Hakemler Neden İki Saat Takar?

Sahada süreyi tutan başka bir resmî kişi yoktur. Stadyumdaki tabela, yayındaki sayaç ya da kenardaki bir görevlinin kronometresi bilgi verir, ama karar hakemin saatine dayanır. Dolayısıyla tek bir cihazın bozulması, maçın en hassas anlarında ciddi bir belirsizlik yaratabilir. İkinci saat tam olarak bu boşluğu kapatır. Ayrıca iki saat, hakeme iki farklı soruyu aynı anda cevaplama imkânı verir: "Maç başlayalı ne kadar oldu?" ve "Bu duraklamada ne kadar zaman kaybettik?" Bu yazıda kuralın ne dediğini, ne demediğini ve sahadaki uygulamanın mantığını adım adım ele alıyoruz.

Oyun Kuralları hakemin saati hakkında ne söyler?

IFAB'ın yayımladığı Oyun Kuralları'nın 5. kuralı hakemi anlatır. Görev listesinde hakemin zaman tutucu olarak davrandığı, maçın kaydını tuttuğu ve yetkili kurumlara maç raporu sunduğu açıkça yazar. Yani süre, hakemin kişisel sorumluluğundadır.

Aynı kural hakemin zorunlu ekipmanını da sayar. Listede şu dört kalem yer alır:

• düdük ya da düdükler,
• saat ya da saatler,
• kırmızı ve sarı kartlar,
• not defteri ya da maçın kaydını tutmaya yarayan başka bir araç.

Burada dikkat çeken ayrıntı parantez içindeki çoğul ektir. Kural "bir saat" demez; "saat(ler)" der. Böylece en az bir saati şart koşar, birden fazlasını da açıkça mümkün kılar. Üstelik düdük için de aynı çoğul kullanım vardır. Bu yazım biçimi, yedek ekipmanın hakemin doğal donanımı olduğunu sezdirir.

Kural kitabı ayrıca "diğer ekipman" başlığında bazı araçlara izin verir. Bunlar arasında diğer hakemlerle iletişim kurmaya yarayan sesli bayraklar ve kulaklıklar, fiziksel performans takip cihazları ve belirli koşullarda vücut kameraları yer alır. Bu araçları ilerideki bölümlerde ayrıca inceliyoruz.

Kural iki saati zorunlu tutar mı?

Hayır, kuralda "iki saat" diye açık bir sayı yoktur. Kural yalnızca saatin zorunlu olduğunu söyler ve sayıyı çoğul ekle açık bırakır. Dolayısıyla bir hakem tek saatle de kurallara uygun biçimde görev yapabilir.

Peki iki saat bu kadar yaygınsa nereden gelir? Bu tercih kuraldan çok meslek pratiğinden doğar. Hakemlik pratiğinde yedek saat, tıpkı yedek düdük gibi, basit ama etkili bir güvenlik önlemidir. Ancak Oyun Kuralları saat modelini, saat sayısını ya da saatin hangi kolda duracağını belirlemez.

Bazı ulusal hakem kurulları ya da organizasyonlar kendi hakemlerine ekipman konusunda ek talimat verebilir. Bu talimatlar ülkeden ülkeye ve seviyeye göre değişebilir. Bu yüzden belirli bir lig için kesin kuralı merak ediyorsanız, o ligi yöneten federasyonun hakem kurulu yayınlarına bakmanız en doğru yol olur. Kuralın açık bıraktığı alanda karar, hakemin kendi hazırlık disiplinine kalır.

Hakemler neden iki saat takar: yedek saat güvenliği nasıl işler?

En basit gerekçe arıza ihtimalidir. Bir saatin pili bitebilir, düğmesine yanlışlıkla basılabilir, bir çarpışmada ekranı zarar görebilir ya da yağmurda düzgün çalışmayabilir. Tek saatle oynanan bir maçta böyle bir an, hakemi kalan süreyi tahmin etmek zorunda bırakır.

Kural 7 bu riski daha da önemli kılar. Kurala göre hakem, birinci yarıdaki bir zaman tutma hatasını ikinci yarının süresini değiştirerek telafi edemez. Yani hakem ilk yarıda kaçırdığı bir dakikayı sonradan düzeltemez. Bu nedenle hatanın oluşmadan önlenmesi gerekir.

Yedek saat bu önlemin en kolay yoludur. Hakem iki saati santra düdüğüyle birlikte başlatırsa, birinde sorun çıktığında öbürü kesintisiz kaydı sürdürür. Üstelik hakem iki saati zaman zaman karşılaştırarak birinin yanlışlıkla durdurulup durdurulmadığını da fark edebilir. Böylece ikinci saat yalnızca bir yedek olmaz, aynı zamanda bir kontrol aracına dönüşür.

Bir de insan faktörü vardır. Hakem maç boyunca koşar, karar verir, oyuncularla konuşur ve kart gösterir. Bu yoğunlukta bir düğmeye basmayı unutmak çok kolaydır. İkinci saat, bu tür küçük dikkat hatalarının sonucunu sınırlar.

Kronometre ile gerçek saat arasındaki fark nedir?

Hakemin bileğindeki saatler iki farklı mantıkla çalışabilir. Birincisi durmadan akan süredir: santra düdüğüyle başlar ve yarı bitene kadar hiç durmaz. İkincisi ise duraklamalarda durdurulan kronometredir: hakem uzun bir duraklamada onu durdurur, oyun yeniden başlayınca tekrar çalıştırır.

İki yöntemin de güçlü ve zayıf yanları vardır. Aşağıdaki tablo, sahada sık anlatılan kullanım biçimlerini özetler. Kural bu yöntemlerden birini zorunlu tutmaz; tablo yalnızca mantığı göstermek içindir.

Özellikle ikinci yöntem ek süre hesabını kolaylaştırır; bu yüzden pek çok hakem bu yöntemi seçer. Ancak burada bir ayrımı akılda tutmak gerekir: durdurulan saat "net oyun süresi" göstermez, yalnızca hakemin durdurduğu anları dışarıda bırakır. Çünkü hakem her taç atışında saati durdurmaz.

Hakem duraklamaların süresini nasıl hesaplar?

Kural 7, hakemin her yarının sonunda kaybedilen oyun süresi için ek süre vermesini ister. Kural bu kayıpların nedenlerini tek tek sayar:

• oyuncu değişiklikleri,
• sakatlanan oyuncuların durumunun değerlendirilmesi ve sahadan çıkarılması,
• zaman geçirme,
• disiplin yaptırımları,
• yarışma kurallarının izin verdiği sağlık molaları (su molası en çok bir dakika, soğutma molası doksan saniye ile üç dakika arası),
• VAR kontrolleri ve incelemelerine bağlı gecikmeler,
• gol sevinçleri,
• dışarıdan bir müdahale gibi nedenlerle oyunun yeniden başlamasındaki belirgin gecikmeler dahil diğer her neden.

Öte yandan her duraklama ek süreye girmez. IFAB'ın hakemlere yönelik uygulama yönergeleri, taç atışı ya da kale vuruşu gibi pek çok duraklamanın oyunun doğal parçası olduğunu hatırlatır. Hakem ek süreyi yalnızca gecikme aşırı olduğunda verir.

Bu ayrım saatin neden önemli olduğunu gösterir. Hakem doğal duraklamada saate dokunmaz, ama uzun bir sakatlık müdahalesinde ya da uzayan bir değişiklikte gecikmeyi kayda geçirir. Ardından yarının sonunda bu kayıpları toplar. Böylece ek süre, tahmine değil kayda dayanır. Ek sürenin kim tarafından ve hangi ölçütlerle belirlendiğini uzatma süresini kimin belirlediğini anlattığımız yazıda ayrıntılı biçimde bulabilirsiniz.

Hangi duraklamalarda saat genellikle çalışmaya devam eder?

Bu soru, iki saat kullanan hakemin en çok dikkat ettiği konudur. Çünkü hakem saati gereğinden sık durdurursa ek süre şişer; hiç dokunmazsa kayıp görünmez olur. Kural metni bu dengeyi hakemin takdirine bırakır.

Uygulama yönergelerinin genel ilkesine göre hakem, oyunun olağan akışındaki kısa duraklamaları ek süreye katmaz. Örneğin şu anlar çoğu zaman bu gruptadır:

• olağan hızda kullanılan taç atışları,
• normal sürede yapılan kale vuruşları ve kornerler,
• topun kısa süre saha dışına çıkıp hemen oyuna dönmesi,
• hakemin kısa bir sözlü uyarısı.

Fakat aynı duraklama aşırı uzarsa durum değişir. Bir takım taç atışını bilerek geciktirirse, örneğin, bu artık zaman geçirme sayılabilir. Güncel kurallar bu durum için ayrı bir araç da getirdi: Kural 15'e göre hakem taç atışında haksız bir gecikme görürse düdük çalar ve beş saniyelik bir geri sayım işareti verir; süre dolarsa taç rakibe geçer. Benzer biçimde Kural 12'ye göre kaleci topu elinde sekiz saniyeden uzun tutarsa rakip korner kazanır; hakem son beş saniyeyi kaldırdığı elle görünür biçimde sayar. Hakem bu kısa sayımları saatle değil, eliyle ve gözüyle yapar.

Dördüncü hakemin tabelası saatle nasıl bağlantılıdır?

Tribünden görünen ek süre rakamı, dördüncü hakemin kaldırdığı tabeladan gelir. Ancak rakamı dördüncü hakem seçmez. Kural 7'ye göre dördüncü hakem, hakemin belirlediği en az ek süreyi her yarının son dakikasının sonunda gösterir.

İki önemli ilke burada devreye girer. Birincisi, gösterilen rakam bir tavan değil bir alt sınırdır. Hakem ek süreyi artırabilir, ama azaltamaz. İkincisi, ek süre içinde yeni bir kayıp oluşursa, örneğin bir sakatlık ya da gol sevinci uzarsa, hakem bunu da hesaba katabilir.

Bu yüzden hakemin saati, tabela kalktıktan sonra da işlemeye devam eder. Tabela yalnızca bir anı yansıtır; asıl ölçüm hakemin bileğindedir. Hakem ile dördüncü hakem bu bilgiyi genellikle iletişim sistemiyle ya da önceden kararlaştırdıkları işaretlerle paylaşır. Dördüncü hakemin diğer görevleri için dördüncü hakemin yetki sınırlarını anlatan rehbere göz atabilirsiniz.

Kural 6 ayrıca saha içindeki hakemlerin; zaman, goller ve disiplin olayları gibi kayıtların tutulmasında hakeme yardım ettiğini belirtir. Yani yardımcı hakemlerin de kendi kayıtlarını tutması, hakemin saatine ikinci ve üçüncü bir güvence ekler.

Penaltı ve son saniyeler saati nasıl etkiler?

Saatin en çok tartışıldığı anlardan biri, sürenin bittiği saniyelerde verilen penaltıdır. Kural 7 bu durumu açıkça çözer: bir yarının sonunda penaltı atılması ya da tekrarlanması gerekiyorsa, hakem o yarıyı penaltı tamamlanana kadar uzatır.

Bu kural, saatin sıfıra ulaşmasının oyunu her durumda otomatik olarak bitirmediğini gösterir. Hakem saate bakar, ama düdüğü kural çerçevesinde çalar. Yani saat bir ölçüm aracıdır, kararın kendisi değildir.

Son saniyelerdeki diğer bir hassas nokta, topun havada ya da kaleye doğru giderken sürenin dolmasıdır. Bu gibi durumlarda kural kitabında saniyelik bir mekanik hüküm yoktur; hakem, ek süreyi gösterilen alt sınırın altına düşürmeden oyunu bitirme anını kendi değerlendirmesiyle seçer. Konunun bütün senaryolarını son dakikada verilen penaltının süreyi nasıl uzattığını anlattığımız yazıda işledik.

VAR incelemesi saat hesabını nasıl değiştirir?

VAR kullanılan maçlarda saat hesabına yeni bir kalem girer. Kural 7, VAR kontrolleri ve incelemeleriyle ilgili gecikmeleri ek süre nedenleri arasında sayar. Yani hakem, ekranda pozisyonu izlediği ya da video odasının kontrolünü beklediği süreyi yarının sonuna ekler.

Bu noktada iş bölümü dikkat çekicidir. Kural 6'ya göre yardımcı video hakemi (AVAR), oyun bir kontrol ya da inceleme nedeniyle geciktiğinde kaybedilen süreyi kayda geçirir. Böylece hakem uzun bir inceleme sonrasında kaybı yalnızca kendi saatine bağlı kalmadan hesaplayabilir.

Bu düzen, iki saat mantığının üst düzeyde nasıl genişlediğini gösterir: süre kaydını birden fazla kişi ve cihaz paylaşır. Ancak son söz yine sahadaki hakemindir. Hakem ile video odası arasındaki konuşmanın nasıl ilerlediğini merak ediyorsanız VAR sesli iletişim rehberine bakabilirsiniz.

Gol çizgisi teknolojisi hakemin saatine nasıl bildirim gönderir?

Hakemin bileğindeki saatin üst düzey maçlarda bir görevi daha olabilir: gol bildirimi almak. Kural 1'deki gol çizgisi teknolojisi bölümü, sistemin yalnızca gol çizgisiyle ilgili olduğunu ve yalnızca golün olup olmadığını belirlemek için kullanıldığını söyler.

Bildirimin biçimi de kuralda yazılıdır. Kurala göre sistem, golün olup olmadığını anında ve bir saniye içinde otomatik olarak doğrulamalı ve bu bilgiyi yalnızca hakem ekibine göndermelidir. Kural, iletim yolu olarak hakemin saatini (titreşim ve görsel uyarıyla) ve hakemin kulaklığını sayar. Bilginin bir kopyası video operasyon odasına da gidebilir. FIFA'nın ilgili kalite programı sayfası da sinyalin yalnızca hakemlerin saatlerine düştüğünü ve bilginin bir saniye içinde iletildiğini belirtir.

Kural ayrıca iki güvenlik adımı tanımlar:

• Hakem, sistemin işlevini maçtan önce test kılavuzundaki adımlara göre denemek zorundadır.
• Teknoloji test kılavuzuna uygun çalışmazsa hakem sistemi kullanmaz ve durumu yetkili kurumlara bildirir.

Bu nedenle gol çizgisi teknolojisi kullanılan bir maçta bilekteki cihazlardan biri bildirim alıcısı olarak çalışabilir. Sistemin nasıl ölçüm yaptığını gol çizgisi teknolojisinin çalışma ilkelerini anlatan yazıda ayrıca ele aldık.

Hakemler neden iki saat takar: üst düzey maçta görev dağılımı nasıl işler?

Gol çizgisi teknolojisi ve iletişim sistemleri devreye girince, hakemler neden iki saat takar sorusunun cevabı biraz genişler. Kural, gol bildiriminin hakemin saatine gidebileceğini söyler; süre tutma görevi ise zaten hakemin üzerindedir. Bu iki işi aynı cihazda ya da ayrı cihazlarda toplamak, organizasyonun ve kullanılan sistemin yapısına bağlıdır.

Kural kitabı, bildirim alan saat ile süre tutulan saatin aynı ya da ayrı olması gerektiğini söylemez. Bu yüzden "bir saat gol için, öbürü süre için" ifadesi her maç için genelleştirilemez. Ancak mantık açıktır: hakemin bileği, maç boyunca birden fazla kritik bilgiyi taşır. Bu bilgilerin hiçbiri tek bir arızaya bağlı kalmamalıdır.

Üst düzeyde görev dağılımı şöyle özetlenebilir:

• Hakem süreyi tutar ve oyunu bitirme kararını verir.
• Saha içindeki diğer hakemler zaman ve olay kayıtlarında yardımcı olur.
• Dördüncü hakem, hakemin belirlediği en az ek süreyi gösterir.
• AVAR, VAR kaynaklı gecikmeleri kayda geçirir.
• Gol çizgisi sistemi, varsa, gol bilgisini bir saniye içinde hakem ekibine iletir.

Bu tablo, saatin tek başına bir aksesuar değil, bir bilgi ağının parçası olduğunu gösterir.

İletişim sistemleri ve sesli bayraklar ne işe yarar?

Kural 5, hakemlere diğer hakemlerle iletişim kurmalarını sağlayan ekipman kullanma izni tanır. Kural örnek olarak sesli ya da titreşimli bayrakları ve kulaklıkları sayar. Bu araçlar zorunlu değildir; kullanılıp kullanılmayacağına organizasyon karar verir.

IFAB'ın uygulama yönergeleri sesli bayrak sistemini, yalnızca hakemin dikkatini çekmeye yarayan ek bir işaret olarak tanımlar. Yönergelere göre bu işaret özellikle ofsayt, hakemin görüş alanı dışındaki ihlaller ve taç, korner, kale vuruşu ya da gol gibi sıkışık kararlarda işe yarayabilir. Elektronik iletişim sistemi kullanılıyorsa, sistemin bayrak işaretiyle birlikte mi yoksa onun yerine mi kullanılacağını yardımcı hakemlere hakem söyler.

Bu araçlar saatle doğrudan bağlantılı değildir, ama aynı ihtiyaca cevap verir: hakemin sahadaki bilgiyi hızlı ve güvenilir biçimde alması. Ayrıca kulaklık, gol çizgisi bildiriminin de iletilebileceği yollardan biridir. Hakemlerin bayrak ve el işaretlerinin ne anlama geldiğini hakem işaretleri rehberinde tek tek açıkladık.

Hakem neden takı ya da başka elektronik cihaz kullanamaz?

Kural 5, hakemlerin ve saha içindeki diğer hakemlerin takı takmasını ya da izin verilenler dışında elektronik ekipman kullanmasını yasaklar. Bu yasak kameraları da kapsar; tek istisna, kuralın belirli koşullarla izin verdiği vücut kameralarıdır.

Kural vücut kameraları için bir sınır daha koyar. Kameralar mikrofon içerebilir, fakat bu mikrofonlar video yardımcı hakemle yapılan iletişimi yayınlamak için kullanılamaz. Yani hakemin donanımı, maç içinde hangi bilginin kime gideceğini de belirler.

Bu çerçevede saat ayrı bir yerde durur. Saat zorunlu ekipmandır; iletişim ekipmanı, performans takip cihazı ve izinli vücut kamerası ise kural kitabının "diğer ekipman" başlığında yer alır. Bunların dışında kalan bir cihazın sahaya çıkması kural kitabının çizdiği sınırın dışına düşer. Akıllı özellikli bir saatin hangi işlevlerini kullanabileceğinizi ise kural tek tek saymaz; bu konuda hakemin bağlı olduğu kurulun talimatına bakmak gerekir.

Geçici ihraç uygulanan maçlarda süreyi kim tutar?

Bazı alt seviye, gençlik ya da veteran organizasyonları geçici ihraç uygulayabilir. Bu düzende oyuncu belirli bir süre oyun dışında kalır ve sonra oyuna döner. Böyle bir maçta hakemin saymaya ihtiyaç duyduğu süre sayısı artar.

IFAB'ın geçici ihraç yönergesi bu konuda birkaç ilke koyar:

• Geçici ihracın süresi toplam oyun süresinin yaklaşık yüzde 10-15'i olmalıdır; örneğin 90 dakikalık maçta 10 dakika.
• Süre, oyuncu sahayı terk ettikten sonra oyunun yeniden başlamasıyla işlemeye başlar.
• Hakem, yarının sonunda ek süreye katacağı kayıpları geçici ihraç süresine de dahil etmelidir.
• Süreyi tutmada hakeme kimin yardım edeceğine yarışma karar verir; bu kişi bir gözlemci, dördüncü hakem, tarafsız yardımcı hakem ya da takım yetkilisi olabilir.

Bu ilkeler, ikinci saatin pratikte neden bu kadar işe yaradığını açıkça gösterir. Ana süreyi tutan saat çalışırken, geçici ihraç süresini ayrı bir sayaçla izlemek hata riskini azaltır. Kendi ligi ya da turnuvası geçici ihraç uygulayan bir antrenör, süreyi kimin tutacağını maçtan önce organizatöre sormalıdır.

Hakem devre arasını ve maç süresini saatle nasıl yönetir?

Kural 7'ye göre maç 45'er dakikalık iki eşit yarıdan oluşur. Yarıların süresi ancak maç başlamadan önce hakem ve iki takım arasında anlaşılırsa ve yarışma kuralları izin veriyorsa kısaltılabilir. Devre arası en çok 15 dakikadır. Yarışma kuralları devre arasının süresini belirtir ve bu süre yalnızca hakemin izniyle değiştirilebilir.

Bu kurallar hakemin saatine iki ek görev yükler. İlki, devre arasının süresini izlemektir; çünkü ikinci yarının zamanında başlaması hakemin sorumluluğundadır. İkincisi, yaş gruplarında yarı süresi farklıysa, hakem saatini o maça göre kurmalıdır. Çocuk organizasyonlarında yarı süresinin yetişkin futbolundan kısa olması sık rastlanan bir durumdur, ama kesin süre her organizasyonun kendi yönergesindedir.

Maç süresinin tarihsel kökenini ve devre arasının işlevini merak eden okur, futbol maçının neden 45+45 oynandığını anlatan yazımıza göz atabilir.

Ek süre hesabında hakem tarafsız kalabilir mi?

Saat nesnel bir ölçüm aracıdır, ama ek süreye hangi kayıpların gireceğine hakem karar verir. Bu takdir alanı, araştırmacıların da ilgisini çekmiştir.

Garicano, Palacios-Huerta ve Prendergast'ın 2005'te Review of Economics and Statistics'te yayımlanan çalışması, profesyonel lig maçlarında ek süreyi inceledi. Yazarlara göre hakemler, skorun yakın olduğu maçlarda ev sahibi öndeyken maçı kısaltma, gerideyken uzatma eğilimi gösterdi. Skorun yakın olmadığı maçlarda ise yazarlar böyle bir eğilim bulmadı. Çalışma bu eğilimi kalabalığın sosyal baskısıyla ilişkilendirdi.

Bu bulgu tek bir dönem ve lig verisine dayanır; bugünkü maçların hepsine genellemek doğru olmaz. Yine de bir şeyi iyi anlatır: kayda dayalı süre tutma, hakemi baskıya karşı korur. İki saat, not defteri ve ekip içindeki kayıtlar, ek süre kararını "hissiyat" yerine ölçüme bağlar. Ayrıca Kural 7'nin listelediği kayıp nedenleri, hakeme savunulabilir bir hesap çerçevesi sunar. Topun oyunda kaldığı gerçek süreyle ilgili veriler için efektif süreyi anlatan yazıya bakabilirsiniz.

Çocuk ve amatör maçlarında hakem saati nasıl kullanmalı?

Çocuk ve amatör maçlarında çoğu zaman gol çizgisi teknolojisi, VAR ya da iletişim kulaklığı bulunmaz. Bazen dördüncü hakem bile olmaz. Bu durumda hakemin saati, süre bilgisinin neredeyse tek kaynağına dönüşür. Dolayısıyla yedek saat, alt seviyede üst seviyeye göre daha da değerli olabilir.

Okul ve kulüp turnuvalarında sık görülen birkaç pratik öneri şöyle sıralanabilir:

• Maç öncesinde yarı süresini, devre arasını ve ek süre uygulamasını organizasyon yönergesinden kontrol edin.
• Saatleri santra düdüğüyle birlikte başlatın ve devre arasında sıfırlamayı unutmayın.
• Uzun sakatlık müdahalelerini not defterine dakikasıyla yazın.
• Arka arkaya maç yapılan turnuvalarda bir sonraki maçın başlama saatini ayrı bir kayıtla izleyin.

Hakemsiz oynanan dostluk maçlarında ise süreyi kimin tutacağını baştan kararlaştırmak tartışmayı önler. Bu konuda hakemsiz halı saha maçında tartışmayı önleme yollarını anlattık. Çocuğu için düzenli maç ve antrenman ortamı arayan veliler İstanbul minikler futbol okulu sayfasından ya da kendi illerinin sayfasından başlayabilir.

Aday hakemler saat yönetimini nasıl çalışabilir?

Saat kullanmak basit görünür, ama maç temposunda alışkanlık ister. Bu yüzden aday hakemler bu beceriyi kural bilgisi kadar ciddiye almalıdır. İyi haber şu ki, saat yönetimi antrenmanla gelişen bir beceridir.

Basit bir çalışma planı şöyle kurulabilir:

1. Bir maç kaydını izlerken iki saati birlikte başlatın ve yalnızca uzun duraklamalarda birini durdurun.
2. Her yarının sonunda iki saat arasındaki farkı not edin ve Kural 7'deki nedenlerle karşılaştırın.
3. Antrenman maçlarında devre arasının süresini de ayrıca izleyin.
4. Bir arkadaşınızdan sizin habersiz saatlerden birini durdurmasını isteyin ve farkı ne kadar sürede fark ettiğinizi ölçün.

Bu tür çalışmalar, maç sırasında saate bakmayı refleks hâline getirir. Hakemliğe ilk adım atmak isteyenler için başvuru ve kurs sürecini futbol hakemi nasıl olunur rehberinde özetledik. Ekipteki görev dağılımını görmek isteyenler ise maç görevlileri rehberine bakabilir.

Hakemin saati hakkında hangi yanlış inançlar yaygın?

Saat konusu, tribünde ve sosyal medyada pek çok yanlış inanç doğurur. Bunların bir kısmı kural metniyle kolayca düzeltilebilir.

• "Kural iki saati zorunlu tutar." Hayır; kural saati zorunlu tutar ve sayıyı "saat(ler)" diye açık bırakır.
• "Tabelada yazan süre bitince maç biter." Hayır; gösterilen rakam en az ek süredir ve hakem onu artırabilir.
• "Stadyum saati resmî süredir." Hayır; zaman tutucu hakemdir.
• "Hakem birinci yarıda eksik kalan süreyi ikinci yarıya ekler." Hayır; Kural 7 bu telafiyi açıkça yasaklar.
• "Her duraklamada saat durur." Hayır; doğal duraklamalar ek süreye girmez, yalnızca aşırı gecikmeler girer.
• "Gol çizgisi sinyali herkese gider." Hayır; kurala göre bildirim yalnızca hakem ekibine gider, bir kopyası video odasına gidebilir.

Bu listedeki her madde, saatin bir karar makinesi değil, hakemin kararını destekleyen bir kayıt aracı olduğunu hatırlatır.

Veli ve antrenör hakemin süre kararına nasıl yaklaşmalı?

Ek süre ya da bitiş düdüğü, özellikle sıkı bir maçta kenardaki herkesin sabrını sınar. Ancak kural, süre konusunda son sözü hakeme verir. Bu nedenle kenardan süre itirazı yapmak hem kurala hem de sportmenliğe ters düşer.

Çocuk maçlarında bu tutum daha da önemlidir. Çocuk, hakeme yönelik tepkiyi ilk olarak yetişkinlerden öğrenir. Veli ve antrenör süre konusunda sakin kalırsa, çocuk da hakemin bir rakip değil, oyunun güvencesi olduğunu kavrar.

Organizasyonla ilgili gerçek bir sorun varsa, örneğin yarı süreleri yönergeden farklı uygulanıyorsa, bunu maç sırasında değil, maçtan sonra yazılı ve sakin bir dille organizatöre iletmek en sağlıklı yoldur. Kural metnindeki çerçeveyi bilmek, bu iletişimi de kolaylaştırır. Hakemler neden iki saat takar sorusunun cevabı da bu noktada anlam kazanır: süre, kayda dayanan ve hesabı verilebilen bir karardır.

Kaynaklar

• IFAB, Oyun Kuralları, Kural 5: Hakem (zaman tutma görevi, zorunlu ve diğer ekipman, elektronik cihaz yasağı): theifab.com
• IFAB, Oyun Kuralları, Kural 7: Maçın Süresi (ek süre nedenleri, dördüncü hakemin tabelası, penaltı için uzatma): theifab.com
• IFAB, Oyun Kuralları, Kural 1: Oyun Alanı, gol çizgisi teknolojisi bölümü: theifab.com
• IFAB, Oyun Kuralları, Kural 6: Diğer Maç Görevlileri (dördüncü hakem, AVAR, kayıt tutma): theifab.com
• FIFA, Gol Çizgisi Teknolojisi Kalite Programı: inside.fifa.com
• Garicano L., Palacios-Huerta I., Prendergast C. Favoritism Under Social Pressure. Review of Economics and Statistics. 2005;87(2):208-216: doi.org/10.1162/0034653053970267