Futbolcuya veya Hakeme Sosyal Medyadan Hakaret Etmenin Cezası Nedir?

Bu yazı genel bilgi verir, hukuki tavsiye değildir. Önce hukukun hangi sözü hakaret saydığını anlatıyoruz. Ardından futbolcuya ve hakeme yönelik paylaşımların neden farklı sonuç doğurduğunu, şikâyet süresini, delil saklamayı ve paylaşımın kaldırılması için başvurulabilecek yolları ele alıyoruz. Son bölümlerde ise TFF'nin disiplin kurallarına, saha içindeki oyun kurallarına ve çocuğu sosyal medyada hedef olan ya da hata yapan velilere değiniyoruz.

Kanun maddeleri zaman zaman değişir. Bu nedenle somut bir olayda güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinden okuyun ve ceza hukuku alanında çalışan bir avukata danışın. Yazıdaki madde bilgilerini Türk Ceza Kanunu, 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun, Ceza Muhakemesi Kanunu ve TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın resmî metinlerinden aktardık.

Hukuk hangi sözü hakaret olarak görür?

Kanun hakareti iki biçimde tanımlar. İlki, bir kişiye onurunu, şerefini ve saygınlığını zedeleyebilecek somut bir fiil ya da olgu yüklemektir. Örneğin bir hakemin para aldığını ya da bir futbolcunun maçı sattığını hiçbir dayanak göstermeden yazmak bu türe girebilir. İkincisi ise sövmektir; yani küfür ve aşağılayıcı sıfatlarla kişinin onuruna saldırmaktır.

Öte yandan Kanun, yüklenen fiilin ispatına da yer verir. 127. maddeye göre isnat edilen ve suç oluşturan fiil ispat edilirse kişiye ceza verilmez. Ancak ispat isteminin kabulü, kural olarak kamu yararına ya da şikâyetçinin buna razı olmasına bağlıdır. Üstelik kanıtı ortada olan bir fiilden söz ederek hakaret etmek de yine cezayı gerektirir.

Kısaca hukuk, bir maç kararını beğenmemeyi değil, kişinin onuruna yönelen saldırıyı cezalandırır. Peki ikisinin sınırı nerede başlar? Bu sorunun cevabı her olayda sözün içeriğine ve bağlamına göre değişir.

Sert eleştiri ile hakaret arasındaki fark nasıl anlaşılır?

İfade özgürlüğü sert, hatta kırıcı eleştiriyi de korur. Bir hakemin pozisyonu yanlış değerlendirdiğini, bir futbolcunun kötü oynadığını ya da bir teknik direktörün tercihlerinin yanlış olduğunu yazmak kendi başına suç değildir. Çünkü bu cümleler kişinin işine dair bir değerlendirme içerir, onuruna yönelmez.

Bununla birlikte bazı işaretler sözün eleştiriden çıkıp hakarete yaklaştığını gösterebilir. Savcılık ve mahkeme bu soruya somut olayda cevap verir; aşağıdaki liste yalnız genel bir fikir verir:

• Hedef: Söz karara mı, yoksa kişinin kendisine, ailesine ya da kimliğine mi yöneliyor?
• Dil: Küfür, aşağılayıcı lakap ya da hayvan benzetmesi var mı?
• Dayanak: Paylaşım, rüşvet ya da şike gibi ağır bir suçlamayı kanıtsız mı yöneltiyor?
• Bağlam: Paylaşım bir maç yorumunun parçası mı, yoksa günlerce süren hedef gösterme mi?
• Ölçü: Aynı hesap, aynı kişiye arka arkaya çok sayıda mesaj atıyor mu?

Eleştiri ile hakaretin disiplin hukukundaki sınırına dair ayrıntılı bir değerlendirmeyi Futbol Disiplin Talimatı 41. madde rehberimizde bulabilirsiniz. Bu yazının ağırlık merkezi ise ceza hukuku tarafıdır.

Sosyal medyadan hakaret neden alenen işlenmiş sayılabilir?

Türk Ceza Kanunu, hakaretin alenen işlenmesi hâlinde cezayı altıda bir oranında artırır. Herkese açık bir profilde, bir maç sayfasının yorumlarında ya da etiketle çok sayıda kişiye ulaşan bir gönderide söz, belirsiz sayıda insanın görebileceği bir ortama ulaşır. Bu nedenle sosyal medyadan hakaret çoğu zaman aleniyet tartışmasını beraberinde getirir.

Ayrıca Kanun, mağdurun yanında olmadan yapılan hakaret için ayrı bir şart koyar: fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek, yani üç kişiye ulaşarak işlenmesi gerekir. Kamuya açık bir paylaşım çoğu durumda bu sayının çok üstüne çıkar. Öte yandan doğrudan mesaj kutusuna yazılan hakaret de cezasız kalmaz. 125. maddenin ikinci fıkrası, mağduru muhatap alan sesli, yazılı ya da görüntülü bir iletiyle işlenen hakarete aynı cezayı öngörür.

Kapalı bir mesaj grubu ise ara bir durumdur. Gruptaki kişi sayısı, mesajın kime yöneldiği ve grubun herkese açık olup olmadığı gibi ayrıntılar değerlendirmeyi değiştirebilir. Bu ayrımı somut olayda savcılık ve mahkeme yapar.

İsim vermeden yapılan bir paylaşım da hakaret olabilir mi?

Evet, olabilir. Kanun'un 126. maddesine göre mağdurun ismi açıkça yazılmasa ya da isnat üstü kapalı geçiştirilse bile, sözün o kişiye yöneldiği konusunda duraksamaya yer yoksa ismi belirtilmiş ve hakaret açıklanmış sayılır. Örneğin maçın hakemini isim vermeden ama görev yeri, maç ve fotoğrafla açıkça işaret eden bir paylaşım bu kapsama girebilir.

Benzer biçimde lakap, kısaltma ya da emoji ile yapılan göndermeler de kişiyi tanınır kılabilir. Dolayısıyla "adını yazmadım" savunması, herkesin kimden söz edildiğini anladığı durumlarda tek başına koruma sağlamaz.

Hakeme yapılan hakaret neden daha ağır sonuç doğurur?

Cevap 6222 sayılı Kanun'un 20. maddesindedir. Bu maddeye göre spor müsabakalarında görev yapan hakem, gözlemci, saha komiseri ve temsilciler, bu görevleriyle bağlantılı olarak kendilerine karşı işlenen suçlar bakımından kamu görevlisi sayılır. Türk Ceza Kanunu ise hakaretin kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırının bir yıldan az olamayacağını söyler.

Yani bir hakemin maçta verdiği karar yüzünden ona sosyal medyadan hakaret eden kişi, sıradan bir hakaret dosyasına göre daha ağır bir alt sınırla karşılaşabilir. Paylaşım herkese açıksa aleniyet artırımı da gündeme gelir. Ancak bu korumanın şartı, sözün hakemin görevine bağlı olmasıdır. Hakemin görevle ilgisi olmayan özel bir tartışmada uğradığı hakarette ise kural olarak genel hükümler devreye girer.

Hakemliğin nasıl bir sorumluluk ve eğitim süreci gerektirdiğini merak ediyorsanız futbol hakemi nasıl olunur rehberimize göz atabilirsiniz.

Hakeme sosyal medyadan hakaret şikâyete bağlı mı?

Hayır. Türk Ceza Kanunu'nun 131. maddesi, kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret hariç, hakaret suçunun soruşturulmasını mağdurun şikâyetine bağlar. Hakem de görevle bağlantılı suçlarda kamu görevlisi sayıldığı için bu istisnaya girer. Dolayısıyla Cumhuriyet savcılığı suçu öğrendiğinde, hakem şikâyet etmese bile soruşturma başlatabilir.

Bu ayrımın pratik sonuçları da vardır. Şikâyete bağlı suçlarda mağdurun vazgeçmesi davayı düşürür; hakeme yönelik görev hakaretinde ise vazgeçmenin böyle bir etkisi yoktur. Ayrıca Kanun'un 75. maddesindeki önödeme yolu hakaret suçunun bir kısmına açıktır, fakat kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hakareti açıkça dışarıda bırakır.

Bunun yanında Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesi hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini düzenler. Bu kural yalnız hakeme yönelik hakarette değil, futbolcuya yönelik hakarette de geçerlidir.

Futbolcuya, teknik direktöre ya da kulüp yöneticisine yapılan hakarette hangi kurallar geçerli?

6222 sayılı Kanun'un 20. maddesindeki liste futbolcuyu, teknik direktörü ve kulüp yöneticisini içermez. Bu nedenle onlara yönelik sosyal medyadan hakaret, kural olarak 125. maddenin genel hükümlerine girer: üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası. Paylaşım alenen yapılmışsa altıda bir artırım uygulanabilir.

Bu dosyalarda soruşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır. Ayrıca Türk Ceza Kanunu'nun 75. maddesi, kamu görevlisine görev hakareti dışında kalan hakaret suçunu önödeme kapsamına alır. Önödemede fail, savcılığın bildirdiği miktarı süresinde öderse kamu davası açılmaz. Miktarı kanundaki hesap belirler ve bu hesap zamanla değişebilir; güncel uygulamayı avukatınıza sorun.

Öte yandan hakaret karşılıklıysa ya da haksız bir fiile tepki olarak yapılmışsa, 129. madde cezanın indirilmesine hatta hiç verilmemesine imkân tanır. Kasten yaralamaya tepki olarak işlenen hakarette ise Kanun ceza verilmeyeceğini söyler.

Kime yönelik hakarette hangi kurallar öne çıkar?

Aşağıdaki tablo, bu yazıda anlattığımız temel farkları bir arada gösterir. Tablo genel bir çerçevedir; somut olayda savcılık ve mahkeme farklı bir nitelendirme yapabilir.

Tablodaki hükümlerin hepsinde uzlaştırma ve önödeme gibi kurumların kapsamı zaman içinde değişebilir. Bu yüzden karar vermeden önce maddenin güncel metnini mutlaka kontrol edin.

Irkçı ya da ayrımcı paylaşımlar hangi hükümlere girer?

Bir futbolcuyu ya da hakemi rengi, dini, etnik kökeni veya memleketi üzerinden aşağılayan paylaşım, kişiye yönelik hakaretin ötesine geçebilir. Türk Ceza Kanunu'nun 216. maddesinin ikinci fıkrası, halkın bir kesimini sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak alenen aşağılamayı ayrı bir suç olarak düzenler.

Spor bağlamında ise 6222 sayılı Kanun'un 14. maddesi devreye girebilir. Madde, spor alanlarında toplum kesimlerini din, dil, ırk, etnik köken, cinsiyet veya mezhep farkı gözeterek aşağılayan söz ve davranışları bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, bu fiillerin her türlü yazılı, görsel, işitsel veya elektronik kitle iletişim aracıyla işlenmesi hâlinde de bu hükümlerin uygulanacağını belirtir.

Ancak bir sosyal medya paylaşımının bu maddeye mi, Türk Ceza Kanunu'na mı gireceğini, ya da her ikisinin birlikte mi değerlendirileceğini somut olayda yargı belirler. Ayrıca TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 42. maddesi de ayrımcılığı ayrı bir disiplin ihlali olarak düzenler.

Tehdit içeren mesajlar hakaretten nasıl ayrılır?

Hakaret onura saldırıdır; tehdit ise kişiyi korkutmaya yönelir. Türk Ceza Kanunu'nun 106. maddesi, bir başkasını kendisinin ya da yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişiyi altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırır.

Futbolda bu ayrım özellikle önemlidir. Çünkü kritik bir maçtan sonra hakeme ya da bir oyuncuya "evini biliyoruz", "sokağa çıkma" gibi mesajlar gönderilebilir. Bu tür sözler artık yalnızca kaba bir yorum değildir; kişinin güvenliğine dair gerçek bir korku yaratabilir. Maddenin ilk cümlesi, hayata veya vücuda yönelik tehdit için şikâyet şartı aramaz.

Tehdit içeren bir mesaj aldıysanız beklemeden kolluğa ya da Cumhuriyet başsavcılığına başvurun. Can güvenliğinizi tehlikede görüyorsanız 112'yi arayın. Mesajı silmeyin; aşağıdaki delil bölümünde anlattığımız biçimde saklayın.

Sosyal medyadan hakaret için şikâyet süresi ne kadar?

Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesine göre şikâyete bağlı bir suçta yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma yapılamaz. Bu altı ay, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar. Ancak hakaret suçu için Kanun ayrıca bir üst sınır koyar: şikâyet süresi, her ne şekilde olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.

Bu kuralın sosyal medyada önemli bir sonucu vardır. Örneğin anonim bir hesabın arkasındaki kişiyi aylar sonra öğrenseniz bile, paylaşımın üzerinden iki yıl geçtiyse şikâyet yolu kapanmış olabilir. Bu yüzden failin kimliğini beklemeden, "faili belli olmayan" bir şikâyetle de başvurabilirsiniz.

Hakeme görevi yüzünden yapılan hakaret ise şikâyete bağlı olmadığı için bu altı aylık süreye tabi değildir. Yine de dava zamanaşımı gibi başka süreler işler; bu süreleri somut dosyada avukatınızla birlikte hesaplayın.

Şikâyet nereye ve nasıl yapılır?

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 158. maddesine göre suça ilişkin ihbar ya da şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Valilik, kaymakamlık ya da mahkeme de kendisine gelen başvuruyu ilgili başsavcılığa gönderir. Şikâyeti yazılı olarak ya da sözlü anlatıp tutanağa geçirterek yapabilirsiniz.

Genel bir sıralama şöyle ilerler:

1. Paylaşımı ve hesabı aşağıdaki listeye göre kayıt altına alın.
2. Başsavcılığa ya da en yakın kolluk birimine başvurun; dilekçede olayı, tarihi ve bağlantı adreslerini yazın.
3. Failin kimliğini bilmiyorsanız bunu belirtin; hesap adını ve bildiğiniz izleri ekleyin.
4. Başvurunuzun kayıt numarasını saklayın ve dosyayı düzenli olarak takip edin.
5. Kulüp ya da federasyon bağlantılı bir olaysa kulübünüzün hukuk birimini de bilgilendirin.

Kanun, soyut ve genel nitelikteki ya da suç oluşturmadığı açıkça anlaşılan başvurularda soruşturmaya yer olmadığına karar verilebileceğini de düzenler. Bu nedenle dilekçede somut paylaşımı, tarihini ve size neden yöneldiğini açıkça göstermek önemlidir.

Delilleri nasıl saklamalısınız?

Sosyal medya paylaşımları dakikalar içinde silinebilir. Bu yüzden tepki vermeden önce delili korumak en önemli adımdır. Aşağıdaki liste genel bir hatırlatmadır; delilin hangi yöntemle sunulacağı konusunda bir avukatın yönlendirmesi daha güvenlidir:

• Paylaşımın tamamını, hesap adını, tarih ve saati gösteren ekran görüntüleri alın.
• Paylaşımın ve profilin bağlantı adresini (URL) ayrı bir yere not edin.
• Yorum zincirinde bağlamı gösteren önceki ve sonraki mesajları da kaydedin.
• Doğrudan mesajlarda konuşmanın tamamını saklayın; yalnız tek bir cümleyi kırpmayın.
• Görüntüleri düzenlemeyin, üzerine yazı eklemeyin; orijinal dosyaları koruyun.
• Hakarete aynı dille karşılık vermeyin; karşılıklı hakaret sizin dosyanızı da etkileyebilir.

Ayrıca paylaşımı platforma bildirmeden önce delilinizi tamamlayın. Çünkü platform içeriği kaldırdığında ya da hesap kapandığında, sonradan aynı görüntüye ulaşmak çoğu zaman mümkün olmaz.

Hakaret içeren paylaşım nasıl kaldırılır?

İlk ve en hızlı yol, platformun kendi bildirim aracıdır. Büyük sosyal ağların çoğu hakaret, taciz ve nefret söylemi için ayrı bildirim kategorileri sunar. Bunun yanında hesabınızdaki yorumları kısıtlamak, belirli kelimeleri filtrelemek ve hesabı engellemek de hasarı sınırlar.

Hukuki yollara gelince, 5651 sayılı Kanun'un kişilik hakkı ihlalinde içeriğin çıkarılmasını ve erişimin engellenmesini düzenleyen 9. maddesini Anayasa Mahkemesi E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal etti. Kanun'un güncel metni de bu maddeyi iptal hükmüyle birlikte gösterir. Ancak özel hayatın gizliliğini ihlal eden içerikler için 9/A maddesi yürürlüktedir; örneğin ev adresiniz ya da çocuğunuzun fotoğrafı izinsiz paylaşıldıysa bu yol gündeme gelebilir. Kanun'un güncel metni bu başvuruyu Siber Güvenlik Başkanlığı'na bağlar.

Kişilik hakkına yönelik saldırıda ise Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddeleri hukuk mahkemesinden saldırının durdurulmasını isteme imkânı verir. Telif ihlaline dayalı içerik kaldırma ve erişim engeli ise farklı bir rejime bağlıdır; onu korsan maç yayını yazımızda anlattık.

Hakaret eden kişiden manevi tazminat istenebilir mi?

Evet. Ceza soruşturması ile hukuk davası birbirinden ayrı iki yoldur. Türk Medeni Kanunu'nun 25. maddesi, kişilik hakkı saldırıya uğrayan kişiye saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve sona ermiş saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteme hakkı tanır. Davacı bunlarla birlikte düzeltmenin ya da kararın yayımlanmasını da talep edebilir.

Türk Borçlar Kanunu'nun 58. maddesi ise kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören kişinin manevi tazminat isteyebileceğini düzenler. Hâkim, para yerine ya da paraya ek olarak saldırıyı kınayan bir karar verip bunun yayımlanmasına da hükmedebilir. Tazminatın miktarı ise her olayın koşullarına göre mahkemenin takdirindedir.

Medeni Kanun, kişilik haklarının korunması için davanın davacının ya da davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabileceğini de söyler. Futbol dünyasındaki diğer hukuk davalarının nasıl ilerlediğini merak ediyorsanız spor hukuku ve tazminat davaları rehberimize bakabilirsiniz.

Kulüp mensubu hakem hakkında paylaşım yaparsa TFF ne yapar?

Ceza davası ile disiplin süreci birbirini beklemez. 6222 sayılı Kanun'un 19. maddesi, bu Kanun'a göre kulübe ya da kulüp mensubuna ceza verilmesinin federasyonun yaptırım yetkisini ortadan kaldırmadığını açıkça yazar. Futbol Disiplin Talimatı ise kulüpleri, yöneticileri, futbolcuları, teknik adamları ve taraftarları kendi kapsamında sayar.

Talimat'ın 38/A maddesi, bu kişilerin basın, yayın organları veya sosyal medya aracılığıyla hakem ve diğer müsabaka görevlileri hakkında hakarete varan, tehditkâr, aşağılayıcı ya da tarafsızlıklarını sorgulayan açıklamalar yapmasını yasaklar. 41. madde ise sosyal medya dahil her yoldan yapılan hakaret, sövme ve tehdidi ayrıca cezalandırır. Bu maddede ceza, eylem müsabaka görevlilerine yöneldiğinde ağırlaşır ve müsabakadan men ile hak mahrumiyeti cezaları para cezasına çevrilemez.

Paylaşım kulübün resmî hesabından yapılırsa kulübe ayrıca para cezası verilebilir. Sürecin hangi kurulda nasıl ilerlediğini PFDK nasıl çalışır yazımızda, kulüp hesaplarının bu riskleri nasıl yönettiğini de kulüplerde medya sorumlusunun işini anlatan yazımızda bulabilirsiniz.

Taraftar sosyal medya paylaşımı yüzünden stada girmekten yasaklanabilir mi?

Bu soruda iki ayrı yol vardır. İlki 6222 sayılı Kanun'daki seyirden yasaklanmadır. Kanun'un 18. maddesine göre, bu Kanun'da tanımlanan ya da yollama yapılan suçlardan kurulan hükümde mahkeme, güvenlik tedbiri olarak kişinin spor müsabakalarını seyretmesini yasaklar. Paylaşımın bu kapsama girip girmediği ise suçun nitelendirmesine bağlıdır.

İkinci yol disiplin tarafıdır. Futbol Disiplin Talimatı taraftarları da kapsamında sayar ve stadyuma giriş yasağını ayrı bir disiplin cezası olarak düzenler. Üstelik Talimat, kulüplerin taraftarlarının ihlallerinden objektif olarak sorumlu olduğunu söyler. Tek bir taraftarın kişisel hesabındaki paylaşımın bu sorumluluk kapsamında nasıl değerlendirileceğini ise disiplin kurulu olayın koşullarına göre belirler.

Kısaca, bir paylaşım hem ceza dosyasına hem de disiplin dosyasına konu olabilir. Bu iki sürecin sonuçları birbirinden bağımsız ilerler.

Hakemin saha içindeki yetkisi sosyal medyayı kapsar mı?

Hayır, kapsamaz. IFAB Oyun Kuralları'nın 12. kuralı, saldırgan, hakaret içeren ya da küfürlü söz veya hareketleri oyundan ihraç gerektiren ihlaller arasında sayar. Ancak aynı kural, hakemin disiplin yetkisinin ön maç kontrolü için oyun alanına girdiği andan maç bittikten sonra oyun alanından ayrıldığı ana kadar sürdüğünü belirtir.

Dolayısıyla maçtan saatler sonra atılan bir gönderi için hakemin kart göstermesi söz konusu olmaz. Böyle bir paylaşım, organizasyonu yürüten federasyonun disiplin kurallarına ve devletin ceza hukukuna kalır. Oyun Kuralları sosyal medya paylaşımlarına dair ayrı bir hüküm içermez; bu boşluğu yarışma düzenleyicilerinin talimatları doldurur.

Sahada yaşanan tartışmaların büyümeden çözülmesi de sosyal medyadaki öfkeyi azaltır. Hakemsiz oynanan maçlarda ortak kuralların nasıl konuşulabileceğini halı sahada tartışmayı önleme rehberimizde anlattık.

FIFA çevrim içi tacize karşı ne yapıyor?

FIFA, oyuncuları ve görevlileri çevrim içi tacizden korumak için 2022'de Sosyal Medya Koruma Hizmeti'ni başlattı. FIFA'nın açıklamasına göre hizmet, özellikle büyük organizasyonlar sırasında gönderilen ırkçı, ayrımcı ya da tehdit içeren mesajlara karşı kişileri korumayı amaçlar. FIFA turnuvalarındaki oyuncu, takım ve görevlilerin yanı sıra üye federasyonlar da yıl boyunca bu hizmetten yararlanabilir.

Ayrıca FIFA, en ağır taciz vakalarını kolluk birimlerine ilettiğini ve ağır taciz yapan kişileri gelecekteki turnuvalar için bilet alımından engellediğini açıkladı. Bu uygulama, çevrim içi hakaretin artık yalnızca "klavye arkasındaki öfke" olarak görülmediğini gösterir.

Bir hata ya da tartışmalı karar sonrasında oyuncuların ve hakemlerin bu baskıyla nasıl başa çıktığını hakem hatası sonrası psikoloji yazımızda ele aldık.

Çocuğunuz sosyal medyada hakarete uğrarsa ne yapmalısınız?

Altyapıda ya da futbol okulunda oynayan bir çocuk da maç sonrasında hedef olabilir. Bazen bu hakaret takım arkadaşlarından, bazen rakip velilerden, bazen de tanımadığı hesaplardan gelir. Önce çocuğunuzu dinleyin ve suçun onda olmadığını açıkça söyleyin.

• Mesajları silmeden kaydedin; çocuğun kendi başına cevap yazmamasını isteyin.
• Hesabı engelleyin ve platforma bildirin.
• Hakaret takım içinden geliyorsa antrenörle ve okul yönetimiyle yazılı olarak görüşün.
• Çocuğun fotoğrafı, okulu ya da adresi paylaşıldıysa özel hayatın gizliliği yollarını bir hukukçuyla değerlendirin.
• Tehdit varsa beklemeden kolluğa başvurun.

Takım içinde süren dışlama ve mesaj grubundaki saldırılar için futbol takımında akran zorbalığı rehberimiz adım adım yol gösterir. Çocuğunuzun uykusu, iştahı ya da antrenmana isteği belirgin biçimde değiştiyse bir çocuk ruh sağlığı uzmanından destek almayı düşünün.

Çocuğunuz bir futbolcuya ya da hakeme hakaret ettiyse ne olur?

Ceza sorumluluğu yaşa göre değişir. Türk Ceza Kanunu'nun 31. maddesine göre fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur; ancak onlar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir. On iki ile on beş yaş arasında ise sonuç, çocuğun fiilin hukuki anlamını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğine bağlıdır. On beş ile on sekiz yaş arasında ceza sorumluluğu vardır, fakat Kanun bu yaş grubunda cezayı indirir.

Bu kurallar konuyu hafife almak için değil, ciddiyetini anlatmak için önemlidir. Maç sonrası öfkeyle atılan bir yorum, çocuk için bir adli sürecin başlangıcı olabilir. Böyle bir durumda paniğe kapılmadan bir avukata danışın ve çocuğunuzla yaptığının neden yanlış olduğunu sakin bir dille konuşun.

Ayrıca çocuğunuzla birlikte sosyal medya için birkaç basit kural belirleyebilirsiniz. Örneğin maçtan hemen sonra yorum yazmamak, bir oyuncu ya da hakem hakkında yazmadan önce "bu cümleyi yüzüne söyler miydim?" diye sormak ve öfkeli anlarda telefonu bir süre bırakmak işe yarar. Bu kurallar cezadan korkutmaktan çok, sahadaki saygının ekranda da sürmesini amaçlar.

Önlemenin en güçlü yolu ise evde kurulan sportmenlik dilidir. Farklı takımı tutan biriyle saygılı konuşmayı öğrenen çocuk, ekranın arkasında da aynı sınırları korur. Bu konuda ailede farklı takım taraftarlığı ve sportmenlik yazımız pratik öneriler sunar.

Kaynaklar

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr): md. 6, 31, 73, 75, 106, 125-131, 216.
• 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun (mevzuat.gov.tr): md. 14, 18, 19, 20.
• 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Kanunu (mevzuat.gov.tr): md. 9 (iptal), 9/A, ek md. 4.
• TFF Futbol Disiplin Talimatı: md. 3, 6, 24, 38, 38/A, 41, 42.
• IFAB Oyun Kuralları, Kural 12: Fauller ve Kötü Davranış.
• FIFA: Sosyal Medya Koruma Hizmeti açıklaması.

Ceza Muhakemesi Kanunu (md. 158, 253), Türk Medeni Kanunu (md. 24, 25) ve Türk Borçlar Kanunu (md. 58) hükümlerini de mevzuat.gov.tr'deki güncel metinlerden aktardık.