Gol Çizgisi Üzerinde Duran Top Gol Sayılır mı? Kural ve Senaryolar

Bu cevap kısa, ama pozisyonların çoğunu tek cümle çözmez. Top havadayken, direkten dönerken, kaleci elindeyken ya da hakem erken gol işareti verdiğinde sonuç değişebilir. Bu yazıda her durumu ayrı ayrı ele alıyoruz.

Topun saha dışına çıkması için tamamının çizgiyi geçmesi gerektiği genel ilkesini ayrıca anlatan bir yazımız var: topun tamamı çizgiyi geçmeli mi. Burada o ilkeyi tekrar yazmıyoruz. Bu yazı yalnız golün sınırına, yani kale çizgisindeki kararlara odaklanır.

Türkiye'de müsabakaları Türkiye Futbol Federasyonu düzenler. Oyun kurallarının metnini ise uluslararası düzeyde IFAB yazar. Kural bilgisi güncel IFAB kural kitapçığındaki Kanun 1, 5, 9 ve 10 bölümlerine dayanır.

Kanun 10 golü nasıl tanımlıyor?

IFAB, Kanun 10 içinde golü tek cümleyle tanımlar. Gol, topun tamamı gol çizgisini direklerin arasından ve üst direğin altından geçtiğinde olur. Ayrıca golü atan takımın bir ihlal yapmamış olması gerekir.

Cümlede üç ayrı ölçüt var. Birincisi topun tamamı. İkincisi direklerin arasından ve üst direğin altından geçiş. Üçüncüsü ihlal yokluğu. Üçünden biri eksikse hakem golü yazdırmaz.

• Topun tamamı çizgiyi geçmemişse gol yoktur, oyun sürer.
• Top direklerin dışından ya da üst direğin üstünden geçerse gol değil, kale vuruşu ya da korner gibi bir yeniden başlama söz konusudur.
• Golü atan takım ofsayt, faul ya da elle oynama gibi bir ihlal yapmışsa gol geçersizdir.

Kitapçık "tamamı" sözcüğünü kullanır, topun hangi noktasının çizginin hangi kenarını aşacağını ayrıca tarif etmez. Yaygın okuma şudur: topun en gerideki noktası da çizginin dış kenarını aşmalıdır. Bu bir yorum olduğu için karar sahada hakem ekibine aittir.

Cümledeki "ihlal" şartı çoğu zaman gözden kaçar. Top çizgiyi tamamen geçse bile, golü atan takım gol öncesinde bir ihlal yaptıysa hakem golü onaylamaz. Yani çizgi kararı, golün yalnız bir halkasıdır; kural zinciri ihlal kontrolüyle tamamlanır.

Bu yüzden izleyici olarak iki soruyu ayrı tutmakta fayda var: top çizgiyi geçti mi, ve gol öncesinde bir ihlal var mıydı. İlkine çizgi kararı, ikincisine hakem ekibinin genel değerlendirmesi cevap verir.

Gol çizgisi üzerinde duran top neden hâlâ oyundadır?

Sahadaki çizgiler, sınırını çizdikleri alanın parçasıdır. IFAB Kanun 1 çizgilerin ait oldukları alana dahil olduğunu açıkça yazar. Dolayısıyla gol çizgisi de oyun alanının bir parçasıdır ve çizgi üzerindeki top hâlâ sahadadır.

Bu mantık yalnız kale çizgisi için değil, bütün çizgiler için geçerlidir. Ceza alanı çizgisine değen bir faul ceza alanı içindedir. Aynı konuyu çizgi penaltısı yazımızda ayrıca işledik.

Pratik sonuç şudur: çizgiye değen top gol kararına yaklaşmış olsa bile henüz golü vermez. Çizginin bir parçası olarak sahada sayıldığı için savunmacı müdahale edebilir, kaleci topu kurtarabilir, forvet de vuruşunu tamamlayabilir.

Çizgilerin biçimiyle ilgili ayrıntıları saha çizgileri rehberinde bulabilirsiniz.

Topun yarısı ya da büyük kısmı geçtiyse gol olur mu?

Hayır. "Neredeyse tamamı geçti" gol değildir. Kural bir oran değil, tüm top koşulunu arar. Topun yüzde doksanı çizginin ötesinde olsa bile geriye küçük bir kısım çizgi üzerinde kalıyorsa gol yoktur.

Topun küre biçiminde olması yanılgıyı artırır. Yerde duran bir topun gövdesi çizgi hizasındayken, topun yere değdiği nokta çizgiyi çoktan geçmiş görünebilir. Ancak gövde çizginin üzerinde ya da önünde kaldığı sürece top tamamen geçmiş değildir.

Seyirci açısı da kararı bozar. Yan tribünden bakan biri çizginin hemen yanındaki topu geçmiş görebilir, hatta bu sık yaşanan bir algı hatasıdır. Karar veren hakem ekibi ise çizgiyi mümkün olduğunca aynı hizadan izlemeye çalışır.

Şu ayrım işinizi kolaylaştırır: top "çizgiye değiyorsa" gol yok, "çizginin tamamen ötesindeyse" gol var. Aradaki gri bölge, hakem ekibi için de zor olan tek bölgedir.

Gol çizgisi üzerinde duran top havadayken nasıl okunur?

Çizgiyi havadan geçen top için de ölçüt aynıdır. Kural, topun çizgiyi yerde ya da havada geçmesi arasında fark koymaz. Önemli olan, topun çizginin üstündeki düşey düzlemi tamamen aşıp aşmadığıdır.

Bunu şöyle düşünebilirsiniz: çizgiden yukarı doğru uzanan gözle görülmeyen bir cam yüzey var. Top bu yüzeyin kale tarafına tamamen geçtiğinde, yani hiçbir parçası yüzeyin saha tarafında kalmadığında, gol çizgisi aşılmıştır. Bu bir anlatım aracıdır, kitapçıktaki bir terim değildir.

Yüksek bir şutta top direklerin arasından geçse bile üst direğin üzerinden aşarsa gol olmaz. Aynı biçimde top üst direğin altından geçip direğin dışına doğru kıvrılırsa, direklerin arasından geçme koşulu gerçekleşmez.

Bu üç boyutlu bakış, özellikle köşeden gelen ortalarda tartışma doğurur. Top, bir futbolcunun kafasıyla çizgiye yakın bir noktada yön değiştirirse hakem ekibi topun nerede olduğunu çok kısa sürede kestirmek zorunda kalır.

Direkten dönüp gol çizgisi üzerinde duran top ne olur?

Top direğe ya da üst direğe çarpıp sahaya dönerse oyun devam eder. IFAB Kanun 9, direkten, üst direkten ya da köşe bayrağı direğinden dönüp sahada kalan topun oyunda olduğunu yazar. Top çizgiye değip sahaya dönerse de durum aynıdır.

Direkten dönen topun asist ya da isabetli şut sayılıp sayılmadığı farklı bir sorudur. Bunlar için asist yazımıza ve isabetli şut yazımıza bakabilirsiniz. Ofsayt boyutunu ayrı bir yazıda ele aldık.

Bu yazının sorusu daha dar: direkten dönen top kale çizgisinin üzerinde durursa ne olur? Cevap aynıdır. Top tamamen çizgiyi geçmediği için gol değildir, oyun sürer. Hemen ardından bir oyuncu topa ulaşırsa golü o oyuncu atmış olabilir.

Kaleci çizgide topu kurtarırsa ya da top geri çıkarsa ne olur?

Kaleci topu çizgi üzerindeyken elleyip kurtarırsa gol yoktur. Top henüz tamamen geçmemiştir, kaleci de oyunun içinde müdahale eder. Ancak kalecinin topu çizginin gerisinde, yani kale içinde tuttuğu bir görüntü ayrı bir sorudur.

Kalecinin topu ceza alanı içinde elle kontrol etmesi serbesttir. Süre sınırı ve ceza alanı dışı durumları için kaleci süresi yazımıza ve ceza sahası dışı yazımıza göz atın.

Başka bir senaryo, topun kalecinin elinden kayıp çizgiyi tamamen geçmesidir. Bu durumda top çizgiyi geçtiği an gol olur. Kaleci topa dokunsa da gol bozulmaz, yeter ki atan takım ihlal yapmamış olsun.

Antrenör için ders şudur: kaleciye "topu çizginin gerisine düşürmeden yakala" demek yerine "önce topu gör, sonra kontrol et" demek daha doğrudur. Çizgi kararını kaleci değil hakem verir.

Top çizgiyi geçip geri gelirse gol iptal olur mu?

Hayır. Top çizgiyi tamamen geçtiği anda gol olmuştur. Sonra file ya da bir oyuncu topu geri sektirse bile gol geçerlidir. Burada belirleyici olan, geçişin gerçekleştiği andır.

Bu durumda en sık görülen örnek, topun fileye çarpıp hızla sahaya geri çıkmasıdır. Seyirci geri gelen topu görünce "çizgiyi geçmedi" diye düşünür. Oysa gol çizgisi kararı geri dönüş yönüne bakmaz.

Hakem ekibi, bu tür pozisyonlarda topun çizgiyi geçip geçmediğini tek bir ana bakarak karar verir. Gol işareti verildikten sonra top sahaya geri çıksa bile hakem golü onaylar ve oyunu orta noktadan başlatır.

Yine de hakem ekibi, golden önce bir ihlal olup olmadığını da kontrol eder. Örneğin ofsayt ya da faul, gol anından önce gerçekleştiyse gol iptal edilebilir.

Kale filesi ve çizgi kalınlığı kararı etkiler mi?

Fileye değme şartı yoktur. Gol için topun filenin içine girmesi ya da fileyi germesi gerekmez, yalnız çizgiyi tamamen geçmesi yeterlidir. Filesiz bir kalede de gol aynı kurala göre doğar.

Çizgilerin kalınlığı ise kuralda sınırlandırılmıştır. IFAB Kanun 1, tüm çizgilerin aynı genişlikte olmasını ve bu genişliğin 12 santimetreyi aşmamasını ister. Kale çizgisinin genişliği de direkler ve üst direkle aynı olmalıdır.

Kalın bir çizgi, kararı zorlaştırır. Çünkü topun "tamamen geçmesi" için çizginin kalınlığını da aşması gerekir. Bu yüzden resmî sahalarda çizgiyi ince tutar ve doğru ölçeriz. Ölçü ayrıntıları için saha çizgileri ve ölçüleri yazısına bakın.

Filenin amacı topu durdurmak ve gol anını izlemeyi kolaylaştırmaktır. Kanun 1 file kullanımını isteğe bırakır, ancak filenin kaleciyi engellememesini şart koşar.

Hakem top geçmeden gol işareti verirse ne olur?

Hakem, top çizgiyi tamamen geçmeden gol işareti verirse oyun hakem topuyla yeniden başlar. Bu hüküm Kanun 10'da yazılıdır. Gol doğmaz, çünkü kural topun tamamının geçmesini ister.

Hakem topunun ayrıntıları için hakem topu yazımıza bakabilirsiniz. Burada önemli olan şudur: erken işaret kararı kalıcı kılmaz, ama yanlış işaret de oyunu durdurmuş olur.

Hakem düdüğü çaldıktan sonra karar değişirse oyunun hangi noktada yeniden başlayacağı sorusu doğar. Kanun 5'e göre hakem, oyun yeniden başladıktan sonra yeniden başlatma kararını değiştiremez. Bu nedenle hata fark edilecekse hızlı olmak gerekir.

Seyirci için pratik ders: hakemin gol işareti vermesi, golün kesinleştiği anlamına gelmez. Yine de çoğu durumda hakem ekibi, işaretten önce emin olmak ister. Erken işaret nadir bir istisnadır.

Kaleci topu doğrudan rakip kaleye atarsa gol olur mu?

Hayır. Kaleci elindeki topu doğrudan rakip kaleye atarsa hakem golü onaylamaz, kale vuruşu kullanır. Bu hüküm de Kanun 10'dadır. Yani kalecinin elinden çıkan top çizgiyi tamamen geçse bile gol olmaz.

Bu kural, çizgi kararına bakan bir soruda ilginç bir istisnadır. Normalde top çizgiyi tamamen geçince gol olur, ancak topu atan kaleci elle fırlattıysa gol yerine kale vuruşu doğar. Kalecinin ayakla vuruşu ise bu hükmün dışındadır ve kuralın başka maddelerine tabidir.

Çocuk maçlarında bu durum nadirdir. Ancak kaleci eğitiminde "elle atış kuralı" öğretilirken bu istisnayı bilmek faydalıdır. Kaleci gelişimi için kalecilik gelişimi yazımız genel çerçeveyi sunar.

Gol çizgisi teknolojisi ve VAR bu kararda ne işe yarar?

Gol çizgisi teknolojisi, yalnız gol çizgisinde, yalnız "gol oldu mu" sorusunu yanıtlar. IFAB Kanun 1 bunu açıkça yazar: sistem yalnız gol çizgisinde çalışır ve kullanımı yarışma kurallarında yazmalıdır. Nasıl çalıştığını ayrı bir yazıda anlattık: gol çizgisi teknolojisi.

VAR ise farklı bir araçtır. Kanun 5'e göre VAR yalnız "açık ve net hata" ya da "ciddi bir kaçırılan olay" durumunda devreye girer ve nihai kararı her zaman hakem verir. VAR'ın hangi pozisyonlara baktığını VAR müdahale alanları yazısında bulabilirsiniz.

İki sistem birbirini tamamlar. Gol çizgisi teknolojisi çizgi geçişini ölçer. VAR ise golden önceki ofsayt, faul gibi ihlalleri inceler. Gol onayı çizgi sistemi tarafından verilse bile ihlal varsa gol geçersiz olabilir.

Bir golün VAR tarafından iptali sonrası kararın kesin olup olmadığını merak ediyorsanız VAR golü iptal ederse karar kesin mi yazısına bakın.

Teknoloji olmayan maçlarda çizgi kararını kim verir?

Teknolojinin olmadığı maçlarda karar hakem ekibinindir. Kanun 5, olguya ilişkin hakem kararlarının, golün olup olmadığı dahil, kesin olduğunu söyler. Yani sahadaki hakemin görüşü, tribündeki herkesin görüşünden daha bağlayıcıdır.

Hakem ekibi bu kararı iki şekilde destekler: konum ve işbirliği. Çizgi kararında en iyi bakış açısı çoğu zaman çizgiyle aynı hizadadır. Bu nedenle ekipte konumlanma ve iletişim önemlidir.

Amatör maçlarda genellikle tek hakem görev yapar. Bu durumda çizgiye aynı hizadan bakmak çoğu zaman mümkün olmaz. Çocuk ve amatör maçlarında çizgi kararlarının tartışmalı olması bu yüzden doğaldır; çözüm itiraz değil, saygılı bir kabul ve açık iletişimdir.

Pratik bir örnek verelim. Forvetin şutu kalecinin eline çarpıp çizgiye doğru yuvarlanıyor. Savunmacı topu tam çizginin üzerindeyken uzaklaştırıyor. Bu pozisyonda gol yoktur, çünkü top henüz tamamen geçmemiştir. Antrenörler bu anı sık çalıştırır, ama çocuklar için asıl ders kuralı öğrenmektir.

Savunmacı topu çizgiden çıkarırsa ne olur?

Savunmacı, top çizgiyi tamamen geçmeden önce ayağıyla ya da vücuduyla topu uzaklaştırırsa gol yoktur ve oyun sürer. Çünkü top henüz çizginin ötesine geçmemiştir. Bu tür müdahaleler, çizgi üzerindeki kurtarışların en tanıdık hâlidir.

Elle kurtarma ise farklı bir sorudur. Savunmacı topu elle çıkarırsa elle oynama kuralı devreye girer. Bu yazı elle oynamanın ayrıntısına girmiyor; el kuralı yazımız konuyu ayrıca anlatır. Disiplin kararını, yani kartı ve cezayı hakem verir.

Burada önemli olan zamanlamadır. Müdahale, top çizgiyi tamamen geçtikten sonra gelirse gol çoktan doğmuştur. Hakem ekibi bu yüzden müdahalenin ve geçişin sırasını ayrı ayrı değerlendirir.

Antrenör için ipucu: Çizgi üzerindeki kurtarış, savunma oyuncusunun cesaretini öne çıkarır, ama çocuğu kendini tehlikeye atmaya teşvik etmemelidir. Çarpışma riski olan kurtarışları antrenmanda yaşa uygun biçimde ve düşük hızla çalıştırın.

Gol çizgisi kararına ofsayt ve avantaj nasıl karışır?

Çizgi geçişi yalnız golün bir koşuludur. Gol atılsa bile ofsayt, faul ya da başka bir ihlal varsa hakem golü geçersiz sayabilir. Dolayısıyla çizgi sorusunu cevaplamak, golün geçerliliğini cevaplamak anlamına gelmez.

Avantaj kuralı da kararı etkileyebilir. Hakem, ihlal yapılan takıma yararlı bir devam görürse oyunu durdurmayabilir. Avantaj konusunu avantaj kuralı yazımızda anlattık.

Ofsayt boyutu için yarı otomatik sistem de gündeme gelir. Ancak o sistem çizgi geçişini değil, oyuncunun konumunu ölçer. İlgilenenler yarı otomatik ofsayt sistemi yazısına bakabilir.

Özetle her gol üç soruya cevap ister: top tamamen geçti mi, direklerin arasından ve üst direğin altından mı geçti, golü atan takım kural ihlali yaptı mı. Üçü birden olumluysa gol geçerlidir.

Bir not daha: çizgi kararının zorluğu, hakemin yeteneğinden çok fiziksel koşullardan doğar. Top yüksek hızla gider, oyuncular görüşü kapatır ve karar saniyenin kesirlerinde verilir. Bu yüzden tartışmalı bir pozisyon, tek başına hakemin hatası anlamına gelmez. Aynı zamanda iyi bir hakem ekibi, kararını verirken çizgiyle aynı hizada olmaya çalışır ve işaretini ancak emin olduğunda gösterir.

Hangi senaryoda gol var, hangisinde yok?

Aşağıdaki tablo, yazıdaki durumları tek bakışta toplar. Her satır, güncel IFAB kuralının aktarılan hükmüne dayanır. Dayanak sütunu, bilginin kaynağını gösterir.

Tablodaki hiçbir satır, hakemin takdir alanını ortadan kaldırmaz. Olguya ilişkin son söz yine hakemdedir.

Gol çizgisi üzerinde duran top hakkında en sık yanlış inançlar neler?

Bu konuda dört yanlış inanış çok yaygındır. Her birini tek tek düzeltelim.

• "Top çizgideyse gol olur." Yanlış. Çizgi sahanın parçasıdır, top tamamen geçmedikçe oyun sürer.
• "Topun yarısı geçtiyse yeter." Yanlış. Kural tamamını arar.
• "Fileye değmesi gerekir." Yanlış. Çizgiyi tamamen geçmesi yeter.
• "Kaleci dokunursa gol iptal olur." Yanlış. Kaleci dokunsa da top çizgiyi tamamen geçtiyse gol geçerlidir.

Bu inançların çoğu, televizyon tekrarlarında görülen yakın çekimlerden doğar. Tekrar görüntüsü topu çizgiyle aynı düzlemde göstermediği için yanılgı doğar. Bu nedenle kuralı bilmek, tekrar görüntüsüne güvenmekten daha sağlam bir temeldir.

Bir başka yanlış inanış da "gol çizgisi teknolojisi her maçta vardır" düşüncesidir. Oysa kullanım yarışma kurallarında yazılmalıdır. Bir organizasyonun kullanıp kullanmadığını, o organizasyonun talimatından öğrenirsiniz. Federasyonun resmî sitesi tff.org bu konuda başlangıç noktasıdır.

Çocuklara gol çizgisi üzerinde duran top kuralını nasıl öğretiriz?

Kuralı sözle anlatmak yerine, çocukların görmesini sağlayın. Bu pratik bir öneridir; bilimsel bir kanıta dayanmaz. Aşağıdaki çalışma 8 yaş ve üzeri gruplara uygundur.

Kurulum: Küçük kaleyi ve çizgiyi koniyle işaretleyin. Çizginin iki yanına görüş açısını netleştirecek renkli koniler koyun. Bir çocuk "hakem" olur, diğerleri atış yapar.

Amaç: Çocuğun "tamamen geçti" ile "çizgiye değdi" arasındaki farkı gözle ayırt etmesi.

Kural: Hakem çocuk çizginin ucunda, çizgiyle aynı hizada durur. Yavaş yuvarlanan top çizgiyi tamamen geçerse "gol" der. Çizgi üzerinde kalan top için "devam" der. Çocuklar karar tartışmasına girmez, hakem kararı kesindir.

İlerleme: Önce yavaş yuvarlanan top, sonra orta hızlı top. En sonda hakem çocuk rol değiştirir. Hava topunu ancak ileri yaşta deneyin ve topu bilerek yükseğe attırmayın.

Sık hata: Hakem çocuğun çizgiye arkasından bakması. Çözüm, hizayı doğru kurmak ve rolü sık değiştirmektir.

Çizgi kararı için basit bir saha çalışmasını nasıl kurarız?

İkinci çalışma, forvet ve kaleci eşleşmesiyle çizgi kararını yaşatır.

• Kurulum: 10 metrelik alanda mini kale, bir kaleci, bir forvet ve bir hakem.
• Amaç: Kalecinin çizgi hizasında topu doğru okuması, forvetin ise vuruşunu tamamlaması.
• Kural: Forvet topu kaleye yuvarlar. Kaleci topu çizgide ya da çizgiden önce durdurursa devam, çizgiyi tamamen geçerse gol.
• İlerleme: Toplu atış sayısını sınırlı tutun. Her çocuk için kısa seriler yeterlidir.
• Sık hata: Kalecinin çizginin gerisinden topa uzanması. Doğrusu topu ön tarafta karşılamaktır.

Çocuk güvenliği için şu sınırlar önemlidir. Yaşa uygun top boyutu kullanın ve atış sayısını düşük tutun. Çocuk yorulduğunda ya da bir yerinde ağrı olduğunda çalışmayı durdurun. Zemin ıslak ya da kaygansa kayarak kurtarış çalışmayın.

Yaşa göre top boyutu için top numaraları ve boyutları yazısına bakabilirsiniz. Hakem rolünü öğreten çalışmalar çocukta oyun anlayışını geliştirir; bu bir saha görüşüdür, kanıtlı bir bulgu değildir.

Çocuk ve amatör maçlarında gol çizgisi kuralı aynı mı?

Temel kural aynıdır. IFAB metni 11'e 11 resmî futbol içindir; yaş kategorilerinde saha, top, süre ve oyuncu sayısı değişebilir. Ancak bir golün tanımı, yani topun tamamının çizgiyi geçmesi, çocuk maçlarında da geçerlidir.

Küçük sahada ve kalede bu karar daha da zorlaşır. Kale genişliği dardır, çizgi kalınlığı ise sahaya göre değişebilir. Halı saha ve futsalda farklı organizasyon kuralları uygulanabilir. Ayrıntı için halı saha kuralları yazısına bakın.

Yaş grubuna göre oyun biçimini federasyon ya da organizasyon talimatı belirler. Elinizdeki turnuvanın talimatına bakın; talimatta yazan ölçü ve kural o organizasyon için bağlayıcıdır.

Çocuğunuz için bir okul arıyorsanız, il ve program sayfalarına göz atabilirsiniz: İstanbul minikler futbol okulu sayfası bir örnektir.

Veli ve antrenör çizgi tartışmasında nasıl davranmalı?

Çizgi kararları maçın duygusal anlarındandır. Veli de antrenör de bu anda sakin kalmalıdır. Çocuklar yetişkinin tepkisini model alır; hakeme bağırmak, çocuğa "hakem haksızlık yaptı" mesajı verir.

1. Kararı sessizce kabul edin ve oyunu çocuğa bırakın.
2. Maçtan sonra, kural bilgisi üzerinden konuşun. Hakemi suçlamayın.
3. Tartışmalı pozisyonu antrenmanda küçük bir çalışmaya dönüştürün.
4. Hakemle iletişimi yalnız antrenör ya da takım yetkilisi kurar.

Bir okulda hakem, antrenör ya da yönetim konusunda sorun yaşıyorsanız önce okulla konuşun. Çözülmezse futbol okulu şikayet yazımızdaki adımlara bakabilirsiniz.

Hakem olmak isteyenler nereden başlar?

Hakemlik yolunu, yaş şartını ve kurs bilgilerini TFF belirler. Bu bilgileri yazıda sabitlemiyoruz; çünkü şartlar değişebilir. En güncel bilgi için TFF'nin güncel duyurusuna bakın.

Genel bir çerçeve için futbol hakemi nasıl olunur yazımız yol gösterir. Hakemlik bir meslek vaadi değildir; eğitim ve sınav gerektirir, kazanç ya da iş garantisi konusunda bir bilgi vermiyoruz.

Çizgi kararları için pratik bir öneri: Hakem adayı çocuklar, antrenman maçlarında yardımcı hakem rolünü deneyebilir. Bu tür deneyim, kuralı anlamayı kolaylaştırır; ancak resmî görev için TFF yolu gerekir.