Türkiye Kupası Oyuncu Değişikliği Sayısı Kaçtır?

Bu cevap TFF'nin yayımladığı Türkiye Kupası Müsabakaları Statüsü'nün oyuncu değişikliği maddesinden geliyor. Kural cümlelerini kendi sözlerimizle anlatıyoruz.

Kısa cevap bu kadar, ama kupa maçlarının mantığı daha uzun bir hikâye. Çünkü "kaç değişiklik" sorusu aslında birkaç soruyu bir arada taşıyor: kaç oyuncu girebilir, kaç ayrı duraklamada girebilir ve uzatma bunu nasıl değiştirir? Aşağıda her birini sırayla açıyoruz.

Beş değişiklik ile üç fırsatı birlikte nasıl değerlendirirsiniz?

İki sayı iki ayrı sınırdır. Beş sayısı, maç boyunca sahaya girebilecek yedek sayısını söyler. Üç sayısı ise bu girişlerin kaç ayrı duraklamaya yayılabileceğini söyler. Takım iki sınırı aynı anda gözetir.

Devre arasını ayrı düşünün. Statü, devre arasındaki değişiklikleri üç seferlik sınırın dışında bırakır. Yani bir takım devre arasında iki oyuncu değiştirip ikinci yarıda üç ayrı duraklamada kalan hakkını kullanabilir. Bu okuma, statünün metninden ve IFAB'ın fırsat tanımından çıkarılan bir yorumdur.

IFAB'ın tanımına göre aynı duraklamadaki birden fazla değişiklik tek fırsat hanesine yazılır. Bu yüzden tabloda gördüğünüz gibi, iki oyuncuyu aynı anda değiştirmek fırsat bakımından tek harcamadır.

Tablo, kuralın örnek uygulamasıdır. Fırsat kalsa bile oyuncu hakkı bittiyse yeni değişiklik yapılamaz. Tersi de geçerli: oyuncu hakkı kalsa bile üç fırsat dolduysa takım beklemek zorunda kalır.

Türkiye Kupası oyuncu değişikliği kuralını hangi belgeler belirler?

Birinci belge, oyunun tüm dünyada aynı oynanmasını sağlayan IFAB Futbol Oyun Kuralları'dır. Oyuncu değişikliği IFAB Kanun 3 içinde durur. İkinci belge, kupayı düzenleyen TFF'nin her sezon yayımladığı TFF Türkiye Kupası Müsabakaları Statüsü.

İş bölümü şöyle işler. IFAB resmî yarışmada en fazla beş yedek kullanılabileceğini yazar, ama bu sayıyı federasyonun belirlemesine bırakır. Kaç yedek ismi yazılacağı ve uzatmada ek yedek olup olmadığı da yarışma kurallarının işidir.

Dolayısıyla Türkiye Kupası oyuncu değişikliği sayısı IFAB'ın tavanı ile TFF'nin seçimi arasında oluşur. TFF beş değişikliği ve üç seferlik sınırı seçmiş, uzatmaya bir ek hak eklemiştir. Statü her sezon başında yeniden kabul edildiği için sayıları sezon başında kontrol etmek en güvenli yoldur.

• IFAB: değişikliğin nasıl yapılacağını ve üst sınırı belirler.
• TFF statüsü: kupada kaç değişiklik, kaç seferde ve uzatmada kaç ek hak olduğunu belirler.
• Hakem: maç içinde prosedürün doğru işlemesini denetler.

Türkiye Kupası oyuncu değişikliği uzatmada kaç hak veriyor?

Türkiye Kupası oyuncu değişikliği kuralında uzatma için ayrı bir madde vardır. Uzatma devreleri oynanırsa her takım ilave bir oyuncu değiştirebilir. Statü bu hakkın, beş değişikliğin tamamının kullanılıp kullanılmadığına bakılmaksızın tanındığını açıkça yazar.

Sık duyulan "toplam altı değişiklik" cümlesi bu yüzden doğrudur. Beş hakkı normal sürede bitirmiş takım uzatmada bir oyuncu daha sokabilir. Hakkı bitirmemiş takım ise kalan haklarına ek olarak bu birini de elinde tutar.

Tablo, statüdeki cümleden yapılan aritmetiktir. Uzatma yalnız maçın uzatmaya gitmesi hâlinde gündeme gelir. Normal sürede biten maçta altıncı oyuncu hiç sahaya girmez. Uzatma kurallarının genel çerçevesi için futbolda uzatma kuralları yazısına, bu ek hakkın daha geniş tartışması için uzatmada ek oyuncu değişikliği yazısına bakabilirsiniz.

Uzatmadaki ek hak fırsat sayısını da artırır mı?

Evet, IFAB'ın cümlesine göre artırır. Yarışma kuralları uzatmada bir ek yedeğe izin veriyorsa, her takım bir ek değişiklik fırsatı da kazanır. Yani normal sürede üç fırsatı doldurmuş takım, uzatmada bir fırsatı daha kullanabilir.

Kullanmadığınız haklar uzatmada yanmaz. IFAB, normal sürede kalan yedek ve fırsatların uzatmada geçerli olduğunu yazar. Bu yüzden kupada iki hamleyle yetinen teknik ekip, uzatma için elinde fazladan seçenek tutmuş olur.

Maçın bitişi ile uzatmanın başlangıcı arasındaki ara da önemlidir. IFAB, tam süre ile uzatma arasındaki değişikliklerin ve uzatmanın devre arasındaki değişikliklerin fırsat harcamadığını yazar. Takım bu aralıkta yeni oyuncuyu sahaya hazırlayabilir.

TFF statüsü bu fırsat ayrıntısını ayrıca yazmıyor. Statü oyunu IFAB kurallarına bağladığı için bu kısmı IFAB'a dayanan bir okuma olarak sunuyoruz.

Yarı finaldeki çift maçta uzatma ve değişiklik nasıl işler?

Statüye göre yarı final dışındaki turlar tek maçlı eleme usulüne göre oynanır; yani tek maç ve gerekirse uzatma ile penaltı vardır. Yarı final ise iki maçtır. İki maç sonunda galibiyet veya beraberlik sayıları eşitse, toplamda daha fazla gol atan takım tur atlar.

Atılan goller de eşitse ikinci maçın sonunda on beşer dakikalık iki uzatma devresi başlar. Bu devrelerde de eşitlik bozulmazsa penaltı atışları kazananı çıkarır. Uzatma yalnızca ikinci maçta gündeme gelir.

Peki asıl soru şu: iki maç değişiklik hakkını ortak mı kullanır? Statü, değişiklik hakkını "müsabakalarda" diye tanımlar. Her maç ayrı bir müsabaka olduğundan her maçta yeniden beş hak doğar. Bu, metnin düz okunuşundan çıkan bir sonuçtur; statüde iki maçı birleştiren bir cümle yer almaz.

• Birinci maç: beş değişiklik, devre arası hariç en çok üç seferde.
• İkinci maç: yine beş değişiklik ve aynı üç sefer sınırı.
• İkinci maç uzatmaya giderse: bir ek değişiklik hakkı.

Final ise tek maçtır ve TFF'nin belirlediği tarafsız sahada oynanır. Eşitlik bozulmazsa iki uzatma devresi, sonra penaltılar gelir.

Türkiye Kupası oyuncu değişikliği sınırı devre arasını kapsar mı?

Hayır. Hem TFF statüsü hem IFAB bu noktada aynı yöne bakar. Statü, üç seferlik sınırın devre arasında yapılan değişiklikleri kapsamadığını yazar. IFAB de takımların devre arasında ayrıca değişiklik yapabileceğini söyler.

Ancak devre arası değişiklik oyuncu hakkından düşer. Beş oyuncu sınırı hâlâ geçerlidir. Devre arasında üç oyuncu değiştiren takım, ikinci yarıda en fazla iki oyuncu daha değiştirebilir.

Hakemin bilgilendirilmesi bu aralıkta da şarttır. IFAB, devre arasında veya uzatma öncesinde yapılan değişikliğin maç yeniden başlamadan tamamlanması gerektiğini yazar. Hakem haberdar edilmediyse isimli yedek oynamaya devam eder, hakem disiplin işlemi yapmaz ve durumu ilgili makama bildirir.

Tablonun son iki satırı IFAB kitapçığına dayanır. Statü bu ara dönemleri ayrıca saymaz.

Seri penaltılar öncesinde oyuncu değişikliği yapılabilir mi?

Duruma bağlı. Eski bir anlatım "hakkı kalan takım penaltı öncesi serbestçe oyuncu değiştirir" diyordu. IFAB bunu bu genişlikte söylemiyor. Penaltı atışlarına yalnız maçın bitişinde sahada olan ya da geçici olarak saha dışında bulunan oyuncular katılabilir.

Bu nedenle uzatmanın son düdüğünden sonra yedek oyuncuyu penaltıcı yapmak mümkün olmaz. IFAB'ın örnek sorusu bunu somutlaştırır. Takım uzatmanın ikinci yarısında değişiklik istedi ama oyun durmadan süre bittiyse, bu değişiklik penaltılardan önce yapılamaz.

Tek önemli istisna kalecidir. Devam edemeyen kaleci için isimli yedek kaleci kullanılabilir ya da oyuncu sayısını eşitlemek için dışarıda tutulan bir oyuncu kaleye geçebilir. Değişen kaleci bir daha oynamaz ve penaltı kullanamaz.

Kaleci dışındaki oyuncu sakatlanırsa onun yerine yenisi girmez. Rakip takım daha az oyuncuyla serideyse, fazla oyuncusu olan takım sayısını rakibine eşitlemek için bir oyuncuyu listeden çıkarır. Bu ayrıntı Kanun 10'un penaltı atışları bölümündedir; ayrıntılı seri anlatımı bu yazının konusu değil.

Bu bölüm IFAB metnine dayanır. TFF statüsü penaltı atışlarında ayrı bir değişiklik kuralı koymuyor, yani IFAB geçerli olur.

Kaleci değişikliği değişiklik hakkından düşer mi?

Yedek kaleci girerse düşer. Kaleci de diğer oyuncular gibi aynı sayaçtan düşer, ayrı bir hakkı yoktur. Kaleciyi çıkarıp yerine yedek kaleci almak bir değişikliktir, bir fırsat ve bir oyuncu hakkı harcar. Kaleci için fazladan bir hak yoktur.

Ancak kaleciliği bir oyuncuyla yer değiştirmek farklıdır. IFAB, sahadaki herhangi bir oyuncunun oyun duruşunda ve hakem bilgilendirildikten sonra kaleciyle yer değiştirebileceğini yazar. Bu yer değiştirme, değişiklik hakkından düşmez.

Sakatlanan kaleci için kural nettir. Değişiklik hakkı kalmadıysa takımın bir kalecisi olmak zorundadır. Sahadaki oyunculardan biri kaleci formasını giyer ve kaleye geçer. Bu yüzden teknik ekipler genellikle ikinci kaleciyi son değişiklik için saklar.

Konunun ayrıntıları için kaleci değişikliği ve değişiklik hakkı yazımıza göz atın. Orada kaleci yer değiştirmesinin usulünü ayrı ayrı anlatıyoruz.

Değişiklik hakkı bitmişse sakatlanan oyuncunun yerine kim girer?

Kimse girmez. Hak bitmişse sakatlanan oyuncu ya sahada kalır ya da takım eksik oynar. Statü ve IFAB, bitmiş hakka ek bir istisna tanımıyor. Tek istisna kaleci ve sarsıntı protokolüdür.

Oyuncu sahayı terk edip geri dönmeyecekse takım on kişi devam eder. IFAB, bir takım yedi oyuncunun altına düşerse maçın başlamayacağını ya da devam etmeyeceğini yazar. IFAB bu sınırı, protesto amacıyla sahayı terk etmeyi caydırmak için öne çıkarır.

Antrenör açısından bu durum bir planlama sorusudur. Beş hakkı erken harcayan takım, son dakikalarda yaşanan sakatlıkta çaresiz kalır. Bu yüzden değişikliği "yorgun oyuncu" kadar "risk yönetimi" olarak da okumak gerekir.

Ayrıntılı senaryolar için yedek kalmadıysa sakatlanan oyuncunun yerine kim girer yazısını okuyabilirsiniz.

Kırmızı kart Türkiye Kupası oyuncu değişikliği hakkını artırır mı?

Artmaz. Kırmızı kart gören oyuncunun yerine yenisi girmez ve takım eksik kalır. Hak kalan yedekler yine kullanılabilir, ama sahadaki oyuncu sayısı bir azalmıştır. Kırmızı kart değişiklik hakkını ne artırır ne azaltır.

Yedek kulübesindeki bir isim kırmızı kart görürse durum benzer işler. IFAB, böyle bir yedeğin teknik alandan ayrılacağını ve yerine kimsenin konamayacağını yazar. Takımın kullanabileceği değişiklik sayısı bu nedenle azalmaz.

Kırmızı kartın cezasının kupa maçlarına yansıması ise ayrı bir konudur. Burada yalnız değişiklik sayısına bakıyoruz. Ceza konusu için ligdeki kırmızı kart cezası kupada geçerli mi yazısına, sarı kart için sarı kart cezası kupada işler mi yazısına bakın.

On kişiye düşen takımın değişiklik hakkı konusunu ayrıca ele alan kırmızı kart sonrası değişiklik hakkı yazısı da var.

Yedek kulübesinde kaç oyuncu bulunabilir?

Türkiye Kupası statüsünde yedek isim sayısını veren bir cümle yer almaz. IFAB, yarışma kurallarının isim listesinde üç ile on beş arasında bir yedek sayısı belirlemesi gerektiğini söyler. Kesin rakam için kupanın güncel talimatına bakın.

Burada bir ayrım önemli. Yedek isim sayısı kulübedeki oyuncu havuzudur. Değişiklik sayısı ise oyuna girebilecek oyuncu sayısıdır. Listede on yedek olması, ikisinin birbirine eşit olduğu anlamına gelmez; beş ya da altı değişiklik sınırı geçerlidir.

Statü kulübe ile ilgili yalnızca şunu söyler: yedek kulübesini seçme hakkı ev sahibi kulübe aittir. Bu cümle hangi tarafın kulübeyi alacağıyla ilgilidir, kaç kişinin oturacağıyla değil.

Bazı anlatımlarda geçen "en fazla 12 yedek" ifadesi, kaynağı gösterilmedikçe kesin bilgi sayılmamalıdır. Kulübe düzeni ve isim listesi ayrıntıları için yedek kulübesinde kaç oyuncu oturur yazımıza bakın.

Sarsıntı değişikliği Türkiye Kupası'nda var mı?

IFAB Kanun 3, yarışmaların kalıcı sarsıntı değişikliği protokolünü isteğe bağlı kullanabileceğini yazar. Türkiye Kupası statüsünde bu protokole değinen bir cümle yok. Dolayısıyla kupada ek sarsıntı değişikliği olduğu söylenemez.

Bu belirsizlik sahadaki karar sorumluluğunu değiştirmez. Kafa darbesi sonrası şüphe varsa oyuncu oyundan çıkar. Bu ilke tıbbi bir ilkedir ve yarışma statüsünden bağımsızdır. Ek değişiklik hakkı olmasa bile oyuncuyu sahada tutmak için bir gerekçe oluşturmaz.

Amatör ve çocuk maçlarında özellikle önemli olan nokta şu: sarsıntı şüphesinde oyuncunun maça geri dönmesi için bir kural boşluğu aramayın. Sahaya dönüşün hekim kararıyla ve kademeli yapıldığı protokolleri ayrıca anlattık: beyin sarsıntısı protokolü ve sahaya dönüş kriterleri. Tehlike işaretlerinde 112'yi arayın.

Oyuncu değişikliği hakkında hangi bilgiler yanlış ya da kanıtsız?

Bu konuda internette dolaşan metinlerin bir kısmı doğru, bir kısmı kanıtsız. Tabloda sık duyulan iddiaların durumunu görebilirsiniz.

Tablonun son satırı en yaygın yanlış inançtır. Kupa maçlarında değişiklik sayısı sınırlıdır. Altıncı değişiklik kuralın kendisidir ve yalnız uzatmada gündeme gelir.

Teknik ekip beş değişiklik hakkını nasıl planlar?

Kural sabit olsa da kullanım tarzı takımdan takıma değişir. Aşağıdaki öneriler yorum niteliğindedir. Bir çalışma sonucu ya da resmî tavsiye değildir; hangi planın en iyisi olduğu iddia edilmez.

• Üç fırsatı birbirinden ayırın: aynı duraklamada iki ya da üç oyuncu değiştirmek fırsat tasarrufu sağlar.
• Uzatma ihtimalini düşünün: eşitlikle biten sert bir kupa maçında altıncı değişikliği ve kalan fırsatı saklamak esneklik verir.
• Kaleciyi hesaba katın: yedek kaleciyi son değişiklik için ayırmak, sakatlıkta çaresiz kalma riskini azaltır.
• Devre arasını kullanın: devre arası değişiklik üç fırsattan düşmediği için planlı oyuncu ayarlamalarına uygundur.

Bu seçenekler kuralı değiştirmez, yalnız kuralın içindeki hareket alanını gösterir. Her takımın kadrosu, rakibi ve maç gidişatı farklıdır. Bu nedenle tek bir doğru plan yoktur.

Tablo bir yorumdur ve her sütun bağlama bağlıdır.

Hakem oyuncu değişikliğini nasıl izler?

Hakemin değişiklik sürecinde rolü kontroldür. IFAB'a göre yedek, ancak oyun durduğunda, orta çizgiden ve çıkan oyuncu saha dışına çıktıktan sonra, hakemin işaretiyle oyuna girer. Hakem bilgilendirilmeden hiçbir değişiklik yapılamaz.

Çıkan oyuncunun sahadan ayrılması için de bir süre var. IFAB, tabela gösterildikten sonra on saniye içinde sahadan çıkmayı bekler. Güvenlik veya sakatlık gibi nedenlerle bu süre uygulanamayabilir. Çıkan oyuncu doğrudan teknik alana ya da soyunma odasına gider ve maça bir daha girmez.

1. Teknik ekip hakeme haber verir (tabela ya da sözlü bildirim).
2. Çıkan oyuncu hakemin izniyle en yakın çizgiden sahayı terk eder.
3. Yedek, çıkan oyuncu ayrıldıktan sonra orta çizgiden hakemin işaretini bekler.
4. Yedek sahaya girince değişiklik biter; çıkan oyuncu artık değiştirilmiş oyuncu olur.

Değişiklik tamamlandığı anda yeni oyuncu tüm yeniden başlatmaları kullanabilir. Bu ayrıntı, penaltıdan hemen önce yapılan değişikliklerde önemlidir. On saniye kuralı ve zaman geçirme cezalarının ayrıntısı oyuncu değişikliği on saniyede bitmezse ne olur yazısında var.

Çocuk ve amatör kupa maçlarında değişiklik sayısı aynı mı?

Hayır, aynı olmak zorunda değil. Beş değişiklik ve üç seferlik sınır, TFF'nin Türkiye Kupası statüsüne aittir. Çocuk turnuvaları, il amatör kupaları ve halı saha organizasyonları kendi talimatlarını kullanır. IFAB bu esnekliği açıkça tanır.

IFAB'a göre geri dönüşlü değişiklik yalnız gençlik, veteran, engelli ve temel düzey futbolda, federasyon ya da konfederasyon onayıyla mümkündür. Resmî profesyonel kupada böyle bir uygulama yoktur. Çocuk maçında hangi yaş grubunda ne kadar değişiklik olduğu TFF ve il talimatına bağlıdır. Bu rakam burada verilmez; oynayacağınız organizasyonun güncel talimatına bakın.

7v7 ve 9v9 formatlarında antrenörler genellikle dönüşümlü değişiklikle oyun süresini eşitlemeye çalışır. Yaş gruplarına göre oyun biçimleri için U13-U15 taktik eğitimi ve 12 yaşında mevki belirleme yazıları yol gösterir. Halı sahada kurallar organizasyona göre değiştiğinden halı saha kuralları yazısına da bakın.

Çocuklarda sık değişiklik güvenli ve adil mi?

Sık değişiklik, çocuk futbolunda çoğu zaman yorgunluğu yönetmenin en pratik yoludur. Bu bölümdeki öneriler bir yorum niteliğindedir, çalışma sonucu değildir. Ama güvenlik ilkeleri nettir.

• Yaşa uygun ilerleme: önce kısa maçlar, az oyuncu, sık değişiklik. Çocuk yorgunluğunu söylemeden oynuyorsa süreyi antrenör sınırlar.
• Dinlenme: WHO, 5-17 yaş için günde ortalama 60 dakika orta-şiddetli etkinlik önerir. Maç yükü bunu karşılamalı, antrenör çocuğa "tüm maçı oyna" baskısı yapmamalı.
• Ağrıda dur: çocuk ağrıdan söz ederse maçın önemi ne olursa olsun oyundan çıkar. Kendi başına ilaç vermek yerine uzmana yönlendirin.
• Tekrar sınırı: tek bir çocuğun art arda çok sayıda giriş çıkış yapması düşük şiddette bile yorar. Her çocuğa benzer sayıda değişiklik düşecek şekilde planlayın.

Yedekte kalan çocuğun duygusal tarafı da önemlidir. Bu konuyu ayrıca ele aldık: çocuğunuz yedek kalıyorsa ebeveyn yaklaşımı. Okulun oyun süresi politikasını sorarken minikler programları sayfasını kullanabilirsiniz. Okuldan memnun kalmazsanız futbol okulu şikâyet rehberi süreci anlatıyor.

Antrenmanda değişiklik kuralını nasıl çalıştırırsınız?

Kuralı sahada öğretmenin en kolay yolu, çocuğa hakem ve antrenör rollerini dönüşümlü vermektir. Aşağıdaki drill rehber ölçülerle verilmiştir.

• Kurulum: 20x30 metre alan, iki küçük kale, 5v5 ya da 6v6. Her takımın kenarında 2 yedek, orta çizgide giriş noktası.
• Amaç: değişikliğin kural içinde nasıl yapıldığını (hakeme haber, çizgiden giriş, çıkan oyuncunun ayrılması) oyun içinde öğrenmek.
• Kural: yedek yalnız oyun durduğunda ve çıkan oyuncu çizgiyi geçtikten sonra girer. Takım oyun başına 3 değişiklik fırsatı kullanır.
• İlerleme: önce serbest değişiklik, sonra fırsat sınırı, en son çıkan oyuncu için on saniye sayacı. Her turda rolleri döndürün.
• Hata: yedek erken girerse oyun durur ve ekip değişikliği baştan yapar. Cezalandırma yok, kural öğretimi var.

Çocuklarda amaç cezalandırmak değil alışkanlık kazandırmaktır. Oyun süresini dönüşümlü kurarsanız herkes oynar ve rolleri deneyimler.

Antrenör ve veli için hızlı kontrol listesi nedir?

Maça gitmeden önce şu soruları cevaplayın. Liste, bu yazıdaki kaynaklara ve saha deneyimine dayanır.

1. Bu organizasyonun güncel talimatını okudum mu? (Kupa statüsü her sezon yeniden yayımlanır.)
2. Kaç değişiklik ve kaç sefer hakkı var? (Profesyonel kupada 5 ve 3.)
3. Uzatmada ek hak var mı? (Kupa statüsünde 1.)
4. Yedek isim sayısı kaç? (Statüde belirtilmiyor; talimata bakın.)
5. Kaleci yedeğim var mı ve son değişiklik için saklıyor muyum?
6. Sarsıntı ya da ağrı durumunda oyuncuyu çıkarma planım var mı?
7. Çocuk maçında herkesin oyun süresini önceden planladım mı?

Bu listeyi çıktı alıp kulübe çantasına koyabilirsiniz. Değişiklik planı maçtan önce hazırsa, karar anlarında kural tartışması yerine oyuna odaklanırsınız.

Hakem olmak isteyenler kuralları nereden okur?

Oyuncu değişikliği gibi prosedürel kuralları öğrenmek için ilk adım IFAB kural kitapçığını okumaktır. Kitapçık ücretsiz ve herkese açıktır. Kural cümlelerinin ardından gelen soru-cevap bölümü, hakemlerin sahadaki kararlarını anlamak için faydalıdır.

Hakemlik yolunun şartları, yaş sınırı ve kurs süreci ise TFF'nin yetkisindedir. TFF'nin güncel duyurularına tff.org adresinden bakın.

Hakemlik ya da kural uzmanlığı bir kazanç vaadi değildir ve bu yazı bu yönde bir iddia taşımaz. Kuralları iyi bilmek, antrenör ve veli olarak da kulübede daha sakin olmanızı sağlar.