Penaltı Atışları Hangi Kaleye Atılır? Kaleyi ve İlk Atışı Kim Seçer?
Penaltı atışları hangi kaleye atılır, kaleyi ve ilk atışı kim seçer? IFAB Kural 10'daki iki yazı tura, hakemin güvenlik yetkisi ve sık yanlışlar.
- Yazan
- İçerik Editörü
- Bölüm
- 24
- Okuma
- 15 dk
Bu Yazıda Neleri Anlattık?
Penaltı atışları hangi kaleye atılır?
Kaleyi hakem yazı turayla belirler; kaptanların bu konuda seçim hakkı yoktur. Hakem genellikle paranın bir yüzünü bir kaleye, diğer yüzünü öbür kaleye ayırır. Ardından ikinci bir yazı tura atar ve kazanan takım ilk atışı mı ikinci atışı mı kullanacağını seçer. Zemin ya da güvenlik nedeniyle hakem kaleyi yazı turasız da belirleyebilir.
Bu bir özet. Ayrıntılar, örnekler ve sık sorulan sorular yazının devamında.23 bölüm · 15 dk okumaPenaltı atışlarının hangi kaleye yapılacağı, ilk bakışta küçük bir ayrıntı gibi durur. Oysa bu kale, çoğu zaman bir takımın taraftarlarının bulunduğu tribünün önündedir. Bu yüzden konu, maçın en çok tartışılan anlarından birine dönüşebilir. Peki kural bu kararı kime bırakır ve süreç adım adım nasıl ilerler?
Bu rehber, sorunun cevabını IFAB Oyun Kuralları Kural 10 üzerinden açıyor. Penaltı atışları sırasındaki atış düzeni, kaleci kuralları ve sık yapılan yanlışlar da yazının devamında yer alıyor.
Kural 10 kale seçimi hakkında ne diyor?
Kural 10'un "Penaltı atışları başlamadan önce" bölümü, kale seçimini ilk adım olarak sayar. Metne göre zemin koşulları ya da güvenlik gibi başka etkenler yoksa hakem, atışların hangi kaleye yapılacağını belirlemek için yazı tura atar.
Aynı cümlenin devamı, bu kararın sonradan değişmesini de sınırlar. Kale yalnız güvenlik nedeniyle ya da kale veya oyun zemini kullanılamaz hâle gelirse değişebilir. Yani bir takımın "öbür kaleye geçelim" talebi, bu koşullar yoksa kabul görmez.
İkinci adım, atış sırasıdır. Hakem ikinci kez yazı tura atar ve kazanan takım, ilk atışı mı yoksa ikinci atışı mı kullanacağına karar verir. Böylece iki ayrı karar, iki ayrı yazı turayla netleşir.
- Birinci yazı tura: atışların yapılacağı kale.
- İkinci yazı tura: ilk atışı hangi takımın kullanacağı.
- Kale değişikliği: yalnız güvenlik ya da kale veya zeminin kullanılamaz hâle gelmesi.
Bu iki adımlı düzen, sahadaki karmaşayı da azaltır. Çünkü her karar ayrı bir anda ve ayrı bir yazı turayla netleşir. Örneğin kaptanlar birinci yazı turanın sonucunu gördükten sonra ikinci yazı tura için yeniden toplanır. Böylece hangi sonucun neyi belirlediği konusunda bir karışıklık yaşanmaz. Ayrıca hakem her iki sonucu da kayda geçirir.
Kaptanlar penaltı atışları için kaleyi seçebilir mi?
Hayır. Bu, en sık karıştırılan noktadır. IFAB'ın Kural 10 için yayımladığı soru cevap bölümü bunu açıkça yazar: birinci yazı turada "kaptanın seçimi" yoktur.
Metne göre hakem genellikle paranın bir yüzünü bir kaleye, diğer yüzünü öbür kaleye ayırır. Yani para hangi yüzü gösterirse atışlar o kaleye gider. Yani kaptanların yazı ya da tura demesi, kale seçimi için anlam taşımaz.
Bu düzen, maç başındaki yazı turadan farklıdır. Maç başında yazı turayı kazanan takım, ilk yarıda hücum edeceği kaleyi ya da başlama vuruşunu seçer. Penaltı atışlarında ise kale kararını takımlar değil, hakem ve para verir.
Maç başındaki yazı turanın ayrıntılarını maç başında yazı turanın nasıl atıldığını anlatan yazımızda ele aldık.
| Yazı tura | Maç başında | Penaltı atışlarında |
|---|---|---|
| --- | --- | --- |
| Kaç kez atılır? | Bir kez | İki kez |
| Kazanan neyi seçer? | Kale ya da başlama vuruşu | İlk ya da ikinci atış |
| Kale kararını kim verir? | Kazanan takım (seçerse) | Hakem ve paranın yüzü |
| Kaptan seçimi var mı? | Var | Kale için yok, sıra için var |
Hakem kaleyi yazı turasız belirleyebilir mi?
Evet. Kural 10, yazı turayı "başka etkenler yoksa" şartına bağlar. IFAB'ın soru cevap bölümüne göre hakem, oyuncuların güvenliğini, zemin koşullarını ya da başka nedenleri dikkate alarak kaleyi yazı tura atmadan belirleyebilir.
Bu yetki pratikte önemli bir işe yarar. Örneğin kalelerden birinin önündeki zemin ağır yağmurla çamura dönmüşse, hakem atışları daha sağlam olan kaleye yaptırabilir. Benzer biçimde bir tribünün önünde güvenlik riski varsa, hakem atışları diğer kaleye alabilir.
Uygulamada hakemler bu kararı verirken maç güvenliğinden sorumlu birimlerin ve diğer maç görevlilerinin görüşünü alabilir. Özellikle büyük maçlarda güvenlik değerlendirmesi, kale kararında belirleyici rol oynayabilir. Bu tür kararlar, takımların itirazına konu olsa bile hakemin yetkisindedir.
- Zeminde ağır hasar ya da su birikmesi.
- Kale direği ya da filede kırılma veya yırtılma.
- Tribün tarafında güvenlik riski.
- Işıklandırmanın bir kalede yetersiz kalması.
Penaltı atışları sırasında kale değişebilir mi?
Kural 10'a göre seri başladıktan sonra kale yalnız iki durumda değişebilir: güvenlik nedeniyle ya da kale veya oyun zemini kullanılamaz hâle gelirse. IFAB'ın soru cevap bölümü de hakemin, örneğin kale ya da zemin kullanılamaz hâle gelirse seri sırasında kaleyi değiştirebileceğini söyler.
Bu kural, beklenmedik olaylara karşı bir güvence sağlar. Örneğin seri sırasında kale filesi yırtılabilir ya da direk zarar görebilir. Hakem kaleyi onaramıyorsa atışları diğer kaleye taşıyabilir.
Kale değişikliği, seri düzenini bozmaz. Atışlar kaldığı yerden devam eder ve hakemin tuttuğu kayıt geçerliliğini korur. Bu tür bir değişiklik, iki takım için de aynı kaleyi kullanma ilkesini sürdürür.
Kalenin ya da filenin zarar görmesiyle ilgili genel kuralları oyuncu kale ağına takılırsa oyunun durup durmadığını anlatan yazımızda da bulabilirsiniz.
İkinci yazı turayı kazanan takım neyi seçer?
İkinci yazı turayı kazanan takım, ilk atışı mı yoksa ikinci atışı mı kullanacağına karar verir. Kural metni, bu seçimi tamamen kazanan takıma bırakır.
Bu seçim, uzun süredir tartışılan bir konudur. Bazı araştırmacılar, ilk atışı kullanan takımın psikolojik avantaj elde ettiğini öne sürmüştür. Ancak bu konudaki bulgular tutarlı değildir ve farklı veri setleri farklı sonuçlar verebilir. Bu yüzden ilk atışın kesin bir avantaj sağladığını söylemek doğru olmaz.
Bazı takımlar ilk atışı seçerek rakibe "skor baskısı" kurmak ister. Bununla birlikte bazı takımlar, rakibin sonucunu görerek atış yapmayı tercih edebilir. Kural, iki seçeneği de eşit biçimde açık tutar.
İlk atışın tartışması, atış sırası denemeleriyle de bağlantılıdır. IFAB geçmişte farklı atış sıralarını denedi. Bu konudaki tarihçeyi ABCD penaltı vuruş sırası yazımızda anlattık.
İkinci turda ilk atışı kim kullanır?
Bu, az bilinen bir ayrıntıdır. Seri ilk turda bitmezse, yani bütün uygun oyuncular birer atış kullandıktan sonra skor hâlâ eşitse, ikinci tur başlar. IFAB'ın soru cevap bölümüne göre ikinci turda ilk atışı, birinci turda ilk atışı kullanan takım kullanır.
Yani ikinci tur için hakem yeni bir yazı tura atmaz. Ancak iki takım da atıcıların sırasını değiştirebilir ve hakem bu sırayı bilmez. Kural metnine göre her takım, uygun oyuncular arasından atış sırasını kendisi belirler ve hakeme bildirmez.
Bu kural, seriyi uzatan nadir maçlarda önem kazanır. Örneğin on bir atışlık tur bittiğinde skor eşitse, ilk atışı yine aynı takım kullanır. Bu düzen, seri boyunca tutarlılık sağlar.
- Birinci tur: ikinci yazı turayı kazanan takımın seçimine göre.
- İkinci tur: birinci turdaki sırayla aynı takım başlar.
- Atıcı sırası: her turda takımlar değiştirebilir.
Penaltı atışları kaç atışla devam eder?
Kural 10'a göre iki takım da beşer atış kullanır. Ayrıca atışlar sırayla, iki takım arasında dönüşümlü olarak ilerler. Her atışı farklı bir oyuncu kullanır.
Bir takım, beş atış tamamlanmadan önce rakibinin bütün atışlarını kullansa bile yakalayamayacağı bir farka ulaşırsa seri biter. Örneğin bir takım üç atışın üçünü de golle bitirdi, rakibi ise üç atışın üçünü de kaçırdıysa, rakip kalan iki atışla aradaki farkı kapatamaz.
Beşer atıştan sonra skor eşitse atışlar devam eder. Bu kez seri, aynı sayıda atışta bir takım diğerinden bir gol fazla atana kadar sürer. Halk arasında bu bölüme "ani ölüm" diyenler çoktur, ancak kural metni bu ifadeyi kullanmaz.
| Aşama | Atış sayısı | Seri ne zaman biter? |
|---|---|---|
| --- | --- | --- |
| İlk beş atış | Her takım beşer atış | Fark kapanamaz hâle gelince |
| Devam atışları | Her takım birer atış | Aynı sayıda atışta bir gol fark olunca |
| İkinci tur | Bütün uygun oyuncular atış kullandıktan sonra | Aynı ilke sürer |
Penaltı atışları sırasında oyuncular nerede durur?
Kural 10, seri sırasında sahadaki yerleri ayrıntılı olarak belirler. Oyun alanında yalnız seriye katılma hakkı olan oyuncular ve maç görevlileri kalabilir.
Atış kullanan oyuncu ve iki kaleci dışındaki bütün uygun oyuncular orta yuvarlağın içinde bekler. Atış kullanan takımın kalecisi ise oyun alanının içinde, ceza sahasının dışında, kale çizgisinin ceza sahası çizgisiyle birleştiği noktada durur.
Bu yerleşim, kale seçiminin bir başka sonucunu da gösterir. Seri tek bir kalede yapıldığı için iki takımın kalecisi de sırayla o kaleye geçer. Yani bir takımın kalecisi, kendi taraftarlarının önündeki kaleyi değil, yazı turanın gösterdiği kaleyi korur.
- Atıcı: penaltı noktasında.
- Savunan kaleci: kale çizgisinde, direkler arasında.
- Atıcının kalecisi: kale çizgisi ile ceza sahası çizgisinin kesiştiği noktada.
- Diğer uygun oyuncular: orta yuvarlakta.
Uygulamada hakem, seri başlamadan önce oyunculara bu yerleri kısaca hatırlatır. Ayrıca yardımcı hakemlerden biri orta yuvarlaktaki oyuncuları izler, diğeri ise kale çizgisini ve kalecinin hareketini kontrol eder. Böylece hem atıcının hem de kalecinin ihlalleri daha kolay fark edilir. Yani yerleşim kuralı, hakem ekibinin görev dağılımıyla da bağlantılıdır.
Tribün tarafı penaltı atışlarının sonucunu etkiler mi?
Bu soru, kale seçimini tartışmalı kılan asıl nedendir. Örneğin birçok taraftar, atışların kendi tribünlerinin önündeki kaleye yapılmasının takıma avantaj sağladığını düşünür.
Bu konuda yapılan araştırmalar sınırlıdır ve sonuçlar kesin değildir. Seyirci baskısının oyuncular üzerindeki etkisi, spor psikolojisinde uzun süredir incelenen bir konudur. Ancak tribün tarafının penaltı sonucunu ne ölçüde değiştirdiği konusunda net bir uzlaşı yoktur.
Kuralın bu konudaki tavrı ise açıktır. Kale kararını takımlara bırakmaz ve rastgele bir yönteme, yani yazı turaya bağlar. Böylece kural, olası bir avantajın kimin lehine olacağını şansa bırakır. Kritik penaltı anlarında tribün etkisini ele alan çalışmaları kaleci ve tribün ilişkisini anlatan yazımızda özetledik.
Hakemin seriden önce yaptığı diğer işler nelerdir?
Kale ve sıra yazı turalarından önce ve sonra hakemin birkaç görevi daha vardır. Bu görevler, serinin düzenli ilerlemesini sağlar.
- Seriye katılma hakkı olan oyuncuları belirler: maç sonunda sahada olanlar ve geçici olarak saha dışında olanlar.
- Takımların oyuncu sayısını kontrol eder. Bir takım rakibinden fazla oyuncuya sahipse, sayısını eşitler ve seriden çıkardığı oyuncuların adını ve numarasını hakeme bildirir.
- Kale için yazı turayı atar ya da güvenlik nedeniyle kaleyi doğrudan belirler.
- Sıra için ikinci yazı turayı atar.
- Atışların kaydını tutmaya başlar.
Ayrıca hakem, takımların atış sırasını öğrenmez. Kural 10'a göre her takım uygun oyuncular arasından sırayı kendisi belirler. Bu yüzden atıcıların sırası, seri boyunca takımların kendi planına kalır.
Penaltı atışlarında kale kararına itiraz edilebilir mi?
Kural 5'e göre hakemin oyunla ilgili olgulara dair kararları kesindir. Kale kararı da hakemin yetkisindedir. Bu yüzden bir takımın yazı tura sonucuna ya da hakemin güvenlik nedeniyle verdiği kale kararına sahada itiraz etmesi sonucu değiştirmez.
Kenardan yapılan aşırı itirazlar ise disiplin işlemine yol açabilir. Kural 12'ye göre hakem, takım görevlilerinin itirazına uyarı, sarı kart ya da kırmızı kart verebilir. Bu yetki penaltı atışları sırasında da sürer.
Yarışma kurallarının kuralların yanlış uygulanmasıyla ilgili itiraz yolları ise ayrı bir konudur. Bu yollar her organizasyonda farklı işler. Türkiye'deki süreçler için TFF talimatlarının güncel metnine bakmak gerekir.
Öte yandan oyuncuların da itiraz konusunda dikkatli olması gerekir. Çünkü maç sırasında görülen sarı kartlar seriye geçmese de seride görülen sarı kart yeni bir kart olarak işler. Örneğin kale kararına sert biçimde itiraz eden bir oyuncu sarı kart görebilir. Bu kart, oyuncu için seri boyunca ek bir disiplin riski anlamına gelir. Seride kırmızı kart gören bir oyuncu ise atış kullanamaz ve rakip takım sayısını eşitler.
Penaltı atışlarında kaleci kaleyi değiştirebilir mi?
Kale kararı iki takım için ortaktır; bir takımın kalecisi başka kalede, diğer takımın kalecisi başka kalede oynamaz. Bu yüzden seri boyunca bütün atışlar aynı kaleye gider.
Kalecinin kendisi ise belirli koşullarda değişebilir. Kural 10'a göre seriye katılma hakkı olan bir oyuncu, kaleciyle yer değiştirebilir. Devam edemeyen bir kalecinin yerine ise belirli koşullarda bir yedek ya da eşitlemede çıkarılan oyuncu geçebilir.
Bu konunun ayrıntılarını penaltı atışlarında kaleci sakatlanırsa ne olur başlıklı yazımızda ele aldık. Kalecinin çizgiden erken çıkmasıyla ilgili kuralları ise kalecinin çizgiden çıkmasını anlatan yazımızda bulabilirsiniz.
Penaltı atışları sırasında atış tekrarlanırsa kale değişir mi?
Hayır. Atış tekrarı, kale kararını etkilemez. Çünkü tekrar, aynı kaleye ve aynı atıcıyla olur. Kural 10'a göre kalecinin bir ihlali sonucu atış tekrarlanırsa, kaleci ilk ihlalde uyarı alır, sonraki ihlallerde sarı kart görür.
Atıcının ihlali ise farklı sonuç doğurur. Hakem atış işaretini verdikten sonra atıcı bir ihlal yaparsa, atış kaçmış sayılır ve atıcı sarı kart görür. Örneğin koşusunu tamamladıktan sonra aldatmaca yapan atıcı bu kapsamdadır.
Kural metni, kaza sonucu oluşan çift dokunuşu da düzenler. Atıcı topa iki ayağıyla aynı anda vurursa ya da top vuruştan hemen sonra destek ayağına değerse: top kaleye girdiyse atış tekrarlanır, girmediyse atış kaçmış sayılır. Penaltı tekrarı hakkındaki genel kuralları penaltı tekrarı rehberimizde bulabilirsiniz.
Penaltı atışları için kale seçimi neden yazı turaya bağlandı?
Kural, kale kararını takımlara değil şansa bırakır. Çünkü iki takımdan birine bu hakkı tanımak, diğerine karşı açık bir eşitsizlik yaratabilirdi. Örneğin ev sahibi takım her seferinde kendi tribününün önünü seçseydi, misafir takım baştan dezavantajlı başlardı.
Öte yandan yazı tura, iki takım için de eşit bir ihtimal sunar. Ayrıca bu yöntem hızlıdır ve uzun tartışmalara yer bırakmaz. Bu yüzden kural, maçın en gergin anında basit ve tarafsız bir yol seçer.
Bununla birlikte kural, şansın güvenliğin önüne geçmesine de izin vermez. Hakem gerekirse kaleyi yazı tura atmadan belirler. Yani yazı tura bir kuraldır, ama mutlak bir zorunluluk değildir. Böylece hem eşitlik hem de güvenlik aynı anda korunur.
Tarafsız sahada kale seçimi farklı mı işler?
Hayır. Kural 10, sahanın kime ait olduğuna göre bir ayrım yapmaz. Ev sahibi sahada da tarafsız sahada da süreç aynıdır: hakem kale için yazı tura atar, ardından sıra için ikinci yazı turayı atar.
Ancak tarafsız sahalarda tribün dağılımı farklı olabilir. Örneğin iki takımın taraftarları stadyumun iki ayrı kale arkasına yerleşmiş olabilir. Bu durumda kale kararı, iki taraftar grubu için de duygusal bir anlam taşır. Yine de kural, bu etkeni değil yazı turayı esas alır.
Ayrıca büyük final maçlarında organizasyonlar, güvenlik planını önceden hazırlar. Dolayısıyla güvenlik gerekçesiyle kale belirleme yetkisi, bu tür maçlarda daha sık gündeme gelebilir. Ancak her durumda son kararı hakem verir.
Penaltı atışları sırasında ışık ya da hava sorunu çıkarsa ne olur?
Kural 5'e göre hakem, ışıklandırma yetersizse ya da dış etkenler oyunu engelliyorsa oyunu durdurabilir, erteleyebilir ya da tatil edebilir. Bu yetki penaltı atışları sırasında da geçerlidir. Örneğin bir kale arkasındaki projektörler sönerse, hakem önce sorunun giderilmesini bekleyebilir.
Öte yandan sorun yalnız bir kaleyi etkiliyorsa, Kural 10 hakeme ek bir seçenek sunar. Çünkü kale ya da zemin kullanılamaz hâle gelirse hakem kaleyi değiştirebilir. Böylece seri, diğer kalede kaldığı yerden devam eder.
Bununla birlikte yıldırım gibi ciddi tehlikelerde öncelik oyuncuların ve seyircilerin güvenliğidir. Bu tür durumlarda hakem, maç güvenliğinden sorumlu kişilerle birlikte karar verir. Hava koşulları nedeniyle maçların durdurulmasıyla ilgili genel kuralları kötü havada maçın durmasını anlatan yazımızda ele aldık.
Kale kararı kalecinin hazırlığını nasıl etkiler?
Kalecinin bakış açısından kale kararı önemli bir ayrıntıdır. Çünkü her kalenin zemini, ışığı ve arka planı farklı olabilir. Örneğin bir kalenin arkasında parlak bir reklam panosu ya da kalabalık bir tribün varsa, top bu arka planda farklı görünebilir.
Bu yüzden kaleciler, kale belli olur olmaz o kalenin önündeki zemine bakar. Ayrıca penaltı noktasının çevresindeki zemini ve kale çizgisinin durumunu kontrol eder. Bununla birlikte kalecinin zemini kasıtlı olarak bozması kural dışıdır.
Penaltı noktasını bozmanın kurallardaki yerini penaltı noktasını bozmak kural dışı mı başlıklı yazımızda anlattık. Kısacası kale kararı kalecinin hazırlığını şekillendirir, ama hazırlık kuralların sınırları içinde kalmalıdır.
Penaltı atışları hakkında sık yapılan yanlışlar nelerdir?
Kale seçimi ve atış sırası, tribünde ve sosyal medyada sık yanlış bilgiye konu olur. En sık karşılaşılanları şöyle düzeltebiliriz.
- Sık duyulan "yazı turayı kazanan kaptan kaleyi seçer" bilgisi yanlıştır. Kale için kaptanın seçimi yoktur; hakem paranın yüzlerini kalelere ayırır.
- Sık duyulan "ev sahibi takım kaleyi belirler" bilgisi de yanlıştır. Kale kararını yazı tura ya da hakemin güvenlik değerlendirmesi verir.
- "Her tur için yeni yazı tura atılır" düşüncesi yanlıştır. İkinci turda ilk atışı, birinci turda başlayan takım kullanır.
- "Seri sırasında takımlar kale değiştirir" fikri de yanlıştır. Ancak güvenlik ya da zemin sorunu yoksa bütün atışlar aynı kalede kalır.
- "Hakem atış sırasını bilir" düşüncesi de yanlıştır. Takımlar sırayı hakeme bildirmez.
Bu yanlışların çoğu, maç başındaki yazı tura ile penaltı öncesindeki yazı turanın karıştırılmasından doğar. İki süreç farklı kurallara bağlıdır.
Penaltı atışlarında yazı turayı kim atar ve süreç nasıl işler?
Kural metni, yazı turayı hakemin atacağını söyler. Paranın türü, büyüklüğü ya da yazı turanın nasıl atılacağı ise kuralda ayrıntılı olarak yazmaz. Uygulamada hakem, kaptanları çağırır ve onların önünde yazı turayı atar.
Birinci yazı turada hakem, paranın bir yüzünü bir kaleye, diğer yüzünü öbür kaleye ayırdığını kaptanlara açıklar. Ardından parayı atar ve sonucu gösterir. İkinci yazı turada ise kaptanlardan biri yazı ya da tura der ve kazanan takım ilk ya da ikinci atışı seçer.
Bu sürecin şeffaf olması önemlidir. Kaptanların sonucu kendi gözleriyle görmesi, sonradan oluşabilecek tartışmaları önler. Hakemin maç başında kaptanları neden çağırdığını hakem maç başında kaptanları neden çağırır başlıklı yazımızda anlattık.
Çocuk turnuvalarında penaltı atışları hangi kurallarla oynanır?
Çocuk ve amatör turnuvalar, penaltı atışlarını kendi kurallarıyla düzenleyebilir. Bazı organizasyonlar atış sayısını azaltır, bazıları ise atış mesafesini çocukların yaşına göre ayarlar. Bu yüzden turnuva öncesinde organizatörün yazılı kurallarını okumak gerekir.
Kale seçimi konusunda ise genel ilke çoğu turnuvada aynı kalır: hakem kaleyi belirler. Çocuk maçlarında güvenlik ve zemin koşulları daha da önemlidir. Örneğin bir kalenin önündeki çukurlu zemin, çocukların düşmesine ve sakatlanmasına yol açabilir. Bu durumda hakem, daha güvenli kaleyi seçebilir.
Antrenörler için birkaç pratik öneri işe yarar.
- Turnuva öncesinde penaltı kurallarını organizatörden yazılı olarak isteyin.
- Çocuklara penaltı öncesinde orta yuvarlakta beklemeyi ve sırayı korumayı öğretin.
- Atış sırasını önceden belirleyin ve çocuklarla paylaşın.
- Gönüllü olmayan bir çocuğu atış kullanmaya zorlamayın.
Bununla birlikte çocuklar için kale kararının bir başka boyutu daha vardır. Örneğin velilerin yoğun olduğu tarafın önündeki kale, bazı çocuklarda heyecanı artırabilir. Bu yüzden antrenör, kale hangi taraf olursa olsun çocuğa yalnız topa ve nefesine odaklanmasını hatırlatır. Ayrıca kaçan bir penaltının ardından çocuğu takımca desteklemek, sonucu ne olursa olsun önemlidir.
Antrenör penaltı atışlarına nasıl hazırlık yapar?
Penaltı atışları, en çok hazırlık gerektiren anlardan biridir. Kale seçimi takımın elinde olmasa da birçok şey antrenörün planlamasına bağlıdır. Bu yüzden uygulamada antrenörler şu adımları önceden planlar.
- Uygun oyuncular arasından atış sırasını belirlemek.
- Kaleci için rakip atıcılar hakkında bilgi hazırlamak.
- Oyuncuları seri öncesi kısa bir toplantıyla sakinleştirmek.
- Yazı tura sonucuna göre ilk ya da ikinci atışı seçme kararını önceden vermek.
- Kaleci sakatlığı gibi beklenmedik durumlar için yedek plan oluşturmak.
Kalecilerin rakip atıcılar hakkında not taşıma uygulamasını kalecilerin su şişesindeki penaltı notları başlıklı yazımızda inceledik. Penaltı psikolojisi ve kaygı yönetimi için ise penaltı psikolojisi rehberimiz yol gösterir.
Penaltı atışları öncesinde oyuncular sahayı terk edebilir mi?
Kural 10'a göre seri sırasında oyun alanında yalnız uygun oyuncular ve maç görevlileri kalabilir. Bu yüzden yedekler ve teknik ekip, seri boyunca teknik alanda bekler. Uygun oyuncular ise orta yuvarlaktan ayrılmaz.
Bununla birlikte bir oyuncu, örneğin sakatlık ya da ekipman sorunu nedeniyle sahadan çıkabilir. Ancak kural metni, serinin saha dışına çıkan bir oyuncu için bekletilmeyeceğini söyler. Oyuncu sırası geldiğinde dönmezse atışı gol sayılmaz ve kaçmış olarak kayda geçer. Yani seri sırasında sahadan çıkmak, takıma doğrudan bir atış kaybettirebilir.
Penaltı atışları bilginizi test edin
Kural 10'daki kale ve sıra hükümleri, kural bilgisi testlerinde sık çıkan konulardır. Kendinize şu soruları sorarak bilginizi deneyebilirsiniz.
- Penaltı atışlarında kaptan kaleyi seçebilir mi? Hayır, kaleyi yazı tura ya da hakem belirler.
- Hakem kaç kez yazı tura atar? İki kez.
- İkinci turda ilk atışı kim kullanır? Birinci turda ilk atışı kullanan takım.
- Seri sırasında kale değişebilir mi? Yalnız güvenlik nedeniyle ya da kale veya zemin kullanılamaz hâle gelirse.
- Hakem atış sırasını bilir mi? Hayır, takımlar sırayı bildirmez.
Daha fazla soruyla bilginizi ölçmek isterseniz futbol kuralları testi aracımızı deneyebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Penaltı atışları için ayrıca kaptanların orta yuvarlağa gelmesi gerekir mi?
Kural metni, yazı tura sırasında kaptanların nerede duracağını ayrıntılı olarak belirlemez. Uygulamada hakem, iki takımın kaptanını yanına çağırır ve yazı turayı onların önünde atar. Bu yöntem, sonucun iki takım tarafından da görülmesini sağlar ve olası tartışmaları önler. Diğer oyuncular ise orta yuvarlakta bekler.
Penaltı atışları sırasında kale filesi yırtılırsa ne olur?
Hakem önce kaleyi onarmaya çalışır. Kale ya da zemin kullanılamaz hâle geldiyse, Kural 10 hakemin seri sırasında kaleyi değiştirmesine izin verir. Atışlar kaldığı yerden diğer kalede devam eder ve hakemin tuttuğu kayıt geçerliliğini korur. Bu değişiklik iki takım için de aynı biçimde uygulanır.
İlk atışı kullanmak gerçekten avantaj sağlar mı?
Bu konudaki araştırmaların bulguları tutarlı değildir. Bazı çalışmalar ilk atışı kullanan takımın daha sık kazandığını öne sürmüş, bazıları ise anlamlı bir fark bulmamıştır. Bu yüzden ilk atışın kesin bir avantaj olduğunu söylemek doğru olmaz. Kural, seçimi ikinci yazı turayı kazanan takıma bırakır.
Penaltı atışları için yeni bir top kullanılabilir mi?
Kural 2, maç sırasında topun kusurlu hâle gelmesi durumunda değiştirilmesini düzenler. Penaltı atışlarında da ilgili kurallar geçerlidir. Uygulamada hakem, seri öncesinde topun kurallara uygun olduğunu kontrol eder. Topun kusurlu hâle gelmesi durumunda hakem yeni bir topla devam edebilir; bu karar da hakemin yetkisindedir.
Penaltı atışlarında hakem taraftar baskısı nedeniyle kaleyi değiştirebilir mi?
Hakem, güvenlik nedeniyle kaleyi değiştirebilir ya da yazı tura atmadan belirleyebilir. Taraftar davranışı gerçek bir güvenlik riski oluşturuyorsa bu yetki devreye girebilir. Kural metni gürültüyü ya da tezahüratı ayrı bir neden olarak saymaz. Riskin gerçek olup olmadığını hakem, gerekirse güvenlik birimlerinin görüşünü alarak değerlendirir.
Penaltı atışları sırasında yağmur bastırırsa seri durur mu?
Kural metni, hava koşulları için seriye özel bir hüküm koymaz. Hakem, zemin oyun için güvensiz hâle gelirse genel yetkisiyle seriyi durdurabilir. Zemin yalnız bir kalede bozulduysa, Kural 10 hakemin kaleyi değiştirmesine izin verir. Ciddi bir tehlikede, örneğin yıldırım riskinde, oyuncuların güvenliği her şeyin önüne geçer.
Bu yazıyı yapay zekâ ile özetleyin
Kullandığınız asistan bu rehberi okuyup sizin için kısaca özetlesin; yanıtında kaynak olarak bu sayfanın bağlantısı yer alır.
ChatGPT ile özetle (yeni sekmede açılır)
Claude ile özetle (yeni sekmede açılır)
Perplexity ile özetle (yeni sekmede açılır)
Google AI Modu ile özetle (yeni sekmede açılır)
Copilot ile özetle (yeni sekmede açılır)
Grok ile özetle (yeni sekmede açılır)
Asistanlar yanıtlarını kendileri üretir ve hata yapabilir. Ücret, kayıt ve sağlıkla ilgili kararlarda okulla ya da uzmanla doğrudan görüşün.