaçırmamak için susar. Dolayısıyla gözlem, oyuncunun sözü kadar önemlidir. Bu nedenle aynı kuralı herkese uygulayın ve belirtilere göre karar verin.

Karın içinde hangi organlar darbeden etkilenebilir?

Karın boşluğunda birçok organ yan yana durur. Bazıları kaburgaların arkasına yerleşir, bazıları ise yalnız karın kaslarının arkasındadır. Sporla ilgili karın yaralanmalarını inceleyen derlemeler, sağlıkçıların karaciğer, dalak ve içi boş organlardaki yaralanmaların uyarı işaretlerini tanıması gerektiğini vurgular (PMID 12831665).

Çocuklarda karın yaralanmalarının büyük bölümü künt travmadan gelir. Çocuk karın görüntüleme derlemesine göre karaciğer en sık yaralanan organdır, dalak ikinci sıradadır. Böbrek, pankreas ve bağırsak yaralanmaları ise daha seyrektir (PMID 27075018).

Karın yaralanmaları sahada nasıl oluşur?

Futbolda karın yaralanmasının tek bir tipik senaryosu yoktur. Yine de birkaç mekanizma öne çıkar. Doğrudan darbe en bilinenidir: Rakibin dirseği, dizi ya da ayakkabı ucu karına gelir. Sıkışma ikinci mekanizmadır. Oyuncu yerdeyken karnı ile bir yüzey arasında sert bir cisim kalır. Üçüncü mekanizma yavaşlamadır. Hızla koşan ya da atlayıp düşen oyuncuda organlar gövdeyle birlikte durmaz, bağlantı yerlerinden çekilir.

Kaleciler ve hava topu mücadelesine giren savunmacılar bu tür darbeyi daha sık yaşayabilir, çünkü ikisi de rakiple sert temasa girer. Halı sahada duvar, direk ve tel de ek bir tehlikedir. Bunlar yüksek hızda çarpılan, esnemeyen yüzeylerdir.

Spor tıbbı derlemeleri karın yaralanmalarının sporda seyrek olduğunu vurgular, ancak seyrek olması yanlış tanı riskini ortadan kaldırmaz (PMID 10378066). Seyrek olaylarda ilk tepki çoğu zaman "bir şeyi yok" olur. İşte bu yüzden hazırlıklı olmak gerekir.

Alt kaburga darbesi karın organlarını da etkiler mi?

Alt kaburgalar karaciğeri, dalağı ve böbrekleri kısmen örter. Bu bölgeye gelen bir darbe hem kemiği hem de içerideki organı etkileyebilir. İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS), kaburga yaralanmasında karın ya da omuz ağrısının başka bir organın zarar gördüğünü gösterebileceğini belirtir.

Bu nedenle alt kaburga darbesi aldığında yalnız kaburga ağrısına odaklanmayın. Karın ağrısı, baş dönmesi ve idrar rengi de sorulmalıdır. Kaburga tarafının ayrıntıları için kaburga kırığı mı, morarma mı yazımıza bakabilirsiniz.

Tersi de doğrudur. Karına gelen sert bir darbe kaburgayı da zorlayabilir. İki bölgeyi birlikte değerlendirmek, bir yaralanmanın diğerini maskelemesini önler. Örneğin güçlü kaburga ağrısı oyuncunun dikkatini çekerken sol omuzdaki hafif ağrı gözden kaçabilir.

Nefes kesilmesini gerçek karın yaralanmasından nasıl ayırırsınız?

Karna darbe alan oyuncu çoğu zaman "nefesim daraldı" der. Bu durumda oyuncu havasız kalır, öne çöker ve birkaç saniye konuşamaz. Genellikle diyaframın kısa süreli işlev kaybıyla açıklanan bu tablo, rahatsız edici olsa da çoğu kez kendiliğinden geçer.

Önemli olan, nefesin geri gelmesinden sonra neler olduğudur. Normal bir nefes kesilmesinde oyuncu birkaç dakika içinde rahatlar, ağrı hızla azalır ve rengi düzelir. Karın yaralanmasında ise ağrı geçmez, aksine artar ya da yeni belirtiler başlar.

• Ağrı beş on dakika sonra hâlâ yoğunsa şüphelenin.
• Karın dokununca sertleşiyorsa ya da dokunmak dayanılmazsa şüphelenin.
• Oyuncu soluk, terli ya da baş dönmesi yaşıyorsa şüphelenin.
• Kusma başlıyorsa şüphelenin.

Bu liste süre vermez, çünkü kesin bir dakika sınırı yoktur. Dolayısıyla "kaç dakika bekleyeyim" sorusu yanlış sorudur. Doğru soru şudur: Oyuncu hem ağrı hem görünüm olarak belirgin biçimde iyileşiyor mu?

Karna darbe alan oyuncuda hangi belirtiler acildir?

Spor tıbbı derlemeleri, karın ağrısının ciddiye alınması ve uygun görüntülemeyle araştırılması gerektiğini vurgular. Yanlış tanı riski gerçektir ve sonuçları ağır olabilir (PMID 10378066). Aşağıdaki işaretlerden biri varsa oyuncu oyundan çıkar ve acil değerlendirme gerekir:

• Giderek artan ya da yaygınlaşan karın ağrısı
• Karında sertlik, şişkinlik ya da dokunmaya aşırı hassasiyet
• Sol ya da sağ omuz ucunda yansıyan ağrı
• Baş dönmesi, kendinden geçecek gibi olma, soğuk terleme
• Soluk renk, hızlı nabız, hızlı nefes
• İdrarda kan ya da çay rengi
• Tekrarlayan kusma ya da kanlı kusma
• Böğürde ya da karında hızla büyüyen morarma

Bu belirtilerin bir kısmı iç kanamanın erken işaretidir. Kan kaybı yavaş ilerlerse oyuncu önce iyi görünebilir, sonra ani kötüleşebilir. Bu nedenle rengi ve davranışı bir kez değil, tekrar tekrar gözleyin.

Dalak yaralanması neden sol omuz ağrısıyla gelebilir?

Dalak karnın sol üst bölümünde, diyaframın hemen altında durur. Dalaktan sızan kan diyaframı tahriş ettiğinde, beyin bu ağrıyı sol omuza ait gibi algılayabilir. Hekimler bu yansıyan ağrıya Kehr belirtisi der. NHS de kaburga yaralanmasında karın ya da omuz ağrısını başka bir organ hasarı ihtimali olarak sayar.

Bu bilgi iki yönlü kullanılmalıdır. Sol omuz ağrısı varsa ve oyuncu az önce sol üst karın ya da alt kaburgalara darbe aldıysa, durumu ciddiye alın. Öte yandan her omuz ağrısı dalağa işaret etmez. Atlayıp düşmek, omuz ekleminin kendisini de zorlar.

Bu nedenle ayrım yaparken şunlara bakın: Darbe nerede oldu? Oyuncu omzunu hareket ettirdiğinde ağrı artıyor mu, yoksa omuz hareketinden bağımsız mı? Baş dönmesi ya da solgunluk eşlik ediyor mu? Hareketle değişmeyen omuz ağrısı, özellikle karın darbesinden sonra daha çok dikkat ister.

Böbrek yaralanmasında idrar rengi ne anlatır?

Böbrekler belin iki yanında, arka alt kaburgaların altındadır. Böğüre gelen darbe böbreği zedeleyebilir. Erlich ve Kitrey'in derlemesine göre böbrekler travma hastalarının yaklaşık yüzde 3,25'ine kadarında zarar görür ve tanıda kontrastlı tomografi temel yöntemdir (PMID 30186367). Derleme, gözle görülen idrarda kanı ayrıca bir tomografi nedeni sayar.

Burada ince bir ayrım vardır. Uzun ve yorucu egzersizden sonra idrarda kan görülebilir; spora bağlı hematüri bilinen bir durumdur ve nedenleri arasında ayak vuruşuyla alyuvar yıkımı, böbrek kan akımı değişimi ve kuruluk yer alır (PMID 9113428). Ancak böğüre darbe aldıktan sonra görülen kanlı idrarı bu açıklamayla geçiştirmeyin.

Koyu idrarın başka bir nedeni de kas hasarıdır. Aşırı yüklenme sonrası çay ya da kola rengi idrar için rabdomiyoliz yazımıza bakın. İki tablonun ortak noktası şudur: Renk değişimi varsa beklemeyin, hekime başvurun.

Belirtiler neden saatler ya da günler sonra ortaya çıkabilir?

Dalak yaralanmasının nadir bir biçimi gecikmiş dalak yırtılmasıdır. Bu durumda ilk günlerde yalnız hafif belirti olur, sonra kanama başlar. Liu ve arkadaşlarının 15 hastalık çalışması gecikmiş yırtılmanın nadir olduğunu, ancak yaşandığında yoğun bakım izlemi ve gerekirse girişim gerektirdiğini bildirdi (PMID 22491620).

Bu bilgi korku için değil, farkındalık içindir. Gecikmiş yırtılma nadirdir. Fakat "bir şeyi yok" diyerek eve gönderilen ve sonra karın ağrısı artan oyuncu için doğru yaklaşım, yeniden değerlendirmedir.

Bağırsak ve mide gibi içi boş organlarda da belirtiler gecikebilir. Başlangıçta hafif ağrı olur, sonra karın sertleşir. Dolayısıyla ağır bir darbe sonrası ilk gün şu iki kuralı uygulayın: Oyuncuyu yalnız bırakmayın ve belirti değişirse hemen yeniden değerlendirin. Özellikle akşam ya da gece artan karın ağrısı acil servis gerektirir.

Karna darbe alan oyuncuya sahada ilk dakikalarda ne yapmak gerekir?

Saha kenarında amaç tanı koymak değil, riski fark etmek ve doğru yere ulaştırmaktır. Sakin bir sırayla ilerleyin:

1. Oyunu durdurun ve oyuncuya yaklaşın. Önce bilinç ve nefesine bakın.
2. Oyuncuyu rahat ettiği pozisyonda tutun. Zorla ayağa kaldırmayın.
3. Ağrının yerini ve şiddetini sorun. Omuz ağrısı, baş dönmesi ve bulantıyı da sorun.
4. Rengine, terlemesine ve konuşmasına bakın.
5. Birkaç dakika sonra yeniden değerlendirin. Yalnız iyiye gidiyorsa oyuncuyu kenarda izlemeye alın.
6. Herhangi bir kırmızı bayrak varsa 112'yi arayın.

Şunlardan kaçının: Yiyecek ya da içecek vermeyin, çünkü hastanede anestezi gerekebilir. Ağrı kesici vermeyin, çünkü ilaç belirtileri örter. Karnı bastırıp "sertliği" yoklamayı da tekrar tekrar yapmayın.

Oyuncu bayılırsa ya da çökerse saha içi bayılma müdahalesi rehberini izleyin ve ambulans bekleyin.

Karın darbesinden sonra ağrı kesici almak neden sorun olabilir?

Birçok oyuncu ve veli ilk iş olarak ağrı kesici ister. Ancak karın darbesinde bu refleks iki sorun yaratır. Birincisi, ilaç ağrıyı örter ve uyarı işaretini ortadan kaldırır. Hekim ağrının seyrini göremez, oyuncu da kendini iyi hisseder.

İkincisi, bazı ağrı kesicilerin kanama eğilimini etkileyebileceği bilinir. Bu nedenle olası bir iç kanamanın şüpheli olduğu durumda ilaç kararını hekime bırakın. Bu uyarı özellikle antrenör ve arkadaşlar için geçerlidir: Kimseye ilaç vermeyin. Alerji, yaş, kilo ve kullanılan diğer ilaçlar bireye özgüdür.

Ağrı gerçekten ciddiyse zaten hastaneye gitmek gerekir. Ağrı hafifse ve oyuncu rahatsa ilaç gereksizdir. İlacın gerekli olduğu orta düzey bir bölge varsa, o kararı eczacı ya da hekim verir.

Hastanede hekim neleri değerlendirir?

Hekim önce öyküyü ve muayeneyi yapar. Darbenin nasıl olduğunu, ağrının yerini ve eşlik eden belirtileri sorar. Ardından kan tahlilleri, idrar tahlili ve görüntüleme gündeme gelebilir. Çocuklarda karın ultrasonu ve kontrastlı ultrason işe yarar. Böbrek ve idrar yolu yaralanmasında ise bilgisayarlı tomografi hâlâ üstündür (PMID 27075018).

Birçok olguda hekim oyuncuyu izlem altında tutar. Stabil bir çocukta kısa gözlem yeterli olabilir. Ağır olgularda yoğun bakım izlemi gerekir. Her yaralanma ameliyat anlamına gelmez; bu konuyu sonraki bölüm anlatıyor.

Aileler için önemli bir nokta şudur: Hastanede "bekleyelim" denmesi ihmal anlamına gelmez. İzlem, kanamanın durup durmadığını ve oyuncunun stabil kalıp kalmadığını anlamanın en güvenli yoludur.

Karın darbesinden sonraki ilk gün nasıl izlenir?

Hafif görünen bir darbeden sonra bile ilk günü dikkatle geçirmek mantıklıdır. Oyuncu eve gittikten sonra yalnız kalmamalıdır. Evde bir yetişkin birkaç basit noktaya bakar:

Alarm işaretlerinden biri belirirse sabahı beklemeyin. Gece olsa bile acil servise gidin. İzlemenin amacı oyuncuyu sürekli kontrol ederek huzursuz etmek değil, değişimi yakalamaktır. Aynı soruları birkaç saatte bir tekrar sormak yeterlidir. Ayrıca oyuncunun uykusunu bölmeye gerek yok, ancak rengi ya da nefesi kötüyse uyandırıp değerlendirin. Yani amaç huzursuzluk değil, güvenlik yaratmaktır.

Dalak ve karaciğer yaralanması ameliyat gerektirir mi?

Çoğu zaman gerektirmez. Çocuk travma merkezlerinde künt karaciğer ve dalak yaralanmalarının büyük bölümünü ameliyatsız takip eder. Notrica ve arkadaşlarının değerlendirdiği ATOMAC kılavuzu bu yaralanmalarda ameliyatsız yönetimin yüzde 95'in üzerindeki çocukta başarılabilir olması gerektiğini belirtir. Kılavuz, yönetimi yaralanma derecesine değil, hemodinamik duruma göre kurar (PMID 26402546).

Gecikmiş dalak yırtılması olan hastalarda da benzer bir eğilim vardır. Liu ve arkadaşlarının çalışmasında ameliyatsız tedavinin başarı oranı yüzde 83 olarak bildirdi. Burada hekimin hastaya göre karar verdiğini unutmayın.

Bu bilgi tedaviyi eve taşımanızı önermez. Ameliyatsız yönetim, hastanede yakın izlem, gerekirse kan takibi ve girişimsel radyoloji seçenekleriyle yürür. Yani "ameliyat gerekmedi" ifadesi, "önemsiz yaralanma" anlamına gelmez.

Üç saha senaryosunda ne yapmak gerekir?

Gerçek hayatta tablo ders kitabındaki gibi gelmez. Aşağıdaki üç örnek, aynı ilkenin farklı koşullarda nasıl işlediğini gösterir.

Birinci örnek kaleci dalışıdır. Kaleci topa atılır, rakip forvet ayağıyla karnına girer. Kaleci nefesini toparlar ve devam etmek ister. Birkaç dakika sonra sol omzunda ağrı ve baş dönmesi başlar. Bu birleşim, oyuncuyu kenara almayı ve acil değerlendirmeyi gerektirir.

İkinci örnek 12 yaşındaki bir orta saha oyuncusudur. Mücadelede rakibin dizi böğrüne gelir. Çocuğun nefesi kesilir, beş dakika sonra oyuna döner. Akşam karın ağrısı artar, iştahı kapanır ve kusar. Veli beklemeden çocuğu hekime götürür. Çünkü darbe, ağrı artışı ve kusma birlikte gelişmiştir.

Üçüncü örnek halı sahadır. Oyuncu direğe çarpar, ağrıyı yok sayar ve maçı bitirir. Ertesi sabah böğründe morarma görür ve idrarı çay rengindedir. Bu oyuncu o gün acil servise gider. Çünkü böbrek yaralanması ihtimali vardır.

Üç örneğin ortak mesajı basittir: Darbeyi değil, darbeden sonraki gidişi değerlendirin. İlk dakikadaki sakinlik, sonraki saatlerdeki sessizlik anlamına gelmez.

Karna darbe alan oyuncu sahaya ne zaman döner?

Tek ve evrensel bir dönüş takvimi yoktur. Süre, hangi organın ve ne kadar yaralandığına bağlıdır. Yetişkin sporcular için tek bir kanıta dayalı süre standardı bulunmuyor, hekim kararı bireye göre verir ve sporun temas düzeyini hesaba katar.

Çocuklarda Amerikan Pediatrik Cerrahi Derneği kılavuzu, ameliyatsız izlenen karaciğer ve dalak yaralanmasında aktivite kısıtını yaralanma derecesine iki hafta eklenerek hesaplamayı önerir. Örneğin ikinci derece bir yaralanmada bu formül dört haftaya denk gelir. Bu bir kılavuz önerisidir ve hekimin kişiye göre kararını değiştirmez.

Notrica ve arkadaşlarının 366 çocuklu izlem çalışmasında kılavuza uyanlarla uymayanlar arasında kanama ya da acil servise dönüş sıklığı açısından fark çıkmadı (PMID 30278984). Bu sonuç "kısıtı atlayın" demek değildir. Yalnız süre rakamlarının kesin olmadığını, kararın hekimde kaldığını gösterir.

Sahaya dönüş basamakları nasıl işler?

Hekim izin verdikten sonra bile dönüş kademelidir. Aşağıdaki tablo genel mantığı özetler. Her basamağı ağrısız ve belirtisiz tamamlayın. Bir basamakta sorun çıkarsa bir önceki aşamaya dönersiniz.

Bu tablo hekimin kararının yerini tutmaz. Hekim izin verene kadar temaslı antrenmandan uzak durun. Genel dönüş mantığı için sakatlık geçmişi olan futbolcuya yük yönetimi yazısı iyi bir tamamlayıcıdır.

Çocuk ve ergende karın darbesine neden daha çok dikkat etmek gerekir?

Çocukların fizyolojisi yetişkinden farklıdır. Küçük damarlar ve güçlü damar daralma yanıtı, ameliyatsız izlemi yaygınlaştırmıştır. Dahası çocuklar kan kaybını bir süre dengeleyebilir. Bliss ve Silen'in çocuk travması derlemesi, küçük çocukların önemli kan kaybına rağmen hemodinamik olarak dengede kalabildiğini belirtir (PMID 12528782). Yani çocuk iyi görünürken bile durum kötüleşebilir.

Bu yüzden çocukta "şimdi iyi" ölçütü yeterli değildir. Ağrı, solgunluk, sessizleşme ve iştahsızlık gibi sinsi belirtilere bakın. Çocuk çoğu zaman "karnım ağrıyor" demez; sadece oyundan uzaklaşır ve kıvrılıp yatar.

• Çocuk oyundan uzaklaşıyor ve karnını tutuyorsa gözlemleyin.
• Yüzü soluksa ya da terliyorsa antrenmanı durdurun.
• Kusma, huzursuzluk ya da uyuşukluk başlıyorsa acil servis düşünün.
• Okuldan ya da antrenmandan sonra karın ağrısı artıyorsa hekime götürün.

Çocuğu korkutmadan, ancak ciddiyetle yaklaşın. Büyüme çağındaki sporcular için ek sağlık ilkeleri futbol okulu sağlık raporu rehberinde da yer alır.

Veli ve antrenör hangi soruları sormalı?

Çocuk ya da genç oyuncuya sorulan birkaç basit soru çok şey anlatır. Soruları sakin ve açık uçlu sorun.

• Darbe tam olarak nereye geldi?
• Şu an en çok nerede ağrı var?
• Omzunda ya da sırtında ağrı var mı?
• Baş dönmesi ya da bulantı hissediyor musun?
• İdrara çıktın mı, ne renkteydi?
• Nefesin rahat mı?

Cevaplarınız ve gözlemleriniz hekime vereceğiniz bilgidir. Özellikle darbenin nerede olduğu ve idrar rengi, hekimin hangi görüntülemeyi isteyeceğini belirler. Yaşadıklarını not alın: saat, mekanizma, belirtiler ve alınan önlemler.

Okullarda böyle bir olayın sorumluluk ve masraf tarafı için futbol okulunda sakatlanan çocuğun sigorta rehberine bakılabilir.

Mononükleoz geçiren oyuncuda dalak neden önemlidir?

Bulaşıcı mononükleoz, dalağın geçici olarak büyümesine neden olabilir. Büyümüş dalak hafif bir darbede bile yaralanmaya daha açık olabilir. Üniversite sporcularında yapılan küçük bir çalışma, karaciğer enzimleri ile ultrasonla ölçülen dalak boyutunun birlikte azaldığını gösterdi ve bunun dönüş kararına yardımcı olabileceğini öne sürdü (PMID 39449903). Çalışma yedi sporcuyla sınırlıdır.

Dolayısıyla mononükleoz ya da uzun süren ateşli hastalık geçiren oyuncunun temaslı sporlara dönüş kararını hekim verir. Bu konuda kesin bir gün sayısı vermiyoruz, çünkü süre kişiye ve bulgulara göre değişir.

Hasta bir çocuğun antrenmana ne zaman döneceğini hasta çocuk antrenmana gitmeli mi yazısı genel hatlarıyla anlatır. Dalağı olmayan ya da tek böbreği olan oyuncular için de spor kararını hekime bırakın.

Karın kası zorlanmasını iç organ yaralanmasından nasıl ayırırsınız?

Karına gelen bir darbe, karın kaslarını da zorlayabilir. Kas zorlanması ağrılıdır ama genellikle hareketle ilişkilidir. İç organ yaralanmasında ise ağrı hareketten bağımsız ve giderek artan bir seyir izleyebilir.

Tablo ayırt etmeye yardımcı olur, ancak tanı koymaz. Uzun süreli kasık ve alt karın ağrısı farklı bir konudur; sportmen fıtığı yazısı bu tabloyu ayrıntılı anlatır.

Karın yaralanmasında sık yapılan yanlışlar nelerdir?

Hataların çoğu iyi niyetle başlar. Ancak bunların bir kısmı ciddi sonuçlar doğurabilir.

• Sık duyulan "karın ağrısı geçti, sorun yok" bilgisi eksiktir: Bazı yaralanmalar önce sessiz kalır.
• "Nefesi kesilen herkes birkaç dakikada kendine gelir" varsayımı her zaman doğru değildir.
• Oyuncuya ağrı kesici verip oyuna sokmak, uyarı işaretlerini örter.
• Karnı tekrar tekrar bastırıp sertliği yoklamak, ağrıyı artırır ve değerlendirmeye katkı sağlamaz.
• Sol omuz ağrısını yalnız omuz sorunu saymak, dalak ihtimalini atlatır.
• Çocuğu "abartıyorsun" diye oyuna sokmak, sessiz kanamayı gözden kaçırabilir.

Ortak ders şudur: Belirtiyi bastırmayın. Doğru yaklaşım, izlemek, tekrar değerlendirmek ve şüphede hekime götürmektir.

Hekime ne zaman gitmek, ne zaman 112'yi aramak gerekir?

Her karın darbesi acil servis gerektirmez. Ancak bazı durumlarda beklemek doğru değildir. Aşağıdaki tablo genel bir ayrım sunar. Kararsız kaldığınızda acil değerlendirmeyi seçin.

Gereksiz bir kontrol küçük bir kayıptır. Kaçırılan iç kanama ise çok daha büyük bir kayıptır. Bu yüzden şüphede acile gidin.

Gece boyunca belirti değişirse, sabaha beklemeyin. İlk 24 saat özellikle önemlidir.

Saha kenarında karın darbesi için hazırlık nasıl olmalı?

Okulların ve antrenörlerin birkaç basit hazırlık yapması yeterlidir. Hazırlık, stresli anda doğru davranışı kolaylaştırır.

1. Her antrenmanda telefon, ambulans numarası ve adres bilgisi hazır olsun.
2. Antrenörlerden en az biri temel ilkyardım bilsin.
3. Karın ve göğüs darbesi için kısa bir kontrol sırası belirleyin.
4. Darbe sonrası oyuncunun adını, saatini ve belirtilerini kaydedin.
5. Oyuna dönüş kararını hekime bırakın.
6. Veliyi aynı gün bilgilendirin.

TFF Futbol Okulları Talimatı, A ve B sınıfı okullar için ilkyardım sertifikalı personel ve ilkyardım malzemesi öngörür. Ayrıntılar için TFF kaynaklarını inceleyin. Ailelerin okul seçerken bu hazırlığı sormasını öneririz. İstanbul futbol okulları sayfası programları karşılaştırmak için bir başlangıçtır.

Sakatlık sonrasında oyuncuların psikolojik olarak da toparlanması gerekir. Sakatlık sonrası sahaya dönüş korkusu yazısı bu süreci anlatır.