Hakemlerin Kulaklık Sistemi Arızalanırsa Maç Durur mu?

Bu bilgi ilk duyuşta şaşırtıcı gelebilir. Çünkü televizyonda hakemlerin kulağındaki cihazı ve yardımcı hakemlerle sürekli konuşmalarını görmeye alışkınız. Ancak futbol, bu teknolojiden çok önce de aynı kurallarla oynanıyordu. Kulaklık işi hızlandırır ve kolaylaştırır; maçın geçerliliği ise ona bağlı değildir. Kulaklık sistemi arızalanırsa ne olacağını anlamak için önce kuralın bu cihazı nasıl tanımladığına bakmak gerekir.

Oyun Kuralları kulaklığı nasıl tanımlar?

Kural 5'in hakem ekipmanı maddesi iki liste içerir. Zorunlu listede düdük, saat, kırmızı ve sarı kart ile not defteri vardır. İkinci liste ise hakemlerin kullanmasına izin verilebilecek diğer ekipmanı sayar. Diğer görevlilerle iletişim kurmaya yarayan araçlar, yani sesli uyarı veren bayraklar ve kulaklıklar, bu ikinci listededir.

Dolayısıyla kulaklık, hakemin sahaya çıkması için şart olan bir araç değildir. Yarışmanın ya da organizasyonun sağladığı bir imkândır. Ayrıca aynı madde, sahadaki görevlilerin izin verilenler dışında elektronik ekipman kullanmasını yasaklar. Yani hakem kendi başına telefon ya da başka bir cihazla iletişim kuramaz.

Bu tablo, arıza tartışmasının özünü gösterir. Zorunlu ekipmanın her biri için hakemin yedeği vardır ya da ekip kaydı tutar. İzin verilebilen ekipman ise yalnızca işi kolaylaştırır; çalışmadığında ekip zorunlu araçlarla maçı yönetmeyi sürdürür.

Kulaklık sistemi neden zorunlu değildir?

IFAB, kuralları dünyanın her yerinde aynı oyunu oynatabilmek için yazar. Bir köy sahasındaki amatör maç da, büyük bir finali de aynı Oyun Kuralları yönetir. Bu yüzden kural kitabı, her maçta bulunması beklenmeyen bir teknolojiyi zorunlu tutmaz.

Ayrıca hakemlik eğitiminin temeli görsel iletişime dayanır. Yardımcı hakem bayrağı kaldırır, hakemle göz teması kurar ve kararı işaretle bildirir. Kulaklık bu işaretleri tamamlar ama ortadan kaldırmaz. IFAB'ın maç görevlileri için yönergeleri de elektronik iletişim sisteminin fiziksel işaretle birlikte ya da onun yerine ne zaman kullanılacağını hakemin belirleyeceğini söyler.

Böylece sistem çalışmadığında ekip sıfırdan bir yöntem icat etmek zorunda kalmaz. Zaten bildiği temel yönteme geri döner. Bu, kulaklık sistemi arızalanırsa maçın neden sürdüğünü açıklayan en önemli nedendir.

Bunu bir örnekle düşünelim. Yardımcı hakem bir taç kararında bayrağı kaldırıp atış yönünü gösterir. Hakem bu işareti görür ve onaylar. Burada kulaklığa hiç ihtiyaç yoktur. Kulaklık yalnızca hakemin göremediği bir ayrıntıyı hızlıca aktarmak için devreye girer.

Arıza anında hakem ekibi ne yapar?

Uygulamada hakemler maç öncesi brifinginde iletişim sistemi çalışmazsa hangi işaretleri kullanacaklarını önceden konuşur. Arıza anında ilk adım genelde oyunun akışını bozmamaktır. Top oyundaysa hakem düdük çalmak zorunda değildir; ekip görsel işaretlerle devam eder.

Ardından top oyun dışına çıktığında hakem, teknik ekiple sorunu çözmek için kısa bir bekleme yapabilir. Örneğin teknik ekip yedek cihazı takar, pili değiştirir ya da bağlantıyı yeniden kurar. Hakem bu bekleme süresini uzatmaya ekler. Kural 7, kayıp süreyi doğuran nedenler arasında yeniden başlamadaki belirgin gecikmeleri de sayar.

1. Ekip göz teması ve bayrakla iletişime geçer.
2. Hakem, oyun durduğunda sorunu teknik ekibe bildirir.
3. Yedek cihaz varsa teknik ekip onu hızla takar.
4. Sorun sürerse ekip maçı görsel işaretlerle bitirir.
5. Hakem arızayı maç raporuna yazar.

Bu sırada oyuncuların da yapacağı bir şey vardır: sakin kalmak. Hakemin kısa beklemesi bir ceza ya da yorum değildir; yalnızca teknik bir aradır. Kaptanlar bilgi almak isterse hakem genelde kısa bir açıklama yapar.

Yardımcı hakemler kulaklık olmadan nasıl iletişim kurar?

Yardımcı hakemin asıl aracı her zaman bayraktır. IFAB yönergelerine göre yardımcı hakem bayrağı açık ve hakemin görebileceği biçimde taşır. İşaret verirken yardımcı hakem durur, yüzünü sahaya döner, hakemle göz teması kurar ve bayrağı telaşsız, kararlı bir hareketle kaldırır.

Bu teknik, kulaklık sistemi arızalanırsa ekibin sırtını dayadığı yöntemdir. Örneğin ofsayt için yardımcı hakem önce bayrağı kaldırır, hakem düdük çalınca bayrağı sahanın neresinde ihlal olduğunu gösterecek açıyla indirir. Faulde bayrağı hafifçe sallar ve hangi takımın vuruş kullanacağını gösterir.

Tüm işaretlerin ayrıntısını hakem işaretleri rehberimizde bulabilirsiniz. Yardımcı hakemin diğer görevleri ise yardımcı hakemin görevleri yazısı ayrıca anlatıyor.

Sesli uyarı veren bayrak ne işe yarar?

Bazı maçlarda yardımcı hakemlerin bayrak sapında bir düğme vardır. Yardımcı hakem bu düğmeye bastığında hakemin taşıdığı küçük bir alıcı titreşir ya da ses çıkarır. IFAB yönergeleri bu sistemi, yalnızca hakemin dikkatini çekmek için kullanılan ek bir işaret olarak tanımlar.

Yönergeler bu işaretin işe yarayabileceği durumlara da örnek verir: hakemin göremediği ofsayt ihlalleri ile taç, köşe vuruşu, kale vuruşu ya da gol gibi çok yakın kararlar. Yani sesli bayrak, kulaklık gibi konuşma imkânı vermez; yalnızca "bana bak" mesajını iletir.

Bu ayrım arıza senaryosunda önemlidir. Kulaklık çalışmasa bile sesli bayrak çalışıyor olabilir. Her ikisi de çalışmıyorsa ekip yalnızca görsel işaretlerle yoluna devam eder. Bayrağın kendisinin kırılması ise ayrı bir konudur ve yardımcı hakemin bayrağı kırılırsa ne olacağını ayrı yazımızda inceledik.

Kulaklık sistemi arızalanırsa VAR iletişimi ne olur?

VAR'lı maçlarda durum biraz daha karmaşıktır. VAR protokolüne göre video hakemi, maç görevlilerinin kullandığı iletişim sistemine bağlıdır ve onların söylediği her şeyi duyabilir. Hakemle konuşmak için ise bir düğmeye basar. Bu düzen, hakemin video odasındaki konuşmalarla dikkatinin dağılmasını önler.

Dolayısıyla saha içi iletişim çökerse VAR'ın hakemle konuşması da zorlaşır. Ancak protokol bu ihtimali baştan hesaba katar. Hakem ve diğer görevliler her pozisyonda, VAR yokmuş gibi ilk kararlarını vermek zorundadır. Protokol, "karar vermeme" seçeneğini yasaklar ve bunun bir nedeni olarak teknoloji arızasında doğacak ciddi sorunları gösterir.

Yani kulaklık susarsa hakem sahadaki kararını zaten vermiştir. VAR yalnızca hakeme ulaşabildiğinde yardımcı olabilir.

VAR tamamen çalışmazsa maç geçersiz olur mu?

Hayır. Protokolün maçın geçerliliğiyle ilgili bölümü açıktır: ilke olarak bir maç, VAR teknolojisinin arızası nedeniyle geçersiz hale gelmez. Protokol bunu gol çizgisi teknolojisindeki durumla aynı tutar. Ayrıca VAR'ı içeren yanlış kararlar, bir pozisyonu incelememe kararı ya da incelenemeyecek bir durumun incelenmesi de tek başına maçı geçersiz kılmaz.

Peki VAR görevlisi devam edemezse? Protokole göre yerine ancak o görev için yetkin biri geçebilir. Yetkin bir yedek yoksa maç VAR olmadan başlar ya da devam eder. Yardımcı VAR (AVAR) için de benzer bir kural vardır; istisnai durumlarda iki takım yazılı olarak anlaşırsa maç yalnız VAR ve tekrar operatörüyle sürebilir.

Yani VAR, maçın varlık şartı değil, yardımcı bir mekanizmadır. VAR'ın Türkiye'deki işleyişini VAR sistemi Türkiye’de nasıl çalışıyor yazısında okuyabilirsiniz.

AVAR iletişim sorunlarını nasıl kayda geçirir?

Kural 6, yardımcı video hakeminin (AVAR) görevlerini sayar. Bu görevler arasında VAR ile ilgili olayların ve iletişim ya da teknoloji sorunlarının kaydını tutmak da vardır. Yani iletişim arızası sessizce geçip gitmez; maçın resmî kayıtlarına girer.

Ayrıca AVAR, VAR bir kontrol ya da inceleme yaparken hakemle iletişimi destekler. Örneğin hakeme "oyunu durdur" ya da "yeniden başlamayı beklet" mesajını iletmek AVAR'ın işidir. İletişim hattı çalışmıyorsa bu mesajlar da hakeme ulaşamaz.

Bu nedenle büyük organizasyonlar iletişim sistemlerini genelde yedekli kurar. Ancak bu bir organizasyon uygulamasıdır; Oyun Kuralları yedek sistem şartı koymaz. Hangi yedeklerin bulunacağı ilgili yarışmanın teknik düzenlemelerine bağlıdır.

Gol çizgisi teknolojisi sinyali kulaklığa gelmezse ne olur?

Kural 1'e göre gol çizgisi teknolojisi (GLT), golün olup olmadığını bir saniye içinde yalnızca maç görevlilerine bildirir. Bu bildirim hakemin saatine titreşim ve görsel işaretle ve/veya kulaklığına gelir. Yani GLT sinyali yalnızca kulaklığa bağlı değildir; çoğu sistemde saat de bu bilgiyi taşır.

Ayrıca kural, hakemin maçtan önce sistemi test etmesini ister. Sistem test kılavuzuna uygun çalışmıyorsa hakem GLT'yi kullanmaz ve durumu ilgili kurullara bildirir. Böyle bir maçta gol kararlarını hakem ve yardımcıları, teknolojiden önceki yöntemle verir.

Maç sırasında sinyal hiç gelmezse ne olur? Bu durumda da hakem, kendisinin ve yardımcılarının gördüğüne göre karar verir. Kural 5, golün olup olmadığına ilişkin hakem kararının kesin olduğunu söyler.

Bu nedenle gol çizgisi teknolojisi kullanılan maçlarda hakemler, saatlerini de sistemle uyumlu taşır. Kulaklık susarsa saat sinyali sürebilir; ikisi de susarsa ekip, teknolojiden önceki yönteme döner. Gol kararlarının nasıl geri alınabileceğini merak edenler hakemin gol kararını geri alıp alamayacağını anlatan yazıya da bakabilir.

Hakemler kulaklıkta ne konuşur?

Uygulamada hakem ekibi kulaklık sistemini kısa ve net mesajlar için kullanır. Örneğin yardımcı hakem bir ofsaytı ya da arkada kalan bir faulü bildirir, dördüncü hakem teknik alanlardaki bir gerginliği haber verir. Hakem ise ekibe pozisyon ve oyun yönetimiyle ilgili kısa uyarılar yapar.

Bu konuşmalar oyunu hızlandırır. Ancak içerik, kulaklık olmadan da aktarılabilecek bilgilerdir. Çünkü ofsayt bayrakla, faul bayrağı sallayarak, teknik alan sorunu ise dördüncü hakemin hakeme yaklaşmasıyla bildirilebilir. Fark yalnızca hız ve ayrıntıdadır.

Bu yüzden kulaklık sistemi arızalanırsa ekip biraz daha yavaş ama aynı doğrulukla çalışabilir. İyi bir hakem ekibi bu duruma maç öncesinde hazırlık yapar.

Ayrıca kulaklığın bir faydası da hakemin yalnız olmadığını hissettirmesidir. Zor bir pozisyonda yardımcısının sesini duymak hakeme güven verir. Ancak bu destek, hakemin kendi gözüne ve konumuna güvenmesinin yerini tutmaz. Bu yüzden hakem eğitimleri iletişim cihazından önce pozisyon almayı öğretir.

Hakem arıza yüzünden geçen süreyi uzatmaya ekler mi?

Evet, oyun durduysa ekler. Kural 7, hakemin her devrede kaybedilen süreyi o devreye ekleyeceğini söyler ve bu nedenler arasında yeniden başlamadaki belirgin gecikmeleri de sayar. Hakem cihaz değişimi için oyunu bekletirse bu süre, kayıp süre olarak hesaba girer.

Öte yandan ekip arızayı top oyundayken fark eder ve oyunu durdurmazsa kaybedilen bir süre yoktur. Bu durumda ekip görsel işaretlerle devam ettiği için uzatma hesabında bir değişiklik olmaz.

Uzatmayı yine hakem belirler; dördüncü hakem en az süreyi tabelayla gösterir. Tabela ve saatle ilgili ayrıntıları skor tabelası ya da stadyum saati bozulursa süreyi kimin tuttuğunu anlatan yazımızda bulabilirsiniz.

Hakem arıza nedeniyle maçı durdurabilir mi?

Kural 5, hakeme dış müdahale ya da başka nedenlerle oyunu durdurma, askıya alma ya da tatil etme yetkisi verir. Ancak kulaklık arızası tek başına oyunu oynanamaz hale getirmez. Bu yüzden uygulamada hakemler arızada maçı uzun süre durdurmak yerine kısa bir bekleme yapar ve gerekirse görsel işaretlerle devam eder.

Burada ölçüt şudur: ekip oyunu güvenli ve kurallara uygun biçimde yönetebiliyor mu? Cevap evetse maç sürer. Örneğin iletişim arızasıyla birlikte ışıklandırma ya da güvenlik gibi başka bir sorun da varsa durum değişir. O noktada hakemin kararı, kulaklığa değil, maçın güvenliğine dayanır.

Yani arıza bir rahatsızlıktır, bir durma nedeni değildir. Maçı durdurma yetkisi her zaman hakemdedir ve hakem bu yetkiyi orantılı kullanır.

Oyuncular açısından da durum açıktır. Bir takım, kulaklık arızasını gerekçe göstererek oyunu sürdürmeyi reddedemez. Oyunu durdurma ve yeniden başlatma yetkisi Oyun Kuralları'na göre hakemdedir. Kaptanlar yalnızca bilgi isteyebilir; hakem de uygun bir anda kısa bir açıklama yapabilir.

Amatör maçlarda hakemler kulaklık kullanır mı?

Amatör ve çocuk maçlarının büyük çoğunluğunda kulaklık sistemi yoktur. Hakem ekibi tamamen bayrak, düdük ve göz temasıyla çalışır. Pek çok maçta yardımcı hakem bile yoktur; tek hakem bütün kararları kendi verir.

Bu durum, kulaklığın maç için ne kadar isteğe bağlı olduğunu en iyi gösteren örnektir. Amatör hakemlerin iyi bir pozisyon alması, oyunun içinden kopmaması ve yardımcılarıyla göz temasını sürdürmesi, iletişimin temelidir. Profesyonel hakemler de kariyerlerine bu yöntemle başlar.

Hakemliğe ilgi duyan gençler için futbol hakemi nasıl olunur yazısı ilk adımları gösterir. Türkiye'deki hakem kademelerini ise hakem klasmanları yazısında okuyabilirsiniz.

Bir ipucu da ekleyelim. Tek hakemli maçlarda hakem, sahanın köşegeni boyunca hareket ederek iki yan çizgiyi de görmeye çalışır. Bu çalışma tarzı, iletişim aracı olmadan bütün sahayı kontrol etmenin en bilinen yoludur. Oyuncuların ve antrenörlerin bu sınırı anlayışla karşılaması maçın havası için çok önemlidir.

Teknik direktörün kulaklığı ile hakem kulaklığı aynı şey mi?

Hayır, ikisi tamamen farklı sistemlerdir. Hakemin kulaklığı, maç görevlileri arasındaki iletişim içindir ve organizasyonun kontrolündedir. Teknik ekibin kullandığı iletişim araçları ise takımın kendi düzenidir ve Kural 4'ün elektronik iletişim kurallarına tabidir.

Bu iki sistemi karıştırmak, sık yapılan bir hatadır. Hakem iletişim sistemi arızalandığında takımların iletişimi aynen sürer; tersi de geçerlidir. Takım tarafındaki kulaklık uygulamasını teknik direktörün kulağındaki kulaklığın kime bağlı olduğunu anlatan yazımızda ayrıca ele aldık.

Kısaca hatırlatalım: hakem kulaklığına takım temsilcileri bağlanamaz. Maç görevlilerinin iletişimi yalnızca görevliler arasındadır.

Kulaklık sistemi arızalanırsa yardımcı hakemin kararı geçerli mi?

Evet, geçerlidir. Yardımcı hakem kararını bayrakla bildirdiyse ve hakem bu bildirimi kabul ettiyse karar, kulaklıktan gelmiş gibi geçerlidir. Kural 6'nın giriş bölümü, diğer görevlilerin hakeme yardım ettiğini ama son kararın her zaman hakemde olduğunu söyler.

Bu nedenle iletişim aracının türü kararın geçerliliğini değiştirmez. Önemli olan, bilginin hakeme ulaşması ve hakemin buna göre karar vermesidir. Örneğin hakem bayrağı görmediyse ve oyun yeniden başladıysa, Kural 5'in karar değişikliği sınırları devreye girer.

Bu sınırların tam metni, iki görevlinin farklı düşündüğü durumlarda da önemlidir. Konuyu orta hakem ile yardımcı hakem farklı karar verirse hangisinin geçerli olduğunu anlatan yazıda ayrıntılı inceledik.

Ayrıca kararın geçerliliği için iletişimin kayda geçmesi de gerekmez. Hakem işareti gördüyse ve uyguladıysa karar oyunun parçası olur. Oyuncuların bu kararlara saygı göstermesi de kural gereğidir; Kural 5, hakemin ve diğer bütün görevlilerin kararlarına her zaman saygı gösterilmesini ister.

Kulaklık sistemi arızalanırsa ofsayt kararları nasıl verilir?

Ofsayt, yardımcı hakemin en çok iletişim kurduğu karardır. Kulaklık çalışırken yardımcı hakem kararını hem bayrakla hem de sesle bildirebilir. Sistem çöktüğünde ise yalnızca bayrak kalır. IFAB yönergelerine göre ofsayt kararında yardımcı hakemin ilk hareketi, sağ eliyle bayrağı kaldırmaktır; çünkü bu el ona daha iyi bir görüş hattı verir.

Hakem düdük çaldıktan sonra yardımcı hakem bayrağı indirerek ihlalin sahanın hangi bölümünde olduğunu gösterir. Örneğin bayrağı aşağı doğru açıyla uzak, yatay ya da yukarı doğru açıyla tutarak uzak, orta ya da yakın bölgeyi işaret eder. Bu işaretler kulaklık çağından çok önce de vardı.

Ayrıca IFAB yönergeleri, çok açık bir atak durumunda bayrağı ya da düdüğü geciktirmenin yalnızca belirli koşullarda kabul edilebileceğini söyler. Bu gecikmede de iletişim önemlidir. Kulaklık yoksa ekip bu durumu göz temasıyla yönetir. Ofsaytın tam işleyişini anlamak için direkten dönen topun ofsayt olup olmadığını anlatan yazımız iyi bir örnek sunar.

Dördüncü hakem kulaklık olmadan hakeme nasıl bilgi verir?

Kural 6'ya göre dördüncü hakemin görevleri arasında oyuncu değişikliğini denetlemek, oyuncuların ekipmanını kontrol etmek, yedek topları izlemek ve teknik alandaki sorumsuz davranışları hakeme bildirmek vardır. Bu görevlerin çoğu sözlü iletişim gerektirir. Kulaklık sistemi arızalanırsa dördüncü hakem bu bilgiyi farklı yollarla ulaştırır.

Uygulamada dördüncü hakem, oyun durduğunda hakeme yaklaşarak kısa bir bilgi verir. Ayrıca yardımcı hakem aracılığıyla da hakemin dikkatini çekebilir. Değişiklik için ise değişiklik tabelasını kullanır; yardımcı hakem de değişiklik talebini bayrakla gösterir. Kural 6, yardımcı hakemin değişiklik istendiğini bildirmesini görevleri arasında sayar.

Bu düzen biraz zaman alabilir. Ancak oyunun güvenliği ve düzeni açısından bir eksik yaratmaz. Dördüncü hakemin diğer görevlerini dördüncü hakemin görevleri ve yetkileri yazısında bulabilirsiniz.

Hakem bayrağı görmezse ne olur?

Kulaklık arızasında en büyük risk, hakemin yardımcı hakemin bayrağını fark etmemesidir. Kural 5 burada önemli bir kapı açar. Bir disiplin cezası, oyun yeniden başladıktan sonra ancak başka bir görevli ihlali oyun başlamadan önce tespit etmiş ve hakeme iletmeye çalışmışsa verilebilir. Bu durumda hakem cezayla bağlantılı yeniden başlamayı uygulamaz.

Bu cümle, iletişim arızası yaşayan bir ekip için güvencedir. Örneğin yardımcı hakem bir sarı kartlık ihlali görüp bayrağı kaldırdıysa ama hakem bunu fark etmeden oyunu başlattıysa, hakem sonraki duruşta kartı gösterebilir. Ancak oyun, verilen serbest vuruşla değil, mevcut akışıyla devam etmiş olur.

Bu nedenle yardımcı hakemler arıza anında bayraklarını daha uzun ve daha görünür biçimde tutar. Ayrıca gerekirse sahaya doğru birkaç adım atar.

Bunun yanında hakemin de sorumluluğu artar. Arızayı bilen hakem, yardımcılarına daha sık bakar ve önemli anlarda göz temasını daha uzun tutar. Böylece iki taraf da iletişim açığını birlikte kapatır.

Çocuk maçlarında antrenör ve veli ne bilmeli?

Çocuk maçlarında neredeyse hiçbir hakem kulaklık kullanmaz. Yine de profesyonel maçları izleyen çocuklar, hakemlerin konuştuğunu görür ve aynı düzeni bekleyebilir. Antrenörün görevi, hakem kararının iletişim aracından değil, hakemin kendisinden geldiğini anlatmaktır.

Ayrıca çocuklar bayrak işaretlerini öğrendiğinde oyunu daha iyi okur. Örneğin yardımcı hakemin kaldırdığı bayrağı görünce duran bir çocuk, zamanla düdüğü beklemeyi öğrenir. Çünkü oyun bayrakla değil, düdükle durur.

• Çocuğa "düdük çalana kadar oyna" ilkesini öğretin.
• Bayrak işaretlerini antrenmanda küçük oyunlarla tanıtın.
• Hakem kararlarına sahada itiraz etmeyin; sorunu maç sonrasında görevlilerle konuşun.
• Kural bilgisini pekiştirmek için çocuklarla futbol kuralları testi çözün.

Sık yapılan yanlışlar nelerdir?

Kulaklık ve iletişim sistemleri hakkında en sık duyulan yanlışlar şunlardır. Sık duyulan "kulaklık bozulunca maç durmak zorunda" bilgisi yanlıştır: kural metni bu cihazı zorunlu ekipman olarak saymaz.

• Kulaklığın zorunlu ekipman olduğunu sanmak.
• Arızada VAR'lı maçın geçersiz olacağını düşünmek.
• Sesli bayrağı kulaklıkla aynı şey sanmak.
• Yardımcı hakemin bayrakla verdiği bilginin daha az geçerli olduğunu düşünmek.
• Teknik ekip iletişimiyle hakem iletişimini karıştırmak.
• Arızanın uzatmayı her durumda artıracağını sanmak; yalnızca oyun durursa artar.

Bu yanlışların ortak noktası, teknolojiyi kuralın kendisi sanmaktır. Oysa teknoloji hakeme yardım eder; kuralları değiştirmez.

Bu bilgileri çocuklara anlatırken de aynı sadelikle anlatmak işe yarar: hakem karar verir, araçlar ona yardım eder. Bu cümle, hem kulaklığı hem bayrağı hem de VAR'ı tek bir çerçevede toplar.

Hakem ekibi arızaya maç öncesinde nasıl hazırlık yapar?

Profesyonel hakem ekipleri maç öncesinde bir brifing yapar. Ekip bu toplantıda kimin hangi durumda hangi işareti kullanacağını, pozisyon almayı ve iletişimi konuşur. IFAB yönergeleri de ek yardımcı hakemlerin bazı küçük el işaretlerini maç öncesi konuşmada belirlemesi gerektiğini söyler.

Uygulamada ekipler kulaklık sistemini ısınmadan önce test eder. Ardından yedek pil ya da yedek cihaz olup olmadığını kontrol eder. Böylece maç sırasında yaşanabilecek bir arızada herkes ne yapacağını önceden bilir.

Bu hazırlık amatör hakemler için de değerlidir. Kulaklık olmasa bile hakem ve yardımcıları göz teması, bayrak tutuşu ve ofsayt işareti üzerinde maçtan önce anlaşırsa iletişim sorunsuz yürür.

Ek yardımcı hakemlerin telsizi bozulursa ne olur?

Kale arkasında görev yapan ek yardımcı hakemler (AAR), IFAB yönergelerine göre hakemle bayrakla değil, telsiz iletişim sistemiyle haberleşir. Yönergeler bu sistem çalışmazsa ne yapılacağını da yazar: ek yardımcı hakemler bu durumda sesli uyarı veren elektronik bir bayrak çubuğu kullanır.

Ayrıca ek yardımcı hakemler genelde belirgin el işareti yapmaz. Ancak bazı durumlarda küçük bir el işareti hakeme değerli destek verebilir; bu işaretleri ekip maçtan önce kararlaştırır. Gol kararında ise ek yardımcı hakem, top çizgiyi tamamen geçtiyse hakemi sistemden bilgilendirir ve sol koluyla sahanın ortasını gösteren bir işaret yapar. Top çizgiyi çok açık biçimde geçtiyse bu işarete gerek kalmaz.

Bu ayrıntı, kural yazıcılarının iletişim arızasını baştan düşündüğünü gösterir. Kulaklık sistemi arızalanırsa ekip için her zaman bir B planı vardır.

Kulaklık sistemi arızalanırsa en önemli bilgi nedir?

Maç durmaz, karar gücü değişmez. Kulaklık sistemi arızalanırsa hakem ekibi bayrak, düdük, el işareti ve göz temasıyla devam eder. VAR'lı maçlarda bile maçın geçerliliği teknolojiye bağlı değildir. Hakem her pozisyonda ilk kararını zaten kendisi verir.

Bu bilgi, maç izlerken yaşanan pek çok kafa karışıklığını giderir. Hakemi bir cihaza bağlı biri olarak değil, maçın tam yetkili yöneticisi olarak görmek gerekir. Kuralın resmî İngilizce metnini IFAB Kural 5 ve VAR protokolü sayfalarında, Türkçe kural kitabını ve talimatları ise TFF sitesinde inceleyebilirsiniz.