Futbolcu Takım Arkadaşına Vurursa Ne Olur? Kart, Serbest Vuruş ve Ceza

Bu yazı, IFAB'ın yayımladığı Oyun Kuralları'ndaki Kural 12 metnine ve TFF Futbol Disiplin Talimatı'na dayanıyor. Aşağıda sahadaki kararı, saha dışındaki istisnayı, VAR'ın rolünü ve maç sonrası süreci adım adım bulacaksınız. Ayrıca antrenörler ve veliler için takım içindeki gerginliği önlemeye dönük pratik öneriler de var.

Konu ilk bakışta tuhaf görünebilir, çünkü çoğu kişi faul kurallarını yalnızca iki rakip arasındaki temas olarak düşünür. Oysa futbol tarihinde aynı formayı giyen oyuncuların birbirine girdiği maçlar yaşandı ve kural kitabı bu ihtimali açıkça hesaba katıyor. Dolayısıyla sorunun cevabı belirsiz değil; yalnızca birkaç ayrıntıya dikkat etmek gerekiyor.

Kural 12 takım arkadaşına şiddet hakkında tam olarak ne der?

Kural 12, şiddet davranışını açık bir tanımla verir. Buna göre bir oyuncu topla mücadele etmezken rakibine aşırı güç ya da vahşet uygularsa şiddet davranışında bulunur. Aynı tanım, bu gücün takım arkadaşına, takım yetkilisine, maç görevlisine, seyirciye ya da başka herhangi bir kişiye yöneltilmesini de içine alır. Üstelik temasın gerçekleşmesi şart değildir; girişim de yeterlidir.

Metin bir ayrıntı daha ekler. Topla mücadele etmeyen bir oyuncu rakibin ya da başka bir kişinin başına veya yüzüne eliyle ya da koluyla kasıtlı vurursa, kullandığı güç ihmal edilebilir düzeyde değilse yine şiddet davranışı yapmış olur. "Başka bir kişi" ifadesi takım arkadaşını da kapsar.

Tanımı üç parçaya ayırmak, sahadaki kararı anlamayı kolaylaştırır:

• Aşırı güç ya da vahşet: Sıradan bir temas değil, gereğinden fazla kuvvet ya da bilinçli sertlik.
• Topla mücadele dışında olmak: Top için yapılan sert müdahalede ölçü ayrıdır ve "ciddi faullü oyun" adını alır.
• Hedefin kim olduğu: Rakip, takım arkadaşı, yedek, yetkili, hakem ya da seyirci; kural hepsini korur.

Kural 12, şiddet davranışını oyundan atılmayı gerektiren ihlaller arasında sayar. Bu yüzden kartın rengi konusunda bir tartışma yoktur: kırmızı. Kartların genel listesini merak edenler için kırmızı kartın hangi durumlarda çıktığını anlatan rehber iyi bir başlangıçtır.

Neden kural takım arkadaşını da korur?

Birçok izleyici şu soruyu sorar: Oyuncu kendi takımına zarar veriyorsa neden rakip ödüllendirilsin? Cevap, kuralın amacında saklıdır. Oyun Kuralları yalnızca skoru değil, sahadaki herkesin güvenliğini ve oyunun saygınlığını korumayı hedefler. Bir oyuncunun yumruğu rakibe ya da takım arkadaşına gitmesi, şiddetin niteliğini değiştirmez.

Burada küçük ama önemli bir teknik nokta var. Kural 12'nin ilk bölümündeki itme, tekme atma, çarpma ya da vurma gibi faul türleri "rakibe karşı" yapılan ihlaller olarak yazılır. Bu nedenle bazı kişiler, takım arkadaşına yapılan hareketin kuralın dışında kaldığını sanır. Ancak aynı kuralın yeniden başlamayı düzenleyen bölümü bu boşluğu kapatır ve takım arkadaşına yapılan fiziksel ihlal için ayrı bir hüküm koyar.

Bir de hakemin oyun kontrolü meselesi var. Takım içinde başlayan bir kavga, kısa sürede rakip oyuncuların ve yedeklerin de karıştığı toplu bir arbedeye dönüşebilir. Hakemin bu olaylara hızlı ve net yaptırımla müdahale etmesi, maçın geri kalanını güvenli hâle getirir. Faul türlerinin temel ayrımı için doğrudan ve dolaylı serbest vuruş farkını anlatan yazıya göz atabilirsiniz.

Top oyundayken takım arkadaşına vurursa oyun nasıl yeniden başlar?

Kural 12'nin yeniden başlama bölümü bu durumu doğrudan düzenler. Top oyundayken bir oyuncu saha içinde takım arkadaşına, yedek oyuncuya, oyundan çıkmış ya da ihraç edilmiş bir oyuncuya, takım yetkilisine veya maç görevlisine fiziksel bir ihlal yaparsa oyun direkt serbest vuruşla ya da penaltıyla yeniden başlar.

Peki vuruşu kim kullanır? Elbette rakip takım. Çünkü ihlali yapan, kendi takımının oyuncusudur ve yaptırım her zaman ihlali yapan tarafın aleyhine işler. Örneğin orta sahada iki savunma oyuncusu tartışıp birbirine vurursa hakem oyunu durdurur, vuran oyuncuya kırmızı kart gösterir ve rakip takım olayın yaşandığı noktadan direkt serbest vuruş kullanır.

Vuruşun yeri de ilginç sonuçlar doğurabilir. Diyelim ki iki hücum oyuncusu rakip ceza sahası içinde birbirine girdi. Bu durumda direkt serbest vuruşu savunma yapan takım kullanır, üstelik kendi ceza sahası içinden. Yani kural, olayın nerede yaşandığına bakar ve vuruşu her zaman haksızlığa uğrayan rakip takıma verir.

Burada direkt serbest vuruş seçimi bilinçlidir. Kural, takım arkadaşına yapılan fiziksel ihlali sözlü ihlallerden daha ağır görür ve bu yüzden dolaylı değil, doğrudan kaleye atılabilen bir vuruş öngörür.

Kendi ceza sahasında takım arkadaşına vurmak neden penaltıdır?

Futbolda temel ilke basittir: Direkt serbest vuruş gerektiren bir ihlal, ihlali yapan oyuncunun kendi ceza sahası içinde olursa karar penaltıya döner. Kural 12, takım arkadaşına yapılan fiziksel ihlal için de "direkt serbest vuruş ya da penaltı" ifadesini kullanır. Dolayısıyla savunma oyuncusu kendi ceza sahasında kalecisine ya da başka bir takım arkadaşına vurursa rakip takım penaltı kazanır.

Bu senaryo sanıldığı kadar uzak değildir. Örneğin bir savunma hatası sonrası kaleci ile stoper tartışmaya başlar ve top hâlâ oyundayken biri diğerini iter ya da ona vurur. Hakem bunu fiziksel ihlal olarak görürse, ceza sahası içindeki bu olay rakibe penaltı getirir. Ayrıca hareket aşırı güç içeriyorsa kırmızı kart da gelir.

Yine de bir ayrıntıyı atlamamak gerekir: Topun oyunda olup olmadığı belirleyicidir. Gol yedikten hemen sonra yaşanan bir kavgada top oyun dışındadır. O anda hakemin göstereceği kart değişmez, fakat penaltı çıkmaz; oyun santrayla başlar. Bu ayrımı bir sonraki bölümde ayrıntılı açıklıyoruz.

Top oyunda değilken ya da devre arasında vurursa ne olur?

Kural 12 burada kısa bir cümle kurar: Top oyun dışındaysa oyun önceki karara göre yeniden başlar. Yani top taça çıktıktan sonra iki takım arkadaşı kavga ederse hakem gerekli kartı gösterir, ardından oyun yine taç atışıyla başlar. Serbest vuruş ya da penaltı ancak top oyundayken yapılan ihlaller için söz konusudur.

Hakemin yetkisinin sınırı da önemlidir. Kural 12'ye göre hakem, maç öncesi saha kontrolü için sahaya girdiği andan maç bittikten sonra sahadan ayrıldığı ana kadar disiplin cezası verebilir. Bu süre penaltı atışlarını da kapsar. Dolayısıyla devre arasında, tünelde ya da maç bitiminde yaşanan bir kavga da kart sonucunu doğurabilir.

Maç başlamadan önce yaşanan olaylar için ayrı bir düzen vardır. Oyuncu, maçın başında sahaya girmeden önce ihraç gerektiren bir davranışta bulunursa hakem onun maça katılmasını engelleyebilir. Kural 3'e göre takım listesine yazıldıktan sonra ve başlama vuruşundan önce ihraç edilen oyuncunun yerine listedeki bir yedek girebilir; bu durum değişiklik hakkını azaltmaz. Başlama vuruşundan sonra ise ihraç edilen oyuncunun yerine kimse giremez.

Saha dışında takım arkadaşına vurursa hangi vuruş çıkar?

Bu, kuralın en az bilinen ayrıntılarından biridir. Top oyundayken bir oyuncu saha dışında kendi takımından bir oyuncuya, yedeğe, oyundan çıkmış oyuncuya ya da takım yetkilisine karşı ihlal yaparsa oyun dolaylı serbest vuruşla başlar. Vuruşun yeri, olayın yaşandığı noktaya en yakın sınır çizgisi üzerindeki noktadır.

Rakibe yapılan saha dışı ihlalde ise tablo farklıdır. Oyuncu saha dışında rakip oyuncuya ya da maç görevlisine karşı ihlal yaparsa oyun en yakın sınır çizgisinden serbest vuruşla başlar; ihlal direkt serbest vuruş gerektiriyorsa ve nokta vuranın ceza sahası içinde kalıyorsa karar penaltıdır. Dolayısıyla kural, saha dışındaki takım içi olaylarda daha hafif bir yeniden başlama öngörür.

Hafif yeniden başlama, kartın hafiflediği anlamına gelmez. Kural 12, sarı ya da kırmızı kart gerektiren bir ihlali saha içinde veya dışında yapan oyuncunun ihlale göre cezalandırılacağını belirtir. Örneğin top oyundayken sahanın kenarında, reklam panolarının önünde takım arkadaşını yumruklayan oyuncu yine kırmızı kart görür. Yalnızca rakibin kullanacağı vuruş, direkt değil dolaylı olur.

Bir de topun oyun dışında olduğu saha dışı olaylar var. O durumda yukarıdaki genel ilke geçerlidir: Kart çıkar, oyun önceki karara göre başlar.

Hangi durumda hangi karar çıkar?

Aşağıdaki tablo, Kural 12'deki hükümleri takım arkadaşına yönelik olaylar açısından bir araya getirir. Tablo bir özet niteliğindedir; gerçek maçta hakem olayın şiddetine ve koşullarına göre karar verir.

Tablodaki son satır özellikle önemlidir. Oyun durduğunda serbest vuruş söz konusu olmaz, ancak hakemin raporu disiplin sürecini başlatır. Hakem işaretlerinin ne anlama geldiğini öğrenmek isteyenler hakemin el ve bayrak işaretleri rehberine bakabilir.

Hakem itmeyi, küfrü ve sözlü tartışmayı nasıl ayırır?

Takım arkadaşları arasındaki her gerginlik kırmızı kartla bitmez. Kural 12, şiddet davranışı için "aşırı güç ya da vahşet" ölçüsü koyar. Bu nedenle omuzla hafif bir itme ya da sert bir el hareketi, aşırı güç içermiyorsa şiddet davranışı sayılmaz. Kural bu çizgi için sayısal bir eşik vermez; karar hakemin takdirindedir.

Hakem böyle bir olayda oyunu durdurursa ne olur? Kural, takım arkadaşına yapılan her fiziksel ihlal için direkt serbest vuruş öngörür. Kart konusunda ise hakem olayın niteliğine bakar. Kural 12, oyuna saygısızlık gösteren oyuncuyu sportmenlik dışı davranış kapsamında sarı kartla cezalandırılabilecek davranışlar arasında sayar; hafif bir itişmede hakemin bu yola gitmesi mümkündür.

Sözlü olaylarda ise ayrım nettir. Kural 12'ye göre bütün sözlü ihlallerin karşılığı dolaylı serbest vuruştur. Bununla birlikte saldırgan, aşağılayıcı ya da küfürlü söz ve hareketler doğrudan ihraç sebebidir ve hedefin takım arkadaşı olması bunu değiştirmez. Öte yandan iki oyuncunun sesini yükselterek tartışması, hakaret içermiyorsa çoğu zaman yalnızca hakemin uyarısıyla geçer.

Kısa bir hatırlatma: Hakeme itiraz ayrı bir başlıktır ve sarı kart gerektirir. Takım arkadaşına yönelik bir sözün hakaret sayılıp sayılmayacağını ise yine hakem, sözün içeriğine ve bağlamına bakarak belirler.

Tükürmek ya da ısırmak takım arkadaşına yapılırsa ne olur?

Kural 12, tükürme ve ısırmayı ayrı bir başlıkta ele alır. Direkt serbest vuruş gerektiren ihlaller arasında "takım listesindeki birine ya da bir maç görevlisine tükürmek veya onu ısırmak" da yer alır. Takım listesi rakip oyuncuları, takım arkadaşlarını, yedekleri ve takım yetkililerini içerir. Dolayısıyla kuralın dili, takım arkadaşına yapılan tükürmeyi açıkça kapsar.

Kart tarafında da tereddüt yoktur. İhraç gerektiren ihlaller listesinde "birini ısırmak ya da birine tükürmek" ayrıca sayılır. Bu ifade, hedefin rakip olması şartını taşımaz. Yani oyuncu takım arkadaşına tükürürse kırmızı kart görür; top oyundaysa rakip takım direkt serbest vuruş, olay vuranın ceza sahasında yaşandıysa penaltı kullanır.

Bu davranış, futbolda en ağır görülen hareketlerden biridir, çünkü hem saygısızlık hem de sağlık açısından risk taşır. Hakem bu tür olayları maç raporuna yazar; disiplin kurulu da değerlendirmesini bu rapora dayandırır.

Hakem böyle bir olayda avantaj uygulayabilir mi?

Avantaj kuralı, ihlale uğrayan takımın oyunu sürdürmesi daha yararlıysa hakemin oyunu durdurmamasını sağlar. Takım içi kavgada ihlale uğrayan taraf rakip takımdır, çünkü serbest vuruş ona gidecektir. Peki rakip o sırada hücumdaysa hakem oyunu devam ettirebilir mi?

Kural 12 burada bir sınır koyar. Ciddi faullü oyun, şiddet davranışı ya da ikinci sarı kart gerektiren durumlarda, açık bir gol fırsatı olmadıkça avantaj uygulanmamalıdır. Örneğin savunma oyuncuları kendi aralarında kavga ederken rakip forvet topla kaleciyle karşı karşıya kalırsa hakem avantajı uygulayabilir. Ardından top ilk kez oyun dışına çıktığında kırmızı kartı gösterir.

Bir ayrıntı daha var: İhraç edilmesi gereken oyuncu, kartını görmeden önce topu oynar ya da rakibe müdahale ederse hakem oyunu durdurur, oyuncuyu ihraç eder ve oyunu dolaylı serbest vuruşla başlatır. Tabii oyuncu bu arada daha ağır bir ihlal yapmadıysa. Avantajın genel işleyişini avantaj kuralını anlatan yazımızda ayrıntılı bulabilirsiniz.

İki takım arkadaşı birbirine vurursa ikisi de kırmızı kart görür mü?

Hakem her oyuncuyu kendi hareketine göre değerlendirir. İki takım arkadaşı da aşırı güç kullanarak birbirine vurursa ikisi de şiddet davranışı nedeniyle kırmızı kart görür ve takım iki kişi eksik kalır. Buna karşılık oyunculardan biri yalnızca kendini korur, karşılık vermez ya da geri çekilirse ona kart gösterilmesi gerekmez.

Yeniden başlama tektir. Kural 5'e göre aynı anda birden fazla ihlal olursa hakem, yaptırım, yeniden başlama, fiziksel ağırlık ve taktik etki açısından daha ağır olanı cezalandırır. Burada iki ihlal de aynı takımdan geldiği için vuruş her durumda rakip takıma gider; hakem yalnızca vuruşun yerini belirler.

Toplu kavgalarda iş daha da karışır. Hakem yardımcılarından ve kullanılıyorsa VAR'dan destek alarak kimin ne yaptığını ayırmaya çalışır. Kavgayı ayırmaya çalışan oyuncuyu cezalandıran bir hüküm kuralda yoktur; ancak ayırırken kendisi de şiddete karışan oyuncu kartı hak eder. Farklı takımlardan iki oyuncunun aynı anda birbirine vurduğu durum ise ayrı bir sorudur; bu durumu iki takım oyuncusunun karşılıklı vurmasını ele alan yazı ayrıntılı anlatıyor.

VAR takım arkadaşları arasındaki kavgaya bakabilir mi?

VAR protokolü, incelenebilecek kararları sınırlı bir listeyle belirler. Doğrudan kırmızı kart kararları bu listede yer alır ve şiddet davranışı, ısırma ya da tükürme ile saldırgan, aşağılayıcı veya küfürlü hareketler açıkça sayılır. Hedefin rakip ya da takım arkadaşı olması bu listeyi değiştirmez.

Ayrıca protokole göre VAR, olası her gol, penaltı ve doğrudan kırmızı kart olayını kamera görüntüleri üzerinden otomatik olarak kontrol eder. Böylece hakemin görmediği, örneğin topun uzağında iki takım arkadaşı arasında yaşanan bir yumruk, görüntülerde ortaya çıkarsa VAR hakemi uyarabilir ve hakem saha kenarındaki ekranda pozisyonu izleyebilir.

Kimlik hatası da inceleme kapsamındadır. Hakem kartı yanlış oyuncuya gösterirse VAR doğru oyuncuyu belirlemeye yardım eder. Yine de unutmayın: VAR yalnızca kullanıldığı organizasyonlarda vardır. Alt yaş ve amatör maçların büyük çoğunluğunda karar tamamen saha hakemlerine aittir.

Kırmızı kart gören oyuncunun yerine başkası girebilir mi?

Kural 3 bu konuda zamanlamaya bakar. Başlama vuruşundan sonra ihraç edilen oyuncunun yerine kimse giremez; takım maçın kalanını bir kişi eksik oynar. Takım arkadaşına vurduğu için kırmızı kart gören oyuncu da bu kurala tabidir. İki oyuncu birden ihraç edilirse takım iki kişi eksik kalır.

Bu yüzden takım içi kavga, takıma iki kez zarar verir: Hem rakip bir serbest vuruş ya da penaltı kazanır hem de takım sayısal dezavantaja düşer. Eksik kalan takımın değişiklik hakkının artıp artmadığını 10 kişi kalan takımın değişiklik hakkını inceleyen yazıda bulabilirsiniz.

Kural 12'ye göre ihraç edilen oyuncu sahanın çevresinden ve teknik alandan ayrılmak zorundadır. Kırmızı kart gören oyuncunun yedek kulübesine dönüp dönemeyeceği sorusunu da yedek kulübesi kuralını anlatan rehber ayrıntılı ele alır.

Maçtan sonra disiplin süreci nasıl işler?

Kural 5, hakemin maçla ilgili kayıt tutmasını ve yetkili kurumlara maç raporu vermesini düzenler. Bu rapor, maçtan önce, maç sırasında ya da maçtan sonra yaşanan disiplin olaylarını ve diğer olayları içerir. Dolayısıyla sahadaki kırmızı kart, sürecin yalnızca ilk adımıdır.

Türkiye'de süreci TFF Futbol Disiplin Talimatı düzenler. Talimat, TFF'nin düzenlediği ya da yetki alanına giren bütün müsabakaları kapsar ve amatör ile profesyonel futbolcuları kapsar. Oyuncu takım arkadaşına vurursa genel akış şu adımlardan oluşur:

1. Hakem, olayı ve verdiği kartı maç raporuna yazar; temsilci de saha dışındaki olayları kendi raporunda belirtir.
2. Dosya ilgili disiplin kuruluna gelir; profesyonel liglerde PFDK, amatör liglerde AFDK ya da il disiplin kurulları görev yapar.
3. Oyuncu savunma hakkını kullanır; talimat, tarafların avukatla temsil edilebileceğini de belirtir.
4. Kurul, olayın niteliğine uyan maddeyi seçer ve aralık içinde bir ceza belirler.

Talimat, raporların değerini de açıkça yazar. Müsabaka görevlilerinin raporlarındaki hususlar aksi ispat edilmediği sürece doğru kabul edilir. Raporlar çelişirse oyun alanındaki fiiller için hakem raporu, oyun alanı dışındaki fiiller için temsilci raporu esas alınır. Ceza aralıklarının ayrıntısını direkt kırmızı kartın kaç maç ceza getirdiğini anlatan yazıda bulabilirsiniz.

Disiplin talimatı takım arkadaşına şiddeti hangi başlıklarda ele alır?

Talimat, takım arkadaşına yönelik şiddet için özel bir madde içermez. Bunun yerine fiilin niteliğine bakar ve genel başlıklardan birini uygular. Talimatın mevcut metninde bu başlıklar ve futbolculara öngörülen müsabakadan men aralıkları şöyledir:

Bu maddeler, mağdurun rakip ya da takım arkadaşı olmasına göre ayrı bir aralık öngörmez. Talimat yalnızca saldırının TFF mensuplarına ya da müsabaka görevlilerine yönelik olması hâlinde daha ağır bir aralık öngörür. Ayrıca tekerrür, haksız tahrik ve takdiri indirim nedenleri gibi genel hükümler kurulun belirleyeceği cezayı etkileyebilir.

TFF talimatlarını zaman zaman değiştirir. Bu nedenle aralıkları kesin bilgi olarak değil, mevcut metnin yansıması olarak okuyun ve güncel hâlini TFF'nin resmî sitesinden kontrol edin.

Kulüp de oyuncuya ayrıca yaptırım uygulayabilir mi?

Disiplin kurulunun verdiği ceza, federasyonun cezasıdır ve oyuncunun resmî maçlarda forma giymesini etkiler. Kulüp ile oyuncu arasındaki ilişki ise ayrı bir düzleme aittir. Sözleşme, kulübün iç düzenlemeleri ve ilgili mevzuat bu ilişkinin çerçevesini çizer. Kulübün ne tür bir yaptırım uygulayabileceği de her sözleşmenin içeriğine bağlıdır.

Bu alandaki hak ve sınırlar hukuki bir değerlendirme gerektirir. Oyuncu, kulüp ya da veli olarak böyle bir durumla karşılaşırsanız sözleşme ve spor hukuku konusunda deneyimli bir hukukçudan bilgi almanız en sağlıklı yoldur. Bu yazı genel bilgi verir, hukuki tavsiye yerine geçmez.

Bir de genel hukuk boyutu var. Sahada yaşanan bir şiddet olayı, özellikle ciddi bir yaralanmayla sonuçlanırsa spor disiplininin dışında da gündeme gelebilir. Böyle bir olayın hukuki sonucunu yetkili makamlar ve mahkemeler değerlendirir; kendi durumunuz için mutlaka bir avukata danışın.

Futbol tarihinde takım arkadaşları birbirine vurduğu için kırmızı kart gördü mü?

Evet, en çok bilinen örneklerden biri İngiltere Premier Lig'de yaşandı. Nisan 2005'te Newcastle United'ın kendi sahasında Aston Villa'yı ağırladığı maçta, Newcastle forması giyen Lee Bowyer ile Kieron Dyer saha içinde birbirine girdi. Hakem, birbirine vuran iki takım arkadaşına da kırmızı kart gösterdi.

Olayın saha dışı sonuçları da oldu. Kulüp, Bowyer'a para cezası verdi; İngiltere Futbol Federasyonu da iki oyuncuya maç cezası uyguladı. Yani sahadaki kart, hem federasyon hem de kulüp düzeyinde ayrı süreçlerin başlangıcı oldu.

Bu örnek, kuralın kâğıt üzerinde kalmadığını gösterir. Ayrıca takım içi gerginliğin skora, puana ve oyuncuların kariyerine ne kadar pahalıya mal olabileceğini hatırlatır. Genç futbolcularla bu tür olayları konuşurken amaç oyuncuları yargılamak değil, öfkenin sahada nasıl bir zincirleme etki yarattığını göstermek olmalıdır.

Çocuk ve amatör maçlarda takım arkadaşına vurursa kural değişir mi?

Temel ilke değişmez. Federasyon maçlarında alt yaş ve amatör karşılaşmalar da Oyun Kuralları'nı esas alır. Dolayısıyla çocuk bir futbolcu takım arkadaşına vurursa hakem aynı tanımı uygular: Aşırı güç varsa kırmızı kart, top oyundaysa rakibe direkt serbest vuruş.

Bununla birlikte IFAB, bazı organizasyonlara esneklik tanır. Geçici ihraç uygulaması, yani halk arasında bilinen adıyla "sin bin", gençler, veteranlar, engelli futbolu ve tabandaki futbol organizasyonlarında bütün ya da bazı sarı kart ihlalleri için bir seçenektir. Uygulamak için organizasyonun bağlı olduğu ulusal federasyonun, konfederasyonun ya da FIFA'nın onayı gerekir. Bu düzenleme sarı kartlar içindir; şiddet davranışının kırmızı kart sonucunu değiştirmez.

Halı saha maçlarında ise durum farklıdır. Halı saha için tek bir resmî kural kitabı yoktur ve kurallar organizasyona göre değişir. Turnuva düzenleyen kişi ya da tesis kendi disiplin kurallarını belirler. Takımın genel sportmenlik karnesini merak edenler, fair play sıralamasının ceza puanlarını anlatan yazıyı de okuyabilir.

Antrenör takım içi gerginliği nasıl önleyebilir?

Kurallar sonucu belirler, ancak asıl iş olay yaşanmadan önce başlar. Takım içi kavgaların çoğu bir hatanın ardından gelen suçlama, yorgunluk ya da skor baskısıyla doğar. Antrenör bu tetikleyicileri bilirse önlem almak kolaylaşır. Bir oyuncu takım arkadaşına vurursa ne olacağını herkesin bilmesi de caydırıcıdır. Sahada ve antrenmanda işe yarayan bazı yöntemler şunlardır:

1. Hata sonrası iletişim kuralı koyun: Sahada hatayı yapan değil, bir sonraki pozisyonu konuşun.
2. Tartışmayı kaptana ve antrenöre yönlendirin; oyuncular birbirini sahada eleştirmek yerine devre arasında konuşsun.
3. Kart ve kural bilgisini antrenmanda kısa örneklerle anlatın; takım arkadaşına vurmanın penaltı getirebileceğini bilen oyuncu daha dikkatli olur.
4. Öfke anı için basit bir rutin öğretin: Birkaç adım uzaklaşmak, nefes almak, topa ve oyuna dönmek.
5. Olay yaşandığında ilgili oyuncularla ayrı ayrı ve sakin bir ortamda konuşun; herkesin önünde suçlamayın.

Takım içindeki bağların güçlü olması, gerginliğin büyümesini de engeller. Bu konuda takım kimyasını ve soyunma odası kültürünü anlatan yazı antrenörlere somut fikirler sunar.

Veli çocuğunun takımında kavga yaşanırsa ne yapmalı?

Çocuk futbolunda takım arkadaşları arasındaki itişmeler, çoğu zaman öfkeyi yönetmeyi öğrenme sürecinin bir parçasıdır. Yine de tekrar eden şiddet ya da bir çocuğun sürekli hedef alınması ciddiye alınmalıdır. Velilerin dikkat edebileceği noktalar şunlardır:

• Önce çocuğunuzu dinleyin; olayı yalnızca tek bir anlatıya göre değerlendirmeyin.
• Yaralanma ya da baş bölgesine darbe varsa çocuğunuzu bir hekime gösterin; acil durumda 112'yi arayın.
• Antrenörle ve okul yönetimiyle sakin bir görüşme isteyin; olayın nasıl ele alındığını sorun.
• Sorun süreklilik kazanıyorsa bunu bir zorbalık meselesi olarak değerlendirin.
• Okulun yaklaşımından memnun kalmazsanız resmî şikâyet yollarını ve başka seçenekleri araştırın.

Sürekli dışlanma ya da hedef alınma varsa futbol takımında akran zorbalığını ele alan rehber velilere adım adım yol gösterir. Okulla ilgili bir sorunu nasıl ileteceğinizi futbol okulu şikâyet sürecini anlatan sayfada bulabilirsiniz. Çocuğunuz için yeni bir ortam arıyorsanız İstanbul'daki futbol okullarını listeleyen sayfa gibi il sayfalarından seçenekleri karşılaştırabilir, her okulda disiplin ve iletişim yaklaşımını sorabilirsiniz.

Kaynaklar

Bu yazıdaki kural bilgileri aşağıdaki resmî metinlere dayanır. Kurallar ve talimatlar değişebileceği için güncel hâllerini yayımlandıkları resmî sayfalardan kontrol edin.

• IFAB Oyun Kuralları, Kural 12: Fauller ve Sportmenlik Dışı Davranışlar (theifab.com)
• IFAB Oyun Kuralları, Kural 3: Oyuncular (theifab.com)
• IFAB Oyun Kuralları, Kural 5: Hakem (theifab.com)
• IFAB VAR Protokolü (theifab.com)
• IFAB Geçici İhraç Yönergeleri (theifab.com)
• TFF Futbol Disiplin Talimatı (tff.org)