Hakemler Maçtan Önce Nerede Kalır? Atama, Otel ve Ulaşım Kuralları

Türkiye’de yurt içi maçlarda tablo biraz farklıdır. Atamayı Merkez Hakem Kurulu (MHK) ya da yetki verdiği kurul yapar. Ancak kamuya açık talimatlar, hakemin hangi otelde kalacağını ya da şehre nasıl gideceğini adım adım anlatmaz. Talimatlar daha çok çerçeveyi çizer: kim atar, atamayı nerede duyurur, hakem maç yerine ne zaman gelmek zorundadır, masraf kalemlerini kim belirler.

Bu yazıda o çerçeveyi birincil kaynaklardan derledik. Önce kuralların ne söylediğine, ardından Türkiye ve UEFA uygulamasına bakacağız. Son bölümlerde ise amatör ve çocuk maçlarında velilerin bilmesi gerekenleri ele alacağız. Sahadaki hakem ekibinin kimlerden oluştuğunu merak ediyorsanız önce futbolda kaç hakem olduğunu anlatan rehbere göz atabilirsiniz.

Oyun Kuralları hakemin konaklaması hakkında ne söyler?

Kısa cevap: hiçbir şey söylemez. IFAB’ın yayımladığı Oyun Kuralları’nın 5. kuralı hakemi anlatır. Kural, her maçı Oyun Kuralları’nı uygulamak için tam yetkiye sahip bir hakemin yönettiğini söyler. Dahası hakemin disiplin yetkisinin ne zaman başladığını da tarif eder.

Bu yetki, hakem maç öncesi saha kontrolü için oyun alanına girdiği anda başlar. Maç bittikten sonra hakem sahadan çıkana kadar sürer; varsa penaltı atışları da bu süreye dahildir. Yani kural kitabı açısından hakemin maçla ilgili görevi sahaya adım attığında başlar. Otel, ulaşım ve maç öncesi gece ise kuralın konusu değildir.

Bu boşluğu eksiklik saymak doğru olmaz. Çünkü IFAB, Oyun Kuralları’nı dünyanın her yerinde, her düzeyde oynanan futbol için yazar. Bir köy turnuvasıyla bir Avrupa kupası finalinin konaklama ihtiyacı aynı olamaz. Bu nedenle konaklama ve ulaşımı, yarışmayı düzenleyen kurum kendi yönetmelikleriyle belirler.

• Oyun Kuralları: hakemin sahadaki yetkisini ve görevlerini düzenler.
• Yarışma yönetmelikleri: atamayı, varış zamanını, masrafları ve hakem ekibinin bakımını düzenler.
• Disiplin ve etik kuralları: hakemle kurulan uygunsuz ilişkiyi, hediye ve menfaat yasağını düzenler.

Türkiye’de maçlara hakem atamasını kim yapar?

TFF Merkez Hakem Kurulu Talimatı’nın 36. maddesi temel ilkeyi koyar. TFF’nin düzenlediği ya da onayladığı bütün resmî ve özel maçlarda hakem, gözlemci, mentör ve hakem izleme görevlisini MHK atar. Kurul gerekli gördüğünde bu yetkiyi bazı maçlar için bölge ya da il hakem kurullarına devredebilir.

Profesyonel düzeyde ayrı bir yapı da vardır. Talimatın 8. maddesine göre profesyonel lig, Türkiye Kupası ve Süper Kupa maçlarının atamalarını Profesyonel Müsabaka İcra Kurulu (PMİK) yapar. Bu kurulun başkanı MHK Başkanı’dır. İl düzeyinde ise İl Hakem Kurulu, il bazında oynanan maçlar ile okul, veteran, futsal ve plaj futbolu maçlarına hakem atar (madde 18/a).

Atama kuralının birkaç önemli ayrıntısı daha var:

• Hakemler ve gözlemciler atama kararlarını sorgulayamaz. Belirli bir kadroda bulunmak, belirli bir maça atanma hakkı vermez (madde 36/b).
• Bütün hakem ve gözlemciler her kategorideki maçlara atanabilir (madde 36/c).
• En üst iki profesyonel ligde görev yapan hakemleri il kurulu ancak MHK’nın izniyle atayabilir (madde 36/f).
• Hakemlerle birinci dereceden akraba olan kişiler, o hakemlerin kategorisinde gözlemci ya da mentör olarak atanamaz (madde 36/i).

Atama düzeninin kariyer basamaklarıyla ilişkisini merak ediyorsanız klasman hakemliği rehberi kadroların nasıl oluştuğunu ayrıntılı anlatır.

Hakem atamaları ne zaman ve nerede duyurulur?

MHK Talimatı’nın 35. maddesi duyurunun yerini açıkça belirler. Kurul, talimatta adı geçen bütün etkinlikleri TFF’nin resmî internet sitesinde yayımlar. Üstelik bu yayımlar resmî tebliğ niteliği taşır. Yani tff.org’da çıkan bir duyuru, ilgililere yapılmış resmî bildirim yerine geçer.

Peki MHK atamaları maçtan kaç gün önce açıklar? Talimat bunun için sabit bir gün sayısı yazmaz. Duyurunun zamanı maç takvimine, haftanın yoğunluğuna ve kurulun çalışma düzenine göre değişebilir. Bu nedenle "atamalar her zaman şu gün çıkar" diye kesin bir kural söylemek doğru olmaz.

İl düzeyinde de benzer bir esneklik vardır. Talimatın 17/d maddesine göre hakem, gözlemci ve mentörlere yönelik haftalık görev tebligatı ve mazeret bildirim yöntemini İl Hakem Kurulu belirler ve ilan eder. Dolayısıyla amatör bir maçın hakeminin nasıl ve ne zaman haber aldığı ilden ile değişebilir.

Taraftar ya da veli olarak güncel atamayı öğrenmek istiyorsanız en sağlam yol, TFF’nin resmî sitesindeki hakem kurulu duyurularıdır. Sosyal medyadaki "kulis" paylaşımları resmî tebliğ yerine geçmez.

Hakem görevi kabul etmezse ya da göreve gitmezse ne olur?

Atama, hakem için bir davettir ama keyfe bağlı bir davet değildir. MHK Talimatı’nın 37/b maddesi açık bir sınır koyar. Toplam iki maçta geçerli mazeret göstermeden görev kabul etmeyen ya da göreve gitmeyen hakem, gözlemci, mentör ve hakem izleme görevlisi kadrosunu kaybeder.

Disiplin tarafı da vardır. Talimatın 40/a maddesine göre geçerli mazereti olmadan ısrarla görev kabul etmeyenlerin lisansını disiplin kurulları iptal edebilir ya da hak mahrumiyeti cezası verebilir. Aynı madde, maç sonucunu etkilemeye yönelik girişimleri de aynı ağır yaptırım kapsamına alır.

Mazeretin kendisi de bir usule bağlıdır. Hakem mazeretini bağlı olduğu kurula bildirmek zorundadır. Sağlık nedeniyle uzun süreli mazeret bildirenlerin raporu ise tam teşekküllü bir sağlık kurumunun sağlık kurulundan alınmalı ve TFF Sağlık Kurulu bunu kabul etmelidir (madde 33/b).

Bu kuralların konaklamayla bağı şudur: atamayı kabul eden hakem, maç yerine zamanında ulaşmakla yükümlü hâle gelir. Yolculuğunu ve maç öncesi dinlenmesini de bu yükümlülüğe göre planlamak zorundadır.

Türkiye’de lig maçlarında hakemler nerede kalır?

Türkiye’de hakemler nerede kalır sorusunun cevabı şu: kamuya açık TFF talimatları, yurt içi maçlarda hakemin hangi otelde kalacağını, otelin hangi standartta olacağını ya da ulaşımı kimin organize edeceğini ayrıntılı biçimde yazmaz. Bu nedenle internette dolaşan "hakemler şu otelde kalır" gibi genellemelere temkinle yaklaşmak gerekir.

Talimatların söylediği iki şey ise kesindir. İlki para kalemleriyle ilgilidir. MHK Talimatı’nın 34. maddesine göre hakemlerin görevleri nedeniyle alacakları tazminat, harcırah ve ulaşım ücretlerini TFF Yönetim Kurulu belirler. Bu kalemlerin ücret tarafını Süper Lig hakem ücretlerini anlatan yazıda ayrıca ele aldık.

İkincisi zamanla ilgilidir. TFF Futbol Müsabaka Talimatı’nın 27. maddesi, maça hakem, yardımcı hakem ve dördüncü hakem olarak atanan kişilerin MHK talimatlarının gerektirdiği saatte maç yerinde bulunmak zorunda olduğunu söyler. Yani hakem için asıl bağlayıcı olan, belirlenen saatte sahada hazır olmaktır.

Hakemin bu saate yetişmek için bir gece önceden şehre gelip gelmeyeceği, mesafeye ve maç saatine göre değişen bir planlama konusudur. Talimat bu planı tek tek tarif etmez. Hakemin sorumluluğu ise değişmez: maç saatinde, hazır ve dinlenmiş biçimde görev yerinde olmak.

UEFA maçlarında hakemler nerede kalır?

Avrupa kupalarında tablo çok daha ayrıntılıdır. UEFA’nın üye federasyonlara gönderdiği 56/2024 sayılı genelge, kulüp maçlarında hakem ekibinin bakımını ayrıntılı kurallara bağlar. Genelgeye göre UEFA kulüp yarışmalarında hakemlerin maç yerindeki bakımı yalnızca ulusal federasyonların sorumluluğundadır.

Genelgenin konaklama ve ulaşım için koyduğu ilkeler şunlardır:

• Hakemler en az dört yıldızlı, uluslararası standartta bir otelde kalmalıdır. Gençlik yarışmalarında üç yıldızlı konaklama da kabul edilebilir.
• Otelden stadyuma yolculuk en fazla 45 dakika sürmelidir.
• Hakem ekibi, beş yetişkini bagajıyla birlikte rahatça taşıyabilecek geniş bir araçla taşınmalıdır.
• VAR ekibi de maç yerindeyse ikinci bir araç ve ikinci bir eşlik görevlisi ya da sürücü gerekir.
• Gözlemci hakem ekibinden ayrı seyahat ediyorsa havalimanı ile otel arasında ayrı bir transfer düzenlenmelidir.

Bu kuralların ortak amacı açıktır: hakem ekibi maça yorgunluk, gecikme ve dış etki olmadan hazırlanmalıdır. Kulüp maçlarındaki kırmızı kart ve ceza düzenini ise Avrupa maçlarında kırmızı kart yazısında anlattık.

Hakem irtibat görevlisi kimdir, maç öncesinde ne yapar?

UEFA düzeninin merkezinde hakem irtibat görevlisi (Referee Liaison Officer) durur. UEFA Şampiyonlar Ligi Yönetmeliği’nin 58.03 paragrafına göre hakem ekibiyle ev sahibi kulübün federasyonunun resmî temsilcisi olan bir hakem irtibat görevlisi ilgilenir. Dikkat edin, bu kişi kulübün değil, federasyonun temsilcisidir.

UEFA genelgesi bu görevliyi daha ayrıntılı tarif eder. Görevli tarafsızdır, kulüplerden tamamen bağımsızdır ve onu ulusal federasyon atar. Öte yandan maç delegesinin durumu farklıdır; delegeye ev sahibi kulübün atadığı bir kişi eşlik eder. Bu ayrım, hakem ekibinin kulüplerle arasına bilinçli bir mesafe koyar.

Genelgeye göre irtibat görevlisinde aranan özellikler şunlardır:

• Hakemlik geçmişi olmalı, ancak UEFA’nın elit ya da birinci kategori listesindeki aktif bir hakem olmamalıdır.
• Hakem ekibinin maç yerinde genellikle geçirdiği 48 saat boyunca ekibin hizmetinde olmalıdır.
• Bölgeyi iyi tanımalı ve çevresi geniş olmalıdır.
• Maça, antrenmanlara ve havalimanına gidiş dönüşte ekibin aracını kullanabilmelidir.

Kısacası irtibat görevlisi, hakem ekibinin şehirdeki rehberi, sürücüsü ve sorun çözücüsüdür. Bu rol sayesinde ekibin kulüp temsilcilerine ihtiyaç duyması ortadan kalkar.

Hakemler maç yapılacak şehre ne zaman gelir?

UEFA Şampiyonlar Ligi Yönetmeliği’nin 59.02 paragrafı bu konuda nettir. UEFA, hakem ekibinin maçtan bir gün önce maçın oynanacağı ülkeye varmasını sağlar. Ekipten biri maçtan önceki akşama kadar gelmezse UEFA kulüpleri hemen bilgilendirir. Ardından UEFA Hakem Kurulu gerekli kararları alır ve bu kararlar kesindir.

UEFA genelgesindeki 48 saat ifadesi de bu takvimi destekler. Hakem ekibi maç yerinde genellikle iki güne yakın zaman geçirir. Genelge bu süre boyunca irtibat görevlisinin ekibi maça, antrenmanlara ve havalimanına götürmesini ister.

Türkiye’de yurt içi maçlar için böyle bir "bir gün önce gel" kuralı kamuya açık talimatlarda yer almaz. Burada belirleyici olan, Futbol Müsabaka Talimatı’ndaki "MHK talimatlarının gerektirdiği saatte maç yerinde bulunma" yükümlülüğüdür. Uzak bir şehirdeki akşam maçı ile aynı ildeki öğle maçı için doğal olarak farklı yolculuk planları gerekir.

Bu farkın nedeni ölçektir. Avrupa kupası maçı çoğu zaman uluslararası uçuş gerektirir ve uçuş aksaklığı riskini taşır. Bu nedenle UEFA güvenli bir zaman tamponu koyar.

Hakemlerin otel ve ulaşım masraflarını kim öder?

UEFA tarafında bu sorunun cevabı yönetmelikte yazar. Şampiyonlar Ligi Yönetmeliği’nin 65.04 paragrafına göre ev sahibi kulübün federasyonu, UEFA adına hakem ekibinin konaklama ve yemek masraflarını ve ülke içindeki ulaşımını karşılar. Uluslararası yolculuk masrafları ve günlük harcırahlar ise UEFA’ya aittir.

Genelge bunun nasıl dengelendiğini de anlatır. UEFA her sezon sonunda federasyonlara maç başına sabit bir tutar öder. Bu tutar hakem ekibi, gözlemci ve irtibat görevlisiyle ilgili masrafları karşılamak içindir. Tutar bir sezonun bütün maçlarına yetmezse federasyon ayrıntılı bir masraf dökümü gönderebilir; istisnai durumlarda UEFA ek ödeme yapabilir. Güncel tutarlar değişebildiği için bunları UEFA belgelerinden kontrol etmek gerekir.

Milli takım yarışmalarında düzen biraz farklıdır. Genelgeye göre ev sahibi federasyon burada da bir irtibat görevlisi atar ve maç yerindeki bütün bakım masraflarını üstlenir. Üstelik UEFA bu maçlar için ek ödeme yapmaz.

Türkiye’de ise MHK Talimatı yalnızca tazminat, harcırah ve ulaşım ücretlerini TFF Yönetim Kurulu’nun belirlediğini söyler. Bu kalemlerin ayrıntısı kamuya açık talimat metninde yer almaz.

Kulüp temsilcileri hakemlere neden eşlik edemez?

UEFA genelgesindeki en çarpıcı cümle belki de şudur: hakem ekiplerine maç yerinde kaldıkları süre boyunca hiçbir kulüp temsilcisi eşlik edemez. Genelge bu kuralın bütün UEFA kulüp yarışmaları için geçerli olduğunu özellikle vurgular.

Bu kuralın arkasında tarafsızlık ilkesi vardır. Bir kulüp yöneticisinin hakemi havalimanında karşılaması, otele götürmesi ya da akşam yemeğine çıkarması iyi niyetli olsa bile yanlış bir görüntü yaratır. Üstelik kaybeden taraf için kolayca bir şüphe kaynağına dönüşebilir. Ekibi federasyonun bağımsız görevlisine emanet etmek, bu riski baştan ortadan kaldırır.

Aynı mantığı Türkiye’deki disiplin kurallarında da görmek mümkündür. TFF Futbol Disiplin Talimatı’nın 55. maddesi, talimat kapsamındaki kişilerin menfaat çatışmalarından kaçınmasını ister. Görevini etkileyebilecek bir çatışma varsa kişi görevi yapmamalı ve durumu bağlı olduğu kuruluşa derhal ve yazılı olarak bildirmelidir.

Hakemin tuttuğu takım, kulüp üyeliği ve akrabalık gibi tarafsızlık konularını ise ayrı bir yazıda ele aldık. Bu yazının odağı, maç öncesindeki fiziksel düzen ve bu düzenin tarafsızlığı nasıl koruduğudur.

Hakemlere hediye ya da ikram verilebilir mi?

Bu soru özellikle misafirperverliğin güçlü olduğu kültürlerde sık gündeme gelir. TFF Futbol Disiplin Talimatı’nın 55/6 maddesi cevabı verir. Talimat kapsamındaki kişiler, davranışları etkilemeye yönelik ya da çıkar çatışması yaratabilecek hediye ve benzeri menfaatleri veremez, teklif edemez, talep edemez ve kabul edemez.

Ancak madde bir ayrım da yapar. Yalnızca sembolik ya da yaygın geleneklere göre kültürel nitelikteki hediyeler teklif edilebilir ve kabul edilebilir. Reddetmek kültürel normlara aykırı düşüyorsa kişi hediyeyi ancak bağlı olduğu kuruluş adına kabul edebilir. Bu durumda hediyeyi derhal kuruluşa bildirmeli ve uygun bir süre içinde teslim etmelidir.

Daha ağır bir hüküm de vardır. Talimatın 56. maddesi, maçın sonucunu ya da sürecini hukuka veya spor ahlakına aykırı biçimde etkilemeyi yasaklar. Talimat, bu ihlali yapan kişiler için sürekli hak mahrumiyeti cezası öngörür. İhlali kulüp yöneticileri yapmışsa kulüp bir alt lige düşürme cezasıyla da karşılaşır.

Uygulamada çizgi şudur: hakeme yapılan her türlü yakınlaşma, iyi niyetli bile olsa kural ihlali riski taşır. Bu nedenle kulüpler ve veliler en güvenli yolu seçmelidir: hakem ekibiyle maç dışında özel ilişki kurmamak.

Maç günü hakem ekibinin programında neler vardır?

Maç günü programının saat saat ayrıntısı kamuya açık belgelerde yer almaz. Yine de UEFA genelgesi, ekibin maç öncesi ve sonrası bakımına dair bazı somut ilkeler sayar. Bu ilkeler, hakemin maç gününü nasıl geçirdiğine dair sağlam bir fikir verir.

1. Antrenman: irtibat görevlisi ekibi antrenmanlara götürür. Yani hakemler maçtan önceki gün de vücutlarını hazır tutar.
2. Stadyuma yolculuk: ekip, otelden en fazla 45 dakikalık mesafedeki stadyuma kendisine ayrılmış araçla gider.
3. Fizyoterapi: stadyumda maçtan önce ve sonra, kulüplerden bağımsız ve yalnızca hakem ekibine hizmet veren bir fizyoterapist bulunmalıdır.
4. Maç sonrası değerlendirme: maç yerel saatle 21.00’den sonra biterse akşam yemeğinin otelde, diğer misafirlerden ayrılmış bir bölümde düzenlenmesi önerilir. Böylece gözlemci, maçın analizini rahatça yapabilir.

Bu son madde ilginç bir ayrıntıyı gösterir: hakemin işi son düdükle bitmez. Gözlemci, maçı ekiple birlikte değerlendirir ve bu değerlendirme hakemin kariyerini doğrudan etkiler. Sahadaki ekip iletişimini merak edenler hakeme giden mesajların nasıl iletildiğini anlatan yazıya bakabilir.

Hakemin güvenliği maç öncesinde ve sonrasında nasıl korunur?

Güvenlik, konaklama ve ulaşım kurallarının görünmeyen ama en önemli amacıdır. UEFA genelgesindeki kuralların çoğu doğrudan güvenliğe hizmet eder. Ekibin kendine ait bir araçla taşınması, kulüplerden bağımsız bir görevlinin eşlik etmesi ve otel ile stadyum arasındaki mesafenin sınırlanması bunların başında gelir.

Türkiye’de Futbol Müsabaka Talimatı da hakemlerin can güvenliğini açıkça anar. Talimat, sahanın içinde ya da dışında bir kulübün kendi seyircisinin hakemlerin, futbolcuların, idarecilerin ya da diğer kişilerin can güvenliğini zedeleyecek ciddi olaylara yol açmasını ağır yaptırımlara bağlar. Bu yaptırımlar arasında hükmen mağlubiyet de vardır.

Disiplin talimatı ise hakemlere yönelik sözlü saldırı ve kışkırtmayı ayrıca düzenler. Kısacası güvenlik, otelde başlayıp stadyumdan ayrılışta biten bir zincir olarak düşünülmelidir. Zincirin her halkası, hakemin baskı altında kalmadan karar vermesine hizmet eder.

Taraftar açısından ders basittir. Hakemin otelini öğrenmeye çalışmak, otel önünde toplanmak ya da hakem aracının peşine düşmek hem güvenliği tehlikeye atar hem de kulübünüzü yaptırım riskiyle karşı karşıya bırakır. Stadyum kurallarını merak ediyorsanız maça ilk kez gideceklere rehberimiz yararlı olur.

Hakem maça gelemezse ya da maçtan önce sakatlanırsa ne olur?

Yolculuk planı ne kadar iyi olursa olsun aksilik çıkabilir. TFF Futbol Müsabaka Talimatı’nın 27. maddesi bunun için açık bir sıra koyar. Hakem maç saatinde gelmezse ya da maç sırasında sakatlanırsa, MHK’nın o sezonki uygulama talimatına göre dördüncü hakem ya da kıdemli yardımcı hakem onun yerine geçer.

Talimat başka senaryoları da düzenler:

• Maç başlamadan önce hakemin yerine geçen dördüncü hakem ya da yardımcı hakemin yerine yeni bir görevli atanabilir.
• Dördüncü hakemin bulunmadığı bir maçta yardımcı hakem devam edemezse ve yeni görevli bulunamazsa maç tek yardımcı hakemle sürer.
• Maç başlamadan önce bir hakem ve iki yardımcı hakemden oluşan üçlü kurulamazsa maça başlanmaz.

UEFA yönetmeliğinin 59.03 paragrafı da benzer bir sıra izler. Hakemin yerine dördüncü hakem, maç yerindeyse VAR ya da bir yardımcı hakem geçer. Gerekirse maç VAR olmadan ya da dördüncü hakem olmadan sürer. Bu senaryolarda kilit rol oynayan dördüncü hakemin görevlerini dördüncü hakem rehberinde ayrıntılı anlattık.

Türkiye ve UEFA düzeni arasındaki farklar nelerdir?

İki düzeni yan yana koymak, farkı ve ortak noktayı birlikte gösterir. Aşağıdaki tablo yalnızca resmî metinlerde açıkça yazan hükümleri özetler. Metinde açık hüküm bulunmayan konuları da öyle işaretledik.

Tablonun gösterdiği ortak nokta şudur: iki düzende de hakemin atanması ve maç yerine ulaşması kulüplerin değil, hakem kurullarının ve federasyonların işidir. Fark ise ayrıntı düzeyindedir. UEFA, uluslararası yolculuğun risklerini düşünerek bakımı tek tek kurala bağlar.

Amatör ve çocuk maçlarında hakemler nerede kalır?

Amatör ve çocuk maçlarında hakemler nerede kalır sorusu çoğu zaman gündeme bile gelmez. Çünkü İl Hakem Kurulu, il bazında oynanan maçlara, okul ve veteran maçlarına hakem atar. Talimat bu düzeydeki maçlar için ayrı bir konaklama kuralı yazmaz.

Ancak temel yükümlülük burada da aynıdır: atanan hakem, kurulun belirlediği saatte maç yerinde olmalıdır. Atamayı yapan da yine kulüp değil, hakem kuruludur. Bu düzen, alt liglerde ve gençlik maçlarında da hakemin ev sahibi takıma minnet borcu duymadan sahaya çıkmasını sağlar. Amatör lig yapısını merak ediyorsanız amatör ligler rehberimiz kademeleri anlatır.

Veliler için bu bilginin pratik bir karşılığı vardır. Resmî bir çocuk maçında hakemi de il hakem kurulu atar. Hakeme sahada ve saha dışında saygıyla yaklaşmak, sporun öğrettiği en önemli derslerden biridir. Şunlara dikkat etmek iyi bir başlangıçtır:

• Maçtan önce ya da sonra hakemin yanına gidip karar tartışmamak.
• Hakemin soyunma odasına ya da aracına yaklaşmamak.
• Hakemin fotoğrafını ya da kişisel bilgisini sosyal medyada paylaşmamak.
• Bir sorun varsa takım sorumlusu aracılığıyla resmî yoldan bildirmek.

Çocuğunuz için okul arıyorsanız İstanbul futbol okulları sayfası gibi il sayfalarında okulların maç ve turnuva düzenini sorabilirsiniz.

Hakemsiz ya da gönüllü hakemli maçlarda düzen nasıl kurulur?

Halı saha ve mahalle maçlarında çoğu zaman resmî bir atama yoktur. Bu maçlarda konaklama elbette konu değildir, ama tarafsızlık ilkesi yine geçerlidir. Gönüllü hakemi iki takımın ortak kabul ettiği biri olarak seçmek, tartışmayı baştan azaltır.

Burada resmî maçlardan bir ders çıkarabiliriz. Resmî düzende hakemi takımlar seçmez, ağırlamaz ve taşımaz. Aynı mantıkla mahalle maçında da hakemi bir takımın "kendi adamı" gibi gösterecek davranışlardan kaçınmak gerekir. Örneğin hakemi tek bir takımın aracıyla getirmek bile karşı tarafta şüphe yaratabilir.

Kuralların önceden konuşulması da önemlidir. Maç süresi, taç ya da ayakla oyuna başlama, değişiklik sayısı gibi konular sahaya çıkmadan netleşirse hakeme düşen yük azalır. Bu konuda hakemsiz halı saha maçında tartışmayı önleme rehberimiz somut öneriler sunar.

Bir başka önemli nokta da hata sonrası tutumdur. Gönüllü hakem de resmî hakem de hata yapabilir. Önemli olan, hatanın ardından oyunun saygı içinde sürmesidir. Bu konuda hakem hatası sonrası psikolojik toparlanma yazımız oyunculara yol gösterir.

Hakemler maçtan önce hangi yaygın yanlışlara konu olur?

Hakemler nerede kalır, kiminle yolculuk eder, maç öncesinde kime emanettir? Bu sorular tribünde en çok söylenti üreten konuların başında gelir. Aşağıdaki yanlışlar resmî metinlerle karşılaştırıldığında çabucak çürür:

• "Hakemi ev sahibi kulüp ağırlar." UEFA kulüp maçlarında bakım yalnızca ulusal federasyonun sorumluluğundadır ve hiçbir kulüp temsilcisi ekibe eşlik edemez.
• "Hakem maç sabahı gelir." UEFA maçlarında ekip maçtan bir gün önce maç ülkesine varır; Türkiye’de belirleyici olan MHK’nın belirlediği saatte maç yerinde bulunmaktır.
• "Hakemin yetkisi stadyuma girince başlar." Oyun Kuralları’na göre disiplin yetkisi, maç öncesi saha kontrolü için oyun alanına girdiği anda başlar.
• "Hakem istemediği maça gitmeyebilir." Toplam iki maçta mazeretsiz görev kabul etmemek kadro kaybına yol açar.
• "Atama listesi kulis bilgisidir." MHK duyurularını tff.org’da yayımlar ve bu yayım resmî tebliğ niteliği taşır.

Bu yanlışların ortak noktası, hakemi kulüplere bağımlı bir figür gibi göstermesidir. Oysa resmî düzenin bütün amacı tam tersidir: hakemi kulüplerden olabildiğince bağımsız tutmak.

Hakemlik yolunda ilerlemek isteyenler bu düzeni nasıl deneyimler?

Hakemliğe yeni başlayan biri için maç öncesi düzen, kariyerin ilk yıllarında oldukça sadedir. İl hakem kurulunun atadığı maçlar il içinde oynandığı için ilk görevler genellikle kendi şehrindedir. Kariyer ilerledikçe görev yerleri uzaklaşır, yolculuk ve konaklama planlaması işin bir parçası olur.

Bu yüzden hakem adaylarının erken yaşta edinmesi gereken alışkanlıklar vardır. Zamanında yola çıkmak, maç öncesi uykuyu korumak, ekipmanı bir gün önceden hazırlamak ve atama bildirimini düzenli takip etmek bunların başında gelir. Ayrıca mazeret bildirimini kuralına uygun yapmak, kadro kaybı riskini önler.

Hakemlik sürecinin başlangıcını merak ediyorsanız futbol hakemi nasıl olunur rehberine bakabilirsiniz. Sahada bayrakla görev yapan ekip üyelerinin sorumluluklarını ise yardımcı hakem rehberi anlatır.

Aslında maç öncesi düzen, hakemliğin görünmeyen yüzüdür. Doğru kurulduğunda kimse fark etmez; aksadığında ise maçın kendisi tartışılır hâle gelir.

Güncel kuralı nereden kontrol etmelisiniz?

Hakem kurulları ve federasyonlar, atama ve bakım kurallarını zaman zaman günceller. Bu nedenle bir bilgiyi kesin saymadan önce resmî kaynağa bakmak en doğrusudur. Türkiye için temel adres, TFF’nin resmî sitesindeki talimatlar ve hakem kurulu duyurularıdır.

UEFA ise yarışma yönetmeliklerini belge sitesinde sezon sezon yayımlar. Oyun Kuralları’nın güncel sürümü ise IFAB’ın sitesinde yer alır. Ayrıca ücret, harcırah ve UEFA’nın maç başına ödediği tutarlar gibi değişebilen bilgileri her zaman kaynağından kontrol edin.

Peki bir konuda resmî metin sessizse ne yapmalı? Bu durumda tahmini bilgiyi kural gibi yaymamak gerekir. Örneğin yurt içi maçlarda otel standardı kamuya açık talimatta yazmıyorsa, "hakemler mutlaka şu tip otelde kalır" demek doğru olmaz. Emin olmadığınız bir konuyu ilgili hakem kuruluna sormak her zaman en sağlıklı yoldur.

Kaynaklar

• IFAB, Oyun Kuralları, Kural 5: Hakem. theifab.com, Kural 5
• Türkiye Futbol Federasyonu, Merkez Hakem Kurulu Talimatı (madde 8, 17, 18, 33-37, 40). tff.org, MHK Talimatı
• Türkiye Futbol Federasyonu, Futbol Müsabaka Talimatı (madde 27). tff.org, Futbol Müsabaka Talimatı
• Türkiye Futbol Federasyonu, Futbol Disiplin Talimatı (madde 55, 56). tff.org, Futbol Disiplin Talimatı
• UEFA, UEFA Şampiyonlar Ligi Yönetmeliği (paragraf 58.03, 59.01-59.03, 65.04). documents.uefa.com, Madde 59
• UEFA, 56/2024 sayılı genelge: UEFA yarışmalarında hakemlerin bakımı (Almanca). editorial.uefa.com, 56/2024 sayılı genelge