Tribünde Fenalaşan Seyirci İçin Maç Durdurulur mu?
Tribünde fenalaşan seyirci için maç her zaman durmaz; sağlık ekibi ulaşamıyorsa hakem oyunu keser. 112, kalp masajı, AED ve kalabalığı açma adımları.
- Yazan
- İçerik Editörü
- Bölüm
- 24
- Okuma
- 15 dk
Bu Yazıda Neleri Anlattık?
Tribünde fenalaşan seyirci için maç durdurulur mu?
Her zaman durmaz. Fenalaşan seyirci için asıl iş tribündeki sağlık ekibinindir ve maç çoğu zaman sürer. Ancak ekip yaralıya ulaşmak için sahayı kullanmak zorundaysa, durum ağırsa ya da tribünde kalabalık oluşup güvenlik riski doğduysa hakem oyunu durdurabilir. Oyun, hakem topuyla yeniden başlar.
Bu bir özet. Ayrıntılar, örnekler ve sık sorulan sorular yazının devamında.23 bölüm · 15 dk okumaBir maçta tribünde biri fenalaştığında oyuncuların sağlık ekibine işaret ettiği, hatta hakemin oyunu durdurduğu sahneler zaman zaman görülür. Bu sahneler bir soruyu akla getirir: Kurallar seyirci için maçın durmasını öngörür mü? Bu rehber önce kural tarafını açıklar, ardından tribünde biri fenalaştığında yanındakilerin ne yapması gerektiğini adım adım anlatır. Tanı ya da tedavi bilgisi vermez; amaç, sağlık ekibi gelene kadar geçen dakikaları doğru kullanmaktır.
Kurallar fenalaşan seyirci için ne söyler?
IFAB Oyun Kuralları'nda tribündeki bir seyircinin sağlık sorunu için ayrı bir madde yoktur. Kural 5, hakemin sahadaki ciddi sakatlıklarda oyunu durdurmasını düzenler; ama bu hüküm oyuncular içindir. Seyirci için ise genel yetkiler devreye girer.
Kural 5, hakeme ihlaller ya da dış müdahale nedeniyle maçı durdurma, askıya alma ve tatil etme yetkisi verir. Aynı kural, hakemin izni olmadan kimsenin sahaya girmemesini de güvence altına alır. Dolayısıyla sağlık ekibinin sahadan geçmesi gerekiyorsa bu, hakemin bilgisi ve kontrolüyle olur.
Kısacası kural metni "seyirci fenalaşırsa maç durur" demez. Ama hakeme, gerektiğinde oyunu durdurmasına imkân veren geniş bir yetki tanır. Uygulamada hakemler bu yetkiyi insani bir gerekçeyle kullanır. Bu insani yaklaşım, futbolun oyundan daha büyük değerlerini de yansıtır. Kural 5'in güncel metnine IFAB'ın resmî sayfasından ulaşabilirsiniz.
Hakem hangi durumlarda fenalaşan seyirci için oyunu durdurur?
Hakemin kararı birkaç soruya bağlıdır. Sağlık ekibi yaralıya tribün içinden ulaşabiliyor mu? Ekibin ya da ambulansın sahayı ve saha kenarını kullanması gerekiyor mu? Tribünde bir kalabalık oluştu ve güvenlik riski doğdu mu? Oyuncular durumu fark edip oyunu bıraktı mı?
| Durum | Olası tepki |
|---|---|
| Sağlık ekibi tribün içinden kolayca ulaşıyor | Oyun sürer |
| Ekip sahadan ya da saha kenarından geçmek zorunda | Hakem oyunu durdurabilir |
| Tribünde kalabalık oluştu, ekip geçemiyor | Oyun durabilir, görevliler alanı açar |
| Oyuncular durumu fark edip sağlık ekibini çağırıyor | Hakem durumu değerlendirir |
| Ağır durum, tribünde panik ya da güvenlik riski | Oyun durur, bekleme uzayabilir |
Bu tablo uygulamada görülen genel tepkileri özetler. Kural metninde böyle bir liste yoktur; karar hakemin değerlendirmesine aittir. Ayrıca hakem, dördüncü hakemden ve TFF temsilcisinden gelen bilgiyle karar verir.
Oyun durursa nasıl yeniden başlar?
Oyun bir ihlal nedeniyle değil dış bir sebeple durduğu için hakem genellikle oyunu hakem topuyla başlatır. Kural 8'e göre durma anında top ceza alanındaysa hakem topu savunan takımın kalecisine bırakır. Top başka bir yerdeyse topa en son dokunan takımın bir oyuncusuna, son temasın olduğu yerde bırakır. Diğer oyuncular en az 4 metre uzakta durur.
Top durma anında zaten oyun dışındaysa, örneğin taç ya da korner bekleniyorsa, oyun o duran topla sürer. Hakem ayrıca kaybedilen süreyi Kural 7 uyarınca devre sonunda ekler. Bu nedenle seyirci için verilen bir arada geçen dakikalar maç süresinden kaybolmaz.
Hakem topunun ayrıntılarını hakem topunu anlatan rehberde bulabilirsiniz.
Stadyumda seyirci için sağlık ekibi zorunlu mu?
Profesyonel liglerde evet. TFF statüleri, ev sahibi kulübün seyircilerin stadyuma girişinden görevlilerin stadı terk etmesine kadar defibrilatör cihazı da bulunan tam donanımlı ambulans ve görevlileri bulundurmasını zorunlu tutar. Statülere göre ev sahibi kulüp, seyirci sağlık odalarında ve futbolcu ile hakem ilk yardım odasında seyirci alındığı andan tahliyenin sonuna kadar paramedik ya da doktor görevlendirmek zorundadır.
Maç günü yapılan güvenlik ve eşgüdüm toplantısına il sağlık müdürlüğü yetkilisi de katılır. Bu toplantı, sağlık ekiplerinin nerede duracağını ve ambulans yollarının nasıl açık tutulacağını planlamaya yardım eder. Ayrıca bu planlama, büyük kalabalığın beklendiği maçlarda ek sağlık ekibi ihtiyacını önceden görmeyi de kolaylaştırır. Böylece tribünün farklı bölümlerinde birden fazla acil durum aynı anda yaşansa bile ekipler dağılarak hızlı müdahale edebilir.
Amatör liglerde ve çocuk turnuvalarında durum organizasyona göre değişir. Bölgesel amatör lig statüsü gibi bazı metinler ev sahibi kulübe maç boyunca ambulans ve doktor bulundurma yükümlülüğü getirir. Her organizasyonun güncel statüsünü kontrol etmek gerekir. Bu konunun ayrıntıları için stadyumda ambulans yoksa maç başlar mı yazısına bakabilirsiniz.
Tribünde biri fenalaşırsa ilk dakikada ne yapmalı?
İlk dakika, sakin ve düzenli hareket etmekle geçer; acele etmek ile hızlı olmak aynı şey değildir. Yanınızdaki kişi yere yığıldıysa, bilinci bulanıklaştıysa ya da nefes almakta zorlanıyorsa önce kendinizi ve onu güvenli bir konuma alın. Tribün basamakları dar ve eğimli olabilir; kişinin düşmesini engellemek ilk önceliktir.
Pratik bir sıra:
- Kişiye seslenin ve omzuna hafifçe dokunun. Tepki veriyor mu, normal nefes alıyor mu, bakın.
- Yakındaki bir görevliyi ya da sağlık ekibini çağırın. Gerekirse kolunuzu kaldırarak işaret verin.
- Birinden 112'yi aramasını isteyin; telefonu hoparlöre alın ve operatörün söylediklerini uygulayın.
- Çevredeki kalabalığı nazikçe geri çekin; sağlık ekibine yol açın.
- Kişi nefes almıyorsa ya da normal nefes almıyorsa kalp masajına başlayın.
Bu adımlar, tribünde çoğu acil durum için ortak bir başlangıçtır. Durumun ne olduğunu bilmek zorunda değilsiniz; tanı ve tedavi sağlık ekibinin işidir. Ayrıca olayın başladığı saati aklınızda tutun ya da telefonunuza not edin. Sağlık ekibi, belirtilerin ne zaman başladığını ve ne kadar sürdüğünü bilmek ister; bu bilgi, onların doğru karar vermesine yardım eder.
Fenalaşan seyirci nefes almıyorsa ne yapılır?
Bilinci kapalı ve normal nefes almayan biri için her dakika önemlidir. İngiltere'nin önde gelen ilk yardım kuruluşlarından St John Ambulance, bu durumda acil yardımı hemen aramayı ve kalp masajına (CPR) gecikmeden başlamayı önerir. Türkiye'de aranacak numara 112'dir.
Kalp masajında temel noktalar şunlardır:
- Ellerinizi göğsün ortasına, üst üste koyun.
- Kollarınızı düz tutarak göğsü yaklaşık 5-6 santimetre bastırın ve göğsün geri yükselmesine izin verin.
- Dakikada 100 ila 120 bası temposunu koruyun.
- Bir yardımcıya defibrilatör (AED) getirmesini söyleyin; kişiyi bulmak için yalnız bırakmayın.
- AED takıldığında cihazın sesli talimatlarını izleyin ve analiz sırasında kişiye dokunmayın.
Bu bilgiler genel ilk yardım rehberliğidir. Kaynağın tamamı için St John Ambulance CPR sayfasına bakabilirsiniz. AED kullanımını ayrıntılı anlatan AED cihazı nasıl uygulanır yazısı da saha örnekleriyle yol gösterir.
Tribünde kalp masajı yapmak neden zordur?
Tribün, ilk yardım için kolay bir yer değildir. Koltuk sıraları dar, basamaklar eğimlidir ve kalabalık hareket alanını kısıtlar. Kalp masajı ise sert ve düz bir zemin ister. Bu yüzden kişiyi mümkünse koltuk sıraları arasındaki düz bir zemine ya da yakındaki bir geçide almak gerekir.
Ancak kişiyi taşımak zaman kaybettirebilir ve düşme riski yaratabilir. Kalp masajını geciktirecek uzun bir taşımadan kaçının. Birkaç kişiyle, kısa mesafede ve dikkatle düz bir alana almak yeterlidir. Ardından sağlık ekibi geldiğinde onlar sedye ya da taşıma aracıyla kişiyi uygun alana götürür.
Kalabalığın tutumu burada belirleyicidir. Seyirciler geri çekilip yer açarsa masaj yapan kişi rahatça çalışabilir. Ayrıca görevlilerin geçeceği yolu boş bırakmak, sağlık ekibinin dakikalar kazanmasını sağlar. Unutmayın, izlemek ya da video çekmek yerine yol açmak hayat kurtarabilir.
Bilinci açık ama fenalaşan seyirciye nasıl yardım edilir?
Her fenalaşma bilinç kaybı değildir. Kişi baş dönmesi, mide bulantısı, aşırı terleme ya da halsizlikten yakınabilir. Bu durumlarda ilk iş, kişiyi oturtmak ya da güvenli bir şekilde uzanmasını sağlamaktır. Ayakta kalmak, bayılıp düşme riskini artırır.
Kişiyle konuşun ve nasıl hissettiğini sorun. Kendi sağlık durumuyla ilgili bir bilgi veriyorsa bunu sağlık ekibine aktarın. Örneğin bilinen bir hastalığı ya da doktorunun önerdiği bir acil planı varsa ekip bunu bilmelidir. Ancak siz ilaç vermeyin ve tanı koymaya çalışmayın.
Sıcak bir günde güneş altında uzun süre kalmış biri için gölgeli ve serin bir alana geçmek yardımcı olabilir. Yine de belirtiler hafiflemiyorsa ya da kötüleşiyorsa sağlık ekibine ve gerekirse 112'ye başvurun. Bayılma belirtilerinde saha kenarı adımları için bayılan kişiye ilk müdahale yazısı yararlı olur.
Fenalaşan seyirci için kalabalık nasıl açılır?
Kalabalığı açmak, tribündeki acil durumların en çok ihmal edilen adımıdır. İnsanlar meraktan ya da yardım etme isteğiyle kişinin etrafına toplanır. Bu durum hem havayı kısıtlar hem de sağlık ekibinin geçişini zorlaştırır.
Kalabalığı açmak için birkaç basit yol vardır:
- Tek bir kişi sakin ve net bir sesle "Lütfen geri çekilin, sağlık ekibine yol açalım" desin.
- Geçidi ve merdiveni boş bırakın; ekip en kısa yoldan gelmelidir.
- Yardım eden kişi sayısını sınırlayın; bir kişi masaj yapsın, biri 112 ile konuşsun, biri görevliyi karşılasın.
- Video ve fotoğraf çekmeyin; kişinin mahremiyetine saygı gösterin.
Görevliler gelince yönlendirmeyi onlara bırakın. Bu iş bölümü, kargaşayı azaltır ve herkesin aynı hedefe odaklanmasını sağlar. Üstelik sakin bir ses tonu, çevredeki diğer seyircilerin de paniğe kapılmasını önler. Çünkü kalabalık, çoğu zaman en yüksek sesle konuşan kişinin ruh hâlini taklit eder.
Oyuncular fenalaşan seyirci için ne yapabilir?
Oyuncular sahadan tribünü çoğu zaman yakından görür. Bir kişinin yere yığıldığını fark eden oyuncu, sağlık ekibine ya da hakeme işaret vererek yardım çağırabilir. Bu davranış sportmenliğin ve sorumluluğun güzel bir örneğidir.
Ancak oyuncunun tribüne çıkması ya da müdahale etmeye çalışması doğru değildir. Oyuncunun ilk yardım eğitimi olmayabilir ve tribüne geçiş hem oyuncuyu hem de seyircileri tehlikeye atabilir. En etkili davranış, durumu hızla bildirmek ve sağlık ekibinin yolunu açık tutmaktır.
Takım doktorları ve sağlık personeli de gerektiğinde yardım edebilir. Ancak onların öncelikli görevi oyunculardır. Seyirci için asıl sorumluluk, statülerin öngördüğü seyirci sağlık ekibine ve ambulans görevlilerine aittir. Oyuncular sağlık acillerinin sahadaki versiyonu için oyuncu bilincini kaybederse maç ne zaman durdurulur yazısına da göz atabilir.
112'yi arayınca operatöre neyi söylemelisiniz?
Stadyumda 112'yi aramak, sokakta aramaktan biraz farklıdır. Çünkü operatörün ekibi doğru kapıya ve doğru tribüne yönlendirebilmesi gerekir. Bu yüzden kısa ve net bilgi vermek, ambulansın dakikalar kazanmasını sağlar.
Operatöre söylenecekler:
- Stadyumun adı ve açık adresi
- Tribün bölümü, kapı numarası ve mümkünse sıra numarası
- Kişinin durumu: bilinci açık mı, nefes alıyor mu?
- Yapılan müdahale: kalp masajı başladı mı, AED getirildi mi?
- Telefon numaranız ve hattı açık tutacağınız bilgisi
Ayrıca stadyumdaki sağlık ekibine de haber verin. Çünkü profesyonel liglerde stadyumda zaten bir ambulans ve sağlık ekibi vardır ve onlar dışarıdan gelecek ekipten çok daha hızlı ulaşır. Operatörün talimatlarını dinleyin ve telefonu kapatmayın; operatör kalp masajının temposu konusunda da size yol gösterebilir.
Fenalaşan seyirci olayında güvenlik görevlisinin rolü nedir?
Güvenlik görevlileri, sağlık ekibinin tribündeki gözü ve kulağıdır. Görevli bir acil durumu fark ettiğinde ya da seyirciden haber aldığında kontrol odasına bildirir. Kontrol odası da sağlık ekibini en kısa yoldan yönlendirir. TFF statüleri, kontrol odasında kulüp güvenlik ve sağlık sorumlusunun görevlendirilmesini zorunlu tutar.
Görevlinin ikinci işi, yolu açmaktır. Örneğin merdivenlerdeki kalabalığı kenara almak, kapıları açık tutmak ve sedyenin geçeceği koridoru boşaltmak görevlinin sorumluluğundadır. Ayrıca görevli, kalabalığın paniğe kapılmasını önlemek için sakin bir dil kullanır.
Seyircinin görevliye nasıl yardım edeceği de önemlidir. Görevliyi gördüğünüzde kısa bir bilgi verin: "Burada biri bayıldı, nefes almıyor." Ardından görevlinin yönlendirmesine uyun. Böylece herkes kendi işini yapar ve zaman boşa geçmez.
Fenalaşan seyirci için oyunun durması diğer oyuncuları nasıl etkiler?
Bir sağlık acili için oyunun durması, sahadaki oyuncular için de duygusal bir andır. Oyuncular tribünde neler olduğunu tam bilmeden beklerken endişelenebilir. Bu yüzden teknik ekipler, bekleme sırasında oyuncuları bir arada tutar ve gereksiz yere tribüne yaklaşmalarını engeller.
Fiziksel açıdan da bir etki vardır. Uzun bekleme, kasların soğumasına yol açar. Bu nedenle bekleme uzarsa hakemler oyunculara kısa bir hareket ya da ısınma imkânı tanıyabilir. Bu bir kural değil, oyuncu sağlığını gözeten bir uygulamadır.
Oyun yeniden başladığında oyuncuların odaklanması zaman alabilir. Ancak birçok oyuncu, seyircinin iyileştiğini öğrenince rahatlar. Bu yüzden organizasyonun, mahremiyete saygı göstererek kısa bir bilgilendirme yapması yararlı olabilir. Örneğin "Seyircimiz sağlık ekibine teslim edildi" gibi bir anons, hem oyunculara hem de tribündekilere güven verir.
Fenalaşan seyirci olayı kişisel veriler açısından neden önemlidir?
Tribünde fenalaşan biri, kendini savunamayacak kadar savunmasız bir durumdadır. Bu kişinin görüntüsünü çekmek ve sosyal medyada paylaşmak, hem mahremiyetine hem de ailesine zarar verebilir. Ayrıca sağlık bilgisi, özel nitelikli kişisel veri olarak korunan bilgiler arasındadır.
Bu yüzden ilk kural basittir: fenalaşan kişinin görüntüsünü çekmeyin. Görüntü zaten çekildiyse paylaşmayın. Olayla ilgili bilgiyi yalnız sağlık ekibine ve görevlilere verin. Kişinin adını ya da sağlık durumunu kalabalığa yüksek sesle söylemek de doğru değildir.
Çocuk söz konusuysa bu kural daha da önemlidir. Çocuğun fenalaştığı anı gösteren bir görüntü, yıllar sonra bile ona zarar verebilir. Bu nedenle veliler ve diğer seyirciler, çocukların mahremiyetini özenle korumalıdır. Kulüpler ve organizatörler de paylaşacakları maç görüntülerinde bu tür anlara yer vermemelidir.
İlk yardım kursu tribünde neyi değiştirir?
Acil bir durumda doğru adımları bilmek, paniği azaltır. İlk yardım kursları; kalp masajı, AED kullanımı, yan yatış pozisyonu ve kanama kontrolü gibi temel becerileri uygulamalı olarak öğretir. Bu beceriler tribünde, sahada ve günlük hayatta işe yarar.
Türkiye'de ilk yardım eğitimleri, Sağlık Bakanlığı'nın onayladığı eğitim merkezlerinde verilir. Ayrıca Kızılay gibi kuruluşlar da ilk yardım eğitimleri düzenler. Kurs sonunda verilen belge, belirli bir süre geçerlidir ve yenilenmesi gerekir. Güncel bilgi için eğitim veren kuruluşun duyurularını takip edin.
Futbolla ilgili herkes için bu eğitim değerlidir. Antrenörler, kulüp yöneticileri, halı saha işletmecileri ve düzenli maça giden taraftarlar ilk yardım bilgisiyle bir hayatın kurtulmasına katkı yapabilir. Çünkü sağlık ekibi gelene kadar geçen ilk dakikalarda en yakındaki kişi, çoğu zaman bir seyircidir.
Fenalaşan seyirci kendine gelirse maçı izlemeye devam edebilir mi?
Kişi kısa süre içinde kendine gelse bile sağlık ekibinin değerlendirmesinden geçmesi gerekir. Çünkü bayılma ya da baş dönmesi, bazen altta yatan başka bir sağlık sorununun ilk işareti olabilir. Bu yüzden "ben iyiyim" demek tek başına yeterli bir ölçü değildir.
Sağlık ekibi kişiyi seyirci sağlık odasına götürebilir ve orada bir süre izleyebilir. Ekip gerekli görürse hastaneye gitmeyi önerir. Kişi bu öneriyi dinlemelidir; ayrıca yanındaki arkadaşı ya da ailesi de bu kararı desteklemelidir. Maçın kalanını kaçırmak, bir sağlık riskini göz ardı etmekten çok daha küçük bir kayıptır.
Kişi tribüne dönmeye karar verirse yalnız kalmamalıdır. Örneğin yanında bir yakını bulunmalı, su içmeli ve gölgeli bir yerde oturmalıdır. Belirtiler tekrar ederse hiç beklemeden sağlık ekibine başvurmalıdır.
Fenalaşan seyirci olayı kulübe ceza getirir mi?
Bir seyircinin hastalanması, tek başına kulübe ceza getiren bir durum değildir. Disiplin süreçleri genellikle kuralların ihlal edilmesine bağlıdır. Ancak kulüp, statülerin öngördüğü sağlık yükümlülüklerini yerine getirmediyse durum değişebilir.
Örneğin profesyonel bir maçta ambulans ya da seyirci sağlık ekibi statüye uygun şekilde stadyumda değilse, bu bir organizasyon eksikliğidir. Böyle bir eksiklik, temsilci ve hakem raporlarına yansıyabilir ve disiplin sürecinin konusu olabilir. Kesin sonuç, raporlara ve ilgili talimat hükümlerine bağlıdır.
Kulüpler için en iyi yol, sağlık hazırlığını eksiksiz yapmaktır. Ambulansın yeri, sağlık odasının donanımı, AED'nin erişilebilirliği ve sağlık personelinin sayısı maç öncesi kontrol edilmelidir. Bu hazırlık hem yasal yükümlülüğü karşılar hem de tribündeki her seyirciye güven verir.
Tribünde fenalaşan seyirci konusunda en sık yanlışlar nelerdir?
Panik anında iyi niyetli ama yanlış davranışlar yaygındır:
- Bayılan kişiyi hemen ayağa kaldırmaya çalışmak. Yeniden düşme riski doğar.
- Bilinci bulanık birine su ya da yiyecek vermek. Boğulma riski yaratabilir.
- Kişiye kendi ilacınızı vermek. Doz ve alerji riski vardır; ilaç kararı sağlık ekibinindir.
- "Biraz bekleyelim, kendine gelir" demek. Normal nefes yoksa beklemek zaman kaybettirir.
- Etrafında kalabalık oluşturmak ve video çekmek. Hava ve geçiş kısıtlanır.
- Kalp masajından korkup hiç başlamamak. İlk yardım kuruluşları, normal nefes almayan kişide masaja hemen başlamayı önerir.
- AED'nin yalnız sağlık personeli tarafından kullanılabileceğini sanmak. Cihazlar sesli talimat verir ve eğitim almamış biri de bu talimatlarla kullanabilir.
Sık duyulan "bayılan kişinin dilini tutun" bilgisi de yanlıştır. Ağza bir şey sokmak yaralanmaya ve boğulmaya yol açabilir.
Çocuk fenalaşırsa veli ne yapmalı?
Çocuklar sıcak, uzun bekleme, kalabalık ve heyecan karşısında yetişkinlerden daha çabuk yorulabilir. Baş dönmesi ya da halsizlik gibi belirtiler gösteren bir çocuğu hemen oturtun ve gölgeli bir alana alın. Su içmesini sağlayın, ama bilinci bulanıksa ağızdan bir şey vermeyin.
Belirtiler geçmiyorsa ya da çocuk tepkisizse hemen sağlık ekibini çağırın ve 112'yi arayın. Çocuğun bilinen bir sağlık sorunu varsa, örneğin astım ya da alerji gibi, hekimin önerdiği acil planı her maça yanınızda getirin. Bu plan, sağlık ekibine hızlı bilgi verir.
Çocukla maça gitmeden önce birkaç hazırlık yapmak işe yarar. Maç saatine göre şapka, su ve hafif bir atıştırmalık alın. Girişte sağlık noktasının yerini öğrenin. Ayrıca çocuğa "Kendini kötü hissedersen hemen bana söyle" demek, sorunu erken fark etmenize yardım eder. Tribünde çocukla ilgili genel öneriler için veli tribün davranışı yazısına bakabilirsiniz.
Sıcak havada tribünde fenalaşma riskini nasıl azaltırsınız?
Yaz aylarında ve öğle saatlerinde oynanan maçlar, tribünde sıcağa bağlı rahatsızlık riskini artırır. Güneş altında saatlerce oturmak, az su içmek ve kalabalık ortam bu riski büyütür. Ancak birkaç basit önlemle risk belirgin şekilde azalır.
Pratik öneriler:
- Gölgeli tribün bölümlerini tercih edin.
- Açık renkli, ince giysiler ve şapka kullanın.
- Stadyumun izin verdiği ölçüde su için ve molalarda büfeden su alın.
- Alkol ve aşırı kafeinli içeceklerden kaçının.
- Baş dönmesi, bulantı ya da aşırı terleme hissederseniz hemen gölgeye geçin ve bir görevliye haber verin.
Sıcak havada oyuncuların da benzer riskleri vardır. Bu konuyu saha kenarı açısından aşırı ısınma ile bayılma yazısı ele alır.
Amatör maçlarda ve çocuk turnuvalarında seyirci acilleri nasıl yönetilir?
Amatör sahalarda her zaman ambulans ya da doktor bulunmaz. Bu yüzden organizatörün basit bir acil durum planı olması çok önemlidir. Planın içinde kimin 112'yi arayacağı, sahanın açık adresi, ambulansın gireceği kapı ve ilkyardım çantasının yeri yer almalıdır.
Organizatör için kontrol listesi:
- En az bir ilkyardım belgeli kişinin maç boyunca sahada olmasını sağlayın.
- Sahanın adresini ve giriş kapısını yazılı olarak hazır tutun.
- Varsa AED'nin yerini herkese duyurun.
- Seyirci alanında ambulans yolunu boş bırakın.
- Hakemle maç öncesi kısa bir görüşme yapın ve acil durumda kimin haber vereceğini belirleyin.
TFF Futbol Okulları Talimatı, belirli sınıflardaki futbol okulları için ilkyardım sertifikalı personel ve ilkyardım malzemesini zorunlu tutar. Okul turnuvalarında bu personelin seyirci acillerinde de ilk müdahaleye destek olması, organizasyonun güvenliğini artırır. Okul açma yükümlülükleri için futbol okulu açmak için ne gerekir yazısına bakabilirsiniz.
Hakem ve organizasyon fenalaşan seyirci olayını nasıl kayda geçirir?
Oyun seyirci için durduysa hakem bu bekleme süresini kayda alır ve devre sonunda ekler. Profesyonel maçlarda hakem ve TFF temsilcisi, olayın dakikasını ve beklemenin süresini raporlarına yazar. Bu kayıt, maç süresinin neden uzadığını açıklar.
Olay maçın devamını engelleyecek kadar ağırsa, örneğin tribünde bir ölüm ya da büyük bir panik yaşanırsa, maçın o gün sürdürülmesi tartışmaya açılabilir. Böyle bir durumda karar hakem, temsilci ve güvenlik yapısının ortak değerlendirmesiyle oluşur. Maç tamamlanamazsa TFF talimatındaki zorlayıcı sebep hükümleri devreye girer; federasyon maçı tamamlatabilir, yeniden oynatabilir ya da o andaki skorla tescil edebilir.
Bu tür kararlar her zaman somut olaya göre verilir. Tatil ve erteleme kurallarının genel çerçevesi için tatil ve erteleme sebeplerini toplayan rehber yol gösterir.
Kurallar seyirci sağlığı konusunda neyi düzenlemez?
Futbol kuralları seyircinin sağlık acili için ayrı bir madde içermez. Hakemin oyunu kaç dakika durduracağını ya da hangi durumda durdurmak zorunda olduğunu belirleyen bir eşik yoktur. Karar sahadaki değerlendirmeye bağlıdır.
Kurallar ve statüler ise şunları açıkça belirler: hakemin oyunu durdurma ve yeniden başlatma yetkisi, hakem topu, kaybedilen sürenin eklenmesi, profesyonel liglerde ambulans ve seyirci sağlık ekibi yükümlülüğü ve izinsiz kimsenin sahaya girmemesi. İlk yardım ise futbol kurallarının değil, sağlık ve ilk yardım rehberlerinin konusudur.
Hakem yetkileri hakkındaki bilginizi sınamak isterseniz futbol kuralları testi kısa bir deneme sunar. Ayrıca bir ilk yardım kursuna katılmak, tribünde ya da sahada karşılaşabileceğiniz acil bir durumda en büyük farkı yaratır.
Sıkça sorulan sorular
Tribünde biri fenalaşırsa hakem maçı durdurmak zorunda mı?
Kural metninde seyirci sağlık acili için zorunlu bir durdurma hükmü yoktur. Hakem, dış etkenler ve gerekli gördüğü nedenlerle oyunu durdurma yetkisine sahiptir. Sağlık ekibi sahayı kullanmak zorundaysa, tribünde kalabalık oluştuysa ya da durum ağırsa hakem oyunu durdurabilir. Oyun genellikle hakem topuyla yeniden başlar ve kaybedilen süre eklenir.
Tribünde fenalaşan kişiye ilk ne yapılmalı?
Kişiye seslenin, tepki verip vermediğine ve normal nefes alıp almadığına bakın. Yakındaki görevliyi ya da sağlık ekibini çağırın ve birinden 112'yi aramasını isteyin. Kalabalığı geri çekip yol açın. Kişi normal nefes almıyorsa kalp masajına başlayın ve bir yardımcıdan defibrilatör getirmesini isteyin. Tanı koymaya ve ilaç vermeye çalışmayın.
Stadyumda ambulans bulunması zorunlu mu?
Profesyonel liglerde TFF statüleri, ev sahibi kulübün seyirci girişinden görevlilerin stadı terk etmesine kadar defibrilatörlü ambulans ve görevlileri bulundurmasını zorunlu tutar. Seyirci sağlık odalarında da paramedik ya da doktor görev yapar. Amatör liglerde ve turnuvalarda yükümlülük organizasyonun statüsüne göre değişir; güncel metni kontrol etmek gerekir.
Eğitimsiz biri AED kullanabilir mi?
Evet, AED cihazları sesli ve görsel talimat verir ve eğitim almamış biri de bu talimatları izleyerek cihazı kullanabilir. Cihaz kalp ritmini kendisi analiz eder ve gerekirse şok önerir. Analiz sırasında kişiye dokunmamak gerekir. Yine de bir ilk yardım kursuna katılmak, hem kalp masajında hem de AED kullanımında güveninizi artırır.
Fenalaşan seyirciye su vermek doğru mu?
Bilinci açık ve konuşabilen biri için az miktarda su verilebilir. Ancak bilinci bulanık, tepkisi azalmış ya da yutmakta zorlanan birine ağızdan su, yiyecek ya da ilaç vermek boğulma riski yaratır. Böyle bir durumda kişiyi güvenli bir konuma alın, nefesini izleyin ve sağlık ekibini bekleyin. Kendi ilacınızı başkasına vermeyin.
Seyirci için oyun durursa süre maçtan düşer mi?
Hayır, kaybedilen süre maçtan düşmez. Kural 7'ye göre hakem, oyunda kaybedilen zamanı devrenin sonunda ekler. Seyirci için verilen bir ara da bu kapsama girer. Hakem bekleme süresini not eder ve uzatma dakikalarına yansıtır. Bu yüzden bir sağlık acili için oyunun durması, takımların oynama süresini kısaltmaz.
Bu yazıyı yapay zekâ ile özetleyin
Kullandığınız asistan bu rehberi okuyup sizin için kısaca özetlesin; yanıtında kaynak olarak bu sayfanın bağlantısı yer alır.
ChatGPT ile özetle (yeni sekmede açılır)
Claude ile özetle (yeni sekmede açılır)
Perplexity ile özetle (yeni sekmede açılır)
Google AI Modu ile özetle (yeni sekmede açılır)
Copilot ile özetle (yeni sekmede açılır)
Grok ile özetle (yeni sekmede açılır)
Asistanlar yanıtlarını kendileri üretir ve hata yapabilir. Ücret, kayıt ve sağlıkla ilgili kararlarda okulla ya da uzmanla doğrudan görüşün.