Futbolda Dördüncü Hakem Ne Yapar? Görevleri ve Yetki Sınırları

Bu yazı, IFAB Futbol Kanunları'nın güncel metnini ve TFF Merkez Hakem Kurulu Talimatı'nı okuyarak hazırlandı. Kural cümlelerini kendi sözlerimizle özetledik. Kesin hüküm için IFAB'ın diğer maç görevlilerine ayrılmış Kanun 6 sayfasına ve TFF talimat metnine bakmanızı öneririz.

Dördüncü hakem hakem ekibinin neresinde yer alır?

IFAB, hakem ekibini iki gruba ayırır. Sahada çalışanlar orta hakem, yardımcı hakemler, ek yardımcı hakemler, yedek yardımcı hakem ve dördüncü hakemdir. Video odasında çalışanlar ise VAR ve AVAR'dır.

Kanun 6, bütün diğer görevlilerin orta hakemin yönlendirmesiyle çalıştığını söyler. Ayrıca son kararı her zaman orta hakemin verdiğini vurgular. Dolayısıyla dördüncü hakem ekibin destek halkasıdır, ikinci bir karar mercii değildir.

Toplam hakem sayısını ve her birinin yerini ayrıntılı görmek isterseniz futbolda kaç hakem var rehberine göz atın. Biz bu yazıda yalnızca dördüncü hakeme odaklanıyoruz.

Kanuna göre dördüncü hakemin görevleri nelerdir?

IFAB, dördüncü hakemin yardımını altı başlıkta sayar. Liste "içerir" ifadesiyle açıldığı için kapalı bir liste değildir. Yani organizasyon kuralları ek görevler tanımlayabilir.

1. Oyuncu değişikliği sürecini denetlemek.
2. Oyuncu ve yedeklerin ekipmanını kontrol etmek.
3. Orta hakemin işareti ya da onayıyla sahadan çıkmış bir oyuncunun geri girişini izlemek.
4. Yedek topları denetlemek.
5. Orta hakemin oynatmayı düşündüğü asgari ek süreyi göstermek.
6. Teknik alandaki sorumsuz davranışı orta hakeme bildirmek.

Sık sayılan "oyuncu listesini kontrol etmek" ve "disiplin raporu hazırlamak" gibi işler bu altı maddede yer almaz. Raporlama konusunu ilerideki bir bölümde ayrıca ele alıyoruz.

Dördüncü hakem ekipman kontrolünde neye bakar?

Ekipman kontrolü, dördüncü hakemin kanunda açıkça yazılı görevidir. Kanun 4, zorunlu ekipmanı sayar: kollu forma, şort, çorap, tekmelik ve ayakkabı. Kaptan ayrıca yetkili bir kaptan bandı takar. Tekmeliğin boyutu ve uygunluğu ise oyuncunun sorumluluğundadır.

Güvenlik ilkesi basittir. Oyuncu, tehlikeli bir şey kullanamaz ya da giyemez. Tehlikeli takı ve aksesuar çıkarılır; bantla örtmek de çözüm sayılmaz. IFAB'ın güncel metni ise güvenli ve sıkı biçimde kapatılan aksesuarlara izin verir. Bu hüküm, kural kitabındaki eski "bütün takılar yasaktır" cümlesinin yerini almıştır.

Bir oyuncu kurala uymayan ekipmanla çıkarsa, düzeltmek için sahadan ayrılır. Geri dönmeden önce bir hakem ekibi üyesi ekipmanı kontrol eder. Ardından orta hakem girişe izin verir; bu izin oyun sürerken de verilebilir. Dördüncü hakemin bu kontrolü yapması mantıklı bir iş bölümüdür, ancak kanun kontrolü hangi görevlinin yapacağını bu maddede tek tek yazmaz.

Çocuk maçlarında en sık sorun tekmelik ve takıdır. Antrenör olarak çantayı maçtan önce kontrol etmek, yedek kulübesinde yaşanacak bir tartışmayı baştan önler.

Oyuncu değişikliğinde dördüncü hakem ne yapar?

Dördüncü hakem değişiklik sürecini denetler. Asıl kural ise Kanun 3'tedir. Yedeklerin adı maçtan önce orta hakeme bildirilir. Listede adı olmayan yedek oyuna giremez. Her değişiklikten önce de orta hakemin bilgilendirilmesi gerekir.

Süreç kabaca şöyle işler:

1. Takım değişiklik talebini iletir; yardımcı hakem de değişiklik talebini işaretle belirtebilir.
2. Çıkacak oyuncu, orta hakemin iznini alır. Zaten sahanın dışındaysa bu adıma gerek kalmaz.
3. Oyuncu en yakın çizgi noktasından çıkar. Orta hakem güvenlik ya da sakatlık nedeniyle başka bir yol gösterebilir.
4. Yedek ancak oyun durmuşken, orta çizgiden ve orta hakemin işaretiyle, çıkan oyuncu ayrıldıktan sonra sahaya girer.
5. Yedek sahaya girdiği anda değişiklik tamamlanır. Bu andan sonra o kişi oyuncudur ve her başlatışı yapabilir.

Değişiklik tabelası konusunda IFAB'ın güncel metni bir ayrıntı ekler. Çıkan oyuncu, tabela gösterildikten sonra on saniye içinde sahadan ayrılmalıdır. Güvenlik ya da sakatlık gibi zorunlu haller bunun dışındadır. Geç ayrılırsa yerine girecek yedek, bir dakika dolduktan sonraki ilk oyun duraklamasına kadar bekler. IFAB bu ayrıntıyı 2026/27 değişiklik listesinde sayıyor. Yürürlük tarihini ve hangi sürümün geçerli olduğunu kendi organizasyonunuzun duyurusundan kontrol edin.

Bu konunun turnuva boyutunu on saniye kuralı yazımızda ve uzatmalarda ek değişiklik hakkı yazımızda bulabilirsiniz.

Kaç oyuncu değişikliği yapılabilir ve kim sayar?

Değişiklik sayısı organizasyonun kurallarına bağlıdır. Kanun 3'e göre resmî müsabakalarda en çok beş yedek kullanılabilir; sınırı FIFA, kıta konfederasyonu ya da ulusal federasyon belirler. Üst düzey takımlarda her takımın en çok üç değişiklik fırsatı vardır. Devre arası ise ayrıca kullanılabilir.

Organizasyon kuralı yoksa ya da orta hakem bilgilendirilmediyse, her takım en çok altı yedek kullanabilir. Bu varsayılan sınır, yaş kategorileri ve yerel turnuvalar için çoğu zaman geçerli değildir. Çünkü çocuk organizasyonlarında sınırsız ve geri dönüşlü değişiklik de olabilir.

Peki sayacı kim tutar? Kanun 6, görevlilerin süre, gol ve disiplin kayıtlarını tuttuğunu söyler. Kitapçık, değişiklik sayısını hangi görevlinin takip ettiğini ayrıca belirtmez. Dördüncü hakemin değişiklik sürecini denetlemesinden hareketle bunun ona düştüğünü düşünmek makul bir yorumdur; kanun hükmü değildir.

Ek süreyi kim belirler, dördüncü hakem neyi gösterir?

Ek süreyi orta hakem belirler. Dördüncü hakem yalnızca bu süreyi tabelayla duyurur. Kanun 7'ye göre orta hakem, her yarıda kaybolan süreyi hesaba katar. Değişiklikler, sakatlık değerlendirmesi, zaman geçirme, disiplin cezaları, içme molaları, VAR kontrolleri ve gol sevinçleri bu hesaba girer.

Dördüncü hakem tabelada "asgari" ek süreyi gösterir. Bu kelime önemlidir, çünkü orta hakem süreyi artırabilir ama azaltamaz. Üstelik tabela, her yarının son dakikası bittiğinde kalkar. Birinci yarıdaki bir zaman hatasını ikinci yarının uzunluğuyla telafi etmek de yasaktır.

Dolayısıyla "tabelada 4 yazıyordu ama maç 6 dakika sürdü" demek tek başına bir kural ihlali sayılmaz. Tabelada yazan süre alt sınırdır. Konuyu turnuva örnekleriyle hakemin maçı kaç dakika uzattığını anlatan yazımızda işledik.

Dördüncü hakemin tabelası tribünden nasıl okunur?

Tabela iki ayrı amaçla kalkar. Biri değişikliği, diğeri ek süreyi gösterir. Kanun metni değişiklik tabelasından ve ek sürenin gösterilmesinden söz eder, ama rakamların tabelada hangi sırayla yazacağını tarif etmez.

Sahadaki yaygın uygulamaya göre değişiklik tabelasında çıkan ve giren oyuncunun forma numaraları yer alır. Her organizasyon tabelayı farklı biçimde kullanabilir.

• Değişiklik: Oyun durduğunda iki forma numarası görünür. Çıkan oyuncunun sahadan ayrılma süresi tabela gösterildiği anda başlar.
• Ek süre: Her yarının son dakikası bittiğinde tek bir sayı görünür. Bu sayı alt sınırdır.
• Hakem izni: Yedek, tabelayı gördüğü için değil, orta hakemin işaretini aldığı için girer.

Çocuğunuzla maç izlerken bu üç ayrımı birlikte konuşabilirsiniz. Böylece tribündeki "tabelada 3 yazıyordu, neden 5 dakika oynadılar?" tartışması, kuralın kendisine bağlanır. Çünkü cevap Kanun 7'de yazılıdır.

Teknik alanda dördüncü hakem ne yapar?

Dördüncü hakem teknik alanı gözler ve sorumsuz davranışı orta hakeme bildirir. Kanun metni "sorumsuz davranış" ifadesini kullanır. Kanun bu ifadenin örnek listesini vermez; yorum orta hakeme kalır. Bu yüzden biz de kendi örneklerimizi kanun hükmüymüş gibi sunmuyoruz.

Teknik alan çizgileri, kimlerin orada bulunabileceği ve antrenörün neleri yapabileceği ayrı bir konudur. Bunları teknik alan kuralları yazımızda ayrıntılı anlattık. Burada yalnızca dördüncü hakemin rolüne bakıyoruz.

Takım görevlileri de Kanun 3'te tanımlıdır. Takım listesinde adı geçen antrenör ve diğer görevliler "takım görevlisi" olur. Oyuncular ve yedekler bu gruba girmez. Orta hakemin disiplin yetkisi yedeklere de teknik ekibe de uzanır.

Dördüncü hakem kart gösterebilir mi?

Hayır, kanun kart gösterme yetkisini orta hakeme verir. Dördüncü hakem sorunu bildirir, kartı orta hakem takdir eder. Kanun 5'e göre orta hakem sarı ve kırmızı kartı gösterir. Sorumsuz davranan takım görevlisini de uyarabilir ya da uzaklaştırabilir.

Orta hakemin disiplin yetkisi, maç öncesindeki saha incelemesine girişinden maç sonrasında oyuncuların sahadan ayrılışına kadar sürer. Üstelik orta hakem, göremediği olaylarda diğer görevlilerin tavsiyesine göre hareket edebilir. İşte dördüncü hakemin etkisi bu tavsiyede ortaya çıkar.

Kanun, dördüncü hakeme kart gösterme yetkisi vermez. Doğru ifade şudur: kartı dördüncü hakem göstermez, ama bildirimi kartın nedeni olabilir.

Ayrıca kanun, kimliği belirlenemeyen bir ihlalde sorumluluğu netleştirir. Sorumsuz davranışı yapan kişi tespit edilemezse, teknik alandaki kıdemli antrenör yaptırımı alır. Bu yüzden bildirim yapan dördüncü hakem için kişinin kim olduğunu görmek önemlidir. Böylece orta hakem doğru kişiye karar verir.

Dördüncü hakem sahadaki kararı değiştirebilir mi?

Hayır, dördüncü hakem bir kararı değiştiremez. Kanun 5, maç olaylarıyla ilgili kararların orta hakemin görüşüne dayandığını ve kesin olduğunu söyler. Aynı zamanda tüm görevlilerin kararlarına saygı gösterilmesini ister.

Bir başka sınır da zamanla ilgilidir. Oyun yeniden başlamışsa ya da yarı bitmişse, orta hakem başlatma kararını artık değiştiremez. Yalnızca yarı bitmeden yaptığı bir inceleme kararı değiştirebilir.

Peki dördüncü hakem sahadan görüş bildirebilir mi? Kanun, hakem ekibinin birlikte çalıştığını söyler. Ancak dördüncü hakemden saha içi kararlara karışmasını beklemez. Bu yüzden antrenör ya da veli bir kararı dördüncü hakemle tartışarak sonucu değiştiremez.

Orta hakem yaralanırsa dördüncü hakem devralır mı?

Duruma göre değişir. Kanun 6, müsabaka kurallarının kimin devralacağını açıkça yazması gerektiğini söyler. Örnek olarak dördüncü hakemi ya da kıdemli yardımcı hakemi sayar. Yani IFAB tek bir cevap vermez, tercihi organizasyona bırakır.

Kanun 5 ise ara dönemi anlatır. Orta hakem oynamaya devam edemezse, top bir sonraki kez oyun dışına çıkana kadar oyun diğer görevlilerin gözetiminde sürebilir. Ardından organizasyon kuralının gösterdiği kişi devreye girer.

Yedek yardımcı hakem için de bir hüküm var: yardımcı hakemin, dördüncü hakemin ya da ek yardımcı hakemin devam edememesi halinde onun yerine geçebilir. Böylece dördüncü hakem de yedeklenebilir.

TFF Merkez Hakem Kurulu Talimatı'nın güncel metninde dördüncü hakemin orta hakemi değiştirmesini tarif eden bir hüküm yer almaz. Hangi maçta kimin devralacağını bilmek isteyenler TFF'nin güncel duyurularına ve ilgili müsabaka talimatına bakmalıdır.

Dördüncü hakem ile yardımcı hakem arasındaki fark nedir?

Yardımcı hakem yan çizgide oyunu izler; dördüncü hakem ise yedek alanını izler. Kanun 6'ya göre yardımcı hakem, topun tamamının sahadan çıktığını, ofsayt cezası verilebilecek bir durumu ve değişiklik talebini işaretle bildirir. Ayrıca değişiklik sürecini izlemesi de yardımının parçasıdır.

Dolayısıyla iki görevlinin değişiklik konusunda ortak bir noktası vardır. Yardımcı hakem talebi fark eder ve süreci izler. Dördüncü hakem ise süreci denetler, ekipmanı ve yedek topları kontrol eder. Ancak yardımcı hakem oyunun içindeki çizgi kararlarını destekler, dördüncü hakem bu kararlara karışmaz.

Yardımcı hakemin bayrak kurallarını ve ofsayt görevini yardımcı hakem yazımızda işledik. Bu yazıda tekrar etmiyoruz.

Dördüncü hakem VAR hakemi midir?

Hayır, VAR ve AVAR ayrı görevlilerdir. Kanun 6'da dördüncü hakem "sahadaki" görevli, VAR ise "video" görevlisidir. Dördüncü hakemin görev listesinde VAR incelemesine katılmak yoktur.

Sık duyulan "dördüncü hakem bazen VAR incelemelerinde orta hakeme yardım eder" bilgisinin kanunda bir karşılığı yoktur. Kanunun VAR bölümünde dördüncü hakem geçmiyor.

Video sistemi hakkında genel bilgi için VAR sisteminin Türkiye'deki işleyişini anlattığımız yazıya bakın. Hangi pozisyonlara baktığını VAR hangi pozisyonlara müdahale eder yazısında bulabilirsiniz.

IFAB'ın 2026/27 değişiklik listesi, VAR kapsamında yeni durumlar sayar. Örneğin hatalı ikinci sarı kart nedeniyle verilen kırmızı kart ve kimlik karışıklığı inceleme konusu olacak. Ancak bunlar VAR'ın görevidir. Dördüncü hakemin görev tanımı değişmiyor.

Dördüncü hakem nerede durur?

Kanun bir konum tarif etmez. Yine de uygulamada dördüncü hakem genellikle iki yedek kulübesinin arasında, yan çizgide bulunur.

Görevin mantığı da aynı yöne işaret eder. Değişiklikleri denetleyen ve teknik alanları izleyen biri iki kulübeyi aynı anda görebilmelidir. Orta çizgiye yakın durması da yedeklerin sahaya girişini kolaylaştırır.

Çocuk ve amatör maçlarda durum değişir. Çoğu zaman tek hakem görev yapar ve yedek bölgesi küçüktür. O durumda değişikliği genellikle orta hakemin kendisi yönetir. Hangi görevlinin bulunacağını organizasyon belirler.

Velilerin sık sorduğu bir şey daha var: dördüncü hakeme seslenmek işe yarar mı? Genellikle yaramaz. Çünkü dördüncü hakem karar vermez ve seyirciyle tartışması beklenmez. Bu nedenle tribündeki itirazlar çoğu zaman yalnızca gerginliği artırır.

Dördüncü hakem maçtan önce ve sonra ne yapar?

Kanun 6, dördüncü hakemin maç öncesi görevlerini ayrıntılı saymaz. Orta hakem ve yardımcı hakemlerle birlikte saha, top ve ekipman denetiminde yardımcı olduğunu ve süre, gol ve disiplin kayıtlarını tuttuğunu yazar. Ekipman kontrolü, dördüncü hakemin açıkça sayılan görevidir.

Maç sonrası için kanunun söylediği tek şey şudur: görevliler ciddi bir disiplin ihlalini yetkili mercilere raporlar. Rapor yazmaları gereken durumda, orta hakeme ve diğer görevlilere bunu bildirirler.

Dolayısıyla "oyuncu listesini kontrol eder" ya da "federasyona disiplin raporu hazırlar" gibi cümleleri doğru kabul etmiyoruz. Raporlamanın kimin sorumluluğunda olduğu, müsabaka talimatına göre değişebilir. Hangisinin geçerli olduğunu ilgili talimattan kontrol edin.

Türkiye'de hangi hakemler dördüncü hakem olur?

TFF Merkez Hakem Kurulu Talimatı, her kadronun görev alanını tablolarla yazar. Biz yalnızca dördüncü hakemle ilgili cümleleri özetliyoruz. Talimat değişebilir; bu nedenle tablo, 13 Nisan 2026 tarihli son değişikliğe kadar olan metnin özetidir.

Kademelerin sırasını ve geçiş mantığını klasman hakemi yazımızda anlattık; burada tekrar etmiyoruz. Hangi hakemin hangi maça gideceğini ise Merkez Hakem Kurulu atar.

Dördüncü hakem olmak için ne gerekir?

Dördüncü hakem ayrı bir meslek değildir. Kadrodaki hakemler, atandıkları maçta bu görevi üstlenir. Talimatta yalnızca dördüncü hakemlik için ayrı bir kurs ya da giriş şartı yer almaz.

Önce hakemlik yoluna girmek gerekir. Aday hakem şartları, kurs, sağlık raporu ve vize süreci futbol hakemi nasıl olunur yazımızda anlatılıyor. Yaş, boy ve diğer şartları yalnızca TFF'nin güncel talimatından teyit edin.

Bu yazıda maaş, ücret ya da iş garantisi konusuna girmiyoruz. Hakemlik, her şeyden önce disiplin ve futbola hizmet isteyen insanların yoludur.

Halı sahada ve futsalda dördüncü hakem var mı?

Halı saha için tek bir resmî kural kitabı yoktur. Kurallar organizasyona göre değişir. Bu nedenle dördüncü hakemin bulunup bulunmadığını turnuva yönetimine sormak gerekir. Futsalın ise FIFA Futsal Kuralları'nda kendi kuralları vardır.

Futsalda dördüncü hakem benzeri bir görevlinin bulunup bulunmadığını FIFA Futsal Kuralları'ndan kontrol edin. Halı saha ve futsal kurallarını karşılaştırmak isterseniz halı saha kuralları yazımıza ve futsal kuralları yazımıza bakın.

Her maçta dördüncü hakem bulunur mu?

Hayır, her maçta bulunmaz. Kanun 6, diğer görevlilerin "atanabileceğini" söyler; zorunlu tutmaz. Yani dördüncü hakemin bulunup bulunmayacağı, organizasyonun kurallarına bağlıdır.

Sık duyulan "profesyonel organizasyonlarda zorunlu bir görevdir" bilgisinin Kanun 6'da bir karşılığı yoktur. TFF talimatı, bazı kadroların dördüncü hakem olarak görevlendirilebileceğini yazıyor. Fakat hangi lig ya da kategoride zorunlu olduğunu açıkça belirtmez.

Çocuk futbolunda ve okul turnuvalarında tek hakemli maç yaygındır. Böyle maçlarda değişiklik süreci, kural kitapçığının izin verdiği ölçüde sade tutulur. Organizasyonun talimatını önceden okumak en doğrusudur.

Velilerin ve antrenörlerin hakem kararlarıyla ilgili yaşadığı sorunlar için okul ya da organizasyon düzeyindeki şikâyetleri futbol okulu şikâyet sayfasındaki yönlendirmelerle ilerletebilirsiniz. Maç sırasında ise tek muhatap hakem ekibidir.

Antrenmanda dördüncü hakem rolü nasıl çalıştırılır?

Dördüncü hakemin işleyişini çocuklara öğretmek, oyun kurallarını sevdirmenin güzel bir yoludur. Aşağıdaki çalışma pratik bir öneridir ve ölçüler rehberdir.

• Kurulum: Bir yan çizgi kenarında küçük bir yedek alanı kurun. Bir çocuk "dördüncü hakem" olur, elinde numara kartları bulunur. Küçük alanda 5 kişilik iki takım oynar.
• Amaç: Değişiklik düzenini, çıkan oyuncunun çizgiden ayrılışını ve girenin orta çizgiden girişini öğretmek.
• Kural: Oyun durduğunda iki numara gösterilir. Çıkan oyuncu önce ayrılır, giren sonra girer. Kural ihlalinde değişiklik tekrarlanır.
• İlerleme: Önce yavaş tempoda değişiklik yaptırın. Düzen oturunca oyunun içinde birkaç değişiklik ekleyin. Sonra "tabela" yerine süreyi gösteren rolü ekleyin.
• Sık hata: Yedeğin oyun sürerken sahaya girmesi. Bunu cezalandırmak yerine durdurup nedenini birlikte konuşun.

Güvenlik için kısa tutun. Yaşa uygun bir oyun alanı seçin; çocukların koşu yükünü birkaç dakikalık turlarla sınırlayın ve değişiklik tekrarlarını yedi sekiz kez aşmayacak biçimde planlayın. Bir çocuk ağrı, baş dönmesi ya da nefes darlığı bildirirse çalışmayı durdurun. Ağrıda zorlamak ise bir çözüm değil, risk yaratır.

Hakem el işaretlerini de aynı oyuna ekleyebilirsiniz. İşaretleri hakem el işaretleri yazımızdan birlikte inceleyin. Çocuklar işaretleri öğrenince hakem kararına saygı da kolaylaşır.

Antrenör dördüncü hakemle nasıl iletişim kurmalı?

Kısa, sakin ve saygılı olmalı. Kanun, teknik alandaki sorumsuz davranışı raporlanabilir bir konu olarak sayar. Bu yüzden öfkeli itiraz hem oyuncuya kötü örnek olur hem de kart riskini artırır.

• Değişiklik yapacaksanız numaraları önceden hazırlayın ve oyun durmuşken bildirin.
• Kararı sorgulamak yerine, gerekirse maç sonrasında kuralı sorun.
• Teknik alanın içinde kalın ve sınırları maçtan önce öğrenin.
• Çocuk maçlarında sakin kalın. Yetişkinin tavrı, çocuğun hakeme bakışını belirler.

Bu öneriler kanun hükmü değildir. Yine de kural çerçevesi nettir: kimlerin teknik alanda duracağını ve nasıl davranacağını organizasyon belirler. Bilgisini maçtan önce okumak, tartışmaların çoğunu önler.

Dördüncü hakem hakkında en sık yanlış bilinenler hangileridir?

Yapay zekâ ve teknoloji destekli hakemlik hakkında da merak edenler yapay zekâ hakem yazımıza bakabilir. Teknoloji, görevlilerin yetki sınırlarını bugün değiştirmiyor.

Dördüncü hakemle ilgili güncel kuralı nereden kontrol edersiniz?

Dördüncü hakemin maçta bulunup bulunmayacağı, orta hakemin yerine kimin geçeceği ve raporlamanın kimde olduğu müsabaka talimatına göre değişebilir.

Bu konularda kesin bilgi için önce IFAB kural kitapçığını ve TFF'nin güncel duyurularını kontrol edin. Hukuki ya da resmî bir karar gerekiyorsa organizasyonun sorumlusuna danışın.