Sedyeyle Çıkan Oyuncu Tekrar Oyuna Girebilir mi? Kural ve Sahadaki Karşılığı
Sedyeyle çıkan oyuncu tekrar oyuna girebilir mi? Kanun 5 sedye kuralı, reddedilirse sarı kart, baş yaralanması ve çocuk maçı notları bu rehberde.
- Yazan
- İçerik Editörü
- Bölüm
- 21
- Okuma
- 14 dk
Bu Yazıda Neleri Anlattık?
Sedyeyle çıkan oyuncu tekrar oyuna girebilir mi?
Evet, girebilir. Sedye oyuncuyu otomatik olarak oyundan çıkarmaz ve değişiklik hakkından da düşmez. Oyuncu sahadan ayrıldıktan sonra oyun yeniden başlar, bir dakika dolar ve hakem izin verirse sahaya döner. Takım o oyuncunun yerine yedek aldıysa dönüş biter.
Bu bir özet. Ayrıntılar, örnekler ve sık sorulan sorular yazının devamında.20 bölüm · 14 dk okumaBu yazı yalnızca sedyeyle çıkan oyuncuyu ele alıyor. Sakatlıktan sonra dönüşün genel prosedürünü, yani bekleme süresini ve giriş çizgisini sakatlanan oyuncunun tekrar oyuna girmesi yazımızda ayrıntılı anlattık. Hakemin oyunu ne zaman durdurduğu ise oyuncu sakatlandığında maç durur mu yazısında duruyor. Burada o içerikleri tekrarlamıyoruz.
Bizim açımız farklı. Sedye ne zaman sahaya girer, oyuncu sedyeyi reddederse ne olur, sedye bir zaman kazanma aracına dönüşürse hakem ne yapar ve baş yaralanması şüphesinde dönüş kararını kim verir? Bu soruların cevabını güncel IFAB kural kitapçığından okuyup kendi cümlelerimizle yazdık.
Kural metnine kendiniz bakmak isterseniz IFAB Kanun 5 metni ile sahadan çıkarak tedavi ve değerlendirme protokolü en doğru kaynaktır. Bu yazı tıbbi tavsiye yerine geçmez.
Kanun 5 sedye konusunda ne söylüyor?
Kanun 5 sedyeyi doğrudan bir dönüş yasağına bağlamaz. Metin, hakem doktorların ya da sedyecilerin sahaya girmesine izin verdiyse oyuncunun sedyeyle veya yürüyerek çıkması gerektiğini yazar. Bu emre uymayan oyuncu, sportmenlik dışı davranıştan sarı kart görür.
Cümlenin iki parçası önemli. İlk parça, sağlık ekibinin sahaya girmesi için hakemin açık iznini şart koşar. İkinci parça, çıkış yöntemi olarak sedye ile yürümeyi eşit sayar. Yani kural, oyuncunun nasıl çıktığına değil, sahadan çıkıp çıkmadığına bakar.
Aynı Kanun, sakat oyuncunun sahada tedavi edilmemesini ister. Oyun sakatlık yüzünden durmuşsa ya da yeniden başlama gecikmişse oyuncu sahadan ayrılır ve oyun yeniden başladıktan bir dakika sonrasına kadar dışarıda bekler. Sedye bu düzenin yalnızca bir taşıma aracıdır, ayrı bir kural katmanı değildir.
Bu noktada bir ayrım yapmak gerekir. Kural metni "sedye" kelimesini çıkış yöntemi olarak anar. "Sedyeyle çıkan oyuncu dönemez" ya da "sedye otomatik değişikliktir" gibi bir cümle ise kitapçıkta yoktur.
Sedyeyle çıkmak neden oyuncu değişikliği sayılmaz?
Çünkü değişiklik, takımın yedek oyuncuyu sahaya sürmesiyle olur. Sakat oyuncu sahadan ayrılsa bile takım değişiklik yapmadıkça oyuncu hâlâ takımın oyuncusudur. Kanun 3 değişikliği teknik bir prosedür olarak tanımlar, tıbbi bir sonuç olarak değil.
IFAB protokolü bunu doğrudan destekler. Metne göre sakat oyuncu değiştirilirse değişiklik gecikmez ve yedek hemen girer. Yani takım isterse sedyeyle çıkan oyuncunun yerine değişikliği yapar. İsterse oyuncuyu beklemeyi seçer.
Bu seçim takıma stratejik bir ikilem yaratır. Beklemek, takımın bir süre eksik oynaması demektir. Değişiklik ise hakkı harcar ve oyuncuyu maçtan çıkarır. Bu nedenle antrenör, sağlık ekibinin ilk değerlendirmesini beklemeden karar vermek zorunda kalabilir.
- Değişiklik yapılırsa oyuncu normal koşullarda maça dönemez.
- Değişiklik yapılmazsa oyuncu bir dakika sonra, hakemin izniyle dönebilir.
- İlk yarı bir dakika dolmadan biterse oyuncu ikinci yarının başından itibaren dönebilir.
Sedyeyle çıkan oyuncu tekrar oyuna girebilir mi: hangi koşullar gerekir?
Dönüşün koşulları sedye olsa da olmasa da aynıdır. Protokol üç unsuru birlikte arar. Oyun yeniden başlamalı, bir dakika geçmeli ve hakem açıkça izin vermelidir. Bu üç şart sağlanmadan oyuncu sahaya giremez.
- Oyuncu sahayı terk eder ve oyun yeniden başlar.
- Bir dakikalık süre, oyunun yeniden başladığı andan itibaren akan saatle işler.
- Hakem süreyi doğrular ve oyuncuya girmesi için işaret verir.
- Oyuncu, top oyundaysa yan çizgiden, top oyun dışındaysa herhangi bir saha çizgisinden girer.
Süreyi hakem belirler ve diğer hakem ekibinden destek alabilir. Oyuncu hazır olsa bile hakem izin vermeden giremez. Bu noktada ayrıntıları yinelemek yerine, oyuncunun dönüş çizgisi ve bekleme mantığı için yukarıda bağlantısını verdiğimiz kardeş yazıya bakmanızı öneririz.
Sedyeyi reddeden oyuncuya hakem ne yapar?
Hakem doktorların ve sedyecilerin girmesine izin verdiyse oyuncu çıkmak zorundadır. Reddederse sarı kart görür. IFAB soru-cevap bölümü durumu açıkça örnekler: ilk değerlendirmeden sonra sağlık ekibi oyuncunun devam edemeyeceğine karar verir, hakem sedyecileri çağırır, oyuncu çıkmak istemez ve sarı kart görür.
Kuralın amacı net. Sağlık görevlisinin kararı, oyuncunun "iyiyim" iddiasından önce gelir. Çünkü adrenalin ağrıyı bastırabilir ve oyuncu kendi durumunu doğru ölçemeyebilir. Bu cümle bir yorumdur, kitapçığın gerekçesi değildir. Ancak kural tam bu mantıkla işler.
Oyuncu kartı gördükten sonra da sahadan çıkmak zorundadır. Kart, çıkış yükümlülüğünü kaldırmaz. Çıkış yöntemi ise yine sedye ya da yürümedir.
Sahada sık görülen bir tablo var. Oyuncu ayağa kalkar, yürüyüp çizgiye gider ve sedyeye gerek kalmaz. Bu durumda kural yine karşılanmış olur, çünkü oyuncu sahadan çıkmıştır. Kural sedyeyi zorunlu kılmaz, çıkışı zorunlu kılar.
Sedye mi, yürüyerek çıkış mı: fark nedir?
Kural açısından fark yoktur. Kanun 5 "sedyeyle ya da yürüyerek" ifadesini birlikte kullanır. Hangisinin gerektiğine sağlık görevlisi karar verir, hakem vermez. Oyun kuralları taşıma yöntemine ayrı bir sonuç bağlamaz.
Pratikte fark başka yerde ortaya çıkar. Sedye genellikle ciddi bir yaralanmaya işaret eder, bu yüzden oyuncunun hemen geri dönmesi daha az beklenir. Bu, kural değildir. Hakem de oyuncuyu sedyeyle çıkıp çıkmadığına göre değil, sağlık ekibinden gelen işarete ve oyunun durumuna göre sahaya alır.
| Çıkış biçimi | Kural sonucu | Dönüş koşulu |
|---|---|---|
| Sedyeyle çıkış | Oyuncu sahadan ayrılmış sayılır, değişiklik yapılmış sayılmaz | Oyun yeniden başlar, bir dakika geçer, hakem izin verir |
| Yürüyerek çıkış | Aynı sonuç | Aynı koşul |
| Sedyeyi reddedip sahada kalmak | Sarı kart, oyuncu yine çıkar | Kart sonrası aynı dönüş koşulu |
| Değişiklik yapılması | Oyuncu maçtan çıkar | Normal koşullarda dönüş yok |
Sedye zaman kazanmak için kullanılırsa hakem ne yapar?
Sahte sakatlık sportmenlik dışı davranıştır ve hakem bunu kartla cezalandırabilir. Kitapçık oyuncuyu "sedye çağırmakla" suçlayan bir madde içermez. Ancak zaman geçirmeyi cezalandıran genel hüküm geçerlidir. Hakem, ciddi bir yaralanma olmadığına karar verirse disiplin yoluna gidebilir.
Kanun 7 hakeme ayrıca telafi imkânı verir. Sakat oyuncunun değerlendirilmesi ve sahadan çıkarılması için kaybolan süre, her yarının sonunda eklenen süreye yansır. Dolayısıyla hakem sedye için harcanan dakikaları eklenen süreye yansıtır.
Bu iki hüküm birbirini tamamlar. Gerçek sakatlık sağlık önceliğiyle yönetilir ve süre sonra eklenir. Sahte sakatlık ise hem kart hem de eklenen süre riski taşır. Sahada ayrım yapmak hakemin takdirindedir, çünkü oyuncunun gerçekten sakat olup olmadığını kural metni ölçmez.
- Tek başına yerde kalmak sakatlık kanıtı sayılmaz, ancak hakem yine de şüpheyi oyuncunun lehine kullanır.
- Kafa, boyun ya da bilinç şüphesi varsa hakem zaman kaygısını bırakır.
- Gerçek sakatlıkta eklenen süre çoğu zaman sedyenin harcadığı dakikayı karşılar.
Bu liste kural değil, saha uygulaması etiketli gözlemdir.
Sedyeyle çıkan oyuncu kart görmüşse ne olur?
Hakem sakat oyuncuya kart göstermeye karar vermişse kartı oyuncu sahadan ayrılmadan önce göstermelidir. Kitapçık bunu açıkça yazar. Bu kural, oyuncunun sedyede ya da kenarda iken kartsız kalmasının önüne geçer ve kararın kayıt altına alınmasını sağlar.
Burada iki durum ayrılır. Sarı kartta oyuncu sahadan çıkar, tedavi görür ve izin alırsa döner. Kırmızı kartta ise oyuncu sahadan ve teknik alandan uzaklaşmak zorundadır. Kitapçık, kırmızı kart görenin saha çevresini terk etmesini ister.
Başka bir ayrıntı da şu: rakibe kartı gösterilen bir sert faul sonucu oyuncu sakatlanırsa sahada kısa tedavi mümkündür. Kanun 5 bu durumu, tedavi hızlı bitiyorsa sahada kalma istisnaları arasında sayar. Burada tehlikeli faul yapan rakip sarı ya da kırmızı kart görür.
Hangi durumlarda oyuncu sahadan çıkmak zorunda değildir?
Kanun 5 altı istisna tanır. Bunlar sedye kuralını da etkiler, çünkü oyuncu sahadan çıkmak zorunda olmayınca sedyeye de gerek kalmaz. Tedavi kısa sürer ve oyun devam eder.
- Kaleci sakatlandığında.
- Kaleci ile bir saha oyuncusu çarpışıp ilgi gerektirdiğinde.
- Aynı takımın oyuncuları çarpışıp ilgi gerektirdiğinde.
- Ciddi bir yaralanma olduğunda.
- Rakibe kart gösterilen bir faul sonucu oyuncu sakatlandığında ve tedavi hızlı bittiğinde.
- Penaltı verilmişse ve sakat oyuncu atışı kullanacaksa.
Protokol ek bir madde daha verir. Oyuncu tıbbi ilgiye ihtiyacı olmadığını söylerse, oyun onun sakatlığı yüzünden durmadıkça bir dakika beklemek gerekmez. Oyuncu oyun sırasında kendi isteğiyle çıkarsa ve bu yeniden başlamayı geciktirmezse yine bekleme yoktur.
Bu liste kısa gibi görünse de sahada çok işe yarar. Sedye isteyen oyuncu çoğu zaman ciddi yaralanma maddesine girer. Dolayısıyla "sedye geldi" demek, çoğunlukla "bu oyuncu bir dakika dışarıda bekleyecek ve değerlendirilecek" demektir.
Baş yaralanması şüphesinde sedyeyle çıkan oyuncu dönebilir mi?
Kural açısından evet, dönüş teorik olarak mümkündür. Ancak baş yaralanması şüphesinde kararı sağlık görevlisi verir. Amsterdam 2022 uzlaşı bildirisinin temel ilkesi de "şüphe varsa oyuncu oyundan çıkar" yönündedir ve dönüş aşamalı bir süreçle olur.
Kural kitapçığı bu konuda sağlık ekibine alan açar. Ciddi bir yaralanma, özellikle baş yaralanması, kalp sorunu ya da hayatı tehdit eden bir durum varsa tedavi sahada başlayabilir. Sedye sonrası oyuncunun maça dönmesi ise tıbbi değerlendirmeye bağlıdır. Hakem tıbbi karar vermez.
Kural kitapçığı ayrıca kalıcı sarsıntı değişikliği protokolünü tanımlar. Bu protokol organizatör için isteğe bağlıdır. Uygulanan bir yarışmada sarsıntı şüphesi olan oyuncu bir daha oynamaz ve takım değişiklik hakkından düşmeden yedek sokabilir. Hangi organizasyonda geçerli olduğunu yarışma talimatından öğrenin.
Sarsıntının belirtileri, dönüş aşamaları ve veli için kontrol listesi beyin sarsıntısı protokolü ile komosyon protokolü yazılarında geçiyor. Burada tekrarlamıyoruz. Ciddi bir işaret görürseniz 112 aranır.
Devre arasında sedyeyle çıkan oyuncu tekrar oyuna girebilir mi?
Evet, ve burada bir kolaylık var. Bir dakikalık bekleme dolmadan ilk yarı biterse oyuncu ikinci yarının başından itibaren dönebilir. Protokol bu ilkeyi üç ek durum için de geçerli sayar: normal sürenin sonu ile uzatmanın başı arası, uzatmadaki devre arası ve uzatmanın sonu ile penaltıların başı arası.
Bu bilgi pratikte önemlidir. Oyuncu devreye yakın bir anda sedyeyle çıkmışsa süre dolmasını beklemek zorunda kalmaz. Devre arası sağlık ekibine ek değerlendirme zamanı verir ve oyuncu ikinci yarıya hazırsa hakemin izniyle başlar.
Penaltı atışlarında durum başkadır. Sedyeyle çıkıp yerine yedek giren oyuncu penaltı serisinde de oynayamaz. Sarsıntı değişikliği uygulanan yarışmalarda ise sarsıntı şüpheli oyuncu penaltılar dahil hiçbir şekilde maça katılamaz. Bunu protokol açıkça yazar. Yani sedye, sarsıntı şüphesinde bile oyuncunun dönüş hakkını kendiliğinden elinden almaz, ancak sağlık kararı ve yarışma talimatı bunu fiilen sonlandırabilir.
Sık duyulan "Penaltılarda sakatlanan oyuncu değiştirilebilir ama hak yoksa dönemez" ifadesi kitapçıkta geçmez. Penaltı atışı sırasındaki değişiklikler için Kanun 3 ve yarışma talimatına bakın.
Sedye sahaya girmeden önce sağlık ekibi ne yapabilir?
Sağlık ekibi sahada ilk değerlendirmeyi yapabilir, ancak ciddi bir yaralanma yoksa tedavi etmemelidir. Protokol bunu açıkça ister: yeterli süre tanınır, sonra oyuncu sahadan çıkar. Amaç, tıbbi bakıma zaman kazandırmak ve maçın temposunu bozmamaktır.
İlk değerlendirme sırasında ekip genellikle oyuncunun bilincine, hareket edip edemediğine ve ağrının yerine bakar. Bu liste kuralın değil saha uygulamasının bir tarifidir. Kitapçık sağlık ekibine ayrıntılı bir muayene listesi vermez, çünkü bu tıbbi bir konudur.
- Oyuncu konuşuyor ve yanıt veriyorsa değerlendirme çoğunlukla kısa sürer.
- Kemik ya da eklem şüphesi varsa taşıma, sedye ve hareketsizleştirme gündeme gelir.
- Bilinç, solunum ya da dolaşım sorunu varsa sahada tedavi başlar ve 112 devreye girer.
Sedyeye ihtiyaç doğarsa hakem sedyecilerin girmesine izin verir. O andan sonra oyuncunun çıkışı zorunludur. Bu sıralama, sağlık ekibinin kararı ile oyun kuralı arasındaki bağı gösterir: tıbbi gereklilik oyuncunun çıkışını doğurur, kural ise bu çıkışı güvenceye alır.
Sedyeyle çıkan oyuncu tekrar oyuna girebilir mi, yoksa takım eksik mi oynar?
Bekleyen takım bir dakika boyunca bir oyuncu eksik oynar. Bu süre oyun yeniden başladıktan sonra sayıldığı için eksikliğin gerçek maliyeti oyunun hızına bağlıdır. Antrenör üç yoldan birini seçer: beklemek, değişiklik yapmak ya da diziliş ayarlamak.
| Seçenek | Avantajı | Riski | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Oyuncuyu beklemek | Değişiklik hakkı korunur | Bir dakika eksik oynanır, oyuncu iyi değilse tekrar çıkar | Yorum |
| Hemen değişiklik yapmak | Takım tam kadro oynar | Hak harcanır, oyuncu dönemez | IFAB protokolü, yorum |
| Dizilişi geçici ayarlamak | Hem hak hem denge korunur | Çocuk maçında pozisyon bilgisi sınırlıdır | Saha uygulaması |
Çocuk ve genç maçlarında dengeli bir yol vardır. Bir dakikalık eksiklikte karmaşık yeni görevler öğretmek yerine, 7v7 ya da 9v9 oyunda oyuncuları basit rollerle yeniden dağıtmak daha anlaşılırdır. Değişiklik hakkının işleyişi için oyuncu değişikliği kurallarına bakın. Çocuk futbolunda gelişim önce gelir, sistem sonra.
Kanama varsa sedyeyle çıkan oyuncu hemen dönebilir mi?
Hayır. Kanayan oyuncu sahadan çıkmak zorundadır ve ancak hakemin işaretiyle dönebilir. Hakem kanamanın durduğundan ve ekipmanda kan kalmadığından emin olmalıdır. Kanama sedye gerektirmese de aynı kural işler.
Bu kural iki şeyi korur. Önce oyuncunun kendi sağlığını, sonra diğer oyuncuların enfeksiyon riskini. Kanlı forma ya da sargı hakem için dönüş engelidir. Takım formayı değiştirir, yarayı kapatır ve hakemin onayını bekler.
Sedyeyle çıkan oyuncuda kanama varsa dönüş için iki koşul eklenir. Bir dakikalık süre geçmeli ve kanama durmuş olmalıdır. Hangisi daha geç gerçekleşirse oyuncu ona göre bekler. Bu yüzden kanamalı bir sedye çıkışı, kanamasız çıkıştan genellikle daha uzun sürer.
Sedyeyle çıkan oyuncunun yerine yedek girerse ne olur?
Yerine giren yedek oyuncu normal değişiklik hakkını kullanır ve sakat oyuncu resmî bir maçta geri dönemez. Protokol, sakat oyuncu değiştirilirse değişikliğin geciktirilmemesini ister. Yani hakem değişikliği geciktirmez.
Yedek oyuncu kalmadığında ya da değişiklik hakkı bittiğinde durum değişir. Takım o zaman sakat oyuncuyu bekler veya eksik oynar. Bu sorunun ayrıntılı cevabı yedek oyuncu kalmadığında kim girer yazısında. Değişiklik hakkının nasıl çalıştığını oyuncu değişikliği kuralları yazımız anlatıyor.
Burada dikkat edilecek nokta, yarışma talimatıdır. IFAB 11'e 11 resmî kuralı yazar, ancak federasyonlar ve organizatörler değişiklik sayısını kendi talimatlarında belirler. Gençlik ve amatör lig maçlarında kural farklı olabilir. TFF'nin güncel talimatına bakın.
Sedye senaryolarında hakem hangi kararı verir?
Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan durumları toplar. Her satırın yanında bilginin kaynağını da yazdık. Böylece neyin kural metninden, neyin saha gözleminden geldiğini görürsünüz.
| Senaryo | Hakemin kararı | Dayanak |
|---|---|---|
| Oyuncu sedyeyle çıktı, değişiklik yapılmadı | Oyun yeniden başlar, bir dakika sonra hakem izin verirse oyuncu döner | IFAB Kanun 5 ve sahadan çıkma protokolü |
| Oyuncu sedyeyi reddetti | Sarı kart, oyuncu yine de çıkar | IFAB Kanun 5 soru-cevap |
| Sedyeyle çıkan oyuncunun yerine yedek girdi | Değişiklik hemen yapılır, oyuncu dönemez | IFAB protokolü, Kanun 3 mantığı |
| Sedye sırasında ilk yarı bitti | Oyuncu ikinci yarının başından itibaren dönebilir | IFAB protokolü |
| Sedyedeki oyuncu rakibin sert faulüyle sakatlandı | Rakip kart görür, kısa sahada tedavi mümkündür | IFAB Kanun 5 istisnası |
| Kaleci sedyeyle çıktı | Kaleci sahada tedavi edilebilir; çıkarsa takım kale için kendi çözümünü bulur | IFAB Kanun 5 istisnası, ayrıntı için Kanun 3 |
| Baş yaralanması şüphesi | Sağlık görevlisi karar verir, hakem tıbbi karar vermez | IFAB Kanun 5, Amsterdam 2022 |
| Oyuncu sedyede zaman kazandı | Hakem kart gösterebilir, süre eklenir | IFAB Kanun 5 ve Kanun 7, hakemin takdiri |
Kaleci satırı özel ilgi ister. Kaleci sakatlığı, sahada kalarak tedavi edilebilen istisnalardan biridir. Kaleci yine de çıkarsa takım yedek kaleci sokabilir ya da bir saha oyuncusunu kaleye geçirebilir. Kalecinin yerine geçenle ilgili bildirim ayrıntısı için Kanun 3 metnine bakın.
Sedye hakkında hangi yanlış inanışlar yaygın?
Sosyal medyada ve sık duyulan anlatımlarda birkaç hatalı bilgi dolaşıyor. Kural kitapçığını okuyunca bunların çoğunun bugünkü metinle örtüşmediğini görüyoruz. Aşağıdaki liste en yaygın olanları düzeltir.
- "Sedyeyle çıkan oyuncu dönemez." Yanlış. Değişiklik yapılmadıysa oyuncu bir dakika sonra, hakem izin verirse dönebilir.
- "Oyuncu sahaya yalnızca orta çizgiden girer." Yanlış. Top oyundaysa yan çizgiden, oyun dışındaysa herhangi bir saha çizgisinden girebilir.
- "Kale çizgisinden giriş yasaktır." Yanlış. Top oyun dışındayken kale çizgisi de kullanılabilir.
- "Sedye otomatik değişikliktir." Yanlış. Değişiklik, takımın yedek sokmasıyla olur.
- "Hakem izin vermek zorunda değildir." Dönüş için hakemin izni şarttır. Hakem izin vermeden oyuncu giremez, ancak izin verilmesi de yasak değildir.
- "Sedyeyi reddetmek serbesttir." Yanlış. Hakem sağlık ekibini sahaya aldıysa red sarı kart nedenidir.
Burada bir uyarı önemli. Kural kitapçığı her yıl küçük değişiklikler alabilir. Bu yüzden ezbere güvenmeyin, güncel IFAB metnine bakın.
Çocuk ve amatör maçlarında sedye kuralı nasıl çalışır?
Çocuk maçlarında çoğu zaman sedye bulunmaz. Yine de sakat çocuk için ilke aynıdır: önce sağlık, sonra oyun. Hakem oyunu durdurur, ilk yardım bilen görevli ya da sağlıkçı çocuğa bakar ve dönüş kararı onun uyarısına bağlıdır. Antrenör çocuğu "iyisin, devam et" diye zorlamaz.
IFAB 11'e 11 resmî kuralı yazar. Yaş kategorilerinde saha, süre, top ve oyuncu sayısı değişebilir, değişiklik ve dönüş kuralları da organizatörün talimatına bağlıdır. Dolayısıyla çocuğunuzun ligi sedye ve dönüş için ayrı bir düzen kullanıyorsa o talimat esas alınır. TFF'nin güncel duyurusuna ve lig talimatına bakın.
TFF Futbol Okulları Talimatı, A ve B sınıfı okullar için ilkyardım sertifikalı personel ve ilkyardım malzemesi şartı koyar. Fizyoterapist zorunluluğu yoktur. Bu yüzden her okulda sahada sağlıkçı bulunmaz, ancak ilkyardım bilen biri bulunmalıdır. Veli olarak bunu sorabilirsiniz.
- Çocukta ağrı sürüyorsa oyuna dönüş yoktur, sağlık görevlisi ya da hekim değerlendirir.
- Yaşa uygun ilerleme esastır: ağrısız, tam hareketle ve hekimin onayıyla dönülür.
- Kafa, boyun ya da sırt şüphesinde çocuk hareket ettirilmez, 112 aranır.
- Büyüme plağı kırıkları röntgende görünmeyebilir. Bu yüzden şüpheli bir düşmede ikinci kontrol düşünülür.
Bu liste genel çocuk sağlığı ilkelerinden oluşur ve saha uygulaması olarak okunmalıdır. Kişiye özel tıbbi karar için hekime başvurun.
Antrenör sedye anında ne yapmalı?
Antrenörün görevi sahaya koşmak değil, sakin kalıp hakemi ve sağlık görevlisini beklemektir. Kanun 5 sağlık ekibinin sahaya girişini hakemin iznine bağlar. Hakem işaret vermeden sahaya giren antrenör hem kuralı bozar hem de sağlık ekibinin işini zorlaştırır.
- Hakem işaret verene kadar teknik alanda kalın ve takımı sakinleştirin.
- Sağlık görevlisine ya da ilkyardım bilen kişiye oyuncunun bilgilerini hızla verin: alerji, kronik hastalık, son darbe.
- Hakem, sağlık ekibi ya da oyuncu "çıkmalı" derse itiraz etmeyin. Çıkış kararı oyuncunun sağlığı içindir.
- Değişiklik kararını ilk değerlendirmeden sonra, mümkünse sağlık görevlisinin görüşüyle verin.
- Oyuncu dönmek istese bile ağrı, baş dönmesi ya da hareket kısıtlılığı varsa dönmesine izin vermeyin.
Bu adımlar sahadaki uygulamaya ve yoruma dayanır. Kural metni antrenöre özel bir prosedür vermez. Antrenörün yetkileri için antrenör maç sırasında neler yapabilir yazısına bakabilirsiniz.
Veli sedye sonrası ne yapmalı ve şikâyet durumunda nereye başvurmalı?
Çocuk sedyeyle çıktıysa veli önce sakin olmalı ve sağlık görevlisinin yönlendirmesine uymalıdır. Sahaya girmek için hakemin izni gerekir. Veli, çocuğun yanına ancak hakem ve sağlık görevlisi izin verince gider. Aksi hâlde müdahale çocuğa zarar verebilir.
Maçtan sonra gözlem önemli. Baş ağrısı, bulantı, uyku hâli, davranış değişikliği ya da ağrı sürerse hekime gidilir. Çocukta belirtiler birkaç saat sonra ortaya çıkabilir. Bu yüzden "şimdi iyi görünüyor" demek güvence vermez. Sahaya dönüş süresi kişiye göre değişir ve takvim değil, kriter belirler. Dönüşü kaygı oluşturuyorsa sakatlık sonrası psikolojik toparlanma yazımız yol gösterir.
Okulun ilkyardım düzeniyle ya da sakatlıktan sonraki davranışıyla ilgili bir sorun yaşarsanız önce okul yönetimiyle konuşun. Çözüm bulamazsanız futbol okulu şikâyet sayfasındaki yolu izleyebilirsiniz. Ayrıca federasyonun güncel talimatları için TFF resmî sitesine bakılır.
Hakem sedye kararında nelere bakar?
Hakem üç şeye bakar: oyuncunun durumu, sağlık ekibinin işareti ve oyunun yeniden başlaması. Sedyeyi hakem çağırmaz. Hakem, sağlık ekibinin sahaya girmesine izin verir ve ekip gerekli görürse sedyeyi talep eder. Kural, hakemin tıbbi karar vermesini ya da sakatlığı ölçmesini beklemez.
Kanun 5 hakeme ayrıca koruyucu bir hüküm verir. Hakem, oyunu durdurma ya da durdurmama ve oyuncuyu çıkarma kararından sorumlu tutulamaz. Bu hüküm, makul bir değerlendirme yapan hakemin sonradan eleştirilmesine karşı güvencedir.
Sahada hakem genellikle şu sırayı izler. Önce oyunu durdurur, sonra oyuncuya sağlık ekibine ihtiyacı olup olmadığını sorar, ardından ekibe işaret verir. Sağlık ekibi ilk değerlendirmeyi yapar ve gerekirse sedyeyi çağırır. Sonra oyuncu çıkar, oyun yeniden başlar ve bir dakika sayılır. Bu dizilim saha uygulaması etiketlidir.
Sıkça sorulan sorular
Sedyeyle çıkan oyuncu aynı maçta tekrar oynayabilir mi?
Evet, takım yerine yedek sokmadıysa aynı maçta yeniden oynayabilir. Oyuncu sahadan çıkar, oyun yeniden başlar, bir dakika geçer ve hakem izin verirse sahaya döner. Takım yerine yedek aldıysa oyuncu normal koşullarda dönemez. Kitapçıkta sedyeye özel bir dönüş yasağı yoktur. Yarışma talimatı ek hüküm koyabilir, o yüzden ligin kurallarına da bakın.
Sedye çağırmak oyuncu değişikliği hakkını azaltır mı?
Hayır. Sedye çağırmak ya da sedyeyle çıkmak, takımın değişiklik hakkını tek başına harcamaz. Değişiklik, takımın yedek oyuncu sokmasıyla sayılır. Oyuncu sedyeyle çıktıktan sonra takım değişiklik yaparsa o hak kullanılmış olur. Yapmazsa oyuncu bir dakika sonra, hakemin izniyle dönebilir. Çünkü kural yalnızca yedek girişini değişiklik sayar.
Sedyeyi reddeden oyuncu ne ceza alır?
Hakem doktorların sahaya girmesine izin verdiyse ve sağlık ekibi oyuncunun devam edemeyeceğine karar verdiyse oyuncu çıkmak zorundadır. Reddederse sarı kart görür. Kart çıkış yükümlülüğünü kaldırmaz, oyuncu sedyeyle ya da yürüyerek yine de sahadan ayrılır. Kural, sağlık ekibinin kararını oyuncunun kendi değerlendirmesinin önüne koyar.
Kafa darbesi sonrası sedyeyle çıkan oyuncu dönebilir mi?
Dönüşe sağlık görevlisi karar verir, hakem tıbbi karar vermez. Şüphe varsa oyuncu oyundan çıkar ve yeniden oyuna alınmaz. Dönüş aşamalı olur ve hekim onayına bağlıdır. Çocuklarda daha da temkinli davranmak gerekir, çünkü belirtiler saatler sonra ortaya çıkabilir. Ciddi belirtilerde 112 aranır ve oyuncu aynı gün sahaya dönmez.
Çocuk maçlarında sedye kuralı farklı mı işler?
IFAB kuralı 11'e 11 resmî maç içindir. Çocuk kategorilerinde süre, saha ve değişiklik sayısı organizasyona göre değişebilir. Çoğu zaman sedye de bulunmaz. İlke yine aynıdır: önce sağlık, sonra oyun ve ardından ilkyardım bilen görevlinin değerlendirmesi. Kesin uygulama için ligin ve TFF'nin güncel talimatına bakın.
Bu yazıyı yapay zekâ ile özetleyin
Kullandığınız asistan bu rehberi okuyup sizin için kısaca özetlesin; yanıtında kaynak olarak bu sayfanın bağlantısı yer alır.
ChatGPT ile özetle (yeni sekmede açılır)
Claude ile özetle (yeni sekmede açılır)
Perplexity ile özetle (yeni sekmede açılır)
Google AI Modu ile özetle (yeni sekmede açılır)
Copilot ile özetle (yeni sekmede açılır)
Grok ile özetle (yeni sekmede açılır)
Asistanlar yanıtlarını kendileri üretir ve hata yapabilir. Ücret, kayıt ve sağlıkla ilgili kararlarda okulla ya da uzmanla doğrudan görüşün.