Maç Kadrosunda Olmayan Oyuncu Oynarsa Ne Olur? Hükmen ve İtiraz Süresi

Bu soru özellikle amatör liglerde ve altyapı maçlarında sık gündeme gelir. Örneğin geç gelen bir oyuncu listeye yazılmadan oyuna girer, ya da kulübede oturan bir çocuğun lisansı o sezon için vize almamıştır. Peki iki durum aynı sonucu mu doğurur? Hayır. Bu yüzden önce sahadaki kural ile masa başındaki talimatı ayırmak gerekir.

Bu rehberde hükmen mağlubiyetin genel mantığını tekrar etmiyoruz; onu hükmen mağlubiyet rehberimizde ayrıntılı anlattık. Burada odak, isim listesi ve kadro uygunluğu sorusudur.

Oyun Kuralları isim listesi hakkında ne söyler?

Uluslararası oyun kurallarını belirleyen IFAB, Kural 3'te oyuncuları ve yedekleri düzenler. Kurala göre takım, yedeklerin adlarını maç başlamadan önce hakeme bildirir. Ayrıca bu saate kadar adı verilmeyen yedek maçta yer alamaz. Yani kural kitabı, listenin maç öncesinde kapandığını açıkça söyler.

Kural 3 bir tanım da yapar. Takım listesinde oyuncu, yedek ya da takım görevlisi olarak adı yazılı olmayan herkesi kural "dış etken" (outside agent) olarak tanımlar. Bu tanım önemlidir, çünkü listede adı olmayan biri sahaya girdiğinde hakem onu bir oyuncu gibi değil, sahaya giren yabancı bir kişi gibi değerlendirir.

Kuralın bir istisnası daha vardır. Yarışma kuralları bütün oyuncu ve yedeklerin maç öncesi yazılmasını şart koşuyorsa ve takım maça 11 kişiden eksik başlıyorsa, sonradan gelenler arasından yalnız listede adı olanlar maça katılabilir. Güncel metni IFAB Kural 3 sayfasından okuyabilirsiniz.

Hakem listede olmayan oyuncuyu sahada fark ederse ne yapar?

Hakemin sahadaki yetkisi Kural 3'teki "fazladan kişi" hükmüyle çalışır. Dış etken sayılan biri sahaya girdiğinde hakem oyunu yalnız oyuna müdahale varsa durdurur. Ardından kişiyi oyun durduğunda sahadan çıkarır ve uygun disiplin işlemini yapar.

Oyun bu nedenle durduysa ve müdahale bir dış etkenden geldiyse, oyun hakem topuyla yeniden başlar. Öte yandan müdahale bir yedek, oyundan çıkmış oyuncu ya da takım görevlisinden gelirse yeniden başlama direkt serbest vuruş ya da penaltıdır. Bu ayrım, listede adı olan yedek ile listede hiç adı olmayan kişi arasındaki farkı gösterir.

• Müdahale yoksa hakem oyunu hemen durdurmak zorunda değildir.
• Oyun durduğunda hakem kişiyi sahadan çıkartır.
• Hakem olayı maç raporuna yazar; asıl yaptırım yarışma kurallarına göre sonradan gelir.
• Hakem takımın sahadaki oyuncu sayısını ve değişiklik hakkını ayrıca kontrol eder.

Uygulamada hakem çoğu zaman bu durumu oyun sırasında değil, devre arasında ya da maç sonunda lisans kontrolüyle fark eder. Bu yüzden raporun önemi büyüktür.

Kadroda olmayan kişi gol atarsa gol geçerli olur mu?

IFAB bu soruya net bir cevap verir. Gol atıldıktan sonra, ama oyun yeniden başlamadan önce hakem sahada fazladan bir kişi olduğunu fark ederse, kişinin kim olduğuna ve oyuna etki edip etmediğine bakar.

Son satır özellikle önemlidir. Oyun santrayla yeniden başladıysa hakem golü artık geri alamaz. Ancak bu, takımın yaptırımdan kurtulduğu anlamına gelmez. Disiplin kurulu maçın sonucunu talimat üzerinden ayrıca değerlendirir. Sahadaki fazladan oyuncu konusunun ayrıntılı senaryolarını gol anında fazladan oyuncu yazımızda bulabilirsiniz.

TFF müsabaka isim listesini nasıl düzenler?

Türkiye'deki resmî maçlarda isim listesi, TFF Futbol Müsabaka Talimatı'nın 14. maddesine dayanır. Maddeye göre maç başlamadan önce biri kaleci olmak üzere 11 futbolcu ve lig statüsünde aksi yazmıyorsa en fazla 7 yedek futbolcunun yer aldığı listeyi kulüp imzalayıp hakeme vermek zorundadır.

Liste imzalanıp onaylandıktan sonra değişiklik ancak sınırlı hallerde mümkündür. İlk 11'deki bir oyuncu beklenmeyen hastalık ya da sakatlık yüzünden çıkamazsa yedeklerden biri onun yerine geçer ve boşalan yedek yerine listede olmayan başka bir oyuncu yazılabilir. Benzer biçimde sakatlanan yedeğin yerine de, lig statüsüne uygun başka bir oyuncu listeye eklenebilir.

• Kulüp listeyi maçtan önce imzalar ve hakeme teslim eder.
• Rakip takım listeyi ve lisansları inceler.
• Liste itirazı varsa itiraz eden taraf bunu listenin üzerine yazıyla not eder.
• Takım en az 9 futbolcuyla maça başlayabilir.
• Listede adı olup geç gelen futbolcu sonradan maça katılabilir.

Kulüp bu değişikliklerin sebebini TFF isterse tıbbi raporla ispat etmek zorundadır. Talimatın güncel metnini tff.org talimatlar bölümünde bulabilirsiniz.

Oyuncunun maçta oynayabilmesi için hangi şartlar gerekir?

Futbol Müsabaka Talimatı 13. maddesi uygunluk şartını kısa bir cümleyle anlatır. Maça girecek futbolcu, temsil ettiği kulüp adına o sezon için tescil ve vize işlemlerini yaptırmış, lisansını almış olmalı ve o maç için hiçbir men cezası taşımamalıdır.

Dolayısıyla "kadroda olmamak" iki farklı anlama gelebilir. Birincisi, oyuncu kulübün lisanslı futbolcusudur ama o günkü isim listesine yazılmamıştır. İkincisi, oyuncunun kendisi o maç için uygun değildir: vizesi yoktur, cezalıdır ya da başka bir kulübe tescillidir. İkinci grup çok daha ağır sonuç doğurur.

Lisansın sezonluk vizesi ve geçerliliği hakkında ayrıntı için lisansın boşa düşmesini anlatan yazıya bakabilirsiniz.

Hangi kadro hataları hükmen yenilgi getirir?

Futbol Müsabaka Talimatı 22. maddesi hükmen yenik sayılmayı gerektiren durumları tek tek sayar. Kadro ve oyuncu uygunluğuyla ilgili olanlar şunlardır:

1. Kulübe tescilli olmayan ya da o sezonun vizesini almamış futbolcuyu oynatmak (b bendi).
2. Lisans kontrolünden sonra, hakemin futbolcuları tanımamasından yararlanıp bir futbolcuyu başka bir kişiyle değiştirmek (ç bendi).
3. Yabancı uyruklu ya da uygunluk taşımayan futbolcuların TFF'nin belirlediği sayıyı aşması (d bendi).
4. Cezalı ya da idari tedbirli futbolcu oynatmak (f bendi).
5. Başkasına ait lisans kullanmak, sahte lisans ya da lisans üzerinde tahrifat (g bendi).
6. Ertelenen maçta oynama hakkı olmayan futbolcuyu oynatmak (h bendi).

Dikkat ederseniz liste dışı oyuncunun "sadece listede adının olmaması" bu sayımda ayrı bir bent olarak geçmez. Ancak ç bendi, kontrol sonrası kişi değiştirmeyi açıkça hükmen sebebi sayar. Ayrıca ğ bendi, TFF düzenlemelerinin maç sonucunu etkileyecek biçimde ihlal edilmesini de kapsar. Hangi bendin uygulanacağına dosyaya bakarak kurul karar verir.

Hükmen yenilgide skor kaç kaç olur?

Hükmen yenik sayılma halinde talimat galip takım lehine 3 gol yazar. Hatalı tarafın sahada attığı goller ise geçerliliğini yitirir. Bununla birlikte galip takım sahada üçten fazla gol attıysa o skor aynen kalır. Bu kural hem Müsabaka Talimatı 23/4'te hem de Futbol Disiplin Talimatı 32. maddesinde aynı biçimde yer alır.

Yani hatalı takım sahada kazandıysa bile puanı kaybeder. Rakip zaten farklı kazandıysa kurul onun skorunu değiştirmez. Bu yüzden itirazın amacı çoğu zaman skoru değil, puanı geri almaktır.

Maç kadrosunda olmayan oyuncu için itiraz süresi kaç gündür?

Burada iki farklı süre vardır ve karıştırılması sık rastlanan bir hatadır. Futbol Müsabaka Talimatı 29/1'e göre kulüpler kadrolara, oyunculara ve lisanslara yönelik genel itirazlarını maç başlamadan önce yapar; maç başladıktan sonra bu tür itirazın yolu kapanır. Tek istisna, devre arasında eksik kadroyla çıkan ya da oyuncu değiştiren takımın sonradan oyuna aldığı futbolculardır. Bu durumda karşı tarafın itirazını hakem o anda dinler.

Öte yandan 23/1, 22. maddedeki b, ç, d, e, f, g, ğ, h ve ı bentleri için ayrı bir yol açar. Bu sebeplerde maçı izleyen 7 gün içinde delilleriyle birlikte itiraz edilebilir. Talimat, delile dayanmayan ve harcı yatırılmayan itirazı incelemeye almaz.

• Liste ya da lisans görünüşüne itiraz: maç başlamadan, liste üzerine yazılı not.
• Vizesiz, cezalı, başkasının lisansıyla oynayan futbolcu: maçı izleyen 7 gün, delil ve harç.
• Profesyonel lig ve kupa: sonuçların tescilinden önce ortaya çıkan sebeplerde 22. madde devreye girer.
• Amatör lig: maçı izleyen 7 gün içinde ortaya çıkan sebeplerde 22. madde devreye girer.

Hükmen kararına karşı da yol vardır: kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde, harç makbuzuyla Tahkim Kurulu'na başvurulabilir (FMT 23/5).

İtiraz harcı ve delil neden bu kadar önemlidir?

Talimat, delilsiz ve harçsız itirazı incelemeye almaz. Müsabaka Talimatı 32. maddesine göre kulüp maçtan önceki itirazlarda harcı itirazdan itibaren beş gün içinde, maçtan sonraki itirazlarda ise itiraz günü yatırmak zorundadır. Harcın tutarını TFF her yıl belirler ve hesabı tff.org'da ilan eder. Bu yüzden tutarı ezberden yazmak yerine güncel duyuruya bakmak gerekir.

Delil tarafında en sağlam belge çoğu zaman imzalı isim listesidir. Ayrıca maç kaydı, lisans görüntüsü ve TFF sisteminde görünen ceza ya da vize bilgisi işe yarar. Disiplin Talimatı 76. maddesi de hakem ve diğer görevlilerin raporlarının, aksi ispat edilmedikçe doğru kabul edildiğini söyler.

1. İsim listesinin bir kopyasını ya da fotoğrafını maç günü alın.
2. Şüpheli oyuncunun forma numarasını ve oynadığı dakikaları not edin.
3. Varsa maç videosunu saklayın.
4. Süre bitmeden harcı yatırın ve dekontu dilekçeye ekleyin.

Amatör maçlarda itiraz süreci nasıl işler?

Amatör maçlarda kadro ve lisans itirazlarına birinci derecede İl Tertip Komitesi bakar (FMT 29/3). Komite kararına karşı kulüp, kararın tebliğinden itibaren 5 gün içinde harç makbuzuyla Amatör İşler Kurulu'na itiraz edebilir. Ardından kurulun kararına karşı yine 5 gün içinde TFF Yönetim Kurulu'na iletilmek üzere kulüp yeniden başvurabilir. Son aşamada Yönetim Kurulu kararına karşı 7 gün içinde Tahkim Kurulu yolu açıktır.

Bu sıralama ilk bakışta karışık gelebilir. Ancak velinin ya da gönüllü yöneticinin bilmesi gereken tek şey şudur: her aşamada süre kısadır ve süre tebliğden başlar. Süreyi kaçıran kulüp, haklı olsa bile sonucu değiştiremez.

Amatör kulüp yönetimi çoğu zaman gönüllülerle yürür. Bu yüzden il temsilciliğinin ya da il tertip komitesinin güncel duyurularını takip eden bir kişiyi belirlemek pratik bir çözümdür.

Başkasının yerine oyuncu oynatmanın kişisel cezası var mı?

Evet, ve bu ceza takımın hükmen yenilgisinden ayrıdır. Futbol Disiplin Talimatı 47. maddesi, hak sahibi olmadığı halde başkasına ait lisans, kimlik ya da uygunluk belgesi kullanan veya başka birinin yerine geçerek görevlileri yanıltmaya çalışan futbolculara 8 ila 24 maçtan men cezası öngörür. Bu eyleme katılan yönetici ve görevliler için hak mahrumiyeti ve para cezası da vardır.

Ayrıca aynı madde, amatör liglerdeki kulüplerin en az 3, en fazla 6 puanının indirileceğini söyler. Lisans belgesinde değişiklik ya da sahtecilik yapmak ise 48. maddeye girer; futbolcular için 1 yıldan 3 yıla kadar men cezası yazılıdır. Para cezası tutarları lige göre değişir ve TFF talimatı değiştirdikçe tutarlar da değişir; güncel tabloyu talimatın son metninden kontrol edin.

Disiplin kurullarının nasıl çalıştığını PFDK süreçleri rehberimizde anlattık.

Uygulamada en sık hangi senaryolarla karşılaşırız?

Uygulamada sorun çoğu zaman kötü niyetten değil, telaştan doğar. Aşağıdaki senaryolar amatör ve altyapı maçlarında sık anlatılan örneklerdir.

Numara karışıklığı ayrı bir konudur; onu iki oyuncunun aynı forma numarasıyla oynaması yazısında anlattık.

Maç kadrosunda olmayan oyuncu konusunda sık yapılan yanlışlar nelerdir?

• Sık duyulan "hakem fark etmediyse sorun yok" bilgisi yanlıştır: hükmen sebepleri maçtan sonra da tespit edilebilir.
• "Hakem golü saydıysa kurul da skoru aynen tescil eder" düşüncesi eksiktir; sahadaki gol kararı ile disiplin kurulunun sonuç kararı ayrı işler.
• "Maç bitince itiraz edilemez" düşüncesi yarı doğrudur; liste görünüşüne itirazın yeri maç öncesidir ama uygunluk sebeplerinde 7 günlük yol vardır.
• "Hükmen yenilgi her zaman 3-0 demektir" düşüncesi eksiktir; galip takım daha farklı kazandıysa o skor geçerli kalır.
• "Sadece oyuncu ceza alır" düşüncesi yanlıştır; kulüp ve yöneticiler de sorumlu tutulabilir.
• "Rakip itiraz etmezse kimse bakmaz" düşüncesi profesyonel liglerde geçerli değildir; tescile kadar tespit yeterlidir.

Bu yanlışların ortak noktası, sahadaki hakem kararını tek karar sanmaktır. Oysa kadro uygunluğu bir yönetim konusudur ve kararı çoğu zaman kurul masa başında verir.

Hakemin maç raporu bu konuda neden belirleyicidir?

Hakem sahada bir oyuncunun kimliğini çoğu zaman kesin olarak bilemez. Lisans kontrolünü maç öncesinde yapar, sonra oyunu yönetir. Bu yüzden raporun görevi, sahada gördüğü her olağan dışı durumu ayrıntısıyla kayda geçirmektir: kim girdi, hangi dakikada girdi, kim itiraz etti, takım kaptanı ne dedi.

IFAB Kural 5, hakemin maç öncesi, sırası ve sonrasındaki disiplin işlemlerini ve diğer olayları yetkili kurumlara raporla bildirdiğini söyler. Disiplin Talimatı ise bu raporlara güçlü bir değer verir. Kurul, aksini gösteren somut bir delil yoksa raporu doğru kabul eder. Raporlar arasında çelişki varsa oyun alanındaki olaylarda hakem raporu, oyun alanı dışındaki olaylarda temsilci raporu öne çıkar.

Bu nedenle itiraz eden taraf, hakeme o anda sakin ve net bir bilgi vermelidir. Örneğin "8 numara listede yok" demek, "bu oyuncu hile yapıyor" demekten çok daha yararlıdır. Çünkü hakem somut bilgiyi rapora yazabilir, ama suçlamayı tartamaz.

Kadroda olmayan oyuncunun değişiklik hakkına etkisi var mı?

Bu soru sahada sık karışıklık yaratır. Kural 3'e göre değişiklik, listede adı olan bir yedeğin hakemin izniyle oyuna girmesidir. Listede adı olmayan kişi bir yedek sayılmadığı için onun sahaya girmesi geçerli bir değişiklik de değildir. Yani takım "bir değişiklik hakkını kullandı" diye kurtulamaz.

Öte yandan maç öncesi sakatlıklar için talimat özel bir yol tanır. İlk 11'den biri sakatlanırsa yedek onun yerine geçer ve takımın oyun içindeki değişiklik sayısından bir şey düşmez. Kural 3 de benzer bir mantık taşır: listede adı olan bir oyuncu maç öncesinde ihraç edilirse yerine listedeki bir yedek girebilir ve değişiklik sayısı azalmaz.

Kısaca değişiklik hakkı yalnız listede adı olan kişiler arasında işler. Liste dışındaki biri ne değişiklik hakkını kullanır ne de takımın sorumluluğunu ortadan kaldırır. Oyun içindeki değişiklik sayısını ise yarışma statüsü belirler, bu yüzden her ligin güncel statüsüne bakmak gerekir.

Kaleciler sakatlanırsa listede olmayan oyuncu kaleye geçebilir mi?

Futbol Müsabaka Talimatı bu konuda özel bir istisna içerir. İsim listesi onaylandıktan sonra, maç başlayana kadar listedeki kalecilerin tamamı sakatlık yüzünden oynayamayacak durumdaysa takım bu kalecileri listede bulunmayan oyuncularla değiştirebilir (FMT 14/3-c). Bu hüküm, takımın kalesiz kalmasını önlemek için konmuştur.

Ancak burada da iki şart göze çarpar. Birincisi, değişiklik maç başlamadan önce olur. İkincisi, kulüp sakatlığı TFF isterse tıbbi raporla ispat etmek zorundadır. Maç sırasında kaleci sakatlanırsa ise durum farklıdır: takım listedeki bir yedekle değişiklik yapar ya da sahadaki bir oyuncu kaleci formasını giyer.

Kaleci eğitimi alan çocuklar için bu bilgi pratik bir anlam taşır. Takımda ikinci kalecinin listeye düzenli yazılması, böyle istisnalara hiç ihtiyaç bırakmaz. Kaleci gelişimiyle ilgilenen aileler İstanbul kaleci okulu sayfasına göz atabilir.

Profesyonel ve amatör maçlarda süreç arasında ne fark var?

İki alanda da temel kural aynıdır: listede adı olmayan ya da uygunluk taşımayan oyuncu oynamamalıdır. Fark, itirazın kime gittiği ve tespit süresinin ne kadar açık kaldığıdır. Aşağıdaki tablo Futbol Müsabaka Talimatı'nın 23 ve 29. maddelerini yan yana koyar.

Bu tablo bir özet sunar; her lig statüsü ek hüküm koyabilir. Bu yüzden kulüp yöneticisinin sezon başında kendi liginin statüsünü baştan sona okuması, itiraz anında zaman kazandırır.

Antrenör ve takım yöneticisi maç öncesi neyi kontrol etmeli?

En iyi itiraz, hiç gerek kalmayan itirazdır. Bu nedenle maç günü kısa bir kontrol listesi büyük sorunları önler. Özellikle altyapıda her hafta farklı oyuncu grubuyla maça gidiliyorsa liste hazırlığı antrenmandan önce yapılmalıdır.

1. Her oyuncunun lisansının o sezon için vizeli olduğunu sistemden kontrol edin.
2. Kart ve disiplin cezalarını bir tabloda takip edin; cezanın bittiği maçı yazın.
3. Yaş kategorisinin doğru olduğundan emin olun; isterseniz yaş kategorisi hesaplama aracını kullanın.
4. İsim listesini imzalamadan önce numaraları tek tek okuyun.
5. Geç gelecek oyuncuyu listeye önceden yazın; liste kapandıktan sonra ekleme yapılamaz.
6. Rakibin listesini inceleme hakkınızı kullanın; şüpheyi listenin üzerine yazın.

Bu adımlar birkaç dakika sürer. Buna karşılık bir hükmen yenilgi bütün sezonun puan durumunu değiştirebilir. Ayrıca kontrol listesini her maçta aynı kişinin tutması, sorumluluğun dağılmasını önler. Böylece yeni gelen bir yardımcı antrenör de sistemi kolayca devralır ve takım her hafta aynı güvenli düzenle maça çıkar.

Veliler çocuğun kadroya alınmamasını nasıl karşılamalı?

Çocuk futbolunda kadro listesi duygusal bir konudur. Çocuk günlerce bu maçı beklemiş, ailesi sahaya gelmiştir ama isim listede yoktur. Böyle bir anda velinin antrenöre "bir dakikalığına oynat" demesi insani bir istektir. Ancak kural açısından bu istek takımı riske atar.

Veli olarak yapabileceğiniz en yararlı şey, kadro kararlarının nasıl verildiğini maç gününden önce, sakin bir ortamda sormaktır. Ayrıca çocuğa durumu dürüstçe anlatmak gerekir: "Bugün listede yoksun, bu bir kural. Bir sonraki maç için birlikte hazırlanalım." Bu cümle çocuğa hem kuralı hem güveni öğretir.

• Lisans ve vize işlemlerinin tamamlandığını kulüpten öğrenin.
• Çocuğun lisansını başka bir çocuğa kullandırmayı asla kabul etmeyin.
• Kadro kararlarına sahada değil, ayrı bir görüşmede itiraz edin.
• Okulda tekrarlayan sorunlar varsa futbol okulu şikâyet rehberimizi okuyun.

Altyapı turnuvalarında kurallar farklı mı?

Federasyon liglerinde Futbol Müsabaka Talimatı ve ilgili lig statüsü geçerlidir. Özel turnuvalarda ve okul aktivitelerinde ise organizatörün kendi kuralları geçerlidir. Bu kurallar yedek sayısını, sınırsız değişikliği ya da sahaya çıkan oyuncu sayısını farklı belirleyebilir.

Bu yüzden turnuva öncesi organizatörden yazılı yönergeyi istemek gerekir. Yönerge genelde şu sorulara cevap verir: Kadro listesi kaç kişilik? Turnuva boyunca liste değişebilir mi? Bir oyuncu iki takımda oynayabilir mi? İtirazı kime ve ne kadar sürede yapmak gerekir? Cevap yazılı değilse sözlü kabul tartışma doğurabilir.

Turnuva planlıyorsanız turnuva fikstürü oluşturucu ile maç sırasını hazırlayabilir, kadro kurallarını da fikstürle birlikte paylaşabilirsiniz.

Kendinizi kural bilgisi açısından nasıl test edebilirsiniz?

Kadro ve itiraz konularını taraftarlar hakem kararlarından daha az konuşur ama sonuçları daha ağırdır. Kural bilginizi pekiştirmek isterseniz futbol kuralları testimizi çözebilirsiniz. Test sahadaki kuralları ölçer; talimat ayrıntıları için her zaman TFF'nin güncel metnine dönün.

Son olarak şunu akılda tutmak yararlıdır: maç kadrosunda olmayan oyuncu sorusunun cevabı iki katmanlıdır. Sahada IFAB kuralı, masa başında TFF talimatı çalışır. İkisini ayırdığınızda hem hakemin neden o kararı verdiğini hem de kurulun neden farklı bir sonuç açıklayabildiğini daha kolay anlarsınız.