İçeriğe geç
Futbol Kuralları

Maç Başında Yazı Tura Nasıl Atılır? Kazanan Takım Neyi Seçer?

Maç başında yazı tura nasıl atılır, kazanan takım kaleyi mi başlama vuruşunu mu seçer? IFAB Kural 8, uzatma ve penaltı öncesi yazı tura farkları.

Yazan
İçerik Editörü
Bölüm
24
Okuma
15 dk
Maç Başında Yazı Tura Nasıl Atılır? Kazanan Takım Neyi Seçer?
Bu Yazıda Neleri Anlattık?
Kısa cevap 15 saniyede okunur

Maç başında yazı tura nasıl atılır?

Hakem, iki takımın kaptanı yanındayken parayı havaya atar. IFAB Kural 8'e göre yazı turayı kazanan takım ya ilk yarıda hücum edeceği kaleyi ya da başlama vuruşunu seçer. Rakip takım kalan seçeneği alır. İkinci yarıda takımlar kale değiştirir ve başlama vuruşunu ilk yarıda kaleyi seçen takım kullanır.

Bu bir özet. Ayrıntılar, örnekler ve sık sorulan sorular yazının devamında.23 bölüm · 15 dk okuma
FutbolOkulu.Net İçerik Editörü Cevabı paylaş

Maç başındaki para atışı, futbolun en kısa ama en çok merak edilen törenlerinden biridir. Kameralar kaptanlarla hakemi gösterir, para havaya kalkar ve birkaç saniye içinde karar netleşir. Peki bu kısa anın kuralları tam olarak nedir? Kazanan takım gerçekten neyi seçebilir ve bu seçim maçı nasıl etkiler?

Bu rehber, sorunun cevabını IFAB Oyun Kuralları Kural 8 (Oyunun Başlaması ve Yeniden Başlaması) üzerinden açıyor. Uzatma ve penaltı atışları öncesindeki para atışlarıyla farkları da yazının devamında bulacaksınız.

Reklamlar

Kural 8 yazı tura hakkında ne diyor?

Kural 8'in "Başlama vuruşu" bölümü, maçın başlangıç sürecini adım adım sayar. İlk adım yazı turadır: hakem parayı atar ve yazı turayı kazanan takım, ilk yarıda hangi kaleye hücum edeceğine ya da başlama vuruşunu kullanmaya karar verir.

İkinci adım, rakibin seçeneğidir. Kazanan takım kaleyi seçtiyse rakip başlama vuruşunu kullanır. Kazanan takım başlama vuruşunu seçtiyse, rakip ilk yarıda hücum edeceği kaleyi belirler.

Üçüncü adım ikinci yarıyla ilgilidir. İlk yarıda kaleyi seçen takım, ikinci yarıyı başlama vuruşuyla açar. Ayrıca ikinci yarıda takımlar kale değiştirir ve karşı kalelere hücum eder.

  • Para atışını kazanan takım: kale ya da başlama vuruşu.
  • Rakip takım: kalan seçenek.
  • İkinci yarı: takımlar kale değiştirir.
  • İkinci yarının başlama vuruşu: ilk yarıda kaleyi seçen takımın.

Yazı turayı kazanan takım neyi seçmeli?

Kural, iki seçeneği eşit biçimde sunar ve hangisinin daha iyi olduğunu söylemez. Bu yüzden seçim, takımın maç planına ve sahadaki koşullara bağlıdır. Uygulamada kaptanlar bu kararı çoğu zaman teknik ekiple önceden konuşur.

Kaleyi seçmek, özellikle hava koşullarının belirgin olduğu maçlarda anlam kazanır. Örneğin güçlü bir rüzgâr varsa, bir takım ilk yarıda rüzgârı arkasına almak ya da ikinci yarıya saklamak isteyebilir. Benzer biçimde akşam maçlarında güneşin konumu, bir kalecinin ilk yarıda gözünü alabilir.

Başlama vuruşunu seçmek ise genellikle "maça topla başlama" düşüncesine dayanır. Ancak bu seçim, kale tercihini rakibe bırakır. Bu yüzden rüzgârlı ya da güneşli bir günde başlama vuruşunu seçmek, kale avantajını rakibe vermek anlamına gelebilir.

Rüzgârın hangi yarıda kullanılması gerektiğini rüzgârda oynayan takımın stratejisini anlatan yazımızda ayrıntılı ele aldık.

SeçimNe kazandırır?Rakibe ne bırakır?
---------
İlk yarının kalesiRüzgâr, güneş, zemin tercihiİlk yarının başlama vuruşu
Başlama vuruşuMaça topla başlamaİlk yarının kalesi

Yazı tura sırasında kimler bulunur?

Kural 8, parayı hakemin atacağını söyler. Ancak kural metni, yazı tura sırasında kimin yanında bulunacağını ayrıntılı olarak yazmaz. Uygulamada hakem, iki takımın kaptanını orta yuvarlağa ya da orta noktaya çağırır. Yardımcı hakemler de çoğu zaman bu sırada hakemin yanında durur.

Kaptanların bu andaki rolü sınırlıdır. Biri yazı ya da tura der, sonucu birlikte görürler ve kazanan kaptan seçimini hakeme bildirir. Bazı organizasyonlarda bu ana çocuk maskotlar ya da tören görevlileri de eşlik edebilir.

Bu kısa an, aynı zamanda iki kaptanın ilk resmî karşılaşmasıdır. Uygulamada kaptanlar el sıkışır, hakem kısa bir hatırlatma yapabilir ve ardından herkes yerine döner. Bu sahne, maçın saygı ve sportmenlik içinde başlayacağının da sembolüdür.

Kaptanın maç içindeki genel rolü ise ayrı bir konudur. Kural metni kaptana özel bir yetki ya da ayrıcalık tanımaz, ancak takımının davranışından bir ölçüde sorumlu tutar. Hakemin maç başında kaptanları neden çağırdığını hakem maç başında kaptanları neden çağırır başlıklı yazımızda anlattık. Kaptan bandının kuralları için de kaptan bandını kim takar rehberimize bakabilirsiniz.

Reklamlar

Yazı tura sırasında kim "yazı" ya da "tura" der?

Kural metni bu soruya cevap vermez. Yani hangi takımın kaptanının seçim yapacağı, kuralın belirlediği bir konu değildir. Uygulamada bu kararı hakem verir ve genellikle kaptanlardan birine seçim hakkı tanır.

Hakemler bu konuda farklı yöntemler kullanabilir. Her iki durumda da süreç adil kalır, çünkü paranın iki yüzü de eşit ihtimale sahiptir.

Bir başka yöntem de şudur: hakem, paranın bir yüzünü bir takıma, diğer yüzünü öbür takıma ayırır ve parayı atar. Böylece kaptanların yazı ya da tura demesine gerek kalmaz. Penaltı atışlarında kale seçimi için IFAB'ın tarif ettiği yöntem de buna benzer.

  • Hakem kaptanlardan birine seçim hakkı tanıyabilir.
  • Hakem paranın yüzlerini takımlara ayırabilir.
  • Her iki yöntemde de sonuç eşit ihtimale dayanır.

Yazı tura için hakem hangi parayı kullanır?

Kural metni, paranın türü, büyüklüğü ya da para birimi hakkında bir şey söylemez. Kural 5, hakemin zorunlu ekipmanlarını şöyle sayar: düdük ya da düdükler, saat ya da saatler, kırmızı ve sarı kartlar ve maçın kaydını tutmak için not defteri ya da başka bir araç. Para bu listede yer almaz.

Uygulamada hakemler para atışı için çoğunlukla madenî para ya da özel bir hakem jetonu kullanır. Bazı jetonların iki yüzü farklı renkte olabilir. Önemli olan, iki yüzün açıkça ayırt edilebilmesi ve sonucun kaptanlar tarafından net biçimde görülmesidir.

Bu konuda bir ipucu da şudur: hakem çantasında yedek bir jeton taşımak, beklenmedik durumlarda işe yarar. Para çimlerin arasına düşüp kaybolursa ya da dik durursa hakem işlemi yeniden yapar. Kural metni bu ayrıntıyı yazmaz; ancak süreç adil ve şeffaf kaldığı sürece hakemin yöntemi kabul görür.

Yazı tura ile başlama vuruşu arasında ne olur?

Para atışının ardından takımlar yerlerini alır ve hakem başlama vuruşu için hazırlık yapar. Kural 8, her başlama vuruşu için şu koşulları sayar.

  1. Başlama vuruşunu kullanan oyuncu dışındaki bütün oyuncular kendi yarı sahalarında durur.
  2. Rakip takımın oyuncuları, top oyuna girene kadar toptan en az 9,15 metre uzakta durur.
  3. Top, orta noktada hareketsiz durur.
  4. Hakem işaret verir.
  5. Top vurulup açıkça hareket edince oyuna girer.

Bu süre kısa olsa da kuralların dışında değildir. IFAB'ın Kural 5 için yayımladığı soru cevap bölümünde ilginç bir örnek yer alır: yazı tura ile başlama vuruşu arasında sportmenlik dışı davranış nedeniyle gösterilen sarı kart maça da geçer. Aynı oyuncu maçta ikinci sarı kartı görürse kırmızı kartla oyundan çıkar.

Bu örnek, hakemin kart yetkisinin maç başında sahaya girdiği andan itibaren başladığını gösterir. Maç başlamadan önceki disiplin konularını maç başlamadan kırmızı kart verilir mi başlıklı yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Başlama vuruşunda hangi kurallar geçerli?

Para atışının sonucu, başlama vuruşunu kimin kullanacağını belirler. Bu yüzden başlama vuruşunun kurallarını bilmek, para atışı kararının sonuçlarını anlamak için de önemlidir.

Kural 8'e göre başlama vuruşundan doğrudan rakip kaleye gol atılabilir. Bu, uzun vuruş denemeleri için bir fırsat sunar. Öte yandan top doğrudan vuruşu yapan takımın kendi kalesine girerse gol olmaz; rakip takım korner atışı kullanır.

Başlama vuruşunu kullanan oyuncu, top başka bir oyuncuya değmeden topa ikinci kez dokunursa rakip takım endirekt serbest vuruş kullanır. Bu ikinci dokunuş bir el ihlaliyse ceza direkt serbest vuruştur. Başlama vuruşu sürecindeki diğer ihlallerde ise hakem başlama vuruşunu tekrarlatır.

Başlama vuruşunun adı ve anlamı için santra ne demek başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.

DurumSonuç
------
Başlama vuruşundan top doğrudan rakip kaleye girdiGol
Başlama vuruşundan top doğrudan kendi kaleye girdiRakibe korner
Vuruşu yapan oyuncu topa ikinci kez dokunduRakibe endirekt serbest vuruş
İkinci dokunuş elle olduRakibe direkt serbest vuruş
Diğer usul ihlalleriBaşlama vuruşu tekrar
Reklamlar

Hakem başlama vuruşunu yanlış takıma verirse ne olur?

Bu, yazı tura sonrasında yaşanabilecek ilginç bir hatadır. Örneğin hakem para atışının sonucunu yanlış hatırlar ve başlama vuruşunu kaleyi seçen takıma verir. Böyle bir durumda ne olur?

Kural 5'e göre hakem, oyun yeniden başladıysa yanlış olduğunu fark ettiği bir yeniden başlama kararını değiştiremez. Bu ilke, başlama vuruşunu kimin kullanacağı konusundaki hatalara da ışık tutar. Uygulamada hakem hatayı oyun başlamadan fark ederse düzeltir; oyun başladıktan sonra ise maç devam eder.

Bu konunun ayrıntılarını hakem santrayı yanlış takıma verirse başlıklı yazımızda ele aldık. Burada yalnız para atışı ile bağlantısını hatırlatıyoruz: hakemin yazı tura sonucunu not alması, bu tür hataları önlemenin en basit yoludur.

İkinci yarıda yazı tura yeniden yapılır mı?

Hayır. İkinci yarı için yeni bir para atışı yoktur. Kural 8'e göre ikinci yarıda takımlar kale değiştirir ve başlama vuruşunu ilk yarıda kaleyi seçen takım kullanır. Yani maç başındaki tek para atışı, iki yarının düzenini birlikte belirler.

Bu kural, yazı turayı kazanan takımın seçiminin ikinci yarıya da yansıdığı anlamına gelir. Örneğin kazanan takım ilk yarıda rüzgârı arkasına aldıysa, ikinci yarıda rüzgâra karşı oynar. Bu yüzden kale seçimi, iki yarıyı birlikte düşünmeyi gerektirir.

Benzer biçimde başlama vuruşunu seçen takım, ikinci yarıyı rakibin başlama vuruşuyla izler. Yani iki seçenek de maç boyunca bir denge kurar: bir takım ilk yarıyı topla açarsa, diğeri ikinci yarıyı topla açar.

Uzatmalarda yazı tura yeniden atılır mı?

Evet. IFAB'ın Kural 8 için yayımladığı soru cevap bölümü bunu açıkça söyler: uzatmalar öncesinde hakem parayı yeniden atar, çünkü bu yeni bir başlama vuruşudur.

Süreç maç başındakiyle aynıdır. Para atışını kazanan takım, uzatmanın ilk yarısında hücum edeceği kaleyi ya da başlama vuruşunu seçer. Rakip takım kalan seçeneği alır. Uzatmanın ikinci yarısında takımlar yine kale değiştirir.

Bu kural, sahadaki koşulların değişmiş olabileceğini de hesaba katar. Örneğin maç başında olmayan bir rüzgâr uzatmalarda etkili olabilir ya da güneş batmış olabilir. Yeni yazı tura, takımlara bu yeni koşullarda yeniden seçim yapma fırsatı verir.

Uzatmalardaki değişiklik hakları ve diğer kurallar için uzatmalarda ek değişiklik hakkını anlatan yazımıza bakabilirsiniz.

Penaltı atışlarından önceki yazı tura nasıl farklıdır?

Penaltı atışlarından önce hakem parayı iki kez atar. Kural 10'a göre birinci para atışı, atışların hangi kaleye yapılacağını belirler. İkinci yazı turayı kazanan takım ise ilk atışı mı ikinci atışı mı kullanacağına karar verir.

Burada önemli bir fark var. IFAB'ın soru cevap bölümüne göre birinci para atışında "kaptanın seçimi" yoktur. Hakem genellikle paranın bir yüzünü bir kaleye, diğer yüzünü öbür kaleye ayırır. Ayrıca hakem güvenlik ya da zemin nedeniyle kaleyi para atışı atmadan da belirleyebilir.

Bu farkın ayrıntılarını penaltı atışlarının hangi kaleye atıldığını anlatan yazımızda açıkladık.

Yazı turaKaç kez?Kazanan neyi seçer?
---------
Maç başıBirİlk yarının kalesi ya da başlama vuruşu
Uzatma öncesiBirUzatmanın ilk yarısının kalesi ya da başlama vuruşu
Penaltı öncesi, birinciBirKale hakem ve paranın yüzüyle belirlenir
Penaltı öncesi, ikinciBirİlk ya da ikinci atış
Reklamlar

Yazı tura kuralı zaman içinde değişti mi?

Evet. Uzun yıllar boyunca para atışını kazanan takım yalnız kaleyi seçebiliyordu ve başlama vuruşu otomatik olarak rakibe geçiyordu. Güncel kural metni ise kazanan takıma iki seçenek sunar: kale ya da başlama vuruşu.

Bu değişiklik, kazanan takıma daha fazla esneklik tanır. Örneğin hava koşullarının önemsiz olduğu kapalı bir stadyumda kale seçimi pek bir şey ifade etmeyebilir. Böyle bir maçta kazanan takım, başlama vuruşunu seçerek maça topla başlamayı tercih edebilir.

Başlama vuruşunun kendisi de son yıllarda değişti. Güncel kurala göre başlama vuruşunda top herhangi bir yöne vurulabilir ve vurulup açıkça hareket edince oyuna girer. Futbol kurallarındaki önemli değişikliklerin genel tarihçesini futbol tarihinde değişen kuralları anlatan yazımızda bulabilirsiniz.

Yazı tura öncesinde kaptan neye bakmalı?

İyi bir kaptan, hakemin yanına gitmeden önce sahayı kısa bir süre gözden geçirir. Çünkü seçimini sahadaki koşullara göre yapacaktır. Örneğin ısınma sırasında topun hangi yönde rüzgârla sürüklendiğini fark etmek, bu karar için değerli bir ipucudur.

Ayrıca kaptan, teknik ekiple önceden bir plan yapabilir. Bazı antrenörler kaptana basit bir talimat verir: "Kazanırsan rüzgârı ikinci yarıya sakla." Bazıları ise kararı kaptana bırakır. Her iki yaklaşım da kurallara uygundur, çünkü kural seçimin nasıl yapılacağına karışmaz.

  • Rüzgârın yönü ve şiddeti.
  • Güneşin konumu ve maç saatinde nereye ilerleyeceği.
  • Kalelerin önündeki zeminin durumu.
  • Takımın maça topla mı yoksa savunmayla mı başlamak istediği.

Bu küçük kontrol listesi, özellikle açık havada oynanan amatör maçlarda fark yaratabilir. Kapalı ya da rüzgârsız sahalarda ise seçim daha çok takımın tercihiyle ilgilidir.

Seçimin taktik etkisi gerçekte ne kadar büyük?

Bu soru, futbol sohbetlerinde sık tartışılır. Bazı yorumcular, maça topla başlamanın psikolojik bir üstünlük sağladığını söyler. Ancak başlama vuruşu, maç boyunca birçok kez tekrar eden yeniden başlamalardan yalnız biridir. Bu yüzden tek başına büyük bir avantaj yaratması beklenmez.

Öte yandan kale seçiminin etkisi, koşullara göre daha belirgin olabilir. Örneğin güçlü bir rüzgâr, uzun toplar ve kale vuruşlarının mesafesini değiştirir. Benzer biçimde alçak güneş, kalecinin yüksek topları görmesini zorlaştırır. Bu durumlarda kale seçimi, bir yarının oyun planını doğrudan etkileyebilir.

Bununla birlikte kural, bu etkiyi iki yarı arasında dengeler. İlk yarıda rüzgârı arkasına alan takım, ikinci yarıda rüzgâra karşı oynar. Yani seçimin etkisi çoğu zaman maçın toplamında birbirini dengeler. Asıl fark, takımın hangi yarıda neyi hedeflediğinde ortaya çıkar.

Yazı tura sonucu maç raporuna yazılır mı?

Kural 5, hakemin maçın kaydını tutmasını ve ilgili makamlara bir maç raporu sunmasını ister. Ancak kural metni, yazı tura sonucunun rapora ayrıca yazılmasını açıkça şart koşmaz. Uygulamada hakemler, başlama vuruşunu kimin kullandığını ve ilk yarıda hangi takımın hangi kaleye hücum ettiğini not defterine kaydeder.

Bu not, maç içinde de işe yarar. Örneğin ikinci yarının başında hakem, başlama vuruşunu hangi takımın kullanacağını bu nota bakarak doğrular. Aynı şekilde uzatmalarda ya da penaltı atışlarında yeni sonuçları da not eder.

Hakemin not defterinde hangi bilgilerin yer aldığını hakem kart defterine ne yazar başlıklı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Kısacası küçük bir not, maç içindeki birçok karışıklığı önler.

Reklamlar

Kadın ve gençlik futbolunda süreç farklı mı?

Hayır. IFAB Oyun Kuralları, kadın ve erkek futbolu için aynı metni kullanır. Bu yüzden maç başındaki süreç de iki alanda aynıdır: hakem parayı atar, kazanan takım kale ya da başlama vuruşunu seçer.

Gençlik ve çocuk futbolunda ise kural metni, ulusal federasyonlara bazı uyarlamalar yapma imkânı tanır. Bu uyarlamalar genellikle saha ölçüsü, top büyüklüğü, maç süresi ve oyuncu sayısı gibi konularla ilgilidir. Başlangıç sürecinin temel mantığı ise çoğu organizasyonda korunur.

Bununla birlikte bazı çocuk turnuvaları, maç başını daha basit bir yöntemle yönetebilir. Örneğin hakem her maçta başlama vuruşunu sırayla iki takıma verebilir. Bu tür uygulamaları turnuvanın kendi kurallarından öğrenmek gerekir.

Başlama vuruşunu seçen takım nasıl bir plan yapar?

Başlama vuruşu, maçın ilk organize hücumunu kurma fırsatıdır. Bu yüzden bazı takımlar bu anı önceden çalışır. Örneğin top geriye, orta saha oyuncusuna gider; ardından uzun bir topla kanattaki oyuncu aranır. Böylece rakip savunma ilk saniyelerde düzen kuramadan baskı altına girer.

Güncel kurala göre top herhangi bir yöne vurulabildiği için bu tür planlar daha esnektir. Ayrıca başlama vuruşundan doğrudan gol atılabildiği için kalecinin önde durduğunu fark eden bir oyuncu, orta noktadan uzun bir şut da deneyebilir. Bununla birlikte bu tür denemeler nadiren sonuç verir ve topu rakibe kaptırma riski taşır.

Çocuk takımlarında ise başlama vuruşu planı basit kalmalıdır. Kısa bir pas ve topu takımda tutma hedefi, çocukların özgüvenini artırır. Karmaşık setler yerine pas ve hareket alışkanlığı kazandırmak, gelişim açısından daha değerlidir.

Gol sonrası başlama vuruşunu kim kullanır?

Bu, maç başındaki seçimle sık karışan bir konudur. Kural 8'e göre bir takım gol attıktan sonra başlama vuruşunu rakip takım kullanır. Bu kuralın maç başındaki seçimle bir ilgisi yoktur; her golden sonra aynı ilke geçerlidir.

Yani maç başında başlama vuruşunu seçen takım, yalnız ilk başlama vuruşunu kullanır. Maç içindeki diğer başlama vuruşları ise gollere göre şekillenir. İkinci yarının başlama vuruşu ise yine maç başındaki seçime bağlıdır: ilk yarıda kaleyi seçen takım ikinci yarıyı topla açar.

Bu ayrım, özellikle çocuk maçlarında kafa karıştırabilir. Bu yüzden hakem ve antrenörler, gol sonrası topun orta noktaya götürülüp rakibe verildiğini çocuklara açıkça anlatabilir. Böylece maç içinde gereksiz tartışmalar azalır.

Maç başında yazı tura hakkında sık yapılan yanlışlar nelerdir?

Bu kısa törenin çevresinde birçok yanlış inanış dolaşır. En sık karşılaşılanları şöyle düzeltebiliriz.

  • Sık duyulan "para atışını kazanan takım hem kaleyi hem başlama vuruşunu alır" bilgisi yanlıştır. Kazanan takım yalnız birini seçer, rakip diğerini alır.
  • Sık duyulan "ev sahibi takım her zaman yazı turada seçim yapar" bilgisi de yanlıştır. Kural metni ev sahibine bir ayrıcalık tanımaz.
  • "İkinci yarıda hakem parayı yeniden atar" düşüncesi yanlıştır. İkinci yarının düzenini maç başındaki para atışı belirler.
  • "Uzatmalarda yazı tura yok" fikri de yanlıştır. Hakem uzatmalardan önce parayı yeniden atar.
  • "Kaptan para atışında oyunun kurallarına aykırı bir şey yaparsa kart göremez" düşüncesi de yanlıştır. Hakemin kart yetkisi sahaya girdiği an başlar.

Bu yanlışların çoğu, maç başı ile penaltı öncesi yazı turaların karıştırılmasından doğar. İki sürecin kuralları farklıdır.

Reklamlar

Çocuk maçlarında yazı turayı nasıl yönetmeli?

Çocuk maçlarında para atışı, çocuklar için heyecan verici bir deneyimdir. Kaptanlık sırası dönüşümlü olarak değişen takımlarda her çocuk bu anı yaşayabilir. Bu yüzden hakem ve antrenörler bu kısa töreni eğitici bir fırsata çevirebilir.

Hakem, çocuklara iki seçeneği basit bir dille açıklayabilir: "Kaleyi mi seçersin, yoksa topla mı başlamak istersin?" Ayrıca kazanan kaptana seçimini takımıyla konuşma fırsatı vermek, çocuğun karar verme becerisine katkı sağlar.

Antrenörler için de birkaç pratik öneri işe yarar.

  • Kaptanlık görevini takımdaki çocuklar arasında döndürün.
  • Çocuğa maç öncesi rüzgâr ve güneş gibi koşullara bakmayı öğretin.
  • Para atışı sonucunu kabullenmenin sportmenliğin bir parçası olduğunu anlatın.
  • Rakip kaptanla tokalaşmayı alışkanlık hâline getirin.

Çocuk takımlarında kaptan seçimi ve liderlik konusunu çocuk takımında kaptan seçimi rehberimizde ele aldık.

Hakemsiz halı saha maçında yazı tura için ne yapmalı?

Hakemsiz maçlarda yazı turayı atacak bir hakem yoktur. Bu yüzden takımlar kendi aralarında basit bir yöntemde anlaşır. Uygulamada bir oyuncu parayı atar, diğer takımın oyuncusu yazı ya da tura der.

Halı saha için tek bir resmî kural kitabı yoktur; kurallar organizasyona göre değişir. Ancak para atışının mantığı her yerde aynıdır: iki tarafa eşit ihtimal sunan bir yöntem kaleyi ya da başlama vuruşunu belirler. Para yoksa taş kâğıt makas gibi basit yöntemler de aynı amaca hizmet eder.

Hakemsiz maçlarda tartışmaları önlemek için maç öncesinde birkaç kuralda anlaşmak işe yarar. Bu konudaki önerileri hakemsiz halı saha maçında tartışma nasıl önlenir başlıklı yazımızda bulabilirsiniz.

Güneş ve ışık yazı tura kararını nasıl etkiler?

Akşam saatlerinde başlayan maçlarda güneş, kalecilerin ve oyuncuların görüşünü etkileyebilir. Özellikle batı tarafındaki kale, güneş batarken kaleci için zorlayıcı olabilir. Bu yüzden para atışını kazanan kaptan, bu koşulu da hesaba katabilir.

Örneğin güneş ilk yarıda bir kalenin tam karşısındaysa ve ikinci yarıda batacaksa, kaptan ilk yarıda güneşi arkasına almak isteyebilir. Böylece rakip kaleci ilk yarıda güneşe karşı oynar, ikinci yarıda ise güneş artık etkili olmaz.

Bunun tersi de mümkündür. Öğle saatlerinde başlayan bir maçta güneş tepededir ve kale seçimini pek etkilemez. Ancak maç ilerledikçe güneş alçalır ve ikinci yarıda bir kaleyi doğrudan aydınlatabilir. Bu yüzden kaptanın yalnız maçın ilk dakikasını değil, ikinci yarının koşullarını da düşünmesi gerekir. Antrenör, ısınma sırasında güneşin yönünü kaptana göstererek bu kararı kolaylaştırabilir.

Gün batımı sorununun maç planlamasındaki yerini gün batımı sorununu anlatan yazımızda ele aldık. Kısacası iyi bir kaptan, yazı tura öncesinde sahanın koşullarına bir göz atar.

Yazı tura bilginizi test edin

Kural 8'deki para atışı hükümleri, kural bilgisi testlerinde sık çıkan konulardır. Kendinize şu soruları sorarak bilginizi deneyebilirsiniz.

  1. Para atışını kazanan takım hem kaleyi hem başlama vuruşunu seçebilir mi? Hayır, yalnız birini seçer.
  2. İkinci yarının başlama vuruşunu kim kullanır? İlk yarıda kaleyi seçen takım.
  3. Uzatmalardan önce hakem yeniden yazı tura yapar mı? Evet.
  4. Başlama vuruşundan doğrudan gol olur mu? Rakip kaleye evet; kendi kalesine giderse rakibe korner.
  5. Penaltı atışlarında kale için kaptan seçimi var mı? Hayır.

Daha fazla soruyla bilginizi ölçmek isterseniz futbol kuralları testi aracımızı deneyebilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Yazı turada para dik durursa ne olur?

Kural metni bu ayrıntıyı ayrıca düzenlemez. Uygulamada hakem parayı yeniden atar, çünkü sonucun iki taraf için de net ve tartışmasız olması gerekir. Aynı durum para çimlerin arasında kaybolduğunda ya da sonucun açıkça görülemediğinde de geçerlidir. Hakemin amacı, iki kaptanın da gördüğü adil bir sonuç elde etmektir.

Yazı turayı kazanan takım seçim yapmak istemezse ne olur?

Kural metni bu durumu ayrıca ele almaz. Uygulamada kaptan seçimini hakeme kısa sürede bildirir; karar vermekte zorlanırsa hakem seçeneği yeniden hatırlatır. Kazanan takımın seçim hakkını kullanmaması, rakibe seçim hakkı devretmek anlamına gelebilir. Bu durum, sahada genellikle kısa bir konuşmayla çözülür.

Yazı tura sırasında kaptan kart görebilir mi?

Evet. Hakemin kart gösterme yetkisi, maç başında sahaya girdiği andan itibaren başlar. IFAB'ın Kural 5 için yayımladığı soru cevap bölümüne göre, yazı tura ile başlama vuruşu arasında görülen sarı kart maça taşınır. Aynı oyuncu maç sırasında ikinci sarı kartı görürse kırmızı kartla oyundan çıkar.

Yazı turayı hakem yerine başka biri atabilir mi?

Kural 8, yazı turayı hakemin atacağını söyler. Bazı organizasyonlar törensel nedenlerle bu ana bir konuk ya da çocuk maskot ekleyebilir, ancak sürecin kurallara uygunluğunu yine hakem gözetir. Hakemsiz amatör maçlarda ise takımlar kendi aralarında anlaştığı bir yöntemle yazı turayı yapar.

Maç tekrar oynanırsa yazı tura yeniden atılır mı?

Kural metnine göre her maç, kendi başlama vuruşuyla ve kendi yazı turasıyla başlar. Bu yüzden tekrar oynanan bir maçta da hakem yeniden yazı tura atar. Tekrar maçın koşulları ise yarışmayı düzenleyen kurumun kurallarına bağlıdır; ayrıntıları organizasyonun güncel talimatından öğrenmek gerekir.

Yazı turayı kazanmak maçı kazanma şansını artırır mı?

Yazı turayı kazanmak, yalnız bir seçim hakkı sağlar. Bu seçimin maç sonucuna etkisi, rüzgâr, güneş ve zemin gibi koşullara göre değişir. Kapalı ya da rüzgârsız bir stadyumda bu etki çok küçük olabilir. Yazı tura sonucunun maçı kazanma şansını belirgin biçimde değiştirdiğini gösteren güçlü bir kanıt yoktur.

Bu yazıyı yapay zekâ ile özetleyin

Kullandığınız asistan bu rehberi okuyup sizin için kısaca özetlesin; yanıtında kaynak olarak bu sayfanın bağlantısı yer alır.

Asistanlar yanıtlarını kendileri üretir ve hata yapabilir. Ücret, kayıt ve sağlıkla ilgili kararlarda okulla ya da uzmanla doğrudan görüşün.

Reklamlar
Paylaş WhatsApp X Facebook
İlgili yazılar

Bunları da okuyun

Tüm Futbol Kuralları yazıları
Reklamlar

Örneğin: Kadıköy, ofsayt, yaş grupları

İstanbulAnkaraİzmirBursaAntalyaKocaeli

Çerez tercihleri

Tercihinizi sayfanın altındaki "Çerez tercihleri" bağlantısından her an değiştirebilirsiniz. Ayrıntılar: KVKK aydınlatma metni.