Serbest Vuruşta Topu Ayakla Havaya Kaldırıp Kullanmak Serbest mi?
Serbest vuruşta topu havaya kaldırmak serbest mi? IFAB Kural 13, ikinci dokunuş, kaleciye pas hilesi ve endirekt vuruş örnekleriyle net cevap.
- Yazan
- İçerik Editörü
- Bölüm
- 21
- Okuma
- 15 dk
Bu Yazıda Neleri Anlattık?
Serbest vuruşta topu havaya kaldırmak serbest mi?
Evet, serbesttir. IFAB Oyun Kuralları'nın 13. kuralı, serbest vuruşun topu bir ayakla ya da iki ayakla aynı anda havaya kaldırarak kullanılabileceğini açıkça yazar. Ancak topu kaldıran oyuncu, top başka bir oyuncuya değmeden topa ikinci kez dokunamaz. Kaldırılan topa takım arkadaşı vurursa vuruş kurallara uygundur.
Bu bir özet. Ayrıntılar, örnekler ve sık sorulan sorular yazının devamında.20 bölüm · 15 dk okumaYani topu havaya kaldırmak bir hile değil, kuralın tanıdığı bir kullanım biçimidir. Sorun, kaldırma hareketinden sonra ne olduğundadır. Kaldıran oyuncu topa tekrar vurursa ikinci dokunuş ihlali doğar; bu hareket kaleciye kafayla pas hilesine dönüşürse sarı kart gündeme gelir. Bu yazıda bu sınırları sahadan örneklerle ele alıyoruz.
Kural metni tam olarak ne diyor?
IFAB 13. kuralının usul bölümü, serbest vuruşu şu şartlara bağlar: Top durgun olmalı, kullanan oyuncu top başka bir oyuncuya değmeden topa tekrar dokunmamalı ve top vurulup açıkça hareket ettiğinde oyuna girmelidir. Aynı bölüm, topun bir ayakla ya da iki ayakla aynı anda kaldırılarak kullanılabileceğini de ekler.
Kural metni ayrıca iki hükme daha yer verir. Birincisi, rakibi şaşırtmak için serbest vuruşu kullanıyormuş gibi yapmak, yani çalım atar gibi aldatıcı bir hareket yapmak futbolun bir parçası olarak serbesttir. İkincisi, serbest vuruşu doğru şekilde kullanan oyuncu, dikkatsiz, umursamaz ya da aşırı güç kullanmadan, topu yeniden oynamak için bilerek rakibe vurabilir.
Kuralın İngilizce özgün metni IFAB'ın 13. kural sayfasında yer alır. Türkiye'deki resmî maçlar da TFF Futbol Müsabaka Talimatı gereği Uluslararası Futbol Oyun Kuralları'nı uygular. Bu nedenle aynı hüküm amatör liglerde de geçerlidir.
Kural topu havaya kaldırmayı neden vuruş kabul eder?
Kural, serbest vuruşun ne zaman başladığını "top vurulup açıkça hareket ettiğinde" diye tanımlar. Topu ayakla kaldırmak da bir vuruştur; top yerden yükselir ve açıkça hareket eder. Bu nedenle kaldırma hareketi yapıldığı anda top oyundadır.
Bu tanımın önemli bir sonucu vardır. Top havaya kalktığı anda kullanan oyuncunun ilk dokunuşu bitmiştir. Artık top bir takım arkadaşına ya da bir rakibe değmeden bu oyuncu topa yeniden dokunamaz. Dolayısıyla "önce kaldırırım, sonra kendim vururum" planı kurala aykırıdır.
Hakem iki ayakla aynı anda kaldırmayı da aynı mantıkla değerlendirir. Kural bu hareketi tek bir vuruş olarak kabul eder; çünkü iki ayak topa eş zamanlı temas eder. Ancak ayaklar birbiri ardına topa dokunursa, örneğin topu bir ayakla öbür ayağın üzerine yuvarlayıp sonra kaldırırsa, bu artık iki ayrı dokunuş olabilir. Hakem bu ayrımı hareketin akışına bakarak yapar.
Topu kaldıran oyuncu kendisi vurabilir mi?
Vuramaz. Topu kaldıran oyuncu, top başka bir oyuncuya değmeden topa ikinci kez dokunursa, hakem rakibe ikinci dokunuşun yapıldığı yerden endirekt serbest vuruş verir. Bu kural topu yerde ya da havada kullanmaktan bağımsızdır.
Oyuncular sahada şu hareketi sık dener: Oyuncu topu ayak ucuyla hafifçe kaldırır ve aynı topa yarım voleyle vurur. İlk dokunuş kaldırma, ikinci dokunuş voleydir. Top arada hiçbir oyuncuya değmediği için bu kural dışıdır. Hakem ihlali görürse golü vermez ve rakibe endirekt serbest vuruş verir.
Kullanan oyuncu elle oynama ihlali yaparsa ceza daha ağırdır. Rakip doğrudan serbest vuruş kazanır; ihlal kullanan oyuncunun kendi ceza alanında olursa penaltı gelir. Kullanan oyuncu kaleciyse ve ihlal kendi ceza alanında olduysa ise kural endirekt serbest vuruş öngörür.
İkinci dokunuşun diğer ayrıntıları için serbest vuruşu kullanan oyuncu topa tekrar dokunursa ne olacağını anlatan yazıya bakabilirsiniz.
Kaldırılan topa takım arkadaşı vurursa ne olur?
Bu hareket tamamen kurallara uygundur. Kullanan oyuncu topu kaldırır, top havadayken takım arkadaşı ona vurur. Top başka bir oyuncuya, yani takım arkadaşına değdiği için ikinci dokunuş yasağı ortadan kalkar.
Bu kullanımın en ilginç sonucu endirekt serbest vuruşta ortaya çıkar. Endirekt serbest vuruşta topun gol olabilmesi için kaleye girmeden önce başka bir oyuncuya değmesi gerekir. Topu kaldıran oyuncunun dokunuşundan sonra takım arkadaşının voleyle vurduğu top kaleye girerse, top zaten ikinci bir oyuncuya değmiştir. Bu nedenle gol geçerlidir.
Doğrudan serbest vuruşta da aynı hareket kullanılabilir. Bu durumda kaldırma hareketi, duvarın üzerinden şut açısı yaratmak ya da topa farklı bir yükseklikten vurmak için tercih edilebilir. Uygulamada bu kurgunun başarısı, iki oyuncunun zamanlamasına ve rakip duvarın tepkisine bağlıdır.
Ancak bir şart unutulmamalıdır. Top kaldırılmadan önce durgun olmalıdır. Top yuvarlanırken kaldırma hareketi yapılırsa, hakem serbest vuruşu tekrarlatır.
Topu havaya kaldırmak kuralını tablo ile özetleyebilir miyiz?
Aşağıdaki tablo, serbest vuruşta topu havaya kaldırmak ile ilgili en sık görülen hareketleri ve hakemin vereceği kararı özetler. Dayanak IFAB 12. ve 13. kurallarıdır.
| Hareket | Kurala uygun mu? | Hakemin kararı |
|---|---|---|
| Oyuncu topu tek ayakla kaldırır, arkadaşı vurur | Evet | Oyun sürer |
| Oyuncu topu iki ayakla aynı anda kaldırır, arkadaşı vurur | Evet | Oyun sürer |
| Oyuncu topu kaldırır, sonra kendisi vurur | Hayır | Rakibe endirekt serbest vuruş |
| Endirekt vuruşta topu kaldırır, arkadaşı voleyle gol atar | Evet | Gol geçerli |
| Savunmacı topu kaldırıp kafayla kalecisine verir | Hayır | Sarı kart ve rakibe endirekt serbest vuruş |
| Top yuvarlanırken kaldırma hareketi yapılır | Hayır | Serbest vuruş tekrarlanır |
Tablodaki beşinci satır, konunun en çok gözden kaçan kısmıdır. Bu nedenle kaleciye pas hilesini ayrı bir başlıkta açıklıyoruz.
Kaleciye kafayla pas hilesi neden sarı karttır?
Kural 12, kalecinin takım arkadaşının bilerek ayakla verdiği pası elle tutmasını yasaklar. Bazı oyuncular bu kuralı aşmak için topu ayakla havaya kaldırır ve kafayla, göğüsle ya da dizle kalecisine verir. Kural bu davranışı açıkça "kuralı dolanmak için bilinçli hile" olarak tanımlar.
Kurala göre bu hileyi başlatan oyuncu, kaleci topa elle dokunsun ya da dokunmasın, sportmenliğe aykırı davranıştan sarı kart görür. Oyun, hilenin yapıldığı yerden rakibe verilen endirekt serbest vuruşla yeniden başlar. Hileyi kaleci başlattıysa sarı kartı kaleci görür.
Kural 12 bu hükmün serbest vuruş ve kale vuruşu için de geçerli olduğunu özellikle belirtir. IFAB'ın 13. kural sayfasındaki soru cevap örneği de bunu gösterir: Savunmacı arkadaşından gelen topu ayağıyla kaldırır ve kafayla kalecisine verir. Kaleci topu almak için eğilir ama elle almaz; topu ayağıyla sürüp uzağa vurur. Hakemin kararı yine de nettir: Oyunu durdurur, savunmacıya sarı kart gösterir ve rakibe endirekt serbest vuruş verir.
Dolayısıyla topu havaya kaldırmak serbesttir; bu hareketi kaleciye pas yasağını aşmak için kullanmak ise serbest değildir.
Kendi ceza alanındaki serbest vuruşta topu havaya kaldırmak mümkün mü?
Kural, savunan takımın kendi ceza alanındaki serbest vuruşları için ayrı bir kaldırma yasağı koymaz. Güncel kurala göre top vurulup açıkça hareket ettiğinde oyundadır; ceza alanından çıkması gerekmez. Bu nedenle savunmacı topu kaldırıp arkadaşına verebilir.
Ancak bu durumda iki sınır vardır. Birincisi, kaldırılan top kafayla ya da göğüsle kaleciye gidiyorsa ve bu hareket kaleciye pas yasağını aşmak içinse, yukarıda anlattığımız hile hükmü devreye girer. İkincisi, savunan takımın serbest vuruşunda rakipler ceza alanının dışında olmalıdır. Rakip, ceza alanından çıkmaya zaman bulamadıysa hakem oyunu sürdürür; ancak top oyuna girmeden ceza alanına girip topa müdahale eden rakip olursa hakem vuruşu tekrarlatır.
Pratikte savunan takım kendi ceza alanında riskli hareketlerden uzak durur. Topu kaldırıp arkadaşına vermek kurallara uygun olsa da, hatalı bir dokunuş rakibe gol fırsatı verebilir. Bu yüzden antrenörler savunmacılara genelde yerden ve sade bir pası önerir.
Duvar varken topu havaya kaldırmak ne işe yarar?
Serbest vuruşta topu havaya kaldırmak, yaygın anlatıma göre özellikle duvarı aşmak gereken pozisyonlarda öne çıkar. Kaldırılan topa takım arkadaşının yarım voleyle vurması, topun duvarın üzerinden farklı bir açıyla gitmesine imkân verebilir. Ancak bu yöntemin daha etkili olduğunu gösteren genel bir araştırma bilgisi yoktur; sonuç oyuncuların becerisine göre değişir.
Kural açısından duvarla ilgili şu hükümler önemlidir:
- Savunan takımın oyuncuları, top oyuna girene kadar toptan en az 9,15 metre uzakta durur.
- Savunan takım üç veya daha fazla oyuncuyla duvar kurarsa, hücum oyuncuları duvardan en az 1 metre uzakta durur.
- Hücum oyuncusu duvara 1 metreden yakınsa, hakem rakibe endirekt serbest vuruş verir.
Bu hükümler, kaldırma kurgusunda volenin nereden yapılacağını da etkiler. Voleyi yapacak oyuncu duvara 1 metreden yakın duramaz. Bu nedenle kurguyu planlarken mesafeyi hesaba katmak gerekir. Duvar konusundaki diğer ayrıntılar için duvar oluşmadan hızlı atış yazısına bakabilirsiniz.
Topu kaldırmak ile aldatıcı hareket arasında fark var mı?
Kural iki hareketi ayrı ayrı tanır. Topu havaya kaldırmak bir kullanım biçimidir; top hareket ettiği anda oyun başlar. Aldatıcı hareket ise serbest vuruşu kullanıyormuş gibi yapıp topa dokunmamaktır. Kural, rakibi şaşırtmak için yapılan bu tür hareketleri futbolun bir parçası olarak serbest kabul eder.
Bu ayrımın sahadaki sonucu şudur: Oyuncu topa koşar ama vurmaz, arkadaşı ise topu kaldırır. Bu kurgu kurala uygundur. Ancak oyuncu topa hafifçe dokunur ve top açıkça hareket ederse, artık aldatıcı hareket değil, gerçek bir vuruş yapmıştır. Bu andan sonra o oyuncu topa ikinci kez dokunamaz.
Penaltıda durum farklıdır. Kural 14, penaltı atan oyuncunun koşu sırasında aldatıcı hareket yapabileceğini, ancak koşuyu tamamladıktan sonra vuruş öncesi aldatmanın ihlal olduğunu düzenler. Penaltıda ayrıca top ileriye vurulmalıdır; topu yerinde dikey olarak kaldırmak bu şartı karşılamayabilir. Penaltı kurallarının ayrıntıları için penaltıyı kim atar yazısına göz atabilirsiniz.
Topu havaya kaldırıp tehlikeli oyun yapılırsa ne olur?
Topu havaya kaldırmak kendi başına tehlikeli değildir. Ancak kaldırılan topa yapılan vuruş, yakındaki oyunculara yönelik tehlikeli bir harekete dönüşebilir. Kural 12, tehlikeli oyunu bir oyuncunun topu oynamaya çalışırken birini, kendisi de dahil, yaralanma tehlikesine sokması olarak tanımlar.
Örneğin bir oyuncu kaldırılan topa makas vuruşu yapar ve bu sırada rakip oyuncu kafasıyla topa yaklaşır. Hakem, hareketin rakibi tehlikeye soktuğuna karar verirse, temas olmasa bile tehlikeli oyundan endirekt serbest vuruş verebilir. Temas olursa doğrudan serbest vuruş ve şiddete göre disiplin cezası gündeme gelir.
Ayrıca kural, serbest vuruşu kullanan oyuncunun topu bilerek rakibe vurmasını ancak dikkatsiz, umursamaz ya da aşırı güçlü değilse serbest bırakır. Kaldırılan topu sert bir voleyle duvardaki oyuncunun yüzüne göndermek bu sınırı aşabilir. Hakem bu durumda doğrudan serbest vuruş verir ve gerekiyorsa sarı ya da kırmızı kart gösterir.
Çocuk futbolunda bu nedenle volenin yönüne ve çevredeki oyunculara dikkat etmek ayrıca önemlidir.
Taç atışında, kale vuruşunda ya da kornerde de top havaya kaldırılabilir mi?
Topu kaldırarak kullanma hükmü, kural kitabında serbest vuruşlar için açıkça yazılıdır. Diğer yeniden başlamalarda her birinin kendi kuralı belirleyicidir.
- Kale vuruşu: Kural 16, topun kale alanının herhangi bir noktasından vurulmasını ve vurulup açıkça hareket ettiğinde oyuna girmesini ister. Kaleciye kafayla pas hilesi yasağı kale vuruşunu da kapsar.
- Korner atışı: Kural 17, topun vurulup açıkça hareket ettiğinde oyunda olduğunu söyler. Kural kaldırma hareketini ayrıca düzenlemez; ikinci dokunuş yasağı aynıdır.
- Taç atışı: Oyuncu taç atışını elle yapar; bu yüzden ayakla kaldırma söz konusu değildir.
Bu nedenle "serbest vuruşta serbest olan her hareket bütün duran toplarda serbesttir" demek doğru değildir. Her yeniden başlama kendi kuralına tabidir. Şüphe halinde ilgili kuralın metnine bakmak ya da hakeme maç öncesi danışmak en doğrusudur. Kale vuruşunu kimin kullanabileceğini kale vuruşunu kaleci dışında kullanmak yazısında ele aldık.
Topu havaya kaldırmak hangi durumlarda zaman kaybı sayılabilir?
Serbest vuruşu süslü bir hareketle kullanmak, bazen hazırlığın uzamasına yol açar. Oyuncu topu defalarca yerleştirir, kaldırma için doğru anı bekler, arkadaşıyla işaretleşir. Kural, kaldırma hareketini serbest bıraktığı için bu kurgu tek başına zaman kaybı değildir.
Ancak Kural 12, oyunun yeniden başlamasını geciktirmeyi sarı kart gerektiren ihlaller arasında sayar. Hazırlık makul sınırı aşarsa, hakem önce sözlü uyarı yapabilir, ardından sarı kart gösterebilir. Hakem kaybolan zamanı da devre sonuna ekler.
Rakip açısından da benzer bir kural vardır. Serbest vuruşun hızlı kullanılmasını bilerek engelleyen rakip, oyunun yeniden başlamasını geciktirdiği için sarı kart görür. Yani iki takım da serbest vuruş anında zamanı kendi lehine kullanmaya çalışırsa kartla karşılaşabilir.
Pratik bir öneri: Kaldırma kurgusunu antrenmanda o kadar çok tekrar edin ki maçta birkaç saniyede hazır olsun. Kurgunun etkisi zaten sürprizden gelir; uzun hazırlık hem sürprizi azaltır hem de hakemin dikkatini çeker. Böylece takım hem kurala uyar hem de kurgunun faydasını korur.
Kaldırılan top rakip duvara çarparsa ne olur?
Kaldırma kurgusunda top her zaman takım arkadaşına ulaşmaz. Bazen top duvardaki bir rakibe çarpar ve geri döner. Bu durumda top başka bir oyuncuya, yani rakibe değdiği için ikinci dokunuş yasağı sona erer. Topu kaldıran oyuncu, dönen topa yeniden vurabilir.
Bu kural, Kural 13'ün "top başka bir oyuncuya değene kadar" ifadesinden doğar. Kuraldaki "başka bir oyuncu" takım arkadaşı ile rakibi birlikte kapsar. Dolayısıyla duvardaki savunmacının dokunuşu da ikinci dokunuş yasağını kaldırır.
Ancak topun duvara çarpması bilinçli bir hamle olarak yapılıyorsa, kuralın başka bir hükmü devreye girer. Oyuncu topu yeniden oynamak için bilerek rakibe vurabilir; ama bu vuruş dikkatsiz, umursamaz ya da aşırı güçlü olmamalıdır. Aksi halde rakip doğrudan serbest vuruş kazanır ve hakem durumun şiddetine göre disiplin cezası verebilir.
Ayrıca duvardaki savunmacı topa elle dokunursa, hakem elle oynama kuralını ayrıca değerlendirir. Kol vücudu doğal olmayan biçimde büyütüyorsa, ceza alanı dışında doğrudan serbest vuruş, ceza alanı içinde penaltı gündeme gelir. Duvar savunmacılarının kollarını vücuda yakın tutması bu yüzden önemlidir.
Halı sahada ve futsalda topu havaya kaldırmak serbest mi?
Halı saha maçları için tek bir resmî kural kitabı yoktur; kurallar organizasyona ve saha işletmesine göre değişir. Bazı halı saha organizasyonları serbest vuruş usullerini kendi kurallarıyla sadeleştirebilir. Bu nedenle halı sahada kaldırma kurgusunu kullanmadan önce organizasyonun kuralını öğrenmek gerekir.
Futsalda ise FIFA'nın ayrı futsal kuralları geçerlidir. Futsal kuralları, yeniden başlamalar için kendi süre ve mesafe hükümlerini içerir. Bu yazıdaki açıklamalar IFAB'ın 11 kişilik futbol kurallarına dayanır; futsal için ayrıca futsal kural metnine bakmak gerekir.
Çocuk liglerinde de benzer bir uyarı geçerlidir. Küçük saha biçimlerinde oyun kuralları yaş grubuna göre uyarlanabilir. Kulübünüzden ya da il temsilciliğinden güncel kuralları öğrenmek, sahada tartışmayı baştan önler. Halı sahadaki genel kural farklarını halı saha futbol kuralları yazısında topladık.
Kaldırılan top doğrudan kaleye girerse gol olur mu?
Bu soru, kaldırma kurgusunun nadir ama öğretici bir sonucudur. Kural 13, serbest vuruştan topun doğrudan kaleye girdiği durumları ayrı ayrı düzenler. Kaldırma hareketi de bir vuruş olduğu için aynı hükümler geçerlidir.
- Doğrudan serbest vuruş, rakip kale: Top doğrudan rakip kaleye girerse gol geçerlidir.
- Endirekt serbest vuruş, rakip kale: Top başka bir oyuncuya değmeden kaleye girerse gol olmaz; hakem kale vuruşu verir.
- Herhangi bir serbest vuruş, kendi kale: Top doğrudan kullanan takımın kalesine girerse hakem rakibe korner verir.
Kaldırma kurgusunda ilk dokunuşla topun kaleye gitmesi pek olası değildir; çünkü kaldırma hareketi topu yukarı gönderir. Ancak kale çok yakınsa ve top beklenmedik bir yola girerse bu hükümler belirleyici olur.
Endirekt serbest vuruşta önemli bir ayrıntı daha vardır. Hakem vuruşun endirekt olduğunu işaret etmeyi unuttuysa ve top doğrudan kaleye girdiyse, kural vuruşun tekrarlanmasını ister. IFAB'ın soru cevap bölümü, işaret unutulduğunda kalecinin şutu kurtarmaya çalışıp topa dokunduğu bir örnekte bile, oyunun ruhuna göre golün verilmemesini ve vuruşun tekrarlanmasını önerir. Doğrudan ve endirekt serbest vuruş farkı için faul türleri yazısına bakabilirsiniz.
Topu havaya kaldırmak ile ilgili sık yapılan yanlışlar nelerdir?
Bu konuda sahada ve tribünde dolaşan yanlış bilgiler şunlardır:
- "Topu ayakla kaldırmak yasaktır." Yanlıştır; Kural 13 bunu açıkça serbest bırakır.
- "Topu kaldıran oyuncu kendisi vurabilir." Yanlıştır; bu ikinci dokunuştur.
- "İki ayakla kaldırmak iki dokunuştur." Yanlıştır; kural iki ayakla aynı anda kaldırmayı tek vuruş kabul eder.
- "Endirekt vuruşta kaldırıp vurulan gol geçersizdir." Yanlıştır; top ikinci bir oyuncuya değdiği için gol geçerlidir.
- "Kaleci topu eliyle almadıysa hile cezası yoktur." Yanlıştır; kural, kalecinin topa elle dokunup dokunmamasına bakmaz.
- "Top kaldırılmadan önce hareket edebilir." Yanlıştır; top durgun olmalıdır.
Bu yanlışların çoğu, kuralın eski sürümlerinden ya da halı saha alışkanlıklarından kalır. Güncel kural metni ise oldukça açıktır. Bu yüzden tartışma çıktığında kimin haklı olduğunu söylentiler değil, kuralın kendisi belirler. Oyuncuların ve velilerin bu metne kolayca ulaşabilmesi, sahadaki gerginliği de azaltır.
Antrenör ve veliler bu hareketi çocuklara nasıl öğretebilir?
Topu ayakla havaya kaldırmak, çocuklar için eğlenceli bir top hâkimiyeti hareketidir. Ancak serbest vuruşta kullanılacaksa önce kuralı birlikte öğrenmek gerekir. Antrenörler için önerilen bir akış:
- Teknik: Çocuk topu durgun halden tek ayakla ya da iki ayakla kaldırmayı çalışır.
- Kural: Antrenör "kaldıran vuramaz" kuralını oyunla öğretir; kaldıran çocuk geri adım atar, arkadaşı vurur.
- Güvenlik: Volenin yalnız boş alana ya da kaleye yapıldığı, kimsenin yüzüne yönelmediği bir düzen kurar.
- Sportmenlik: Antrenör, kaleciye kafayla pas hilesinin neden yasak olduğunu sade bir dille anlatır.
Küçük yaş gruplarında oyun biçimi ve bazı kurallar yerel lig talimatına göre farklı olabilir; bu yüzden takımın oynadığı organizasyonun kurallarını öğrenmek iyi olur. Velilere düşen görev ise çocuğu gösteriş hareketine zorlamamaktır. Teknik, çocuk kendini hazır hissettiğinde gelişir; zorlama ise çoğu zaman hem keyfi hem de özgüveni azaltır. Serbest vuruş tekniklerinin temeli için falso ve düz vuruş teknikleri yazısı yol gösterir.
İki oyuncu topa aynı anda vurursa ne olur?
Kaldırma kurgusunda bazen iki oyuncu topa neredeyse aynı anda gelir. Kural, serbest vuruşu kaç oyuncunun kullanacağını ayrıca yazmaz; ancak topa ilk dokunan oyuncu kullanan oyuncu olur ve ikinci dokunuş yasağı onu bağlar.
Uygulamada hakemler, iki oyuncunun topa aynı anda vurduğu durumları hareketin akışına göre değerlendirir. Konuyu ayrı bir yazıda ele aldığımız için burada kısa geçiyoruz: serbest vuruşta topa iki kişi aynı anda vurabilir mi sorusunun ayrıntılı cevabı orada yer alır.
Kaldırma kurgusu açısından önemli olan şudur: Kaldıran oyuncu ile vuran oyuncu farklı kişiler olmalıdır ve vuruş kaldırmadan sonra gelmelidir. Böylece iki ayrı dokunuş ortaya çıkar ve kural açısından hiçbir belirsizlik kalmaz. Hareket ne kadar netse, hakemin kararı da o kadar kolay olur. Bu yüzden antrenmanda kaldıran ve vuran oyuncunun rollerini baştan belirlemek, maçta karışıklığı önler ve kurgunun temiz görünmesini sağlar.
Hakem topu havaya kaldırma hareketini nasıl değerlendirir?
Hakem bu hareketi değerlendirirken birkaç soruyu sırasıyla sorar. Bu sorular kural metninden doğrudan çıkar:
- Top kaldırılmadan önce durgun muydu?
- Oyuncu topu tek ayakla mı, iki ayakla aynı anda mı kaldırdı?
- Topu kaldıran oyuncu, top başka bir oyuncuya değmeden topa yeniden dokundu mu?
- Oyuncu bu hareketi kaleciye pas yasağını aşmak için mi yaptı?
- Vuruş çevredeki oyuncuları tehlikeye soktu mu?
Bu sorulardan herhangi birinin cevabı kurala aykırıysa, hakem uygun kararı verir: tekrar, endirekt serbest vuruş, sarı kart ya da doğrudan serbest vuruş. Bütün cevaplar kurala uygunsa oyun sürer.
Uygulamada hakemler bu tür kurgularda topun kaldırıldığı anı ve kaldıran oyuncunun sonraki hareketini dikkatle izler. Endirekt serbest vuruşta hakem kolunu yukarıda tutar; bu işaret, top başka bir oyuncuya değene, oyun dışına çıkana ya da doğrudan gol olamayacağı belli olana kadar sürer. Hakem işaretlerinin anlamları için hakem el işaretleri yazısına bakabilirsiniz.
Topu havaya kaldırmak kuralını nasıl sınayabilirsiniz?
Kuralı okuduktan sonra kısa sorularla pekiştirmek iyi bir yöntemdir. Sitemizdeki futbol kuralları testi serbest vuruşlar dahil temel kurallarda bilginizi ölçer. Ayrıca şu mini testi kendi kendinize yapabilirsiniz:
- Oyuncu topu iki ayakla aynı anda kaldırdı, arkadaşı vurdu. Kurala uygun mu? (Evet.)
- Oyuncu topu kaldırıp kendisi voleyle vurdu. Karar ne? (Rakibe endirekt serbest vuruş.)
- Endirekt vuruşta kaldırılan topa arkadaş vurdu ve gol oldu. Gol geçerli mi? (Evet.)
- Savunmacı topu kaldırıp kafayla kalecisine verdi, kaleci elle almadı. Karar ne? (Sarı kart ve endirekt serbest vuruş.)
- Oyuncu topu yuvarlanırken kaldırdı. Karar ne? (Hakem vuruşu tekrarlatır.)
Bu soruları takım arkadaşlarınızla tartışmak, kuralın sahadaki karşılığını hızla öğrenmenizi sağlar. Böylece kaldırma kurgusu, takımın elinde güvenli bir seçenek haline gelir.
Son bir hatırlatma yapalım. Kurallar zaman içinde güncellenir; IFAB her yıl kural kitabında değişiklikler yapabilir. Bu nedenle bir hareketin serbest olup olmadığından emin olmak istediğinizde, en güncel kural metnine bakmak en güvenli yoldur. Maç öncesi hakemle kısa bir konuşma da özellikle amatör liglerde birçok soruyu baştan çözer. Kuralı bilen takım, sahada daha az tartışır ve dikkatini oyuna verir.
Sıkça sorulan sorular
Serbest vuruşta topu iki ayakla kaldırmak serbest mi?
Evet. IFAB Kural 13, serbest vuruşun topu bir ayakla ya da iki ayakla aynı anda kaldırarak kullanılabileceğini açıkça yazar. İki ayakla eş zamanlı kaldırma tek bir vuruş sayılır. Ancak ayaklar birbiri ardına topa dokunursa bu iki ayrı dokunuş olabilir. Topu kaldıran oyuncu, top başka bir oyuncuya değmeden topa yeniden dokunamaz.
Topu kaldıran oyuncu kendi voleyiyle gol atarsa gol geçerli mi?
Geçerli değildir. Topu kaldırmak bir vuruştur ve top açıkça hareket ettiği anda oyundadır. Kaldıran oyuncunun aynı topa yaptığı volley, top başka bir oyuncuya değmeden yapılmış ikinci bir dokunuştur. Hakem golü vermez ve rakibe, ikinci dokunuşun yapıldığı yerden endirekt serbest vuruş verir.
Endirekt serbest vuruşta kaldırılan topa vurulan gol sayılır mı?
Sayılır. Endirekt serbest vuruşta topun gol olabilmesi için kaleye girmeden önce başka bir oyuncuya değmesi gerekir. Kaldıran oyuncudan sonra takım arkadaşı topa vurduğunda bu şart yerine gelmiş olur. Dolayısıyla takım arkadaşının voleyi doğrudan kaleye girerse ve başka bir ihlal yoksa hakem golü verir.
Savunmacı topu kaldırıp kafayla kalecisine verirse ne olur?
Kural 12 bu hareketi kaleciye pas yasağını aşmak için yapılan bilinçli bir hile sayar. Hileyi başlatan oyuncu, kaleci topa elle dokunsun ya da dokunmasın, sportmenliğe aykırı davranıştan sarı kart görür. Oyun, hilenin yapıldığı yerden rakibe verilen endirekt serbest vuruşla yeniden başlar. Hüküm serbest vuruş ve kale vuruşunu da kapsar.
Penaltıda topu havaya kaldırmak mümkün mü?
Penaltı için Kural 14 ayrı şartlar koyar: Top ileriye doğru vurulmalıdır; topuk vuruşu da top ileri gittiği sürece serbesttir. Kural 13'teki kaldırma hükmü serbest vuruşlar içindir. Topu yerinde dikey olarak kaldırmak ileriye vurma şartını karşılamayabilir. Bu nedenle penaltıda kaldırma kurgusu kurala uygun bir seçenek olarak görülmemelidir.
Çocuk maçlarında topu havaya kaldırarak serbest vuruş kullanılabilir mi?
Resmî maçlarda kural aynıdır ve kaldırma hareketi serbesttir. Ancak küçük yaş gruplarında oyun biçimi ve bazı yeniden başlama usulleri yerel lig talimatına göre değişebilir. Antrenmanda bu hareketi öğretirken volenin kimsenin yüzüne yönelmemesine dikkat edin ve kaleciye kafayla pas hilesinin neden yasak olduğunu çocuklara sade bir dille anlatın.
Bu yazıyı yapay zekâ ile özetleyin
Kullandığınız asistan bu rehberi okuyup sizin için kısaca özetlesin; yanıtında kaynak olarak bu sayfanın bağlantısı yer alır.
ChatGPT ile özetle (yeni sekmede açılır)
Claude ile özetle (yeni sekmede açılır)
Perplexity ile özetle (yeni sekmede açılır)
Google AI Modu ile özetle (yeni sekmede açılır)
Copilot ile özetle (yeni sekmede açılır)
Grok ile özetle (yeni sekmede açılır)
Asistanlar yanıtlarını kendileri üretir ve hata yapabilir. Ücret, kayıt ve sağlıkla ilgili kararlarda okulla ya da uzmanla doğrudan görüşün.