Oyundan Çıkan Oyuncu Sahayı En Yakın Noktadan Terk Etmek Zorunda mı?

En yakın noktadan çıkış kuralı, birkaç yıl öncesine kadar sık gördüğümüz bir sahneyi tarihe karıştırdı: değiştirilen oyuncunun sahanın öbür ucundan orta çizgiye doğru ağır adımlarla yürümesi, yol boyunca ayakkabı bağcığıyla ilgilenmesi, tribünü selamlaması. Bu yürüyüş çoğu zaman skoru koruyan takımın zaman kazanma yöntemiydi.

Aşağıda kuralın tam metnini, ne zaman ve neden getirildiğini, istisnalarını, güncel on saniye protokolüyle nasıl birleştiğini ve çocuk futbolunda değişiklik anını nasıl düzenleyebileceğinizi anlatıyoruz. On saniye kuralının ayrıntılı senaryoları için ayrı bir yazımız da var; burada odak, çıkışın yeri ve oyuncunun sahadan çıktıktan sonraki yükümlülükleri.

En yakın noktadan çıkış kuralı tam olarak ne der?

Kural 3'ün oyuncu değişikliği usulü, değiştirilen oyuncu için üç yükümlülük sayar. TFF'nin Türkçe kural kitapçığındaki karşılıklarıyla bu yükümlülükler şöyledir:

1. Oyuncu, zaten oyun alanının dışında değilse, sahadan çıkmak için hakemden izin alır. Hakem orta çizgiden ya da başka bir noktadan doğrudan çıkabileceğini belirtmediği sürece, oyun alanı sınırlarına en yakın noktadan çıkar.
2. Güvenlik ya da sakatlık gibi nedenlerle mümkün olmadığı haller dışında, oyuncu değişikliği tabelasının gösterilmesinden ya da tabela yoksa hakemin işaretinden itibaren on saniye içinde sahayı terk eder.
3. Doğrudan teknik alana ya da soyunma odasına gider ve tekrar değiştirilebilir oyuncu uygulamasının bulunduğu maçlar dışında maçta bir daha yer almaz.

Aynı maddenin devamında iki önemli cümle daha yer alır. Birincisi, aynı duraklamada birden fazla değişiklik yapılırsa bütün oyuncuların son değişikliğin işaret edilmesinden itibaren on saniye içinde sahadan çıkmasıdır. İkincisi ise kısa ama çarpıcıdır: oyundan çıkacak oyuncu sahadan çıkmayı reddederse oyun devam eder.

Kural metni "hakemin izni" ifadesini de özellikle kullanır. Yani oyuncu, değişiklik tabelası kalktığı anda kendi kararıyla değil, hakemin değişikliği onaylamasıyla sahayı terk etmeye başlar. Kuralın İngilizce aslı da aynı sırayı izler: önce izin, sonra en yakın noktadan çıkış.

Sınır çizgisi neresidir, kale çizgisi de dahil mi?

Kural metni "en yakın kenar çizgisi" değil, "sınır çizgisinin en yakın noktası" der. Kural 1'e göre oyun alanının uzun sınır çizgileri kenar çizgileri, kısa çizgileri ise kale çizgileridir. Dolayısıyla en yakın nokta, oyuncunun konumuna göre kale çizgisi de olabilir.

Bu ayrıntı sahada fark yaratır. Örneğin kendi ceza alanının köşesinde duran bir savunmacı için en yakın nokta kale çizgisi olabilir. Kaleci değiştirildiğinde de çoğu zaman en yakın sınır, kalenin arkasındaki kale çizgisidir. Oyuncu bu durumda kale çizgisinden çıkar ve saha dışından, oyunu etkilemeden teknik alanına yürür.

• Taç çizgisine yakın kanat oyuncusu: en yakın nokta genelde kenar çizgisi.
• Ceza sahası köşesindeki savunmacı: kale çizgisi ya da kenar çizgisi, hangisi yakınsa.
• Sahanın ortasındaki orta saha oyuncusu: en yakın kenar çizgisi; bu, kendi kulübesinin karşı tarafı olabilir.
• Kaleci: çoğu zaman kale çizgisi.

Son madde akla şu soruyu getirir: oyuncu karşı taraftan çıkarsa kulübesine nasıl ulaşır? Kural metni bu yürüyüşü saha dışından yapmasını öngörür. Oyuncu sahayı terk ettikten sonra, oyuna ya da rakibe müdahale etmeden kendi teknik alanına ya da soyunma odasına gider.

En yakın noktadan çıkış kuralı ne zaman ve neden kural kitabına girdi?

IFAB, kuralı 2 Mart 2019'daki 133. Genel Toplantısı'nda onayladı. IFAB'ın duyurusuna göre farklı bölgelerde yapılan denemelerin ardından toplantı, değiştirilen oyuncunun sahayı en yakın sınır çizgisinden terk etmesine ilişkin değişikliği kabul etti. Değişiklik, 1 Haziran 2019'da yürürlüğe giren 2019/20 Oyun Kuralları ile sahaya indi.

Kuralın yapısı, amacın zaman kaybını önlemek olduğunu açıkça gösterir. O tarihe kadar oyuncuların değişiklikte orta çizgiye, yani yedeklerin girdiği noktaya doğru yürümesi yaygın bir görüntüydü ve bu yürüyüş zaman zaman bilinçli olarak uzuyordu. Yeni kural, yürüyüşü sahanın dışına taşıdı ve oyunun hemen yeniden başlamasını mümkün kıldı.

Kural zamanla daha da sıkılaştı. Güncel kural kitabı en yakın nokta zorunluluğunu korurken, buna on saniyelik bir süre sınırı da ekledi. IFAB'ın yıllık iş toplantısı, oyuncu değişikliğinde sahayı terk eden oyuncular için on saniyelik bir süre sınırı uygulanmasını kararlaştırdığını açıklamıştı. Böylece kural, çıkışın hem yerini hem de süresini belirler hale geldi.

Oyuncu hangi durumlarda başka bir noktadan çıkabilir?

Kural metni istisnayı hakemin takdirine bağlar. Hakem, oyuncunun orta çizgiden ya da başka bir noktadan doğrudan ve hemen çıkabileceğini belirtebilir. Metin bunun için iki örnek verir: güvenlik ve sakatlık.

• Güvenlik: en yakın nokta, gergin bir rakip taraftar tribününün önündeyse ya da çıkış yolu oyuncu için risk taşıyorsa hakem başka bir nokta gösterebilir.
• Sakatlık: sakatlanan oyuncu en yakın noktaya yürüyemeyecek durumdaysa ya da sedyeyle taşınıyorsa, çıkışın yerini sağlık ekibinin işi belirler.
• Pratik zorunluluk: hakem, örneğin orta çizgiye çok yakın duran oyuncuya doğrudan orada çıkabileceğini söyleyebilir.

Bu istisnalarda kilit ifade "doğrudan ve hemen"dir. Hakemin başka bir noktayı göstermesi, oyuncuya yavaş yürüme izni vermez. Zaman sınırı da bu ruhu destekler. Güncel protokole göre hakem, sakatlık oyuncunun süre içinde çıkmasını açıkça engelliyorsa ya da oyuncu güvenlik nedeniyle en yakın noktadan çıkamıyorsa on saniye sınırını uygulamamaya karar verebilir.

On saniye kuralı en yakın nokta kuralıyla nasıl birleşir?

İki kural birbirini tamamlar. En yakın nokta kuralı çıkışın yerini, on saniye kuralı ise süresini belirler. IFAB'ın "Zaman Sınırlı Oyuncu Değişikliği Protokolü", tabela gösterildikten ya da tabela yoksa hakem işaret verdikten sonra değiştirilen oyuncunun on saniye içinde ve hakem başka bir yer göstermedikçe sınır çizgisinin en yakın noktasından çıkması gerektiğini söyler.

Protokol birkaç uygulama ayrıntısı da verir. Hakem son beş saniyeyi elini kaldırarak gösterebilir ve gerektiğinde sesli olarak da sayabilir. Hakem yedek oyuncunun ekipmanını orta çizgide kontrol ediyorsa, on saniye bu kontrol bittiğinde ve hakem değişiklik işaretini verdiğinde başlar. Oyuncu sürenin sonunda çizgiye çok yakınsa ya da tam çizgiyi geçiyorsa, hakem yedek oyuncunun sahaya girmesine izin verir; çünkü amaç oyuncuyu cezalandırmak değil, tempoyu korumaktır.

Süre aşıldığında ne olacağını, birden fazla değişiklikte sayımın nasıl işlediğini ve diğer senaryoları oyuncu değişikliği 10 saniyede bitmezse yazısında ayrıntılı biçimde anlattık. Burada yalnız çıkış noktasıyla ilgili sonuçlara odaklanıyoruz.

Oyuncu en yakın noktadan çıkmazsa ne olur?

Güncel kural kitabında cevabı on saniye protokolü belirler. Kural 3'ün örneklerinden biri tam bu durumu anlatır: oyundan çıkacak oyuncu sahanın uzak tarafında, kenar çizgisine yakındır, ama hakem işaret verdikten sonra orta çizgide bekleyen yedeğe doğru yavaşça yürür. Kural kitabına göre oyuncu tabela gösterildikten sonra on saniye içinde ve genellikle en yakın noktadan sahayı terk etmelidir.

Süre aşılırsa oyuncu yine de sahayı mümkün olan en kısa sürede terk eder. Oyunun yeniden başlamasını aşırı biçimde geciktirmedikçe sarı kart görmez. Buna karşılık oyun yeniden başlar ve yedek oyuncu, oyunun yeniden başlamasından sonra bir dakika geçtikten sonraki ilk duraklamada ve hakemin izniyle girebilir. Takım bu süre boyunca bir kişi eksik oynar.

Burada bir değişikliğe dikkat çekmek gerekir. Önceki kural kitabı, en yakın noktadan çıkmayı reddeden oyuncuya oyunu geciktirdiği için sarı kart gösterilmesini öngörüyordu. Güncel metinde ise IFAB, Kural 12'deki "oyuncu değişikliğinde sahayı geç terk etmek" maddesini listeden çıkardı ve konuyu Kural 3'teki protokole bıraktı. Kart, artık yalnız aşırı gecikmede gündeme gelir.

Oyuncu sahadan çıkmayı tamamen reddederse ne olur?

Kural 3'ün bu konudaki cümlesi kısadır: oyundan çıkacak oyuncu sahadan çıkmayı reddederse oyun devam eder. Yani hakem oyuncuyu zorla çıkaramaz ve maçı bu yüzden durdurmaz. Yedek oyuncu da, oyundan çıkacak oyuncu sahadan çıkmadan oyuna giremez.

Güncel protokol bu durumu takım için cazip olmaktan çıkarır. Süre aşıldığı için değişiklik iptal edilemez ve yerine başka bir yedek kullanılamaz. Oyuncu yine de sahayı terk etmek zorundadır ve bekleyen yedek, ancak bir dakikalık sürenin ardından gelen ilk duraklamada girebilir. Oyuncu bu süreci bilerek uzatırsa, oyunun yeniden başlamasını aşırı geciktirdiği için sarı kart görür.

Bu tür bir direniş çoğu zaman oyuncunun değişikliğe tepkisinden doğar. Böyle bir anda kaptanın ve teknik ekibin oyuncuyu sakinleştirmesi, takımı hem eksik oynamaktan hem de karttan korur. Değişiklik kararına kızan oyuncunun hakeme ya da antrenöre yönelik saygısız davranışları ise ayrı bir disiplin konusudur.

Yedek oyuncu neden orta çizgiden girer?

Kural 3, çıkış ile girişi farklı yerlere bağlar. Değiştirilen oyuncu en yakın noktadan çıkarken, yedek oyuncu yalnız oyun durduğunda, orta çizgiden, değiştirilen oyuncu sahayı terk ettikten sonra ve hakemin işaretiyle oyuna girer. Değişikliğin tamamlandığı an, yedek oyuncunun oyun alanına girdiği andır.

Bu ayrımın pratik bir mantığı vardır. Orta çizgi, dördüncü hakemin ve teknik alanların bulunduğu, girişin kontrol edilebildiği noktadır. Hakemler yedeğin ekipmanını da girişten önce burada kontrol eder. Çıkışın ise hızlı olması gerektiği için kural, oyuncunun bulunduğu yerden en yakın çizgiyi kullanmasını ister.

• Giriş: oyun durmuşken, orta çizgiden, çıkan oyuncudan sonra ve hakem işaretiyle.
• Çıkış: hakem izniyle, en yakın sınır noktasından, on saniye içinde.
• Tamamlanma: yedek sahaya adım attığı an; bundan sonra o artık oyuncudur ve oyunu başlatan vuruşu kullanabilir.

Kuralın bir ayrıntısı da takımlara esneklik tanır. Kural kitabının örneğine göre yedek oyuncu sahaya girmediği sürece değişiklik henüz bitmediği için takım, bekleyen yedeği başka biriyle değiştirebilir. Ancak on saniye süresi aşılmışsa protokol bu tercihi kapatır.

Oyundan çıkan oyuncu nereye gitmelidir?

Kural 3'e göre değiştirilen oyuncu doğrudan teknik alana ya da soyunma odasına gitmelidir. Bundan sonra maça bir daha katılmaz; tek istisna, organizasyonun tekrar değiştirilebilir oyuncu uygulamasına izin verdiği maçlardır. Değiştirilen oyuncu yine de hakemin yetkisi altındadır ve kural kitabı, oynasın oynamasın bütün yedeklerin ve oyundan çıkan oyuncuların hakemin otoritesine tabi olduğunu açıkça söyler.

Bu yükümlülüğün iki önemli sonucu vardır. Birincisi, karşı taraftan çıkan oyuncu kendi kulübesine saha dışından, oyuna müdahale etmeden yürür. İkincisi, değiştirilen oyuncunun davranışları disiplin cezasına konu olabilir. Örneğin teknik alandan çıkıp yardımcı hakeme itiraz eden oyundan çıkmış oyuncu sarı kart görür.

IFAB'ın bir örneği bunun sınırını çok iyi gösterir. İlk yarıda sarı kart gören ve devre arasında değiştirilen bir oyuncu, ikinci yarıda teknik alandan çıkıp yardımcı hakeme itiraz ederse, hakem ona ikinci sarıyı ve ardından kırmızı kartı gösterir. Çünkü aynı kişi, bir kez oyuncu olarak, bir kez de oyundan çıkmış oyuncu olarak ihtar almıştır.

Değişiklikten sonra oyun nasıl yeniden başlar ve süre eklenir mi?

Değişiklik, oyunun yeniden başlama biçimini değiştirmez. Oyun hangi kararla durduysa, örneğin taç, kale vuruşu ya da serbest vuruşla, aynı kararla devam eder. Kural 3'e göre yedek oyuncu sahaya girdiği andan itibaren oyuncu sayılır ve herhangi bir duran topu kullanabilir. Yani yeni giren bir oyuncu, hemen taç atışını ya da serbest vuruşu üstlenebilir.

Değişiklik için kaybedilen süre de unutulmaz. Kural 7, hakemin her devrede oyuncu değişiklikleri nedeniyle kaybedilen bütün süreyi ekleyeceğini açıkça sayar. Dördüncü hakemin gösterdiği ek süre bir alt sınırdır; hakem bu süreyi artırabilir ama azaltamaz.

Bu iki kural birlikte düşünüldüğünde, yavaş bir değişiklikle zaman kazanmaya çalışmanın neden anlamsız olduğu daha iyi görülür. Kaybedilen süre maçın sonuna eklenir, süre aşılırsa da takım bir dakika eksik kalır. En yakın noktadan hızlı bir çıkış, kısacası her iki takımın da çıkarınadır.

Oyundan çıkarken hakemle ya da rakiple tartışmak ne getirir?

Değişiklik anı bazen gerginliğin doruğa çıktığı andır. Skor geride olan takımın rakibi ağır çıktığında tribünler tepki gösterir, oyuncular birbirine laf atar. Kural 12 bu anlar için de açıktır: yedek oyuncular ve oyundan çıkmış oyuncular, oyunun yeniden başlamasını geciktirdikleri, söz ya da hareketle itiraz ettikleri ya da sportmenlik dışı davrandıkları için sarı kart görebilir.

Daha ağır davranışlar için kırmızı kart da mümkündür. Saldırgan, hakaret edici ya da küfürlü konuşma, oyundan çıkmış oyuncu için de ihraç sebebidir. Bunun ayrıntılarını futbolcu hakeme küfrederse ne olur yazısında anlattık.

Kural kitabındaki bir örnek, kart hesabının nasıl işlediğini de gösterir. İlk yarıda sarı kart gören bir oyuncu değiştirildikten sonra teknik alandan çıkıp itiraz ederse, ikinci sarı kartı ve ardından kırmızı kartı görür. Antrenörlerin oyunculara verebileceği en basit öğüt şudur: çıkarken selamlaş, sonra sessizce kulübene git.

Kenar çizgisi boyunca yürürken topa müdahale ederse ne olur?

Karşı taraftan çıkan oyuncunun saha dışında kulübesine yürüdüğü anlar, beklenmedik bir riski de içerir. Kural kitabının örneklerinden biri bunu anlatır: oyuncu en yakın noktadan çıkar, kenar çizgisi boyunca teknik alanına yürür, o sırada top ona doğru gelir ve bir rakip topu kovalar. Oyuncu sahaya yeniden girip topa vurur ve umut vadeden bir atağı keser.

Kural kitabının kararı serttir. Hakem, oyundan çıkmış oyuncu oyuna haksız biçimde müdahale ettiği için direkt serbest vuruş verir. Oyuncu iki sarı kart görür: biri hakemin izni olmadan sahaya yeniden girdiği için, diğeri umut vadeden bir atağı durdurduğu için. Sonuç kırmızı karttır.

Bu örnek, kuralın neden "doğrudan teknik alana" ifadesini kullandığını da açıklar. Oyundan çıkan oyuncu sahanın kenarında vakit geçirmemeli, topla ilgilenmemeli ve oyunu çizginin dışından izlemelidir. Antrenörlerin oyunculara öğretmesi gereken basit kural şudur: tabela kalktıktan sonra oyun artık senin için bitti.

Kaleci değiştirilirken kural farklı işler mi?

En yakın nokta ve on saniye kuralları kaleci için de geçerlidir, ama kaleciye özgü bir ayrıntı vardır. Kural 3, her takımın bir kalecisi olmasını şart koşar. Bu yüzden kural kitabının örneğine göre değiştirilen kaleci süreyi aşırı biçimde geciktirse ve on saniye içinde çıkmasa bile yedek kaleci sahaya girebilir. Ancak oyunu geciktiren kaleci sarı kart görür.

Bu ayrıntı, saha oyuncularındaki bir dakikalık bekleme yaptırımının kaleci değişikliğinde neden uygulanmadığını gösterir. Kalesiz bir takımla oyunun yeniden başlaması, kuralın temel ilkesine aykırı olurdu. Bunun yerine kural, yaptırımı karta taşır.

Kaleciyle saha oyuncusunun yer değiştirmesi ise ayrı bir konudur. Kural 3'e göre herhangi bir oyuncu, hakem önceden bilgilendirilirse ve değişim oyun durmuşken yapılırsa kaleciyle yer değiştirebilir. Bu kurala uyulmazsa hakem oyunu sürdürür ve top oyun dışına çıktığında iki oyuncuya da sarı kart gösterir.

Sakatlanan oyuncu da en yakın noktadan çıkmak zorunda mı?

Sakatlık, kuralın açıkça saydığı istisnalardan biridir. Hakem, sakatlık nedeniyle oyuncunun başka bir noktadan çıkmasına izin verebilir ve sakatlık oyuncunun süre içinde çıkmasını açıkça engelliyorsa on saniye sınırını uygulamayabilir. Kural, sedyeyle taşınan bir oyuncudan en yakın çizgiye koşmasını beklemez.

Güncel kural kitabındaki saha dışında tedavi protokolü de değişiklikle ilgili bir kolaylık getirir. Protokole göre sakatlanan oyuncu değiştirilecekse, değişiklik bir dakikalık saha dışı süre yüzünden gecikmez. Yani takım, sakat oyuncunun yerine bekletilmeden yedek oyuncusunu sokabilir.

Kural 5 ise sedye konusunda net bir yükümlülük koyar. Hakem sağlık ekibine ve sedyecilere sahaya girme izni verdiyse, oyuncu sahayı sedyeyle ya da yürüyerek terk etmelidir; buna uymayan oyuncu sportmenlik dışı davranıştan sarı kart görür. Sedyeyle çıkan oyuncunun geri dönüşüne ilişkin ayrıntılar için sedyeyle çıkan oyuncu tekrar oyuna girebilir mi yazısına bakabilirsiniz.

Aynı anda birden fazla değişiklik yapılırsa çıkış nasıl olur?

Takımlar çoğu zaman iki ya da üç oyuncuyu birlikte değiştirir. Kural 3 bu durumda bütün değiştirilen oyuncuların, son değişikliğin işaret edilmesinden itibaren on saniye içinde sahayı terk etmesini ister. Her oyuncu kendi bulunduğu yerden, sınır çizgisinin en yakın noktasından çıkar.

Protokol, bir istismarı da önceden engeller: aynı duraklamada yapılan değişiklikler arasında tabelanın ya da işaretin geciktirilmemesi gerekir. Yani takım, tabelaları tek tek ve aralıklı göstererek süreyi uzatamaz.

Kural 3'ün değişiklik fırsatlarıyla ilgili hükmü de burada önem kazanır. Üst düzey müsabakalarda ve organizasyon beş değişikliğe izin veriyorsa, aynı duraklamada yapılan birden fazla değişiklik tek bir değişiklik fırsatı yerine geçer. Bu yüzden toplu değişiklik hem zaman hem de fırsat açısından takımın lehinedir. Değişiklik sayılarının ve fırsatlarının ayrıntıları için oyuncu değişikliği kuralları yazısına göz atabilirsiniz.

Kaptan değiştirilirse bant ve sorumluluk ne olur?

Kaptanın değiştirilmesi, en yakın noktadan çıkış kuralına ek bir adım ekler. Kural 3'e göre her takımın sahada bir kaptanı bulunmak zorundadır. Kural kitabının örneğine göre kaptan değiştirilirse, sahadaki başka bir oyuncu kaptanlık bandını takmalıdır.

Pratikte kaptan, bandı çoğu zaman sahadan çıkarken bir takım arkadaşına bırakır. Bu, çıkışı yavaşlatmamalıdır. Kaptan en yakın noktaya yürürken bandı yakınındaki bir oyuncuya uzatabilir ya da takım, bandı kimin alacağını önceden belirleyebilir. Bant devri yüzünden on saniye aşılırsa, protokolün sonuçları kaptan için de geçerlidir.

"Sadece kaptan" rehberinin uygulandığı maçlarda bu değişiklik ayrıca önem taşır, çünkü hakeme yaklaşma hakkı da yeni kaptana geçer. Bu rehberin ayrıntılarını sadece kaptan hakemle konuşabilir mi yazısında, kaptan değişiminin diğer senaryolarını ise kaptan değişirse ne olur yazısında bulabilirsiniz.

En yakın noktadan çıkış kuralıyla ilgili sık yapılan yanlışlar nelerdir?

Kural birkaç yıldır uygulansa da bazı yanlış inanışlar hâlâ dolaşır. En yaygın olanları şöyle düzeltebiliriz:

• Sık duyulan "oyuncu yedeğiyle tokalaşmak için orta çizgiye gitmeli" bilgisi yanlıştır: hakem aksini söylemedikçe oyuncu en yakın noktadan çıkar.
• "En yakın nokta her zaman kenar çizgisidir" düşüncesi de yanlıştır: kural sınır çizgisinden söz eder ve kale çizgisi de bu kapsama girer.
• Benzer biçimde "yavaş çıkan oyuncu her zaman sarı kart görür" görüşü güncel metne uymaz: kart yalnız aşırı gecikmede gündeme gelir; asıl yaptırım yedeğin bir dakika beklemesidir.
• "Oyuncu çıkmayı reddederse hakem maçı durdurur" sanısı yanlıştır: kural, oyunun devam edeceğini söyler.
• "Değiştirilen oyuncu artık hakemin yetkisi dışında" inancı da yanlıştır: değiştirilen oyuncular hakemin otoritesine tabidir ve kart görebilir.

Bir başka yanlış da kuralın yalnız profesyonel maçlar için yazıldığı düşüncesidir. Oyun Kuralları her seviyede aynıdır; organizasyonların değiştirebildiği konuları kural kitabı ayrıca sayar.

Çocuk ve amatör futbolda kural nasıl işler?

Federasyona bağlı resmî amatör ve gençler maçlarında aynı Kural 3 geçerlidir. TFF Futbol Müsabaka Talimatı da oyuncu değişikliklerinin IFAB'ın Oyun Kuralları'na uygun yapılacağını belirtir. Değişiklik sayısı ise ilgili müsabaka statüsüne göre değişebilir.

Çocuk futbolunda farklılaşan en önemli konu, tekrar değiştirilebilir oyuncu uygulamasıdır. Kural 3'e göre bu uygulama yalnız gençler, veteranlar, engelliler ve grassroots futbolunda ve ulusal federasyonun, konfederasyonun ya da FIFA'nın onayıyla kullanılabilir. Bu uygulamanın olduğu maçlarda oyundan çıkan oyuncu daha sonra yeniden oyuna girebilir. Ancak en yakın noktadan çıkış ve hakemin kontrolü gibi temel usuller yine önemlidir.

Küçük yaş gruplarında hakemin bu kuralları ne kadar sıkı uyguladığı organizasyondan organizasyona değişebilir. Velilerin ve antrenörlerin sezon başında lig ya da turnuva kurallarını okuması, değişiklik anında yaşanabilecek tartışmaları önler. Uzatmalardaki ek değişiklik hakları gibi ayrıntılar için uzatmalarda ek oyuncu değişikliği yazısına bakabilirsiniz.

Antrenör değişiklik anını nasıl planlamalı?

En yakın noktadan çıkış ve on saniye kuralı, değişikliği bir planlama işine dönüştürür. İyi planlanan bir değişiklik hem takımın zaman kaybetmesini hem de yedeğin bir dakika beklemesini önler. Antrenörün dikkat edebileceği birkaç adım:

1. Yedeği orta çizgiye ekipmanı kontrolden geçmiş ve hazır halde gönderin; hakem kontrolü bitince süre başlar.
2. Çıkacak oyuncuya tabela kalkmadan önce bir el işaretiyle haber verin, böylece hemen en yakın çizgiye yönelir.
3. Kaptan çıkıyorsa bandı kimin alacağını önceden söyleyin.
4. Birden fazla değişikliği aynı duraklamada ve tabelaları arka arkaya göstererek yapın.
5. Karşı taraftan çıkan oyuncuya, saha dışından ve oyuna karışmadan kulübeye yürümesini hatırlatın.

Çocuklarla çalışırken bu adımları antrenman maçlarında da uygulamak faydalıdır. Değişikliği oyunun doğal bir parçası olarak gören çocuk, oyundan çıkarken küsmez ve vakit kaybetmez. Oyundan çıkan çocuğu kenarda bir el sıkışmayla ya da kısa bir övgüyle karşılamak, değişikliği ceza gibi algılamasını da önler.

Değişiklik kurallarını ne kadar biliyorsunuz?

Konuyu pekiştirmek için şu soruları deneyebilirsiniz:

1. Antrenör ceza sahasının köşesindeki savunmacıyı değiştiriyor. Oyuncu kale çizgisinden çıkabilir mi?
2. Oyuncu orta çizgiye yürüdü, on saniye doldu ve oyun başladı. Yedek ne zaman girer?
3. Değiştirilen oyuncu kulübesine yürürken sahaya girip topa vurdu. Karar nedir?
4. Değiştirilen kaleci oyunu aşırı geciktirdi. Yedek kaleci girebilir mi?

Cevaplar şöyledir: evet, en yakın sınır noktası kale çizgisiyse oradan çıkar; yedek, oyun yeniden başladıktan bir dakika sonraki ilk duraklamada ve hakemin izniyle girer; direkt serbest vuruş ve iki sarıdan kırmızı kart; evet, yedek kaleci girer ve geciktiren kaleci sarı kart görür. Daha fazla soru için futbol kuralları testi aracını kullanabilirsiniz.

Kuralın güncel İngilizce metni IFAB'ın Kural 3 sayfasında ve zaman sınırlı oyuncu değişikliği protokolünde yer alır. Türkçe metin için TFF'nin Oyun Kuralları kitapçığına bakabilirsiniz.