Yetiştirme Tazminatı ve Dayanışma Katkısı Nedir? Altyapı Kulübü Transferden Ne Kazanır?

Bu yazı, bir transferde altyapı kulübünün eline geçebilecek payları üç katmanda ele alıyor: FIFA'nın uluslararası kuralları, TFF'nin profesyonel futbol kuralları ve amatör futboldaki katkı payı. Ayrıca paranın hangi sistemle aktığını, amatör kulübün hakkını nasıl koruyacağını ve velinin neye dikkat etmesi gerektiğini anlatıyor.

Günlük dilde insanlar bu ödemeleri zaman zaman bonservisle karıştırır. Kelimenin farklı anlamlarını bonservis ile transfer ücreti farkını anlatan yazımızda ayrıca açıkladık; burada o ayrıma girmiyoruz.

Altyapı kulübü bir transferden hangi yollarla pay alabilir?

Yetiştirici kulübe gelir getiren tek bir kural yoktur. Hangi kuralın işleyeceğini transferin yurt içinde mi yurt dışında mı gerçekleştiği, oyuncunun statüsü ve yaşı belirler. Aşağıdaki tablo başlıca yolları yan yana koyuyor.

Son satır ötekilerden ayrılır. Yeniden satış payı kendiliğinden doğmaz; kulüpler sözleşmeye yazarsa vardır. Bu maddenin işleyişini yeniden satış yüzdesi yazımızda bulabilirsiniz. Bu yazı ilk dört yola odaklanıyor.

FIFA kurallarına göre yetiştirme tazminatı hangi durumlarda doğar?

FIFA'nın Oyuncuların Statüsü ve Transferleri Düzenlemesi iki tetikleyici sayar. Birincisi, oyuncunun ilk kez profesyonel olarak kaydıdır. İkincisi, profesyonel bir oyuncunun 23. doğum gününün bulunduğu takvim yılı bitmeden, farklı federasyonlara bağlı iki kulüp arasında transfer olmasıdır.

Düzenleme bir noktayı açıkça vurgular: Ödeme yükümlülüğü, transfer sözleşme sürerken de sözleşme bittiğinde de doğar. Bu yüzden sözleşmesi biten genç bir oyuncu için kulüpler arası transfer bedeli olmasa bile yetiştirme tazminatı gündeme gelebilir. Sözleşmesi biten oyuncunun genel durumunu serbest transfer yazımızda anlattık.

Uluslararası ilk profesyonellik de bu kapsama girer. Türkiye'de amatör lisanslı bir oyuncu ilk profesyonel sözleşmesini yurt dışındaki bir kulüpte imzalarsa, FIFA bu işlemi uluslararası transfer olarak kaydeder. Böylece oyuncuyu Türkiye'de yetiştiren kulüpler FIFA hesabına dahil olur. Ancak 18 yaşından küçüklerin uluslararası transferi kural olarak yasaktır ve düzenleme istisnaları tek tek sayar.

Yetiştirme tazminatında hangi yaşlar hesaba girer?

FIFA metnine göre oyuncunun eğitimi 12 ile 23 yaş arasında gerçekleşir. Genel kural olarak tazminat, 21 yaşına kadar alınan eğitimin karşılığıdır ve 23 yaşa kadar ödenebilir. Oyuncu eğitimini 21 yaşından önce tamamladıysa ve bu açıkça belliyse, hesap 12 yaşı ile eğitimin bittiği yaş arasındaki yıllara dayanır.

Küçük yaşlar için ayrıca bir fren vardır. FIFA, tazminatın çok genç oyuncularda makul olmayan düzeylere çıkmaması için 12, 13, 14 ve 15. doğum günü yıllarında dördüncü kategori kulüplerin maliyetini kullanır. Yani bu dört yıl, kulüp ne kadar büyük olursa olsun en düşük kategoriden hesaba girer.

TFF'nin ulusal kuralı aynı aralığı kabul eder. Talimata göre eğitim ve yetiştirme 12-23 yaşları arasında gerçekleşir. Ulusal hesap takvim yılı yerine sezonu kullanır ve küçük yaş sezonları için FIFA'dakine benzer bir fren koyar. Bu frenin ayrıntısını aşağıda TFF kategorileri bölümünde bulacaksınız.

Velileri ilgilendiren iki ayrıntı daha var. Birincisi, 12 yaşından önceki kulüp yılları bu hesaplara girmez. İkincisi, TFF talimatı yetiştirme tazminatı hesabında yaş düzeltmelerini dikkate almaz.

FIFA yetiştirme tazminatını hangi formülle hesaplar?

FIFA hesabı tek bir ilkeye bağlar: Ölçü, yeni kulübün oyuncuyu kendisi yetiştirseydi katlanacağı maliyettir. Bunun için federasyonlar kulüplerini, oyuncu yetiştirmeye yaptıkları mali yatırıma göre en çok dört kategoriye ayırır.

Her kategorinin bir yıllık eğitim maliyeti vardır. Bu maliyet, bir oyuncuyu bir yıl yetiştirmenin bedeli ile ortalama bir "oyuncu katsayısının" çarpımıdır. Katsayı, tek bir profesyonel çıkarmak için kaç oyuncu yetiştirmek gerektiğini gösteren orandır. FIFA kategori maliyetlerini konfederasyon bazında belirler, sitesinde yayımlar ve her takvim yılının sonunda günceller.

Hesap, transferin türüne göre iki biçim alır:

• İlk profesyonel kayıtta FIFA, yeni kulübün kategori maliyetini ilke olarak 12. ile 21. doğum günü yılları arasındaki eğitim yıllarıyla çarpar. Tutar, oyuncuyu bu yıllarda yetiştiren bütün kulüplere süreleri oranında gider.
• Sonraki transferlerde yalnız eski kulüp pay alır. Hesap, yeni kulübün kategori maliyetini oyuncunun eski kulüpte fiilen eğitim aldığı yıllarla çarpar.

Avrupa Birliği ve Avrupa Ekonomik Alanı içindeki geçişlerde ek kurallar vardır. Örneğin eski kulüp, sözleşme bitmeden en az 60 gün önce oyuncuya mevcut sözleşmeden düşük olmayan yazılı bir teklif yapmadıysa hakkını ayrıca gerekçelendirmek zorundadır. Avrupa'da büyüyen çocukların aileleri için bu ayrıntı önemlidir. Son olarak FIFA'nın Uyuşmazlık Çözüm Dairesi, açıkça orantısız çıkan bir tutarı düzeltebilir. FIFA düzenlemeyi zaman zaman yeni baskılarla güncellediği için işlem öncesinde yürürlükteki metni FIFA'nın sitesinden kontrol edin.

Kulüp hangi durumlarda yetiştirme hakkını kaybeder?

Yetiştirme hakkı her koşulda doğmaz. FIFA düzenlemesi üç durumda tazminatı ortadan kaldırır:

• Eski kulüp oyuncunun sözleşmesini haklı bir neden olmadan feshederse; önceki kulüplerin hakları bu durumda da sürer.
• Oyuncu dördüncü kategorideki bir kulübe transfer olursa.
• Profesyonel oyuncu transferle birlikte yeniden amatör statüye dönerse.

TFF talimatı da benzer bir fesih kuralı içerir. Sözleşmeyi kulüp haksız yere ya da oyuncu haklı sebeple feshederse, o kulüp yetiştirme tazminatına hak kazanamaz. Talimat ayrıca tazminatın varlığının fesih tazminatına engel olmadığını belirtir. Fesih tarafını sözleşme feshi ve tazminat davaları yazımızda ayrıca ele aldık.

Amatörlüğe dönüşte süre belirleyicidir. FIFA ve TFF metinlerine göre amatörlüğe dönen oyuncu 30 ay içinde yeniden profesyonel olursa, yeni kulüp yetiştirme tazminatı öder. TFF talimatı bu durumda oyuncunun amatör statüsünü kazandığı kulübe tazminat hakkı tanımaz. Futbolu bırakan oyuncu da son kulübü adına 30 ay kayıtlı kalır; bu sürede yeniden profesyonel sözleşme imzalarsa yeni kulüp aynı yükümlülüğü taşır.

Dayanışma katkısı hangi transferlerde devreye girer?

Dayanışma katkısı, profesyonel oyuncu sözleşmesi sürerken transfer olduğunda devreye girer. FIFA'nın 5 numaralı ekine göre yeni kulüp, bu transfer kapsamında ödediği her bedelin yüzde 5'ini keser ve oyuncuyu yetiştiren kulüplere dağıtır. Yetiştirme tazminatı bu hesabın dışında kalır.

Ek, dayanışma hakkını iki durumla sınırlar:

• Farklı federasyonlara bağlı kulüpler arasında kalıcı ya da kiralık transfer.
• Aynı federasyona bağlı kulüpler arasında kalıcı ya da kiralık transfer, ancak yalnız yetiştirici kulüp başka bir federasyona bağlıysa.

Dağıtım, oyuncunun 12. ile 23. doğum günü yılları arasında hangi kulüpte kayıtlı olduğuna bakar. 12-15 yaş yıllarının her biri yüzde 5'in yüzde 5'ine, yani toplam bedelin yüzde 0,25'ine karşılık gelir. 16-23 yaş yıllarının her biri ise yüzde 5'in yüzde 10'una, yani toplam bedelin yüzde 0,5'ine denk düşer. Bir yıldan kısa kayıtlar orantılı biçimde hesaba girer.

Gözden kaçan bir ayrıntı da şudur: Ek, transferin gerçekleştiği yaş için bir üst sınır koymaz. Hesap yalnız 12-23 yaş arasındaki kayıt yıllarına bakar. Dolayısıyla 28 yaşında, sözleşmesi sürerken yurt dışına giden bir oyuncu da onu çocukken yetiştiren kulübe pay bırakabilir.

Altyapı kulübü transferden ne kazanır, örnek bir kariyerde pay nasıl dağılır?

Oranlar soyut kaldığında bir örnek işi kolaylaştırır. Aşağıdaki kariyer tamamen varsayımsaldır ve para birimi kullanmaz. Oyuncu 12-15 yaş yıllarını Türkiye'deki amatör A kulübünde, 16-19 yaş yıllarını yine Türkiye'deki B kulübünün altyapısında, 20-23 yaş yıllarını C kulübünde geçiriyor. Ardından D kulübüne geçiyor. D kulübü onu 27 yaşında, sözleşmesi sürerken 100 birimlik bedelle başka bir ülkenin kulübüne satıyor.

Tablo iki şeyi gösteriyor. Birincisi, 16 yaş yılından itibaren her yıl küçük yaş yıllarının iki katı ağırlık taşır. İkincisi, amatör A kulübünün yüzde 1'lik payı oranla küçük görünse de büyük bir transferde anlamlı bir tutara dönüşebilir.

Aynı oyuncunun ulusal hesabı ayrı işler. Örneğin oyuncu ilk profesyonel sözleşmesini 19 yaşında Türkiye'de B kulübüyle imzalasaydı, TFF kuralına göre B kulübü A kulübüne yetiştirme tazminatı öderdi. Altyapı yatırımının getirisini yalnız bu paylarla ölçmenin neden eksik kaldığını altyapı yatırımının mali boyutunu anlatan yazımızda tartıştık.

Kiralık ve taksitli ödemelerde dayanışma payı nasıl işler?

Dayanışma yalnız kalıcı satışlarda doğmaz. FIFA eki kiralık transferleri de açıkça kapsama alır; kiralama için bir bedel öderse yeni kulüp bu bedelden de yetiştirici kulüplere pay ayırır. Ulusal tarafta TFF talimatı, geçici transferlerde oyuncuyu geçici olarak transfer eden kulübün bu döneme denk gelen yetiştirme tazminatına hak kazandığını yazar. Kiralığın genel işleyişini kiralık transfer yazımızda anlattık.

Taksitli ve koşullu ödemelerde zamanlama değişir. FIFA eki, Clearing House dışında kalan durumlarda yeni kulübe dağıtım için kayıttan sonraki 30 günü tanır; koşullu ödemelerde süre her ödemeden sonra yeniden işler. Clearing House kapsamındaki işlemlerde ise dağılım tablosu, her ödemenin kanıtı sisteme girdikten sonra oluşur. Bu yüzden bir yetiştirici kulüp aynı transferden yıllara yayılan birkaç ödeme alabilir.

Türkiye içinde yetiştirme tazminatını hangi kurallar belirler?

FIFA düzenlemesi esas olarak farklı federasyonlar arasındaki transferleri yönetir. Aynı ülke içindeki transferler için federasyonların kendi kurallarını yazmasını ister. Bu kuralların, genç oyuncu yetiştirmeye yatırım yapan kulüpleri ödüllendiren bir sistem içermesini de öngörür. Türkiye'de bu sistemin adı da yetiştirme tazminatıdır ve TFF'nin Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatı'nda yer alır.

Talimatın 16. maddesi şu ilkeleri koyar:

• Hesap TFF kayıtlarına dayanır ve eğitimin fiilen başladığı tarihten başlar.
• TFF kulüpleri yetiştirme yatırımlarına göre dört kategoriye ayırır. Federasyon kategorileri ve sezonluk tutarları her yıl birinci transfer döneminden önce ilan eder.
• Tazminat kural olarak oyuncu 23 yaşını doldurana kadar yaptığı bütün profesyonel transferlerde gündeme gelir. 23 yaşını dolduran oyuncunun kulüp değişikliğinde bu yükümlülük doğmaz.
• Hesapta kulüplerin transfer tarihindeki kategorisi geçerlidir.
• Kulüpler tutarı öncelikle kendi aralarında rızayla belirler; anlaşmazlıkta yalnız Uyuşmazlık Çözüm Kurulu karar verir.

İlk profesyonel sözleşme, bu sistemin devreye girdiği ilk andır. Amatör bir oyuncu 15 yaşını doldurunca profesyonel olabilir; 18 yaşından küçükse kayıtlı olduğu kulübün yazılı muvafakati gerekir. Gencin bu eşikteki yol haritasını altyapıdan A takıma geçiş yazımızda ayrıntılı işledik. Talimat zaman zaman değiştiği için işlem öncesinde güncel metni tff.org üzerinden okuyun.

TFF kulüpleri neye göre kategorilere ayırır, amatör kulüp hangi kategoride yer alır?

TFF kategorileri her sezon yayımladığı ilan metniyle duyurur. Son ilan metni kategorileri lig düzeyine göre ayırıyor: Birinci kategori Süper Lig, ikinci kategori 1. Lig, üçüncü kategori 2. Lig kulüplerinden oluşuyor. Dördüncü kategoride ise 3. Lig kulüpleri ile amatör liglerdeki kulüpler yer alıyor. Her kategorinin sezonluk tutarını da aynı metin açıklıyor; tutarlar her sezon değiştiği için güncel rakamı TFF'nin ilan metninden okuyun.

İlk profesyonellikte hesap şöyle işler. TFF, oyuncuyu 12 yaşından itibaren yetiştiren her kulübün kategori tutarını, oyuncunun o kulüpte amatör olarak tescilli kaldığı sezon sayısıyla çarpar. Oyuncunun 12 yaşına girdiği sezondan 15 yaşını tamamladığı sezonun sonuna kadarki dört sezonda ise kulübün kategorisine bakmaz ve dördüncü kategori tutarını kullanır.

Aynı sezonda birden fazla kulübe tescil edilen oyuncuda, o sezon için yalnız en son tescil edildiği kulüp tazminat isteyebilir. Dolayısıyla amatör bir kulübün sezon başına alacağı pay, ulusal sistemde dördüncü kategori tutarına bağlıdır. Büyük bir kulübün altyapısı ise oyuncunun 15 yaşından sonraki sezonları için kendi kategorisinin daha yüksek tutarını alır.

Profesyonel oyuncu yurt içinde kulüp değiştirdiğinde hesap nasıl değişir?

Profesyonel statüdeki sonraki transferler için talimatın ekinde üç ayrı hesap yer alır:

• Alt kategoriden üst kategoriye geçişte yeni kulüp iki kalemi öder. Birincisi, eski kulübün bu oyuncu için daha önce ödediği yetiştirme tazminatıdır. İkincisi, oyuncunun eski kulüpteki tescil süresinin yeni kulübün kategori tutarıyla çarpımıdır.
• Aynı kategorideki kulüpler arasında hesap, son kulüpteki sezon sayısını o kategorinin tutarıyla çarpar. Üçüncü ve dördüncü kategoride yeni kulüp, son kulübün önceki transfer için ödediği tazminatı da ayrıca öder.
• Üst kategoriden alt kategoriye geçişte hesap, yeni kulübün kategori tutarını son kulüpteki sezon sayısıyla çarpar.

Üç hesapta da ortak ayrıntılar vardır. Son kulüpteki tescil süresi bir sezondan azsa hesap bir sezonluk tutarı esas alır. Oyuncu aynı sezon içinde daha üst kategorideki bir kulübe geçerse, son kulübün hakları saklı kalmak kaydıyla önceki kulübün kaybını da yeni kulüp karşılar.

Dördüncü kategori için özel bir istisna da var. Birinci, ikinci ya da üçüncü kategorideki bir profesyonel dördüncü kategorideki bir kulübe geçerse yetiştirme tazminatı doğmaz. Ancak oyuncu iki yıl içinde yeniden üst kategoride bir kulübe geçerse eski kulübün hakları saklı kalır.

FIFA ile TFF hesabı arasındaki farklar nelerdir?

İki sistem aynı amaca hizmet eder, ancak hesabın ayrıntıları farklıdır. Aşağıdaki tablo başlıca farkları özetliyor.

En dikkat çekici fark kategori seçimindedir. FIFA yeni kulübün maliyetine bakarken TFF, ilk profesyonellikte oyuncuyu yetiştiren kulübün kategorisini kullanır. Bu yüzden aynı amatör kulüp, oyuncusu yurt dışında ya da yurt içinde profesyonel olduğunda farklı hesaplarla karşılaşır. Üstelik FIFA, uluslararası hesap için kulüp kategorilerini kendi sitesinde ayrıca yayımlar; bu liste TFF'nin ulusal kategori tablosuyla aynı belge değildir.

Yurt içi transferde dayanışma katkısı var mı?

FIFA'nın dayanışma mekanizması, yetiştirici kulüplerinin hepsi Türkiye'de olan bir oyuncunun yurt içi transferinde işlemez. Ek, aynı federasyon içindeki transferde payı yalnız başka federasyona bağlı yetiştirici kulüplere tanır.

TFF'nin profesyonel futbolcu talimatında da yurt içi transfer bedelinden yetiştirici kulüplere yüzde ayıran ayrı bir dayanışma hükmü yer almıyor. Yurt içinde yetiştirici kulübü koruyan başlıca araç yetiştirme tazminatıdır. Kulüpler isterse transfer sözleşmesine yeniden satış payı gibi ek maddeler yazabilir.

Tablo, yurt dışında yetişen oyuncuda değişir. Örneğin çocukluğunu Almanya'da bir kulüpte geçirip Türkiye'ye dönen bir oyuncu, sözleşmesi sürerken iki Türk kulübü arasında transfer olursa Alman yetiştirici kulüp dayanışma payı almaya hak kazanabilir. FIFA bu yüzden bedelli yurt içi transferlerin bilgisini ve ödeme kanıtlarını elektronik sistem üzerinden kendisine iletmeyi zorunlu tutar.

Amatör kulüp, oyuncusu amatör olarak ayrılırsa ne alır?

Oyuncu henüz profesyonel değilse yetiştirme tazminatı yerine amatör kurallar işler. TFF'nin Amatör Futbolcu Lisans ve Transfer Talimatı bu noktada katkı payı kavramını kullanır. Kural oyuncunun yaşına göre üç basamaklıdır:

• 18 yaşından küçük oyuncuda kulüp muvafakati ve katkı payının ölçütlerini TFF'nin sezonluk ilan metni belirler. Profesyonel liglerdeki kulüplere tescilli 18 yaş altı oyuncunun başka kulübe geçişi için önceki kulübün yazılı muvafakati zorunludur.
• 18 yaşına giren oyuncu, transfer dönemlerinde kulüp muvafakati olmadan kulüp değiştirebilir. Oyuncu 25 yaşını tamamlayana kadar yeni kulüp, eski kulübe TFF'nin her yıl ilan ettiği katkı payını öder ve ödemeyi belgeler.
• 25 yaşını tamamlayan amatör oyuncunun transferinde katkı payı doğmaz.

Son ilan metni, 18 yaş altındaki belirli doğum yılı grupları için önemli bir yol tanımlıyor. Oyuncu amatör bir kulüpteyse ve kulüp muvafakat vermiyorsa, veli muvafakatiyle transfer mümkün. Bu durumda yeni kulüp eski kulübe ilan metnindeki sabit katkı payını öder. Bedel oyuncunun doğum yılı grubuna ve gideceği kulübün amatör ya da profesyonel olmasına göre değişir; profesyonel kulübe geçişte çok daha yüksektir.

Aynı sezonda önce amatör, sonra profesyonel bir kulübe geçen oyuncuda ikinci kulüp, ilk kulübe aradaki katkı payı farkını da öder. Bir kategori takımı ligden çekildiğinde ya da düştüğünde oyuncular belirli koşullarda muvafakat ya da katkı payı olmadan ayrılabilir; talimat bu durumda bile yetiştirme tazminatı hükümlerini saklı tutar. Dönem ve belge ayrıntılarını amatör transfer dönemi rehberimizde bulabilirsiniz.

Yetiştirme tazminatı ödenmeden profesyonel sözleşmenin tescili mümkün mü?

Yurt içinde cevap hayırdır. TFF talimatının ekine göre ilk profesyonellikte yeni kulüp, tazminatı sözleşmenin tescilinden önce öder ya da ilgili kulüplere ödenmek üzere TFF nezdinde depo eder. Ödemeyi gösteren belgeler TFF'ye ulaşmadan sözleşme tescile girmez. Sonraki profesyonel transferlerde de aynı kural geçerlidir.

Depo yolunu seçen kulübün itiraz için kısa bir süresi vardır. Kulüp 30 gün içinde tazminat ödemekle yükümlü olmadığına dair kesinleşmiş bir karar sunmazsa ya da feshin haklılığına ilişkin dava açtığını belgelemezse, depodaki tutar diğer tarafa geçer. Dava açılırsa tutar, karar kesinleşene kadar depoda kalır.

Bu düzen yetiştirici kulübü güçlü biçimde korur, çünkü tescil olmadan oyuncu yeni kulübü adına lisans alamaz. Uluslararası tarafta ise ödeme kayıttan sonra, Clearing House süreciyle ilerler.

FIFA Clearing House ve oyuncu pasaportu ödemeyi nasıl yönetir?

FIFA iki mekanizmayı birlikte "yetiştirme ödülleri" diye anar. Bu kapsamdaki ödemeler, FIFA Clearing House adlı takas kuruluşu üzerinden akar. Kuruluş FIFA'dan ayrı, Paris merkezli ve lisanslı bir ödeme hizmeti sağlayıcısıdır; düzenlemeye göre bu işlemlerden kâr elde etmez. Süreç adım adım şöyle ilerler:

1. Sistem bir tetikleyici yakalar: ilk profesyonel kayıt, uluslararası transfer ya da bedelli bir yurt içi transfer.
2. FIFA'nın transfer eşleştirme sistemi oyuncu için geçici bir Elektronik Oyuncu Pasaportu oluşturur. Pasaport, 12. doğum günü yılından itibaren oyuncunun kulüp kayıtlarını ve kulüplerin kategorilerini gösterir.
3. Kulüpler ve federasyonlar pasaportu 10 gün boyunca inceleyebilir. Listede adı olmayan bir kulüp, federasyonu aracılığıyla sürece katılmak isteyebilir.
4. FIFA genel sekreterliği 15 günlük bir gözden geçirme açar ve kesin pasaportu belirler. Bu karara karşı Spor Tahkim Mahkemesi'ne başvuru yolu açıktır.
5. Kesin pasaporta göre bir dağılım tablosu çıkar. Yeni kulüp ödeme talebini aldıktan sonra 30 gün içinde tutarı Clearing House'a öder.
6. Clearing House parayı yetiştirici kulübün kendi adına kayıtlı banka hesabına aktarır.

Çok küçük tutardaki haklar dağıtıma girmez, çünkü düzenleme bunun için bir alt sınır koyar.

Amatör kulüp hakkını kaybetmemek için neleri hazırlamalı?

Clearing House parayı yalnız uyum incelemesini geçen kulübe öder. İnceleme; uluslararası yaptırımlar, kara para aklama, rüşvet ve terörün finansmanıyla ilgili kurallara uyumu ölçer. Bu nedenle küçük bir amatör kulübün de bir gün uluslararası bir yazışmaya hazır olması gerekir. Aşağıdaki sıra, FIFA ve TFF metinlerindeki yükümlülüklerden çıkan pratik bir hazırlık listesidir:

• Oyuncu kayıtlarının, tescil tarihlerinin ve kulüp bilgilerinin TFF sisteminde doğru ve güncel olduğundan emin olun.
• Federasyon kayıtlarında düzenli okuduğunuz bir e-posta adresiniz olsun; FIFA ilk bildirim için gerekirse iletişim bilgisini federasyondan ister.
• Bildirim geldiğinde 15 gün içinde Clearing House'un müşteri portalına kaydolun.
• Kulübün yapısını, yöneticilerini, gerçek faydalanıcılarını ve gelir kaynaklarını gösteren belgeleri hazır tutun.
• Belgeleri İngilizce, İspanyolca ya da Fransızca sunun; başka dildeki belgelerde aslını ve çevirisini birlikte gönderin.
• Kulüp adına kayıtlı bir banka hesabı bildirin, çünkü ödeme yalnız bu hesaba gider.
• Bir haktan vazgeçme belgesi imzalamadan önce sonucunu bir hukukçuyla konuşun.

Uyum incelemesini geçemeyen kulüp ne kaybeder?

Süreyi kaçırmanın bedeli ağırdır. İlk incelemeyi geçemeyen kulübün bekleyen ödemeleri durur ve kulüp disiplin sürecine girebilir. Kulübün incelemeyi geçmek için altı ay ek süresi olur. Bu sürede de geçemezse kulüp o işlemdeki payını kaybeder. FIFA bu durumda dağılım tablosunu değiştirir ve payı, ulusal futbolun gelişiminde kullanılmak üzere kulübün bağlı olduğu federasyona yönlendirir.

Federasyonun da sorumluluğu vardır. Kayıt bilgisi federasyonun kusuru yüzünden eksik ya da yanlış kalırsa ve kulüp hak ettiği ödemeyi alamazsa, FIFA disiplin organı federasyona para cezası verebilir. Aynı organ, federasyonun kulübe, alamadığı tutar kadar tazmin ödemesine de karar verebilir.

Kulübün kapandığı ya da organize futbolu bıraktığı durumlarda da para boşa gitmez. FIFA eklerine göre federasyon, kulübün artık faaliyette olmadığını belgelerse payı alır ve bu tutarı gençlik futbolu gelişim programlarına ayırır.

Veli için yetiştirme tazminatı ne anlama gelir, aile bir ödeme yapar mı?

Velinin bilmesi gereken ilk nokta basittir. FIFA ve TFF metinleri yetiştirme tazminatı, dayanışma katkısı ve amatör katkı payı için aileye bir ödeme yükümlülüğü yüklemez. Üçünde de borçlu taraf yeni kulüptür.

Buna rağmen bazı kulüpler çocuk ayrılırken aileden "yetiştirme bedeli" adıyla para isteyebilir. Böyle bir talepte şu adımları izleyin:

• Talebin hangi talimat maddesine ya da ilan metnine dayandığını yazılı olarak sorun.
• Rakamı TFF'nin güncel ilan metniyle karşılaştırın ve TFF bölge temsilciliğinden teyit alın.
• Somut bir uyuşmazlıkta spor hukuku alanında çalışan bir avukattan görüş alın.

Talep bir futbol okulundan geliyorsa yaşadığınızı futbol okulu şikâyet sayfası üzerinden de paylaşabilirsiniz. Yetiştirme sistemi eski kulübün emeğini yeni kulübün ödemesiyle karşılar; çocuğun yeni bir kulüpte gelişme isteğini ortadan kaldırmaz. Çocuğu kulüpler arasındaki hesabın tarafı yapmamak da velinin elindedir.

Uyuşmazlıkta hangi kurul karar verir?

Yurt içinde ilk adım kulüplerin anlaşmasıdır, çünkü talimat tazminatın kulüplerin rızasıyla belirlenmesini esas alır. Anlaşma olmazsa uyuşmazlığa yalnız TFF Uyuşmazlık Çözüm Kurulu bakar. Taraflar ayrıca TFF'den arabuluculuk isteyebilir. Kurulun federasyon içindeki yerini TFF'nin nasıl yönetildiğini anlatan yazımızda özetledik.

Uluslararası dosyalarda FIFA'nın Futbol Mahkemesi yetkilidir. Clearing House dışında kalan yetiştirme tazminatı ve dayanışma uyuşmazlıklarına bu yapının Uyuşmazlık Çözüm Dairesi bakar. Kesin oyuncu pasaportuna ve dağılım tablosuna karşı ise Spor Tahkim Mahkemesi'ne (CAS) başvuru yolu vardır.

Bu yazı genel bilgi verir ve hukuki görüş yerine geçmez. Süreler kısa olduğu için somut bir dosyada spor hukukunda deneyimli bir avukata erken danışmak önemlidir.

Veli çocuğunun kulüp geçmişine dair hangi belgeleri saklamalı?

Yetiştirme hesapları yıllar sonra bile çocuğun kayıt geçmişine dayanır. FIFA sisteminde bir oyuncunun ilk kesin pasaportundaki kayıt bilgisi, sonraki pasaportlar için de bağlayıcıdır. Bu nedenle ailenin elindeki belgeler, yanlış bir kaydın erken fark edilmesine yardım eder. Saklamanızda yarar olan belgeler şunlardır:

• Lisans ve tescil belgeleri ile kulüp değişikliklerinin tarihleri.
• İmzaladığınız veli muvafakatnameleri ve varsa kulüp muvafakatnameleri.
• Varsa katkı payı ödemesine ilişkin belgenin bir kopyası.
• Profesyonel sözleşmenin imzalı bir kopyası ve sözleşme öncesi yazışmalar.

Bu belgeler bir anlaşmazlıkta hem kulübün hem de ailenin işini kolaylaştırır. Çocuğunuz için yeni bir kulüp ya da okul arıyorsanız İstanbul futbol okulları ve Ankara futbol okulları gibi il sayfalarından başlayarak bölgenizdeki seçenekleri tarafsız biçimde karşılaştırabilirsiniz.

Kaynaklar

• FIFA, Regulations on the Status and Transfer of Players (Oyuncuların Statüsü ve Transferleri Düzenlemesi): madde 1, 3, 19, 20, 21, 22 ve 23; Ek 4 ve Ek 5. digitalhub.fifa.com (PDF)
• FIFA, FIFA Clearing House Regulations: madde 4-17 (tetikleyiciler, Elektronik Oyuncu Pasaportu, ödeme ve uyum incelemesi). digitalhub.fifa.com (PDF)
• Türkiye Futbol Federasyonu, Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatı: madde 5, 6, 7, 16, 31 ve Ek-1. tff.org (PDF)
• Türkiye Futbol Federasyonu, profesyonel futbol için sezonluk İlan Edilmesi Gereken Hususlar metni, yetiştirme tazminatı kategorileri bölümü. tff.org (PDF)
• Türkiye Futbol Federasyonu, Amatör Futbolcu Lisans ve Transfer Talimatı: madde 8 ve 14. tff.org (PDF)
• Türkiye Futbol Federasyonu, Amatör Ligler İlan Edilmesi Gereken Hususlar ve Yaş Uygunlukları duyurusu ve ekli ilan metni (katkı payı esasları). tff.org