Futbolda maç sırasında sis nedeniyle görüş sıfırlanırsa hakem oyunu durdurur, oyuncuları güvenli şekilde bekletir veya soyunma odasına gönderir, görüş şartlarının düzelip düzelmediğini kontrol eder. Görüş yeterli seviyeye gelirse maç kaldığı yerden devam eder. Sis dağılmaz, hakem ekibi oyunu güvenli ve adil şekilde yönetemez hale gelirse müsabaka tatil edilebilir veya ilgili talimatlara göre ertelenmiş sayılır.
Kısa cevap şudur: Sis nedeniyle oyuncular, hakemler ve kaleciler topu, çizgileri, rakibi ve oyunu net göremiyorsa maç devam etmez; son karar hakemdedir.
Burada önce önemli bir terim ayrımı yapmak gerekir. Türkçede “çiğ” ve “sis” aynı şey değildir. Çiğ, havadaki nemin sabah saatlerinde zemin, çim, araç veya yüzey üzerinde su damlacığı halinde birikmesidir. Sis ise havadaki küçük su damlacıklarının görüş mesafesini düşürmesidir. Futbolda “görüş sıfırlandı” deniyorsa asıl problem çiğ değil, sistir. Çiğ zemini kayganlaştırabilir, topun hızını değiştirebilir ve krampon tutuşunu etkileyebilir; fakat karşı kaleyi, yardımcı hakemi veya topu görünmez hale getiren olay sis ya da yoğun pus durumudur.
Bu yüzden bu yazıda ana konu sis nedeniyle görüşün kaybolmasıdır. Çiğin zemine etkisi de ayrıca açıklanacaktır.
IFAB Oyun Kuralları’na göre her maç, oyun kurallarını uygulama yetkisine sahip bir hakem tarafından yönetilir. Hakem, dış müdahale, uygun olmayan koşullar veya oyunun güvenli şekilde devam etmesini engelleyen durumlarda maçı durdurabilir, askıya alabilir veya tatil edebilir. Hakemin hava şartlarının maçın oynanmasına izin verip vermediğiyle ilgili kararları da hakem yetkisi kapsamındadır. (theifab.com)
Futbolda sis nedeniyle görüş sıfırlanması ne demek?
Futbolda sis nedeniyle görüş sıfırlanması, oyuncuların, hakemlerin ve maç görevlilerinin oyunu sağlıklı takip edemeyecek kadar düşük görüş mesafesiyle karşılaşmasıdır. Bu durum her zaman tam anlamıyla “hiçbir şey görünmüyor” anlamına gelmez. Futbol açısından görüş sıfırlanması, maçın adil ve güvenli şekilde yönetilemeyecek seviyeye düşmesidir.
Örneğin hakem orta sahadan iki ceza sahasını seçemiyorsa, yardımcı hakem ofsayt hattını takip edemiyorsa, kaleci karşıdan gelen topu geç fark ediyorsa veya oyuncu pas vereceği arkadaşını ayırt edemiyorsa görüş futbol için yetersiz kabul edilebilir.
Sisli havada maçın devam edip etmeyeceği şu sorularla değerlendirilir:
Hakem topu ve pozisyonları net görebiliyor mu?
Yardımcı hakem ikinci son savunmacıyı takip edebiliyor mu?
Kaleciler uzun topu, yüksek ortayı ve şutu görebiliyor mu?
Oyuncular rakibi, takım arkadaşını ve topu ayırt edebiliyor mu?
Saha çizgileri, kale çizgisi ve ceza sahası çizgileri seçiliyor mu?
VAR veya yayın varsa kamera görüntüsü yeterli mi?
Seyirciler ve güvenlik görevlileri sahadaki olayları takip edebiliyor mu?
Bu sorulardan birkaçına “hayır” cevabı veriliyorsa maçın devamı tehlikeli hale gelir. Çünkü futbol sadece topun ayağa gelmesiyle oynanmaz. Oyuncu rakibin hızını, topun geliş açısını, takım arkadaşının koşusunu, kalecinin pozisyonunu ve çizgileri görerek karar verir.
Sis maçı neden tehlikeli hale getirir?
Sis, futbolun en temel unsuru olan görüşü bozar. Yoğun yağmurda top ve oyuncular genellikle görülebilir. Rüzgâr oyunu etkiler ama hakem pozisyonları takip edebilir. Soğuk hava oyunu zorlaştırır ama görüş açıksa maç devam edebilir. Sis ise doğrudan algıyı kapatır.
Sisli maçta en büyük risklerden biri kaleciler için oluşur. Kaleci uzak mesafeden gelen şutu, uzun topu, yüksek ortayı veya savunma arkasına atılan pası geç görebilir. Bu durum sadece gol yeme riskini değil, sakatlık riskini de artırır. Kaleci topa çıkarken rakibini geç fark edebilir, kontrolsüz çarpışma yaşanabilir.
Yardımcı hakemler için de sis çok kritiktir. Ofsayt kararında yardımcı hakem, hücumcu ile savunmacının aynı anda konumunu, topun oynandığı anı ve çizgi hizasını takip eder. Sis bu görüntüyü bozarsa ofsayt kararı sağlıklı verilemez. Aynı sorun taç, korner, kale vuruşu ve gol çizgisi kararlarında da yaşanır.
Hakem için problem daha geniştir. Hakem faulü, elle oynamayı, şiddetli hareketi, formasından çekmeyi, topun çizgiyi geçip geçmediğini ve oyuncuların davranışlarını görmelidir. Görüş azaldığında hakem pozisyona ne kadar yakın olursa olsun maçın tamamını kontrol etmekte zorlanır.
Bu nedenle sis, sadece “oyun kalitesini düşüren” bir hava olayı değildir. Oyuncu güvenliği, hakem yönetimi ve maçın adaleti açısından doğrudan risktir.
Çiğ ile sis arasındaki fark nedir?
Bu başlıkta “çiğ (sis)” ifadesi geçtiği için ayrımı netleştirmek gerekir. Çiğ, gece veya sabah saatlerinde havadaki nemin soğuyan yüzey üzerinde su damlacıkları oluşturmasıdır. Futbol sahasında çiğ varsa çim ıslanır, top daha hızlı kayabilir, oyuncuların krampon tutuşu değişebilir. Özellikle sabah erken maçlarında doğal çim ve suni çim sahalarda bu durum görülebilir.
Sis ise havada asılı kalan küçük su damlacıklarının görüş mesafesini düşürmesidir. Yani çiğ zemini, sis görüşü etkiler.
Futbolda çiğ nedeniyle şu problemler oluşabilir:
Zemin kayganlaşır.
Top yerde daha hızlı akar.
Krampon tutuşu azalabilir.
Kaleci topu tutarken zorlanabilir.
Suni çim zeminde yüzey daha kaygan hale gelebilir.
Çizgiler nemden parlak veya zor seçilir hale gelebilir.
Fakat çiğ tek başına görüşü sıfırlamaz. Görüş sıfırlanıyorsa asıl problem sis, yoğun pus, duman, aşırı yağış veya ışık yetersizliği olabilir. Bu yüzden maç protokolünde çiğ zemin testiyle, sis ise görüş testiyle değerlendirilir.
Resmi kurallarda sis için özel bir dakika veya metre sınırı var mı?
IFAB Oyun Kuralları’nda “sis olduğunda maç şu görüş mesafesinde durur” şeklinde evrensel bir metre sınırı yoktur. Yani kurallarda “50 metre altı görüşte maç tatil edilir” veya “karşı kale görünmüyorsa maç kesin iptal olur” gibi sabit bir sayı yazmaz. Bunun nedeni, futbol sahalarının, statların, ışık koşullarının, yayın şartlarının ve sis yoğunluğunun farklı olmasıdır.
IFAB’ın yaklaşımı daha genel ve hakem merkezlidir. Hakem maçın güvenli ve adil şekilde oynanıp oynanamayacağına karar verir. IFAB Law 5, hakemin maçın kontrolünden sorumlu olduğunu ve uygun olmayan durumlarda oyunu durdurma, askıya alma veya tatil etme yetkisine sahip olduğunu düzenler. (theifab.com)
Bu nedenle pratikte ölçüt şudur: Oyuncular ve hakem ekibi oyunu güvenli, adil ve kontrol edilebilir şekilde sürdürebiliyor mu?
Bazı hakemler görüş için karşı kaleyi, kale direklerini, köşe bayraklarını, yardımcı hakemi, ceza sahası çizgilerini ve tribün-yayın açısından genel görünürlüğü kontrol eder. Profesyonel maçlarda temsilci, yayıncı, VAR ve güvenlik birimleri de görüş durumundan etkilenebilir. Ancak sahadaki sportif karar hakemin değerlendirmesine dayanır.
Maç başlamadan önce sis varsa protokol nedir?
Maç başlamadan önce yoğun sis varsa hakem sahaya çıkar ve görüş kontrolü yapar. Bu kontrol yalnızca orta sahadan bakarak yapılmaz. Hakem sahayı farklı noktalardan değerlendirir. Yardımcı hakemlerin çizgileri görüp göremediği, kalecilerin karşı alanı seçip seçemediği, topun havada ve yerde takip edilip edilemediği kontrol edilir.
The FA’nın saha kontrol rehberinde sis için özel bir uyarı vardır. Rehber, sisin kendine özgü problemler oluşturduğunu; bu nedenle zemin seviyesinden ve tribünün arka kısmı gibi daha yüksek bir perspektiften görüş alınmasını, ayrıca hava tahmininin kontrol edilmesini önerir. (thefa.com)
Maç başlamadan önce hakemin yapacağı temel kontroller şunlardır:
Orta sahadan iki kalenin görünürlüğüne bakılır.
Kale arkasından karşı kale ve orta alan kontrol edilir.
Yardımcı hakem çizgisinden ofsayt takibi mümkün mü değerlendirilir.
Köşe bayrakları ve saha çizgileri seçiliyor mu bakılır.
Top yere atılıp sürüldüğünde ve havaya vurulduğunda takip ediliyor mu kontrol edilir.
Kalecilerin görüşü değerlendirilir.
Saha aydınlatması varsa sis içinde işe yarayıp yaramadığına bakılır.
Hava tahminine göre sisin artma veya dağılma ihtimali değerlendirilir.
Eğer maçın başlaması için görüş yeterliyse maç başlatılabilir. Ancak hakem, sisin hızla yoğunlaştığını ve kısa sürede oyunu imkânsız hale getireceğini düşünüyorsa başlatmamak daha doğru olabilir. Çünkü maçın birkaç dakika sonra durması, hem oyuncular hem organizasyon hem de seyirciler için daha büyük sorun yaratır.
Maç sırasında sis yoğunlaşırsa ilk karar ne olur?
Maç sırasında sis yoğunlaşırsa hakem önce oyunun güvenli şekilde devam edip edemeyeceğine bakar. Sis aniden bastırabilir veya yavaş yavaş yoğunlaşabilir. Hakem bu süreçte yardımcı hakemlerden bilgi alır. Yardımcı hakem “ofsayt hattını seçemiyorum” diyorsa bu çok ciddi bir uyarıdır.
İlk aşamada hakem oyunu durdurabilir. Bu durdurma, her zaman maçın tamamen tatil edildiği anlamına gelmez. Hakem oyuncuları saha içinde kısa süre bekletebilir; ancak görüş çok düşükse oyuncuların sahada bekletilmesi doğru değildir. Özellikle soğuk ve nemli havada uzun süre hareketsiz beklemek sakatlık riskini artırır. Bu nedenle hakem takımları soyunma odasına gönderebilir.
Pratik protokol şu şekilde işler:
Hakem görüşün yetersiz olduğunu fark eder veya yardımcılarından bilgi alır.
Uygun anda oyunu durdurur.
Takım kaptanlarını ve teknik alanları bilgilendirir.
Dördüncü hakem ve temsilciyle iletişim kurar.
Oyuncular güvenli bekleme alanına alınır.
Sis durumu belirli aralıklarla yeniden kontrol edilir.
Görüş düzelirse takımlara tekrar ısınma süresi verilir.
Maç kaldığı yerden kurala uygun şekilde başlatılır.
Görüş düzelmezse müsabaka tatil edilebilir.
Burada amaç “sis tamamen kaybolsun” değildir. Amaç futbol oynanabilecek ve yönetilebilecek görüşün oluşmasıdır. Hafif sis olabilir; ancak top, oyuncular, çizgiler ve pozisyonlar görünüyorsa maç devam edebilir.
Hakem hangi durumlarda maçı durdurur?
Hakem sis nedeniyle şu durumlarda maçı durdurmalıdır:
Karşı kale veya ceza sahası net seçilemiyorsa.
Kaleci topu geç fark ediyorsa.
Yardımcı hakem ofsayt çizgisini takip edemiyorsa.
Top havadayken kayboluyorsa.
Oyuncular takım arkadaşını ve rakibi karıştırıyorsa.
Saha çizgileri görünmüyorsa.
Kale çizgisi ve gol kararı sağlıklı değerlendirilemiyorsa.
Hakem pozisyonları takip edemiyorsa.
VAR veya yayın görüntüsü tamamen işlevsiz hale gelmişse.
Güvenlik görevlileri saha olaylarını takip edemiyorsa.
Bu durumların tamamının aynı anda yaşanması gerekmez. Bir tanesi bile maçın güvenliğini ve adaletini ciddi şekilde etkiliyorsa hakem oyunu durdurabilir.
Örneğin sis orta alanda az ama kale önlerinde çok yoğunsa bu yine ciddi problemdir. Çünkü futbolun en kritik kararları ceza sahalarında verilir. Gol, penaltı, ofsayt, kaleci müdahalesi, çizgi kontrolü ve sert temas kararları genellikle bu bölgelerde oluşur.
Maç ne kadar süre bekletilir?
Sis nedeniyle maçın ne kadar bekletileceği konusunda IFAB’ın her maç için belirlediği sabit bir dakika yoktur. Bekleme süresi organizasyon talimatına, hava şartlarına, yayın programına, güvenlik durumuna, gün ışığına, ulaşım koşullarına ve hakemin değerlendirmesine göre değişebilir.
Bazı durumlarda sis 10-15 dakika içinde dağılır. Bazı durumlarda ise saatlerce devam eder. Hakem, temsilci ve organizasyon yetkilileri aralıklarla görüş kontrolü yapar. Profesyonel maçlarda yayıncı, güvenlik birimleri, stadyum yönetimi ve federasyon temsilcileri de süreçten haberdar edilir.
Önemli olan şudur: Bekleme süresi keyfi olmamalıdır. Hakem “biraz daha bekleyelim” derken oyuncuların fiziksel durumunu, hava sıcaklığını, yeniden ısınma ihtiyacını, seyirci güvenliğini ve maçın devam edebilme ihtimalini düşünmelidir.
Ocak 2025’te İngiltere’de Swindon Town ile Crewe Alexandra arasındaki League Two maçı yoğun sis nedeniyle henüz 4. dakikada durdurulmuş, oyuncular soyunma odasına alınmış ve yaklaşık bir saatlik beklemeden sonra maç yeniden başlamıştır. Bu örnek, sisin maç sırasında geçici askıya alma sebebi olabileceğini gösterir. (talksport.com)
Buna karşılık bazı maçlarda sis dağılmaz ve karşılaşma tamamen tatil edilir. 2025 yılında Hırvatistan’da Istra 1961 ile Rijeka arasındaki üst lig maçında yoğun sis nedeniyle oyun önce durdurulmuş, turuncu top gibi görünürlüğü artırma denemeleri yapılmış, ancak görüş düzelmeyince maç tatil edilmiştir. (thesun.co.uk)
Bu örneklerden çıkarılacak sonuç şudur: Sis protokolünde ilk hedef maçı güvenli şekilde devam ettirmektir; ancak güvenli görüş sağlanmazsa maç tatil edilebilir.
Oyuncular sahada mı bekler, soyunma odasına mı gider?
Bu durum sisin yoğunluğuna, hava sıcaklığına, saha güvenliğine ve bekleme süresinin tahminine bağlıdır. Görüş kısa süreli azalmışsa ve sisin birkaç dakika içinde açılacağı düşünülüyorsa oyuncular saha kenarında kısa süre bekleyebilir. Ancak görüş gerçekten sıfırlanmışsa veya bekleme uzayacaksa oyuncuların soyunma odasına gönderilmesi daha doğrudur.
Oyuncuları sis içinde sahada bekletmenin sakıncaları vardır:
Oyuncular soğukta hareketsiz kalır.
Kas sakatlığı riski artar.
Görüş düşükken saha içi güvenlik azalır.
Teknik ekip ve hakem iletişimi zorlaşır.
Seyirciler ve oyuncular arasında belirsizlik oluşur.
Sisli ve nemli havada zemin daha kaygan hale gelebilir.
Bu yüzden profesyonel maçlarda hakem genellikle takımları soyunma odasına alır. Ardından belirli aralıklarla saha kontrolü yapılır. Maç devam edecekse oyunculara yeniden ısınma süresi verilmesi gerekir. Çünkü 20-30 dakika soyunma odasında bekleyen oyuncunun doğrudan yüksek tempoya dönmesi sakatlık riskini artırabilir.
Sis dağılırsa maç nasıl yeniden başlar?
Sis nedeniyle durdurulan maçta yeniden başlama şekli, oyunun hangi anda durdurulduğuna bağlıdır. Eğer hakem top oyundayken sadece sis nedeniyle oyunu durdurduysa, başka bir ihlal veya yeniden başlatma sebebi yoksa oyun genellikle hakem atışıyla başlar. IFAB Law 8’e göre hakem oyunu durdurduğunda ve kurallar başka bir yeniden başlatma gerektirmiyorsa oyun hakem atışıyla başlatılır. (theifab.com)
Ancak oyun zaten durmuş durumdaysa, maç kaldığı yeniden başlatma türüyle devam eder. Örneğin:
Top taça çıkmışken sis nedeniyle bekleme başladıysa oyun taç atışıyla devam eder.
Korner kullanılacakken oyun askıya alındıysa kornerle devam edilir.
Faul çalınmış ve serbest vuruş bekleniyorsa serbest vuruşla başlanır.
Gol olmuş ve santra bekleniyorsa santrayla başlanır.
Penaltı kararı verilmişse, maç devam edebilecek hale geldiğinde penaltı kullanılır.
Hakem burada maçın durduğu anı, skoru, oyuncu değişikliklerini, kartları ve yeniden başlatma şeklini doğru kaydetmelidir. Uzun beklemelerde bu kayıt özellikle önemlidir.
Sis nedeniyle maç tatil edilirse ne olur?
Sis nedeniyle maç tatil edilirse süreç ilgili müsabaka talimatına göre yürür. IFAB Law 7’ye göre tatil edilen maç, müsabaka kuralları veya organizatörler başka şekilde belirlemedikçe yeniden oynanır. (theifab.com)
Türkiye’de TFF Futbol Müsabaka Talimatı bu konuda özel düzenleme içerir. Talimata göre elverişsiz hava koşulları nedeniyle gününde oynanmayan veya yarıda kalan müsabakalar, TFF tarafından ayrı bir karar alınmamışsa ertesi gün aynı yer ve saatte oynanır. Ertesi gün de oynanamazsa müsabakanın ne zaman oynanacağına TFF karar verir. (tff.org)
Aynı talimatta, ertelemeyi gerektiren zorunlu sebeplerin bulunup bulunmadığının takdirinin müsabaka hakemine ait olduğu belirtilir. Ayrıca takımların anlaşmalarının müsabakanın ertelenmesine sebep olarak gösterilemeyeceği de düzenlenmiştir. (tff.org)
Bu nedenle iki takım “biz devam edelim” dese bile hakem görüş güvenliğini yetersiz buluyorsa maçı devam ettirmek zorunda değildir. Aynı şekilde iki takım “bu maç oynanmasın” dedi diye de süreç otomatik olarak takımların anlaşmasına bağlı değildir. Resmi karar hakem raporu ve TFF talimatları çerçevesinde ilerler.
Sisli maçta aydınlatma çözüm olur mu?
Bazen olur, bazen olmaz. Projektörler hafif sis ve pus durumunda görüşü iyileştirebilir. Ancak yoğun sis durumunda güçlü ışık bazen sis perdesinde yansıma yaparak görüşü daha da zorlaştırabilir. Bu yüzden “projektör var, sorun yok” demek her zaman doğru değildir.
Profesyonel statlarda aydınlatma, yayın ve güvenlik açısından önemlidir. Ancak sisin fiziksel etkisi farklıdır. Top havadayken ışığın içinde kaybolabilir. Kaleci, yüksek topu takip etmekte zorlanabilir. Yardımcı hakem, ışık ve sis karışımında savunma hattını net seçemeyebilir.
Bu nedenle hakem sadece projektörlerin açık olup olmadığına bakmaz. Sahadaki gerçek görüşe bakar. Aydınlatma yeterli olsa bile sis oyunu takip etmeyi engelliyorsa maç durabilir.
Turuncu top veya farklı renkli top kullanılır mı?
Yoğun sis, kar veya düşük görüşte farklı renkli top kullanmak pratik bir çözümdür. Beyaz top sis içinde kayboluyorsa turuncu, sarı veya daha görünür renkli resmi maç topu tercih edilebilir. Ancak bu topun da IFAB Law 2’deki maç topu niteliklerini taşıması gerekir. Topun boyutu, ağırlığı, basıncı ve kalite standardı uygun olmalıdır. (theifab.com)
Farklı renkli top görüşü artırabilir ama mucize çözüm değildir. Eğer oyuncular birbirini göremiyor, çizgiler seçilmiyor, yardımcı hakem ofsayt hattını takip edemiyorsa topun rengini değiştirmek maçı oynanabilir hale getirmez.
Hırvatistan’daki Istra 1961 – Rijeka maçında yoğun sis sırasında turuncu topa geçilmesine rağmen görüş düzelmediği için maçın tatil edildiği aktarılmıştır. Bu örnek, renkli topun yardımcı bir önlem olduğunu ama tek başına protokolün yerini tutmadığını gösterir. (thesun.co.uk)
VAR varsa sis protokolü değişir mi?
VAR varsa sis sorunu daha karmaşık hale gelir. Çünkü maçın sadece sahadan görülebilmesi yetmez; kritik kararlar için kamera görüntülerinin de yeterli olması gerekir. VAR; gol, penaltı, direkt kırmızı kart ve yanlış oyuncuya kart gibi konularda görüntü incelemesine dayanır. Sis kameraları da etkiliyorsa VAR görüntüsünün kalitesi düşebilir.
Ancak VAR’ın görüntü alamaması tek başına her zaman maçın otomatik tatil edilmesi anlamına gelmez. Hakem, oyun alanındaki görüşü ve organizasyonun teknik durumunu birlikte değerlendirir. Eğer sahadaki hakem ekibi oyunu yönetebiliyor ama bazı kamera açıları zayıfsa organizasyon protokolü devreye girer. Fakat sahadaki hakemler de pozisyonları göremiyorsa sorun doğrudan maç güvenliğine dönüşür.
Sisli havada VAR açısından şu problemler çıkabilir:
Ofsayt çizgisi için oyuncular net seçilemeyebilir.
Topun ayaktan çıktığı an görüntüde belirsizleşebilir.
Ceza sahası içi temaslar sis içinde kaybolabilir.
Kale çizgisi kameraları etkilenebilir.
Forma renkleri sis ve ışıkta birbirine karışabilir.
Bu nedenle profesyonel maçlarda sis kontrolü yapılırken sadece hakemin gözü değil, yayın ve VAR görüntüsü de dikkate alınır. Ancak nihai sportif karar yine hakemin maç yönetimi sorumluluğu içindedir.
Seyirci ve yayın açısından sis neden önemlidir?
Futbol maçında görüş sadece oyuncular için değil, seyirciler ve yayın için de önemlidir. Tribündeki seyirciler oyunu göremiyorsa, güvenlik görevlileri saha olaylarını takip edemiyorsa, yayın kameraları topu seçemiyorsa maç organizasyonu da zarar görür.
The FA saha kontrol rehberi, sis değerlendirmesinde tribün arkasından da perspektif alınmasını önerirken ödeme yapan seyircilerle ilgili sorumluluğu hatırlatır. Bu ifade, sisin yalnızca saha içi değil, maç organizasyonu ve seyirci deneyimi açısından da değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. (thefa.com)
Profesyonel futbolda yayın kalitesi çok önemlidir. Ancak yayın tek başına oyuncu güvenliğinin önüne geçmez. Maçın televizyonda görünmesi, sahada oynanabilir olduğu anlamına gelmez. Tersi de olabilir: Sahadan bir ölçüde görünen oyun, yayın kamerasında tamamen sis perdesine dönüşebilir. Bu nedenle profesyonel maçlarda karar süreci daha fazla paydaş içerir.
Amatör maçlarda sis protokolü nasıl uygulanır?
Amatör maçlarda sis daha büyük sorun yaratabilir. Çünkü çoğu sahada güçlü aydınlatma, VAR, gelişmiş kamera, profesyonel güvenlik merkezi veya meteorolojik takip sistemi bulunmaz. Hakem ve saha sorumlusu daha doğrudan gözleme dayanarak karar verir.
Amatör maçta hakem şu pratik ölçütleri kullanabilir:
Bir kaleden diğer kale görünüyor mu?
Orta sahadan iki ceza sahası seçiliyor mu?
Yardımcı hakemler ofsayt hattını takip edebiliyor mu?
Top havaya çıktığında kayboluyor mu?
Oyuncular formaları ayırt edebiliyor mu?
Çizgiler ve kale direkleri seçiliyor mu?
Maç devam ederse sakatlık riski artar mı?
Sis artıyor mu, azalıyor mu?
Amatör maçlarda seyirci baskısı, takım baskısı veya “saha bulmak zor, oynayalım” düşüncesi hakemin güvenlik kararını etkilememelidir. Görüş yoksa futbol yoktur. Oyuncu güvenliği ve maçın adaleti her şeyden önce gelir.
Futbol okullarında sis nedeniyle maç oynatılır mı?
Futbol okullarında ve altyapıda sis konusu daha hassas ele alınmalıdır. Çocuk futbolcular topu, rakibi ve alanı net göremiyorsa maç oynatmak doğru değildir. Çocuklar sisli havada mesafeyi yanlış algılayabilir, geç müdahale yapabilir veya çarpışma yaşayabilir.
Futbol okullarında amaç her koşulda maçı bitirmek değildir. Amaç güvenli ortamda doğru futbol eğitimi vermektir. Sis nedeniyle görüş düşmüşse antrenörler ve organizasyon şu adımları atmalıdır:
Maçı veya antrenmanı durdurmak.
Çocukları saha içinde bekletmemek.
Güvenli kapalı alana almak.
Velileri bilgilendirmek.
Görüş düzelirse kısa ve kontrollü şekilde devam etmek.
Görüş düzelmezse etkinliği iptal etmek veya ertelemek.
Islak ve çiğli zeminde kayma riskini ayrıca değerlendirmek.
Özellikle sabah erken saatlerde hem çiğ hem sis birlikte olabilir. Bu durumda zemin kaygan, hava soğuk, görüş düşük ve çocukların dikkat seviyesi zayıf olabilir. Böyle bir ortamda maç yaptırmak sakatlık riskini artırır.
Çiğ zeminde maç oynanır mı?
Evet, çiğ zeminde maç oynanabilir. Çiğ tek başına maçın durması için yeterli değildir. Ancak çiğ zemini aşırı kaygan hale getirmişse, top kontrolünü ciddi şekilde bozuyorsa veya buzlanma ile birleşmişse hakem zemini ayrıca değerlendirir.
Çiğli zeminde dikkat edilecek noktalar şunlardır:
Krampon zemine tutunuyor mu?
Oyuncular dönüşlerde kayıyor mu?
Top yerde aşırı hızlanıyor mu?
Kaleciler topu tutmakta zorlanıyor mu?
Suni çim yüzey normalden fazla kaygan mı?
Çiğ, don veya buzlanmaya dönüşmüş mü?
Çizgiler ve saha işaretleri görülebiliyor mu?
Burada sis protokolünden farklı olarak konu görüş değil, zemin güvenliğidir. Hakem top yuvarlanma, top sektirme, ayak tutuşu ve kayma riskini kontrol eder. Zemin güvenliyse çiğli sahada maç oynanabilir. Ancak sis nedeniyle görüş yoksa zemin iyi olsa bile maç oynatılamayabilir.
Sis nedeniyle oyun durduğunda süre nasıl tutulur?
Hakem, sis nedeniyle oyunun durduğu dakikayı kaydeder. Eğer maç devam ederse, duraklama süresi kaybolan süre olarak değerlendirilir. IFAB Law 7’ye göre hakem; oyuncu değişiklikleri, sakatlıklar, zaman geçirme, disiplin işlemleri, VAR kontrolleri, gol sevinçleri ve diğer ciddi gecikmeler için kaybolan süreyi devre sonuna ekler. (theifab.com)
Ancak sis nedeniyle 30-40 dakika veya daha uzun bir ara verilmişse, bu durum klasik birkaç dakikalık uzatma mantığından daha karmaşık hale gelir. Maçın askıya alınıp sonra devam ettirilmesiyle, devre sonuna eklenecek ilave süre ayrı ayrı yönetilir. Hakem raporunda durma dakikası, bekleme süresi, yeniden başlama zamanı ve neden açık şekilde yazılmalıdır.
Eğer maç tatil edilirse, süre konusu ilgili müsabaka talimatlarına göre değerlendirilir. Maçın kaldığı yerden mi oynanacağı, baştan mı oynanacağı veya ertesi gün aynı yer ve saatte mi devam edeceği organizasyon talimatına bağlıdır. Türkiye’de elverişsiz hava koşulları nedeniyle yarıda kalan maçlar için TFF Futbol Müsabaka Talimatı’ndaki hükümler dikkate alınır. (tff.org)
Takımlar devam etmek isterse maç oynanır mı?
Hayır, takımların devam etmek istemesi hakemin güvenlik ve oynanabilirlik kararını bağlamaz. İki takım da “biz görüyoruz, oynayalım” diyebilir. Ancak hakem ve yardımcı hakemler oyunu yönetemiyorsa maç devam etmez.
TFF Futbol Müsabaka Talimatı’nda takımların anlaşmalarının müsabakanın ertelenmesine sebep olarak gösterilemeyeceği düzenlenmiştir. Ertelemeyi gerektiren zorunlu sebeplerin takdiri de hakeme aittir. (tff.org)
Bu mantık sisli maçlar için de geçerlidir. Takımların skor durumu nedeniyle farklı motivasyonları olabilir. Önde olan takım devam etmek isteyebilir, geride olan takım durmasını isteyebilir veya tam tersi yaşanabilir. Hakem bu baskılardan bağımsız düşünmelidir.
Ölçüt şudur: Maç güvenli ve adil şekilde yönetilebiliyor mu?
Cevap hayırsa oyun durur.
Hakem sis kararını verirken kimlerden yardım alır?
Hakem son kararı kendisi verir; ancak yalnız karar vermek zorunda değildir. Yardımcı hakemler, dördüncü hakem, temsilci, saha komiseri, güvenlik görevlileri, yayın yetkilileri ve organizasyon sorumluları bilgi verebilir.
Yardımcı hakemlerin görüşü özellikle önemlidir. Çünkü hakem orta alana yakın olabilir, fakat yardımcı hakem çizgide ofsayt ve topun çıkıp çıkmadığı kararlarını verir. Yardımcı hakem “karşı taraftaki savunma hattını seçemiyorum” diyorsa bu maçın devamı için çok ciddi bir uyarıdır.
Dördüncü hakem teknik alan, oyuncu değişiklikleri, yedek kulübeleri ve saha çevresi hakkında bilgi verir. Temsilci ve organizasyon yetkilileri yayın, güvenlik ve stadyum şartlarıyla ilgili değerlendirme yapabilir. Ancak sahada düdüğü çalacak ve raporu yazacak kişi hakemdir.
Sisli havada forma rengi ve top rengi önemli midir?
Evet. Sisli havada forma renkleri ve top rengi normalden daha önemli hale gelir. Açık gri, beyaz, açık mavi veya soluk renkler sis içinde kaybolabilir. İki takımın formaları normalde farklı olsa bile sis altında birbirine benzer görünebilir. Kaleci forması da saha oyuncularıyla karışabilir.
IFAB Law 4’e göre iki takım birbirinden ve maç görevlilerinden ayırt edilebilir renkler giymelidir. Her kalecinin de diğer oyunculardan ve maç görevlilerinden ayırt edilebilir renkte olması gerekir. (theifab.com)
Sisli maçta şu kontroller yapılmalıdır:
İki takımın formaları sis içinde ayırt ediliyor mu?
Kaleci formaları net görünüyor mu?
Hakem forması takımlarla karışıyor mu?
Sırt numaraları seçiliyor mu?
Top rengi sis içinde kayboluyor mu?
Gerekirse daha görünür renkli top kullanılabilir. Ancak forma veya top rengi iyileştirilse bile genel görüş yetersizse maç devam etmemelidir.
Sis nedeniyle maç baştan mı oynanır, kaldığı yerden mi devam eder?
Bu sorunun cevabı ilgili müsabaka talimatına bağlıdır. IFAB genel olarak tatil edilen maçların, müsabaka kuralları veya organizatörler başka şekilde belirlemedikçe yeniden oynanacağını belirtir. (theifab.com)
Türkiye’de TFF Futbol Müsabaka Talimatı’na göre elverişsiz hava koşulları nedeniyle gününde oynanmayan veya yarıda kalan maçlar, TFF ayrı bir karar almamışsa ertesi gün aynı yer ve saatte oynanır. Ertesi gün de oynanamazsa tarih TFF tarafından belirlenir. (tff.org)
Ancak maçın baştan mı oynanacağı, kaldığı dakikadan mı devam edeceği, skorun ve kartların nasıl değerlendirileceği gibi ayrıntılar ilgili sezon statüsü, müsabaka türü ve federasyon kararına göre değişebilir. Bu yüzden kesin hüküm verirken mutlaka ilgili organizasyonun güncel statüsüne bakılmalıdır.
FutbolOkulu.Net okuyucusu için güvenli özet şudur: Sis nedeniyle maç tatil edilirse hakem raporu tutulur, TFF veya ilgili organizasyon karar verir. Takımlar kendi aralarında karar veremez.
Sis protokolünde en sık yapılan hatalar
Sisli maçlarda en sık yapılan hata, “biraz daha oynayalım” düşüncesidir. Görüş yetersiz hale geldiyse birkaç dakika bile sakatlık veya hatalı karar riski doğurabilir.
İkinci hata, sadece hakemin gördüğü açıya bakmaktır. Hakem orta sahadan topu görüyor olabilir; ancak yardımcı hakem ofsayt hattını seçemiyorsa maç sağlıklı yönetilemez.
Üçüncü hata, kalecilerin görüşünü önemsememektir. Kaleci sis içinde yüksek topu veya şutu geç görürse ciddi çarpışma ve sakatlık riski oluşabilir.
Dördüncü hata, sisin dağılacağı varsayımıyla oyuncuları sahada uzun süre bekletmektir. Uzun bekleme gerekiyorsa oyuncular soyunma odasına alınmalı ve yeniden başlama öncesi ısınma süresi verilmelidir.
Beşinci hata, çiğ ile sisi karıştırmaktır. Çiğ zemin güvenliğiyle, sis görüş güvenliğiyle ilgilidir. İkisi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Altıncı hata, farklı renkli topun her şeyi çözeceğini sanmaktır. Renkli top yardımcı olabilir ama oyuncular ve çizgiler görünmüyorsa maç oynanamaz.
Sisli maçlar için pratik kontrol listesi
Hakem, antrenör, saha görevlisi veya futbol okulu yöneticisi için pratik kontrol listesi şöyle olabilir:
Karşı kale görünüyor mu?
Kale direkleri ve ağlar seçiliyor mu?
Ceza sahası çizgileri net mi?
Yardımcı hakem ofsayt hattını takip edebiliyor mu?
Top havadayken kayboluyor mu?
Oyuncular forma renklerini ayırt edebiliyor mu?
Kaleciler uzak mesafeden gelen topu seçebiliyor mu?
Hakem faul ve temasları görebiliyor mu?
Saha aydınlatması sisi azaltıyor mu, artırıyor mu?
Hava tahmini sisin dağılacağını mı, yoğunlaşacağını mı gösteriyor?
Oyuncular bekleme sonrası yeniden ısınabilecek mi?
Görüş düzelmezse rapor ve tatil süreci nasıl işleyecek?
Bu liste resmi talimatın yerine geçmez; ancak sahada doğru karar vermeyi kolaylaştırır.
Sık sorulan sorular
Futbolda sis nedeniyle maç durur mu?
Evet. Sis nedeniyle görüş oyuncuların ve hakemlerin oyunu güvenli ve adil şekilde takip edemeyeceği seviyeye düşerse hakem maçı durdurabilir, askıya alabilir veya tatil edebilir.
Görüş sıfırlanırsa maç hemen iptal mi olur?
Hayır. İlk aşamada oyun durdurulur ve şartların düzelip düzelmeyeceği beklenebilir. Sis dağılırsa maç devam eder. Görüş düzelmezse maç tatil edilebilir.
Sis için resmi metre sınırı var mı?
IFAB Oyun Kuralları’nda tüm maçlar için geçerli sabit bir metre sınırı yoktur. Hakem, oyunun güvenli ve adil şekilde yönetilip yönetilemeyeceğine bakar.
Çiğ nedeniyle görüş sıfırlanır mı?
Hayır. Çiğ zemindeki nemdir, görüşü sıfırlamaz. Görüşü düşüren olay sis, yoğun pus, duman, kar, yağmur veya ışık yetersizliği olabilir. Çiğ daha çok zemin kayganlığı ve top hızıyla ilgilidir.
Sis dağılırsa maç nasıl başlar?
Oyun top oyundayken sadece sis nedeniyle durdurulduysa genellikle hakem atışıyla başlar. Oyun zaten taç, korner, aut, serbest vuruş veya santra için durmuşsa kaldığı yeniden başlatma türüyle devam eder.
Takımlar devam etmek isterse hakem maçı oynatmak zorunda mı?
Hayır. Takımların isteği hakemin güvenlik kararını bağlamaz. TFF talimatında ertelemeyi gerektiren zorunlu sebeplerin takdirinin hakeme ait olduğu belirtilir. (tff.org)
Sis nedeniyle yarıda kalan maç ne olur?
Türkiye’de TFF Futbol Müsabaka Talimatı’na göre elverişsiz hava koşulları nedeniyle gününde oynanmayan veya yarıda kalan maçlar, TFF ayrı karar almamışsa ertesi gün aynı yer ve saatte oynanır. Ertesi gün de oynanamazsa tarihi TFF belirler. (tff.org)
Renkli top kullanılırsa maç devam eder mi?
Renkli top görüşü artırabilir, fakat tek başına yeterli değildir. Oyuncular, çizgiler, kaleler ve hakem karar alanları hâlâ görünmüyorsa maç devam etmemelidir.
VAR varsa sisli maç oynanabilir mi?
VAR varsa kamera görüntülerinin kalitesi de önem kazanır. Ancak asıl ölçüt sahadaki hakem ekibinin oyunu güvenli ve adil yönetebilmesidir. VAR görüntüsü sis nedeniyle zayıflarsa organizasyon protokolü devreye girer.
Futbol okulunda sisli havada maç yapılır mı?
Görüş düşükse yapılmamalıdır. Çocuk oyuncular topu, rakibi ve alanı net göremiyorsa maç veya antrenman durdurulmalı, güvenli ortam sağlanmalıdır.
Kısaca
Futbolda maç sırasında sis nedeniyle görüş sıfırlanırsa protokolün temeli çok nettir: Önce oyun güvenliği, sonra maçın devamı düşünülür. Hakem oyunu durdurur, yardımcı hakemler ve organizasyonla görüşür, oyuncuları güvenli şekilde bekletir veya soyunma odasına gönderir. Görüş düzelirse maç kaldığı yerden devam eder. Görüş düzelmezse müsabaka tatil edilebilir ve resmi süreç ilgili talimatlara göre yürür.
Bu konuda çiğ ile sis karıştırılmamalıdır. Çiğ zemini kayganlaştırır, topun hızını ve oyuncunun tutuşunu etkiler. Sis ise görüşü azaltır ve maçın yönetilmesini doğrudan zorlaştırır. Çiğ için zemin testi yapılır; sis için görüş testi yapılır.
IFAB kuralları hakeme uygun olmayan koşullarda maçı durdurma, askıya alma veya tatil etme yetkisi verir. TFF Futbol Müsabaka Talimatı da elverişsiz hava koşulları nedeniyle gününde oynanmayan veya yarıda kalan maçların resmi sürecini düzenler. Bu nedenle sisli maçlarda karar keyfi değil, oyuncu güvenliği ve oyunun adil yönetimi esas alınarak verilir.
Kısacası futbolda sis nedeniyle top, oyuncular, çizgiler, kaleler ve hakem karar alanları görülemiyorsa maç devam etmez. Futbol görüş ister; görüş yoksa sağlıklı oyun da yoktur.
