Yardımcı Hakem (Yan Hakem) Ne Yapar? Görevleri ve Bayrak İşaretleri

Bu yazı yalnızca yardımcı hakemin işini anlatır. Dördüncü hakemi, genel hakem sayısını ve el işaretlerinin tamamını başka yazılarda bulabilirsiniz. Burada Kanun 6'nın yardımcı hakeme verdiği görevlere, bayrağın anlamına ve sahadaki gerçek uygulamaya odaklanıyoruz.

Yardımcı hakem kurallarını nereden kontrol edersiniz?

Kural bilgileri IFAB Kanun 6 metnine ve IFAB'ın hakemlere yönelik rehber sayfalarına dayanır.

İşaretlerin çoğu kitapçıkta grafik olarak yer alır. Bu yüzden bayrağın tam açısı gibi ayrıntılar metinde tarif edilmez.

Çocuk ve amatör maçlarda oyuncu sayısı, süre ve görevli sayısı organizasyona göre değişebilir. Bu nedenle sahanızdaki kurallar için ilgili federasyon veya organizasyon talimatına bakın.

Yardımcı hakem ile yan hakem aynı kişi midir?

Evet. "Yan hakem" halk arasındaki addır. Kural kitapçığındaki resmî terim ise "yardımcı hakem"dir (İngilizcede assistant referee). Eski adıyla "çizgi hakemi" de aynı görevliyi anlatır.

Kanun 6 sahada yalnızca yardımcı hakemi anlatmaz. Aynı bölüm dördüncü hakemi, ek yardımcı hakemleri, yedek yardımcı hakemi ve video hakemlerini de sayar. Dolayısıyla "hakem ekibi" kavramı yardımcı hakemden geniştir. Ekibin tamamını merak ediyorsanız futbolda kaç hakem var rehberine göz atın.

Her maçta iki yardımcı hakem bulunacağını da varsaymayın. Üst düzey karşılaşmalarda bu düzen yaygındır. Çocuk, okul ve halı saha maçlarında ise görevli sayısını organizasyon belirler.

Maçtan önce ve maç boyunca yardımcı hakemin genel görevleri nelerdir?

Kanun 6 görevlilerin ortak işlerini şöyle sıralar: Sahayı, topları ve oyuncu ekipmanını denetlemede orta hakeme yardım ederler. Ayrıca zamanı, golleri ve disiplin olaylarını kaydederler.

Kanunun girişi bir sorumluluğu da vurgular. Bir görevli orta hakemin görmediği ciddi bir kural dışı davranış fark ederse, bunu orta hakeme bildirir. Böylece orta hakem olayı kaçırsa bile ekip bilgiyi toplar. Örneğin kalabalık bir ceza alanında orta hakemin göremediği bir olay, yardımcı hakemin görüş açısına girebilir.

Orta hakem maçtan önce ekibiyle işaretleri ve konumları konuşur. IFAB rehberi bu görüşmeyi anar. Rehbere göre gizli ve anlaşılır bir el işareti, maç öncesinde kararlaştırılırsa orta hakeme yardım edebilir. Yani her ekip kendi küçük anlaşmalarını kurar.

Ofsayt kararında yardımcı hakem ne yapar?

Yardımcı hakem, ofsayt pozisyonundaki oyuncunun cezalandırılabilecek durumda olup olmadığını gösterir. Bunun için topu ve ikinci son savunmacıyı birlikte izler. Ofsayt çizgisiyle aynı hizada kalmaya çalışır.

Kanun 11 ofsayt pozisyonunu şöyle tanımlar: Oyuncunun başı, gövdesi veya ayağından herhangi bir parçası rakip yarı sahada olmalı. Ayrıca top ve ikinci son rakipten daha rakip kaleye yakın olmalıdır. Eller ve kollar bu ölçüme girmez.

Ofsayt pozisyonunda olmak tek başına suç değildir. Oyuncu ancak oyuna etki ederse cezalandırılır. Etki, takım arkadaşının pasını oynamak veya rakibe engel olmak gibi biçimlerde ortaya çıkar. Bu ayrımın tamamı için pasif ve aktif ofsayt yazımıza bakın.

Yardımcı hakemin işi pozisyonu görmek ve bayrakla bildirmektir. Oyunu durduran kişi ise orta hakemdir. Cezalandırma sonrası verilen sonuç dolaylı serbest vuruştur ve ihlalin olduğu yerden kullanılır.

Ofsayt bayrağı hangi sırayla kullanılır?

IFAB rehberi sırayı net anlatır. Yardımcı hakem önce koşmayı bırakır ve sahaya döner. Ardından orta hakemle göz teması kurar ve bayrağı bilinçli, ama abartısız bir hareketle kaldırır.

1. Yardımcı hakem durur ve sahaya bakar.
2. Orta hakemle göz teması kurar.
3. Bayrağı sağ elle yukarı kaldırır.
4. Orta hakem oyunu durdurursa bayrakla ihlalin bölgesini gösterir.

Bayrak "kolun uzantısı" gibi kullanılır. Rehber ayrıca bayrağın her zaman açık ve orta hakemin görebileceği biçimde taşınmasını ister. Yardımcı hakem bayrağı, bir sonraki işareti verecek elinde tutar. Eli değiştirmesi gerekirse bunu bel hizasının altında yapar.

Orta hakem işareti görmezse yardımcı hakem bayrağı kaldırılı tutar. IFAB rehberinin ilgili bölümü, işareti orta hakem fark edene veya savunma topu açıkça kontrol edene kadar sürdürmesini söyler. Bu yüzden bayrağın kısa süre yukarıda kalması normaldir.

Ofsayt bayrağının yüksekliği ve açısı neyi gösterir?

Saha uygulamasında bayrağın üç kademesi vardır. Aşağı eğik bayrak yardımcı hakeme yakın bölgeyi, yatay bayrak orta bölgeyi, yukarı eğik bayrak ise uzak bölgeyi anlatır. Bu bilgi sahada yaygındır.

Ancak bu üç açının tam derecesi ve resmî adlandırması kitapçığın metin kısmında yer almaz. Kanun 6 işaretleri grafiğe bırakır. IFAB rehberi yalnızca bayrağın önce kaldırıldığını, orta hakem durdurursa bölgenin gösterildiğini yazar.

Bu nedenle derece vermiyoruz ve "resmî tarife göre tam şu açı" demiyoruz. Emin olmak isteyen biri IFAB sitesindeki onaylı işaret grafiklerine bakmalıdır. Hakem işaretlerinin genel anlamları için hakem işaretleri rehberimiz daha geniş bir tablo sunar.

Top oyun dışına çıkınca yardımcı hakem ne yapar?

Kanun 6'ya göre yardımcı hakem topun tamamen oyun alanını terk ettiğini ve hangi takıma korner, kale vuruşu veya taç atışı verileceğini gösterir. Topun bütünüyle çizgiyi geçmesi şarttır. Çizgi üzerinde kalan top oyundadır.

Yardımcı hakem yakın karar verirken bayrağı sağ elle kaldırır. Çünkü IFAB rehberine göre sağ el daha iyi bir görüş hattı sağlar. İşareti, orta hakem fark edene kadar tutar.

Taç atışında IFAB rehberi, karar yardımcı hakeme yakınsa veya uzaktan bile açıksa yönü doğrudan göstermesini ister. Yani bayrak, atışı kullanacak takımın yönünü anlatır. Emin olmayan yardımcı hakem bayrağı kaldırır, göz teması kurar ve orta hakemin kararını izler.

Uzaktaki yardımcı hakem çoğu zaman karar vermez. Örneğin gol vuruşu veya korner pozisyonunda orta hakemle göz teması kurar ve onun kararına uyar. Yanlış taç yerinden kullanılırsa ne olacağını taç atışı yazımızda ayrıca ele aldık.

Faul ve disiplin olaylarında yardımcı hakem ne yapar?

Yardımcı hakem yalnızca orta hakemin göremediği veya çok yakınında kalan olaylarda bayrak kaldırır. Önce iki şeyi kontrol eder: Orta hakemin görüşü gerçekten kapalı mıydı ve orta hakem avantaj uygular mıydı?

Avantaj sürüyorsa yardımcı hakem bayrağı hemen kaldırmaz. IFAB rehberi bunu "bekle ve gör" yaklaşımıyla anlatır ve bu sırada göz temasını şart koşar. Avantajın ayrıntıları için avantaj kuralı yazımıza bakabilirsiniz.

Bayrak kalktığında rehber, işareti verirken aynı elin kullanılmasını ve bayrağın hafifçe ileri geri sallanmasını söyler. Ceza alanı içindeki ihlalde ise yardımcı hakem bayrağı kaldırır, bip sinyali verir ve köşe bayrağına doğru kıyıdan iner.

Bir ciddi ihlal oyun yeniden başladıktan sonra fark edilebilir. Kanun 5'e göre orta hakem sonradan disiplin işlemi yapabilir. Ancak restart kararını artık değiştiremez ve o ihlali serbest vuruşla veya penaltıyla cezalandıramaz.

Bir sınır daha var: Oyun başladıktan sonra yalnızca bir görevlinin, oyun yeniden başlamadan önce ihlali fark edip orta hakemle iletişim kurmaya çalışmış olması durumunda disiplin yaptırımı mümkündür. Bu ayrıntı Kanun 5 ve Kanun 12 ile VAR protokolüne bağlıdır.

Gol anında yardımcı hakem ne yapar?

Top çizgiyi açıkça geçtiyse yardımcı hakem bayrak kaldırmaz. IFAB rehberine göre göz teması kurar ve kıyıdan orta çizgiye doğru yaklaşık 25 ila 30 metre hızla ilerler. Bu hareket golü sessizce bildirir.

Gol belirsizse yardımcı hakem önce bayrağı kaldırır. Orta hakemin dikkatini çeker, sonra golü teyit eder. Top çizgiyi tam geçmediyse bu kez orta hakem yardımcı hakemle göz teması kurar ve gerekirse küçük bir el işareti yapar.

Gol çizgisi teknolojisi bulunan karşılaşmalarda sistem bilgiyi saniyeler içinde orta hakeme iletir. IFAB, teknolojinin yalnızca gol çizgisinde ve gol olup olmadığını belirlemek için kullanılacağını yazar. Teknoloji kullanılacaksa yarışma kuralları bunu belirtmelidir. Ayrıca hakem maçtan önce sistemi sınar. Sistem çalışmıyorsa kullanmaz ve arızayı ilgili makama bildirir.

Ek yardımcı hakem görevlendirilen maçlarda bu görevli kale çizgisinin arkasında durur. Gol anında telsizle haber verir ve sol kolunu gol çizgisine dik tutarak saha merkezini gösterir. Son karar yine orta hakemindir.

Penaltı atışında yardımcı hakem ne yapar?

Penaltıda yardımcı hakem iki şeyi izler: Kaleci vuruştan önce gol çizgisini terk etti mi ve top gol çizgisini geçti mi? Bu görev Kanun 6'da açıkça yazılıdır.

IFAB rehberine göre yardımcı hakem gol çizgisi ile ceza alanı çizgisinin kesiştiği noktada durur. Teknoloji kullanılan maçlarda rehber başka bir yer önerir: Yardımcı hakem, penaltı noktasıyla aynı hizada taç çizgisi üzerinde konumlanır. Çünkü gol çizgisinde bekleyen biri dönen topta ofsayt kararına yetişemeyebilir.

Ek yardımcı hakem varsa bu kişi gol çizgisi ile kale alanı çizgisinin kesiştiği yerde durur. Yardımcı hakem de penaltı noktasının hizasına çekilir. Seri penaltılarda ise bir yardımcı hakem gol çizgisinde, diğeri orta yuvarlakta oyuncuları kontrol eder.

Oyuncu değişikliği ve mesafe kontrolünde yardımcı hakem ne yapar?

Bir takım değişiklik isterse yardımcı hakem bunu orta hakeme bildirir. Rehbere göre işareti bir sonraki oyun duruşunda verir. Kanun 6 ayrıca değişiklik prosedürünü izleme görevini de yardımcı hakeme yazar.

Bununla birlikte tabelayı ve giren çıkan oyuncu kontrolünü esas olarak dördüncü hakem yürütür. İki görevin farkı için dördüncü hakem yazımıza ve değişiklik hakkı sınırları için oyuncu değişikliği kuralları yazımıza bakın.

Serbest vuruşta barajın 9,15 metrelik mesafede durmasını denetlemek için yardımcı hakem sahaya girebilir. Kanun 6 bunu açıkça yazar. IFAB rehberi ayrıca orta hakemin, yardımcı hakem yerine dönmeden vuruşa izin vermemesini ister.

Yardımcı hakem nerede durur ve nasıl koşar?

Temel kural şudur: Yardımcı hakem ikinci son savunmacıyla aynı hizada olmalıdır. Top kale çizgisine daha yakınsa topun hizası öncelik kazanır. Böylece ofsayt çizgisini en iyi açıdan görür.

Yardımcı hakem koşarken bile sahaya doğru bakar. Kısa mesafelerde yan adımlarla ilerlemesi önerilir, çünkü bu hareket görüş hattını korur. Bu nedenle çoğu maçta yan yan koşan yardımcı hakem görürsünüz.

Bu bilgiler IFAB'ın konumlanma rehberinden gelir. Örneğin korner anında yardımcı hakem vuruşu yapanı engellemez, ancak topun doğru yere konup konmadığını izler. Ekibin kullandığı tek tek ayrıntılar yarışmaya göre değişebilir. Ofsayt çizgisinin ekranda nasıl çizildiğini merak ediyorsanız ofsayt çizgisi yazımıza bakabilirsiniz.

Bip bayrağı ve telsiz yardımcı hakeme ne sağlar?

Bip sinyali yalnızca orta hakemin dikkatini çekmeye yarar. IFAB rehberi onu ofsayt, orta hakemin görmediği ihlaller ve yakın taç, korner, kale vuruşu veya gol kararlarında yararlı sayar. Bip kararı yerine geçmez.

Elektronik iletişim sistemi kullanılıyorsa orta hakem, yardımcı hakemlere ne zaman fiziksel işaret yerine veya onunla birlikte sistemi kullanacaklarını söyler. Ek yardımcı hakemler bayrak yerine telsiz kullanır. Telsiz bozulursa bip özellikli bir bayrak sopasıyla işaret verirler.

Rehber, yardımcı hakemin belirgin el hareketi yapmamasını ister. Anlaşmalı, gizli ve anlamı net bir el işareti istisnadır ve maç öncesi görüşmede belirlenir. Bu yüzden yardımcı hakemin sessiz jestlerini her zaman yorumlamak doğru olmaz.

Yardımcı hakem karar verir mi, yoksa öneri mi sunar?

Kanun 6'nın girişi çok net konuşur: Diğer görevliler orta hakeme yardım eder, ancak son karar her zaman orta hakeme aittir. Yardımcı hakem bu nedenle bayrağıyla bilgi verir, kararı orta hakem uygular.

Kanun 5 de aynı yöne işaret eder. Orta hakem, görmediği olaylarla ilgili diğer görevlilerin tavsiyesine göre davranır. Yardımcı hakemin sahada ağırlığı büyüktür; ama oyunu başlatan, durduran ve cezalandıran kişi orta hakemdir.

Kanun 6 başka bir sınırı da koyar. Yardımcı hakem aşırı müdahale veya yanlış davranışta bulunursa orta hakem onu görevden alabilir ve ilgili makamlara rapor eder. Ayrıca oyuncunun yardımcı hakeme itiraz etmesi de orta hakeme itiraz etmekle aynı sayılır. Yani oyuncu ona karşı da uyarı alabilir.

• Yardımcı hakem bayrakla bilgi sunar.
• Orta hakem bu bilgiyi değerlendirir ve kararı açıklar.
• Orta hakem tavsiyeye uymak zorunda değildir ama görmediği olayda çoğu kez dinler.
• Kararı yeniden başlama sonrası değiştirmek Kanun 5 ile sınırlıdır.

Kararın sonradan geri alınıp alınamayacağını gol kararı yazımızda ayrıca anlattık.

VAR varken yardımcı hakemin rolü değişir mi?

Değişir, ancak yardımcı hakem hakemlikten çıkmaz. Kanun 6'ya göre video hakemi yalnızca "açık ve net hata" veya "ciddi kaçırılan olay" için orta hakeme yardım eder. Konular gol, penaltı, doğrudan kırmızı kart ve yanlış oyuncuya ceza ile sınırlıdır.

Yardımcı hakemin sahadaki sinyali bu nedenle önemlidir. Birçok durumda video incelemesi sahadaki ilk karara dayanır. Ofsayt gibi kararlarda teknik ayrıntıyı yarı otomatik ofsayt yazımızda, VAR'ın hangi alanlara karıştığını ise VAR müdahale alanları yazımızda bulabilirsiniz.

Yardımcı hakem VAR görevlisi değildir. Video hakemi sahada değil, video odasında çalışır. Sık duyulan "yardımcı hakem VAR hakemidir" inanışı bu yüzden yanlıştır.

Antrenörler için pratik bir sonuç var: Video hakemi olsa bile bayrağın kalkması maçın akışını belirler. Bu yüzden oyuncularınıza düdük çalana kadar oynamayı öğretin. Çünkü erken duran oyuncu, bayrak yanlış çıksa bile pozisyonu kaybeder. Bu öneri bir kural maddesi değildir.

Orta hakem oyuna devam edemezse yardımcı hakem yerine geçer mi?

Her zaman geçmez. Kanun 6 bu konuyu yarışma kurallarına bırakır: Orta hakem devam edemezse yerine dördüncü hakemin, kıdemli yardımcı hakemin veya kıdemli ek yardımcı hakemin geçip geçmeyeceğini yarışma kuralları belirler. Sık duyulan "yardımcı hakem yerine geçebilir" bilgisi bu yüzden eksiktir.

Bu arada oyun tamamen durmaz. Kanun 5 oyunun, top bir sonraki kez oyun dışına çıkana kadar diğer görevlilerin gözetiminde sürebileceğini söyler. Yani anında bir duraklama zorunlu değildir.

Bir yardımcı hakem devam edemezse yedek yardımcı hakem varsa onun yerine girebilir. Kanun 6 yedek yardımcı hakemin yardımcı hakemin, dördüncü hakemin veya ek yardımcı hakemin yerini alabileceğini yazar. Bu görevli ayrıca öteki görevliler gibi orta hakeme yardım edebilir.

Dördüncü hakemin bu zincirdeki yerini dördüncü hakem yazımızda ayrıntılı okuyabilirsiniz.

Yardımcı hakem hakkında en sık yanlış bilinenler nelerdir?

Aşağıdaki tablo sık duyulan yanlışları kaynağıyla birlikte açıklar.

Üçüncü satırı vurgulamak gerekir. Bayrak tek başına oyunu durdurmaz. Orta hakem düdüğü çalmazsa oyun sürer. Ofsayt sinyalinin ardından gelen ayrıntıyı ofsayt kuralı yazımızda bulabilirsiniz.

Bir pozisyonda kim hangi işi yapar?

Aşağıdaki tablo karışık pozisyonları sade biçimde ayırır. Bu satırlar Kanun 5, 6 ve 11'in birleşiminden çıkarılmış bir özettir; yani kural metni ile yorumun birlikte okunmasıdır.

Ofsayt ile faulün aynı pozisyonda çakıştığı durumlarda hangi kararın öncelikli olduğunu ofsayt ve faul yazımızda ayrıca bulabilirsiniz.

Çocuk ve amatör maçlarda yardımcı hakem olmazsa ne olur?

IFAB, çocuk, gençlik ve amatör futbolda oyuncu sayısı, süre ve saha ölçüsü gibi konuların uyarlanabileceğini kabul eder. Kanun 6 görevlilerin sayısını da bu esneklikle okumak mantıklıdır. Yine de bunu yazılı bir madde olarak sunamıyoruz; sahanızdaki uygulamayı federasyon veya organizasyon talimatı belirler.

Yardımcı hakem yoksa orta hakem ofsayt ve çıkan top kararlarını tek başına vermek zorunda kalır. Bu yüzden bazı organizasyonlarda taraflar yedekten ya da gönüllüden yardım ister. Bu uygulama organizasyona bağlıdır; ofsaytın uygulanıp uygulanmayacağı da yaş grubuna göre değişebilir.

Veliler ve antrenörler için pratik bir not var: Çocuğu bayrak tutmakla görevlendiriyorsanız ona kolay ve güvenli bir rol verin. Ofsayt gibi zor kararı tek başına yüklemeyin. Karardan sonra çocuğa bağırmayın, çünkü bu hem hata yapma korkusu yaratır hem de maçtan soğutur. Bu öneri bir kural değildir.

Bir okul veya antrenör çocukların hakeme saygısızlığını sürekli teşvik ediyorsa, futbol okulu şikâyet sayfasındaki yolları inceleyebilirsiniz.

Antrenmanda yardımcı hakem rolü nasıl çalıştırılır?

Aşağıdaki iki oyun biçimi kanıtlanmış bir antrenman protokolü değildir. Amaç oyuncuların ofsayt çizgisini ve bayrağın anlamını yaşayarak öğrenmesidir.

Oyun 1: Bayrak okuma

• Kurulum: 20x30 metrelik alan, bir mini kale, iki çocuk bayrak tutucu olarak taç çizgisinde.
• Amaç: Bayrak yönünü ve ofsayt işaretini tanımak.
• Kural: Antrenör topu serbest bırakır, bayrak kalkarsa oyun durur ve tutucu nedenini söyler.
• İlerleme: Önce yalnız net durumlar, sonra yakın pozisyonlar, en sonda tutucuların yer değiştirmesi.
• Hata: Bayrağı oyun bitmeden indirmek, göz teması kurmamak, tutucuyu eleştirmek.

Oyun 2: Hizada koşu

• Kurulum: 5 savunmacı, 5 hücumcu ve bir "yardımcı hakem" çocuk. Alan yaşa göre küçültülür.
• Amaç: İkinci son savunmacıyla aynı hizada kalmak.
• Kural: Tutucu her pasta çizgiyle hizalanıp yönü işaret eder.
• İlerleme: Yan adımla koşuyu ekleyin.
• Hata: Gözü topa kilitleyip hattı kaçırmak.

Güvenlik için tekrar sayısını sınırlayın, aralara dinlenme koyun, yaşa uygun ilerleyin ve çocuk ağrı bildirirse çalışmayı bırakın. Yaşa uygun taktik kavramları için ofsayt tuzağı rehberine ve minikler programları sayfasına bakabilirsiniz.

Yardımcı hakem olmak için ne gerekir?

Eğitim yolunu, yaş şartlarını ve yetki alanlarını burada yazmıyoruz. Bu bilgiler zamanla değişebilir ve yalnızca resmî kaynaktan öğrenilmelidir; güncel şartlar için TFF'nin hakem duyurularına bakın.

Genel yolu futbol hakemi nasıl olunur yazımızda bulabilirsiniz. Bu sayfa kazanç veya iş garantisi vaat etmez. Ayrıca Türkiye Futbol Federasyonu sitesindeki hakem bölümü, başvuru koşulları için tek güvenilir adrestir.

Hakem adayları için ortak ilke şudur: Önce kuralı öğrenmek, sonra konum ve iletişimi çalışmak gerekir. Yardımcı hakemlikte göz teması, sabır ve dikkat önemlidir; ancak bu bir kural değil, saha deneyimine dayanan bir görüştür. Ayrıca hakemlere saygılı davranmak, yeni hakemlerin gelişmesini kolaylaştırır.