Kırmızı Kart Gören Oyuncu Yedek Kulübesinde Oturabilir mi? Kanun 12 Rehberi

Bu yazı yalnızca bu soruyu işliyor. Kırmızı karttan sonra takımın 10 kişiye düşmesi ve değişiklik hakkı ayrı bir konu olduğu için bunu 10 kişiye düşen takımın değişiklik hakkı yazımıza bırakıyoruz. Burada ihraç edilen kişinin saha çevresindeki konumunu, farklı senaryoları ve çocuk maçlarındaki uygulamayı ele alıyoruz.

IFAB Kanun 12 ihraç edilen kişiye ne söyler?

Kanun 12 kırmızı kart sebeplerini sıraladıktan sonra tek bir cümleyle sonucu bağlar. Cümleye göre ihraç edilen oyuncu, yedek ya da oyundan çıkmış oyuncu "oyun alanının çevresini ve teknik alanı" terk etmek zorundadır. Cümlenin ağırlığı iki ifadededir: çevre ve teknik alan.

Çevre ifadesi sahayı çevreleyen çizgilerin dışını da kapsar. Teknik alan ise yedeklerin ve görevlilerin oturduğu işaretli bölümdür. Kural bu ikisini birlikte andığı için "çizginin dışına çıktım, kulübeye oturayım" mantığı kitapçıkta karşılık bulmaz.

Bu cümle kural metninin çekirdeğidir. Kitapçık "kulübede oturmak yasaktır" gibi ayrı bir madde yazmaz, çünkü teknik alanı zaten terk listesine koyar. Yani yasak, ayrıca belirtilmeden bu cümlenin içinde durur.

Metnin kaynağı olarak IFAB Kanun 12 metni bakılabilir. Kırmızı kartın hangi davranışlara çıktığını ise kırmızı kartın hangi durumlarda çıktığı başlıklı yazımız anlatıyor.

Teknik alan ile yedek kulübesi aynı yer midir?

Günlük konuşmada ikisi aynı anlama gelir, ancak kitapçıkta kavram "teknik alan"dır. Kanun 1, teknik alanı yedeklerin, çıkan oyuncuların ve görevlilerin oturduğu işaretli bölüm olarak tanımlar. Alan, oturma bölümünün her iki yanında yaklaşık bir metre uzanır ve yan çizgiden yaklaşık bir metre uzakta başlar.

Teknik alanın içinde kimlerin bulunabileceğini ise organizasyon kuralları belirler. Organizasyon, orada bulunacak kişileri önceden bildirir. Bu kişiler sorumlu davranmak zorundadır. Aynı anda yalnızca bir kişi taktik talimat verebilir.

Bu tanım önemlidir, çünkü ihraç edilen kişi hem oturma bölümünden hem de çevresindeki işaretli sınırdan uzaklaşmak zorundadır. Kulübenin bir köşesinde ayakta beklemek de çözüm olmaz. Antrenörün bu alandaki yetkilerini antrenörün teknik alan kuralları yazımızda ayrıntılı işledik. Kulübedeki oyuncu sayısını ise yedek kulübesindeki oyuncu sayısı yazımızda bulabilirsiniz.

Kırmızı kart gören oyuncu nereye gider?

Kitapçık bu soruya kesin bir adres vermez. IFAB yalnızca nereden uzaklaşılması gerektiğini söyler, nereye gidileceğini söylemez. Soyunma odası, tünel ya da tribün seçeneklerini stat düzeni ve organizasyon talimatı belirler.

Kanun 12 metninde soyunma odasına ya da tribüne gitmeyi izinli ya da yasak sayan bir ifade yer almaz. TFF kaynaklarında da ihraç edilen oyuncunun tribün hakkını doğrudan düzenleyen bir hüküm görünmüyor. Bu nedenle "tribüne çıkabilir" ya da "çıkamaz" diye kesin söylenemez.

Pratikte karar iki kişiye dayanır:

• Hakem, kişinin sahadan ve teknik alandan gerçekten uzaklaştığını görmek ister.
• Stadyum güvenlik ve organizasyon görevlileri, kişiyi talimatın gösterdiği yere yönlendirir.

Güncel hüküm için TFF sitesindeki talimatlara ve duyurulara bakmanız gerekir.

Hangi senaryoda kim nerede bulunabilir?

Aşağıdaki tablo, Kanun 12 ile Kanun 3 metnindeki bilgileri senaryolara böler. Kitapçıkta karşılığı olmayan durumlar hücrede açıkça yazılır.

Tablodaki son satır özellikle dikkat ister. Kanun 5, takım yetkililerine karşı harekete geçme yetkisini hakeme verir, ancak Kanun 12 terk cümlesi yetkiliyi saymaz. Biz bu boşluğu yorumla doldurmuyoruz; hükmü federasyon talimatından okumanızı öneriyoruz.

Tablo, "kırmızı kart ile oyun alanı çevresi" ilişkisini tek bakışta gösterir. Sahadaki bir oyuncu ihraç edildiğinde, takımın bir kişi eksik kaldığını unutmayın. Yedek kulübesi doluysa bile yerine girecek biri olmaz.

Hiç oynamamış yedek kırmızı kart görürse ne olur?

Kanun 12 yalnızca sahadaki oyunculara değil, yedeklere de kırmızı kart gösterilmesine izin verir. Yedek maça hiç girmemiş olsa bile hakemin yetkisi altındadır. Kanun 3 de bunu açıkça yazar: yedekler ve yerini bırakan oyuncular, oynasın ya da oynamasın, hakemin yetkisi altındadır.

Bir yedek kırmızı kart gördüğünde üç şey değişir:

1. Yedek, teknik alanı ve saha çevresini terk eder.
2. Takımın sahadaki sayısı değişmez, çünkü o kişi oyunda değildi.
3. Kanun 3 uyarınca ihraç edilen yedeğin yerine başka bir yedek yazılamaz.

Üçüncü maddenin sonucu şudur: takımın seçenek havuzu daralıyor. Antrenör kulübedeki oyuncu sayısını bir eksik düşünmek zorundadır. Bu durum özellikle az oyunculu amatör kadrolarda ciddi bir sorundur.

Yedeğin kırmızı kartı neden görebileceğine örnek olarak, sahaya şişe atmayı ya da hakeme hakaret etmeyi düşünebilirsiniz. Kitapçık her iki davranışı da kırmızı kart sebebi sayar. Kimliği belirsiz bir ihlalde ise kıdemli antrenör sorumluluğu üstlenir, bu konuya aşağıda ayrıca değiniyoruz.

Oyundan çıkmış oyuncu kırmızı kart görürse ne olur?

Oyuncu değişikliğiyle çıkan kişi normalde teknik alanda ya da soyunma odasında bekleyebilir. Kanun 3, bu kişinin maça başka bir katkı yapmayacağını söyler. Dolayısıyla "değişen oyuncu kulübede oturur" doğrudur, ancak bu hak kırmızı kartla biter.

Kanun 12 cümlesi "oyundan çıkmış oyuncu" ifadesini özellikle sayar. Yani çıkan bir oyuncu kulübeden hakeme saldırgan sözler söylerse ya da sahaya nesne atarsa kırmızı kart görebilir. O anda teknik alanı terk eder.

Sahadaki takımın sayısı bu durumda değişmez. Ancak kulübedeki toplam oyuncu sayısı bir azalıyor. Antrenör kadroyu planlarken bunu hesaba katmalı.

Maç başlamadan kırmızı kart görürse yerine kim girer?

Kanun 3, maç başlamadan önce ihraç edilen oyuncu için ayrı bir düzen kurar. Kişi takım listesi hakeme verilmeden önce ihraç edilirse listeye hiçbir görevle yazılamaz. Listeye girdikten sonra ama başlama vuruşundan önce ihraç edilirse, listedeki bir yedek onun yerine geçebilir.

Bu durumda yerine giren yedek de başka biriyle değişemez. Ayrıca takımın değişiklik hakkı azalmaz. Maç başladıktan sonra ihraç edilen oyuncunun yerine ise kimse giremez. Bu fark çoğu okurun karıştırdığı noktadır.

• Başlama vuruşundan önce ihraç: yerine listedeki yedek girebilir.
• Başlama vuruşundan sonra ihraç: yerine kimse giremez.
• Listede yer alıp ihraç edilen bir yedek, hangi anda olursa olsun yerine başkasını getirmez.

Konunun ayrıntıları için sahaya 10 kişi çıkma kuralı ve oyuncu değişikliği kuralları yazılarımıza göz atabilirsiniz. Bunları burada tekrar anlatmıyoruz.

Kırmızı kart gören oyuncu teknik direktörle konuşabilir mi?

Kitapçık, ihraç edilen kişinin telefon ya da dolaylı yolla talimat vermesi konusunda ayrı bir hüküm koymaz. Kanun 12 ve Kanun 5 metninde de bu soruyu doğrudan cevaplayan bir cümle yer almaz. Bu nedenle "resmen yasaktır" demek doğru olmaz.

Gerçekten bildiğimiz şey şudur: ihraç edilen kişi teknik alanı ve saha çevresini terk eder. Bu yüzden kulübeden yüz yüze talimat vermesi zaten mümkün değildir. Dışarıdan iletişim kurup kuramayacağı organizasyon talimatlarına bağlıdır.

Taktik talimatı aynı anda bir kişi verebilir, çünkü Kanun 1 bunu teknik alan için söyler. Dolayısıyla ihraç edilen kişi teknik alanda olsaydı bile, kendi başına talimat veremezdi. Talimat yetkisini antrenör kullanır.

Oyuncu sahadan çıkmayı reddederse ne olur?

Kanun 5, hakemin yetkisini açıkça tanımlar. Hakem, ihlaller nedeniyle oyunu durdurabilir, askıya alabilir ya da yarıda bırakabilir. Kırmızı kart gören kişi çıkmayı reddederse, hakem maçı bu yetkiyle durdurup durdurmayacağına kendisi karar verir.

Kitapçık, reddetme için ayrı bir ceza basamağı göstermez. Ancak hakem olayı maç raporuna yazar. Kanun 5’in belirttiği gibi hakem, maç öncesi, maç sırası ve maç sonrası olayları yetkili makamlara bildirir.

Bu noktada güvenlik görevlilerinin devreye girmesi organizasyon düzenine bağlıdır. Bu noktada Kanun 5’teki durdurma ve askıya alma yetkisi devreye girer. Ceza süresi yazmıyoruz, çünkü disiplin cezalarını TFF talimatları düzenliyor.

Kırmızı kartın ardından hangi süreç işler?

Hakem, kırmızı kartı maç raporuna yazar. Kanun 5, hakemin verdiği disiplin kararlarını ve olayları yetkili makama bildirmesini ister. Ceza süresini ve miktarını ise yetkili disiplin kurulu belirler.

Türkiye’de bu süreç TFF talimatlarına göre işler. Ceza süresinin doğrudan kırmızı, çift sarı ve diğer durumlarda nasıl değiştiğini direkt kırmızı kartın ceza sistemi yazımızda ayrıca ele alıyoruz. Bu yazıda ceza sayısı vermiyoruz, çünkü bu hükmü TFF talimatları belirliyor.

Kırmızı kartın bir diğer sonucu, kulübeye değil sahaya dairdir: takım 10 kişiyle oynar. Bu konuyu burada açmıyoruz, çünkü 10 kişiye düşen takımın değişiklik hakkını ayrı bir yazı anlatıyor.

Takım yetkilisi kırmızı kart görürse aynı kural geçerli midir?

Kanun 12 cümlesi oyuncu, yedek ve oyundan çıkmış oyuncuyu sayar. Aynı cümlenin takım yetkilileri için de geçerli olduğu metinden anlaşılmaz. Kanun 5 ise hakemin sorumlu davranmayan takım yetkililerine karşı harekete geçtiğini söyler.

Bu yüzden yetkili için teknik alan kuralını kesin yazmıyoruz. Antrenörün kırmızı kart sonrası durumunu kardeş yazımız ele aldı, biz de oradaki sınırı koruduk. Kitapçığın bir istisnası vardır: doktor ya da fizyoterapist, başka sağlık görevlisi yoksa, yalnızca oyuncuyu tedavi etmek için kalabilir.

Kırmızı kart devre arasında ya da maç bitince de çıkabilir mi?

Evet, hakemin yetkisi yalnızca oyun akarken sürmez. Kanun 5, hakemin disiplin yetkisini sahaya ilk girdiği ön inceleme anından, maçtan sonra sahayı terk edene kadar tanır. Penaltı atışları da bu süreye dahildir.

Bu yüzden kırmızı kart devre arasında ya da maçtan hemen sonra da gösterilebilir. Kartı alan kişi o anda teknik alanda ya da sahada ise yine aynı Kanun 12 cümlesi geçerlidir. Kişi saha çevresini terk etmek zorundadır.

• Maç başlamadan önce gösterilen kart, takım listesindeki durumu değiştirir.
• Devre arasında gösterilen kart, ikinci yarının kadrosunu etkiler.
• Maç bitiminden sonra gösterilen kart, yalnızca raporu ve disiplin sürecini ilgilendirir.

Her üç durumda da kararın kaydı hakem raporuna girer. Raporun ardından işleyen süreç TFF disiplin sistemine aittir.

İhraç edilen kişi saha çevresinden müdahale ederse oyun nereden başlar?

Kanun 12, saha dışında işlenen ihlaller için ayrı bir yeniden başlama düzeni koyar. Yedek, yerini bırakan oyuncu ya da ihraç edilmiş oyuncu saha dışından bir ihlal yaparsa, oyun o noktaya en yakın sınır çizgisinden serbest vuruşla başlar.

Örneğin ihraç edilmiş bir oyuncu kenar çizgisinin yanından oyunu etkilerse, hakem oyunu durdurur ve serbest vuruş verir. Bu kural, neden saha çevresinin boşalması gerektiğini de açıklar: çevrede kalan kişi, oyunun akışını bozabilir.

Kitapçıkta bu durum için ayrı bir "kırmızı kart gören kişi" hükmü yoktur. Yukarıdaki yeniden başlama kuralı yedek, yerini bırakan ve ihraç edilmiş kişileri birlikte sayıyor.

Antrenör maç öncesinde kulübeyi bu kurala göre nasıl hazırlar?

Kural basit olsa da hazırlık gerektirir. Çocuk ve amatör maçlarında kulübede genellikle az sayıda yetişkin bulunduğu için ihraç sonrası düzen hızla dağılabilir.

1. Takım listesini hakeme vermeden önce yedekleri ve görevlileri tek tek kontrol edin.
2. Kulübede bir sorumlu yetişkini "kart sonrası düzen" için görevlendirin.
3. Oyunculara, kırmızı kartın teknik alanı da kapsadığını önceden anlatın.
4. Turnuva talimatındaki soyunma odası ve tribün hükmünü maçtan önce okuyun.
5. Kırmızı kartta ilk adımın çocuğu güvenli bir yere almak olduğunu hatırlayın.

Bu liste resmî bir zorunluluk değildir. Kanun 3 ve 12 çerçevesinde pratik bir öneridir.

Hazırlığın bir parçası da oyuncu sayısının planlanmasıdır. Yedek ihraç edilirse yerine kimse giremeyeceği için, kadro dar olan takımlar daha dikkatli davranır.

Sarı kart gören oyuncunun kulübe hakkı da değişir mi?

Hayır, sarı kart bir uyarıdır ve oyuncunun saha ya da kulübe hakkını etkilemez. Kanun 12, sarı kartı "uyarı", kırmızı kartı "ihraç" olarak ayırır. Sarı kart gören oyuncu oynamaya devam eder, yedek ise kulübede oturur.

Karışıklık çoğunlukla ikinci sarıdan doğar. Aynı oyuncu ikinci bir uyarıyı hak ederse hakem kırmızı kart gösterir ve kişi aynı ihraç kuralına girer. İkinci sarının hangi koşulda kırmızıya dönüştüğünü aynı pozisyonda iki sarı kart yazımız anlatıyor.

Tablo Kanun 12 mantığını özetler. Cezanın kaç maç süreceği ise TFF disiplin sistemine bağlıdır ve kırmızı kartın ardından işleyen süreç bölümünde değindiğimiz yazı onu ayrıca işler.

Kırmızı karttan sonra veliler ve kulüp yöneticileri neler yapmamalı?

Kural kitapçığı velilere değil hakeme ve oyunculara hitap eder. Ancak çocuk maçlarında kırmızı kartın yarattığı gerginlik çoğu zaman saha kenarına taşar. Aşağıdaki öneriler saha uygulaması niteliğindedir ve resmî bir hüküm değildir.

• Hakeme ya da kart gören çocuğa bağırmayın.
• Çocuğu kulübeye geri çağırmayın, çünkü teknik alan bu durumda onun yeri değildir.
• Hakemle tartışmayı antrenöre bırakın.
• Maç sonrasında olayı çocukla sakin bir dille konuşun.

Kanun 5, hakemin yetkisiz kişilerin sahaya girmesine izin vermediğini söyler. Çocuğunu teselli etmek isteyen veli de bu nedenle önce sorumlu yetişkine danışmalı. Aksi hâlde maçın yeniden başlaması gecikebilir.

Davranış sorunları tekrar ediyorsa antrenör ve aile, çocuğun duygularını anlamaya yönelik uzman desteğini düşünebilir. Davranış ve iletişim konusunda okul seçerken antrenörle düzenli görüşmek de işe yarar.

Bu kural neden var?

IFAB kuralın gerekçesini yazmaz, ancak cümlenin mantığı açıktır. İhraç, bir kişinin maçın geri kalanına katılma hakkını ortadan kaldırır. Kişi hâlâ kulübedeyse hem takım arkadaşlarını hem rakipleri etkileyebilir.

Üç pratik gerekçe öne çıkar:

• Gerginliği düşürmek: ihraç edilen kişi hakemden ve rakipten uzaklaşır.
• Eşitliği korumak: ihraç cezasının oyun içi bir katkısı kalmaz.
• Düzeni korumak: kulübedeki diğer kişiler oyunu izlemeye devam eder.

Üçüncü gerekçe çocuk ve amatör maçlarda daha da belirgindir. Kulübede kalan bir arkadaşın öfkesi diğer çocukları etkiler.

Bu gerekçeler kitapçıktan değil, kuralın işleyişinden çıkardığımız yorumlardır. Yine de hakemlerin ve antrenörlerin sahadaki deneyimiyle örtüşür: ihraç edilen kişi oyundan koptuğunda, takım da oyuna odaklanmaya geri döner. Bu nedenle kuralı bir cezadan çok, oyunun düzenini koruyan bir araç olarak görmek anlamlıdır.

Çocuk ve amatör maçlarda kırmızı kart ve kulübe düzeni farklı mıdır?

IFAB, yaş kategorilerinde ve amatör düzeylerde sahanın, topun, sürenin ve oyuncu sayısının değiştirilebileceğini kabul eder. Kanun 5’te hakemin geçici uzaklaştırma yetkisi de organizasyon kurallarının izin verdiği ölçüde yer alır. Bu yüzden her çocuk maçında klasik kırmızı kart uygulanmayabilir.

Türkiye’de çocuk kategorilerinin disiplin sistemi organizasyona göre değişir. İhraç edilen oyuncunun çocuk maçlarında nerede bekleyeceği organizasyonun yönergesine bağlıdır. Turnuva ya da lig yönergesini önceden okumanız gerekir.

Yedek sayısı çok olmayan çocuk kadrolarında bir ihraç, takımın dengesini hızla değiştirir. Antrenör bu yüzden kadroyu oluştururken yedeklerin farklı mevkilerde oynayabilmesine önem verir. Çocuğun mevkiini erken sabitlememek için mevki öğretimi konusuna ayrıca bakmak gerekir.

Küçük yaşlarda bir de sağlık ve güvenlik boyutu vardır. Çocuk sahadan ayrılırken yalnız kalmamalı. Yanında sorumlu bir yetişkin olmalı.

Okul seçerken disiplin anlayışına bakmak isteyen veliler için minikler için futbol okulu seçenekleri sayfasını inceleyebilirler.

Çocuk maçında kırmızı kart gören oyuncuya antrenör nasıl yaklaşır?

Ceza duygusal bir andır. Çocuk utanç, öfke ya da kendine kızma hissedebilir. Antrenörün ilk işi çocuğu güvenli bir yere almak ve sakinleşmesine izin vermektir.

• Çocuğu yalnız bırakmadan yanına bir yetişkin verin.
• Maç bitmeden olay üzerine uzun konuşma yapmayın.
• Suçlayıcı dil yerine davranışın kuralda neye denk geldiğini anlatın.
• Gerekirse olayı çocuğun ailesine sakin bir dille anlatın.

Takımın geri kalanı için dizilişi düzenlemek de gerekir. Bu konuyu 10 kişi kalan takımın dizilişi yazımızda taktik açıdan ele aldık.

Okulun çocuğa uygunsuz davrandığını düşünüyorsanız futbol okulu şikayet sayfası size yol gösterebilir. Çocuğun sağlığıyla ilgili bir şüphe varsa hekime danışın.

Hakem rolü oyunuyla bu kuralı nasıl çalıştırırsınız?

Aşağıdaki oyun 10-14 yaş arasındaki gruplara uygundur. Amaç kural bilgisini öğretmektir, kondisyon yüklemek değildir.

1. Kurulum: Küçük alanda iki takım ve bir "hakem" belirleyin. Kenara kulübe bölgesini koni ile işaretleyin.
2. Amaç: Çocuklar, ihraç edilen kişinin kulübeyi terk etmesi gerektiğini oynayarak kavrar.
3. Kural: Hakem, kitapçıkta olmayan bir durumu hayali kart olarak göstermez; yalnızca antrenörün seçtiği senaryo kartlarını okur.
4. İlerleme: Önce yalnız sahadaki oyuncu senaryosu, sonra yedek ve oyundan çıkmış oyuncu senaryosunu ekleyin.
5. Hata: Çocuk "kulübede kalabilir" derse antrenör kitapçıktaki cümleyi birlikte okur ve tekrar sorar.

Her tur en çok 8 dakika sürsün ve en çok üç tur olsun. Çocuklardan biri yorulursa ya da ağrı hissederse oyunu hemen durdurun. Hakem rolünü sırayla dağıtın ki kimse dışarıda kalmasın. Oyun bittiğinde çocuklara hangi senaryoyu en zor bulduklarını sorun ve cevabı kitapçıktaki cümleyle birlikte yeniden okuyun.

Oyun sonunda "kırmızı kart cezadır, kişiye yargı değildir" mesajını verin. Bu çerçeve çocukların hakem kararlarına saygısını güçlendirir. Hakemlik sembollerini öğretmek için hakem işaretleri yazımıza da başvurabilirsiniz.

Bu konuda en sık hangi yanlış inançlar var?

Sahada ve bazı anlatımlarda sık duyulan yanlışları tek tabloda topladık. Son sütun, iddianın dayanağını gösterir.

Tablodaki "9 kişi" satırı ayrıca açıklama ister. Bazı anlatımlarda geçen bu kalıp kitapçıkla örtüşmez. Tek oyuncu ihraç edilirse takım 10 kişi olarak devam eder.

Hakem olmak isteyenler nereden başlar?

Kural bilgisi hakemlik için başlangıçtır ancak yeterli değildir. Hakem eğitiminin yolu, yaş şartı ve kurs koşulları yalnızca TFF duyurularından öğrenilebilir. Bu yüzden bu yazıda sayı verilmiyor. Güncel koşullar için TFF’nin güncel duyurusuna bakın.

Okuyucuya genel bir yol gösterebiliriz: önce Oyun Kuralları kitapçığını okuyun, sonra yerel hakem komitesinin duyurularını takip edin. Genel çerçeve futbol hakemi olma yolu yazımızda var. Maaş, ücret ya da iş garantisi vaadinde bulunmuyoruz.