Penaltı Atışlarında Aynı Oyuncu İki Kez Atabilir mi? İkinci Tur Kuralı
Penaltı atışlarında aynı oyuncu iki kez atabilir mi? IFAB Kural 10'a göre ikinci turu, atış hakkı olan oyuncuları, kaleciyi ve eksik kadroyu anlatıyoruz.
- Yazan
- İçerik Editörü
- Bölüm
- 23
- Okuma
- 15 dk
Bu Yazıda Neleri Anlattık?
Penaltı atışlarında aynı oyuncu iki kez atabilir mi?
Evet, ama yalnız ikinci turda. IFAB Kural 10'a göre her atışı farklı bir oyuncu kullanır ve atış hakkı olan bütün oyuncular birer kez atmadan hiçbir oyuncu ikinci atışını kullanamaz. Takımdaki herkes, kaleci dâhil, bir kez attıktan sonra yeni tur başlar ve aynı oyuncu iki kez atabilir.
Bu bir özet. Ayrıntılar, örnekler ve sık sorulan sorular yazının devamında.22 bölüm · 15 dk okumaBu kural, uzun süren penaltı serilerinde sık sorulan bir soruya cevap verir. Beş atış bitip skor eşit kalınca seri tek tek atışlarla sürer. Takımın on bir oyuncusu da atış kullandığında hâlâ kazanan yoksa, ilk atışı kullanan oyuncu yeniden topun başına gelebilir. Kural, iki takımın aynı oyuncuları art arda kullanarak avantaj sağlamasını önler ve her oyuncuya sorumluluk yükler. Böylece seri, takımın en iyi birkaç atıcısına değil, bütün kadroya dayanır.
Kural kitabı ikinci atış hakkını nasıl düzenler?
Konunun dayanağı IFAB Kural 10, Maçın Sonucunun Belirlenmesi bölümündeki penaltı atışları prosedürüdür. Kural metni atış sırasıyla ilgili şu ilkeleri sayar:
- Koşullara bağlı olarak iki takım da beşer atış kullanır.
- Takımlar atışları sırayla kullanır.
- Her atışı farklı bir oyuncu kullanır ve atış hakkı olan bütün oyuncular bir atış kullanmadan hiçbir oyuncu ikinci atışını kullanamaz.
- Beşer atıştan sonra skor eşitse, aynı sayıda atıştan sonra bir takım öbüründen bir gol fazla atana kadar atışlar sürer.
- Bu ilke sonraki atış dizileri için de geçerlidir, ancak takım atıcı sırasını değiştirebilir.
Listedeki üçüncü madde sorunun cevabıdır, beşinci madde ise ikinci turun esnekliğini gösterir. Türkçe kural kitabı ve ilgili talimatlar TFF sitesinde yer alıyor.
Atış hakkı olan oyuncu kimdir?
"Bütün oyuncular atmadan ikinci atış yok" kuralını anlamak için önce kimin atış hakkı olduğunu bilmek gerekir. Kural 10'a göre, oyuna devam edemeyen kalecinin yerine giren yedek dışında, yalnız maçın sonunda oyun alanında bulunan oyuncular ya da sakatlık, ekipman düzeltme gibi nedenlerle geçici olarak saha dışında olan oyuncular atış kullanabilir.
Bu tanımın pratik sonuçları şunlardır:
- Maç sırasında oyundan çıkan oyuncular atış kullanamaz.
- Kulübedeki yedekler, kaleci istisnası dışında, atış kullanamaz.
- Maç sırasında kırmızı kart gören oyuncu penaltı atışlarına katılamaz.
- Maçın son düdüğünde sakatlık tedavisi için saha kenarında olan oyuncu atış kullanabilir.
- Sayı eşitlemek için atışlardan çıkarılan oyuncular atış kullanamaz.
IFAB'ın soru cevaplarına göre uzatmanın son dakikalarında istenen ama düdükten önce yapılamayan bir oyuncu değişikliği de penaltı atışlarından önce yapılamaz. Yani "ikinci tur" sayılırken yalnız bu tanıma uyan oyuncular hesaba girer.
Bu tanım antrenöre de bir mesaj verir: uzatmanın son dakikalarında yapılacak değişiklikler, penaltı atıcı listesini doğrudan belirler. Bu yüzden bazı antrenörler son değişikliği, penaltıya gitme ihtimalini hesaba katarak yapar. Ancak kural açısından bu tamamen bir tercih meselesidir; tek sınır, değişikliğin son düdükten önce gerçekten tamamlanmış olmasıdır.
İkinci tur ne zaman başlar?
İkinci tur, takımın atış hakkı olan bütün oyuncuları birer atış kullandığında başlar. On bir oyuncuyla maçı bitiren bir takım için bu, on bir atıştan sonra demektir. IFAB'ın soru cevaplarında bu durum açıkça yer alır: iki takımın atış hakkı olan bütün oyuncuları birer kez atmış ve on bir atıştan sonra skor hâlâ eşittir.
Peki takımlardan biri maçı daha az oyuncuyla bitirdiyse? Kural 10 bu durumda bir eşitleme kuralı uygular: maçın sonunda ya da atışlar sırasında bir takımın oyuncu sayısı rakibinden fazlaysa, fazla olan takım sayısını rakibine eşitler ve çıkardığı her oyuncunun adını ve numarasını hakeme bildirir. Örneğin bir takım maçı on oyuncuyla bitirdiyse, rakip de bir oyuncusunu atışlardan çıkarır. Böylece iki takım da onar oyuncuyla seriye başlar ve ikinci tur onuncu atıştan sonra başlar. Eşitleme kuralının bütün ayrıntılarını penaltı atışlarında oyuncu sayısı eşitleme yazısı anlatıyor.
İkinci turda ilk atışı hangi takım kullanır?
IFAB'ın soru cevaplarına göre ikinci turun ilk atışını, birinci turun ilk atışını kullanan takım kullanır. Yani atış sırası takımlar arasında değişmez; seri baştaki düzeniyle devam eder. İlk turda önce atan takım, ikinci turda da önce atar.
Bu ayrıntı, ikinci turu bir "yeni başlangıç" olarak düşünen izleyicilerin sık yanıldığı bir noktadır. Hakem ikinci tur için yeni bir yazı tura atmaz. Hakem, birinci turun başında belirlenen takım sırasını sürdürür. Değişebilen tek şey, her takımın kendi içindeki atıcı sırasıdır. Takım sırasının nasıl belirlendiğini ve geçmişte denenen farklı sıralama biçimlerini penaltı vuruş sırası yazısı ele alıyor; bu yazıda yalnız aynı oyuncunun ikinci atışına odaklanıyoruz.
İkinci turda atıcı sırası değişebilir mi?
Evet. Kural 10, sonraki atış dizilerinde takımın atıcı sırasını değiştirebileceğini açıkça yazar. IFAB'ın soru cevapları da bunu tekrarlar: iki takım da atıcı sırasını değiştirebilir ve hakeme sıra bildirilmez. Dolayısıyla ikinci turun ilk atıcısı, birinci turun ilk atıcısı olmak zorunda değildir.
Bu esneklik takımlara önemli bir taktik alan açar. Antrenör, birinci turda topu ağlara gönderen oyuncuları ikinci turun başına koyabilir ya da kaçıran bir oyuncuyu sona bırakabilir. Ancak ikinci turda da aynı ilke geçerlidir: ikinci turda bütün oyuncular yeniden birer kez atmadan hiçbir oyuncu üçüncü atışını kullanamaz. Yani ikinci tur kendi içinde, birinci turla aynı kurala bağlı yeni bir dizidir. Hakemin sıra konusundaki rolünü ise atış sırasının hakeme bildirilip bildirilmediği yazısı ayrıntılı anlatıyor.
Kaleci de atış kullanmak zorunda mı?
Kural metni kaleciyi atış hakkı olan oyunculardan ayırmaz. Kaleci maçın sonunda sahadaysa atış hakkı olan bir oyuncudur. Bu yüzden "bütün oyuncular atmadan ikinci atış yok" kuralı kaleciyi de kapsar. Takım ikinci tura geçmek istiyorsa, önce kalecinin de birinci turda atış kullanmış olması gerekir.
Bu ayrıntı pratikte şunu gösterir: on bir oyuncuyla oynayan bir takım ikinci tura geçmeden önce kalecisi de dâhil on bir atış kullanır. Kaleci çoğu zaman sıranın sonlarında yer alır, ama sıranın neresinde olursa olsun ikinci turdan önce atması gerekir. Kalecinin atış kullanmasıyla ilgili ayrıntıları kaleci penaltı atışlarında atış kullanır mı yazısı ele alıyor. Ayrıca kural, atış hakkı olan bir oyuncunun kaleciyle yer değiştirmesine de izin verir.
Kaleci değişirse ikinci atış hakkı nasıl işler?
Kural 10'un en ince ayrıntılarından biri budur. Atışlardan önce ya da atışlar sırasında oyuna devam edemeyen kaleci, sayı eşitlemek için çıkarılan bir oyuncuyla ya da takım en fazla yedek hakkını kullanmadıysa kadrodaki bir yedekle değiştirilebilir. Değiştirilen kaleci atışlara artık katılamaz ve atış kullanamaz.
Kural burada aynı oyuncunun iki kez atmasını engelleyen bir güvence daha koyar: kaleci atışını zaten kullandıysa, yerine gelen oyuncu bir sonraki atış turuna kadar atış kullanamaz. Böylece takım, kaleci değişikliğini bir "ek atıcı" kazanma yoluna dönüştüremez. Örneğin birinci turda atışını kullanan kaleci sakatlanırsa, yerine giren yedek kaleci birinci turda atış kullanamaz; ancak ikinci turda diğer oyuncular gibi atış sırasına girebilir. IFAB'ın soru cevapları ayrıca penaltı atışları maçın parçası olmadığı için oyuncu değişikliği fırsatı sınırlamalarının burada geçerli olmadığını da belirtir.
Penaltı atışlarında aynı oyuncu iki kez atarsa ne olur?
Kural 10, hakemin atışların kaydını tuttuğunu yazar. IFAB'ın soru cevaplarına göre hakemin sıra konusundaki sorumluluğu, bir takımın her oyuncusu ilk atışını kullanmadan hiçbir oyuncunun ikinci atışı kullanmamasını sağlamaktır. Yani bu kuralın bekçisi hakemdir; takımlar sırayı bildirmez ama hakem kimin atış kullandığını not eder.
Kural metni, bir oyuncunun sırası gelmeden ikinci kez topun başına geçmesi hâlinde uygulanacak ayrı bir yaptırımı tarif etmez; düzen, hakemin bunu atıştan önce önlemesi üzerine kuruludur. Uygulamada hakem ekibi atışları kaydederken oyuncuların numaralarını izler; böylece sırası gelmemiş bir oyuncunun ikinci kez topun başına geçmesini atıştan önce fark edebilir. Bir oyuncu sahayı terk edip zamanında dönmezse ise kural nettir: penaltı atışları o oyuncu için bekletilmez ve atış hakkı yanar, yani atış gol olmamış sayılır.
Kaleciyle yer değiştiren oyuncu tur hesabını değiştirir mi?
Kural 10, atış hakkı olan bir oyuncunun kaleciyle yer değiştirmesine izin verir. IFAB'ın soru cevaplarında bu durum özellikle sakatlanan ve değiştirilemeyen kaleci için anlatılır: takım bütün değişiklik haklarını kullandıysa, sakat kaleci sahadaki atış hakkı olan bir takım arkadaşıyla yer değiştirebilir.
Bu yer değişimi tur hesabını değiştirmez. İki oyuncu da atış hakkı olan oyuncu olmaya devam eder ve ikisinin de birinci turda birer atış kullanması gerekir. Yani kaleciliğe geçen saha oyuncusu, kaleyi korurken de kendi atış sırası geldiğinde topun başına geçer; eski kaleci de bir saha oyuncusu gibi atış kullanır. Bu düzen, yer değişiminin bir takıma fazladan atıcı ya da eksik atıcı kazandırmasını önler. Aynı maçta farklı oyuncuların kaleciliğe geçmesi konusu aynı maçta iki farklı oyuncunun kaleciliğe geçmesi yazısında ele alınıyor.
Kırmızı kart ve sakatlık ikinci turu nasıl etkiler?
Penaltı atışları sırasında oyuncu sayısı değişebilir. Kural 10'a göre atışlar sırasında bir oyuncu, yedek, oyundan çıkmış oyuncu ya da takım görevlisi ihtar ya da ihraç cezası alabilir. İhraç edilen kalecinin yerine atış hakkı olan bir oyuncu geçmek zorundadır. Kaleci dışında oyuna devam edemeyen bir oyuncu ise değiştirilemez.
IFAB'ın soru cevaplarına göre bir oyuncu atışlar sırasında kırmızı kart görürse rakip takım da bir oyuncusunu çıkarır ve hangi oyuncuyu çıkardığını hakeme bildirir. Sakatlanan bir saha oyuncusu için de aynı eşitleme işler. Bu durum ikinci turun başlama anını değiştirir: atış hakkı olan oyuncu sayısı azaldığı için takım daha erken ikinci tura geçer. Örneğin on bir oyuncuyla başlayan bir takımdan bir oyuncu çıkarılırsa, iki takım da on oyuncuyla devam eder ve ikinci tur onuncu atıştan sonra başlar. Kırmızı kartın ayrıntıları penaltı atışlarında kırmızı kart yazısında var.
Maçtaki sarı kart ikinci atış hakkını etkiler mi?
Hayır. Kural 10'a göre maç sırasında oyunculara ve takım görevlilerine verilen uyarılar ve ihtarlar penaltı atışlarına taşınmaz. IFAB'ın soru cevaplarında bu durum birçok örnekle açıklanır: uzatmada sarı kart görüp penaltı atışları sırasında yeniden sarı kart gören oyuncu ihraç edilmez. Hakem iki ayrı ihtarı ilgili kurullara bildirir.
Bu ayrıntı ikinci tur açısından şu anlama gelir: maç içinde sarı kart görmüş bir oyuncu, hem birinci turda hem ikinci turda atış kullanabilir. Atışlar sırasında aldığı ilk sarı kart ise o oyuncunun penaltı atışlarındaki "ilk" kartıdır. Bunun tek istisnası, maç sırasında doğrudan ya da iki sarıdan kırmızı kart görüp ihraç edilmiş oyuncudur; o oyuncu penaltı atışlarına hiç katılamaz.
İkinci turu bir tabloda görmek mümkün mü?
Aşağıdaki tablo, penaltı atışlarında aynı oyuncu iki kez atabilir mi sorusunu farklı kadro durumlarına göre özetler:
| Durum | Atış hakkı olan oyuncu | İkinci tur ne zaman başlar? |
|---|---|---|
| İki takım da maçı 11 oyuncuyla bitirdi | 11'er | 11. atıştan sonra |
| Bir takım maçı 10 oyuncuyla bitirdi | Eşitleme sonrası 10'ar | 10. atıştan sonra |
| Atışlar sırasında bir oyuncu kırmızı kart gördü | Rakip de bir oyuncu çıkarır | Kalan oyuncu sayısına göre |
| Atışını kullanmış kaleci değişti | Yeni kaleci bu turda atamaz | Tur sayısı değişmez |
| Bir oyuncu sahayı terk edip dönmedi | Atış hakkı yanar | Sıra beklemez |
Tablo, ikinci turun sabit bir atış numarasına bağlı olmadığını gösterir. Belirleyici olan, o anda atış hakkı olan oyuncu sayısıdır. Hakem bu sayıyı her durumda yeniden hesaplar. İzleyici için de en kolay yol, atış kullanan oyuncuları sırayla tek tek not edip kalan oyuncu sayısını takip etmektir.
Topa iki kez dokunmak ile iki kez atmak aynı şey mi?
Hayır, bu iki kavram sık karışır ama kural açısından tamamen farklıdır. "İki kez atmak", bir oyuncunun seride iki ayrı atış kullanmasıdır ve yukarıda anlatılan tur kuralına bağlıdır. "Topa iki kez dokunmak" ise aynı atış sırasında atıcının topa ikinci kez oynamasıdır. Kural 10'a göre atış, top durduğunda, oyun dışına çıktığında ya da hakem bir ihlal için oyunu durdurduğunda tamamlanır ve atıcı topa bilerek ikinci kez oynayamaz.
Kural, kazara ikinci temas için ayrı bir çözüm yazar. Atıcı topa yanlışlıkla iki ayağıyla aynı anda vurursa ya da top vuruştan hemen sonra destek ayağına değerse iki ihtimal vardır:
- Top vuruştan sonra kaleye girdiyse atış tekrar edilir.
- Top kaleye girmediyse hakem atışı kaçmış olarak kaydeder.
IFAB'ın soru cevaplarında kayan bir atıcının topa destek ayağıyla da değdiği iki örnek bu ayrımı tekrarlar. Penaltı atışlarında direkten ya da kaleciden dönen topa yeniden vurulamaz; maç içindeki penaltıdan farklı olarak dönen topa oynamak burada mümkün değildir. Maç içi penaltıdaki dönen top kuralını ise penaltıda dönen topa vurulur mu yazısı anlatıyor.
Kaleci ihlal yapınca tekrarlanan atış ikinci atış mıdır?
Hayır. Kural 10'a göre kaleci bir ihlal yapar ve bu yüzden atış tekrar edilirse, kaleci ilk ihlal için uyarı alır, sonraki ihlallerde ise sarı kart görür. Kural bu durumu "atışın tekrarı" olarak tanımlar; ortada yeni bir atış değil, aynı atışın yeniden kullanılması vardır. Bu yüzden tekrar, sıradaki oyuncunun atış hakkını tüketmez ve tur hesabını değiştirmez.
Atıcının ihlali ise farklı sonuç doğurur. Hakem atış için işaret verdikten sonra atıcı bir ihlal yaparsa atış kaçmış sayılır ve atıcı sarı kart görür. IFAB'ın soru cevaplarına göre koşu sonunda hile amaçlı duraksama da bu kapsamdadır. Kaleci ve atıcı aynı anda ihlal yaparsa hakem yine atışı kaçmış olarak kaydeder ve atıcıya sarı kart gösterir. Yani atıcının ihlali, o oyuncunun bu turdaki tek atışını harcar; ikinci bir şans doğurmaz. Duraksama kuralının ayrıntıları penaltıda duraksama yazısında var.
Penaltı atışları maçın parçası mıdır?
Hayır. Kural 10, penaltı atışlarının maç bittikten sonra kullanıldığını yazar. IFAB'ın soru cevapları bunu daha açık ifade eder: penaltı atışları maçın parçası değildir ve son düdükten sonra başlar. Bu ayrım, ikinci tur kuralını da dolaylı olarak etkiler.
Birincisi, maçtaki sarı kartlar atışlara taşınmaz; bu yüzden maçta kart görmüş oyuncu iki turda da atış kullanabilir. İkincisi, IFAB'a göre maçtaki oyuncu değişikliği fırsatı sınırlamaları penaltı atışlarında geçerli değildir; bu yüzden takım, devam edemeyen kalecisini kullanılmamış bir yedekle değiştirebilir. Üçüncüsü, maç bittikten sonra kaleci dışında hiçbir oyuncu değişikliği yapılamaz. Bu üç kural birlikte, atış hakkı olan oyuncu listesini maçın sonunda sabitler. İkinci tur da bu sabit listeye dayanır.
Hakem atışların kaydını nasıl tutar?
Kural 10, hakemin atışların kaydını tuttuğunu yazar. Kayıt, aynı oyuncunun iki kez atma kuralının sahadaki güvencesidir. Hakem her atışta atıcının numarasını ve atışın sonucunu not eder. Böylece bir takımın atış hakkı olan bütün oyuncuları attığında ikinci turun başladığını ve kimin hâlâ atmadığını bilir.
Uygulamada hakem ekibi görevleri paylaşır. Yardımcı hakemlerden biri gol çizgisini izler, diğeri orta yuvarlakta bekleyen oyuncuları gözetir; dördüncü hakem varsa teknik alanları kontrol eder. Bu düzen sayesinde hakem, sayı eşitleme için çıkarılan oyuncuların da yanlışlıkla atışa gelmesini önler. Ayrıca kayıt maç raporuna geçer ve olası bir itirazda başvurulacak belge olur. Maç görevlilerinin görevlerini merak edenler maç görevlileri yazısına bakabilir.
Bu kural neden var?
Kural metni bir gerekçe yazmaz, ama mantığı oldukça açıktır. Kural olmasaydı takımlar en iyi iki ya da üç atıcısını sürekli kullanabilir, seriyi bu oyunculara dayandırabilirdi. "Herkes bir kez atmadan kimse ikinci kez atamaz" ilkesi, seriyi takımın tamamına yayar ve her oyuncuyu sorumluluk almaya zorlar.
Bu ilke aynı zamanda iki takım arasında eşitliği de korur. İki takımın atış hakkı olan oyuncu sayısı eşitleme kuralıyla aynı tutulduğu için, iki takım da aynı anda ikinci tura geçer. Böylece bir takımın en iyi atıcısı ikinci kez topun başına gelirken, rakibin de aynı fırsatı olur. Kısacası kural, penaltı atışlarını birkaç uzman atıcının düellosu olmaktan çıkarır ve bütün takımın ortak sınavına dönüştürür. Bu yaklaşım, maç boyunca sahada emek veren her oyuncuya sonucu belirleme sorumluluğunu da paylaştırır. Penaltı atışlarının genel kurallarını tek bir yerde görmek isteyenler penaltı atışları nasıl yapılır yazısına bakabilir.
Uzun serilerde antrenör ikinci turu nasıl planlar?
İkinci tura uzanan seriler nadirdir, ama yaşandığında antrenörün hazırlığı fark yaratır. Uygulamada antrenörlerin düşündüğü noktalar şunlardır:
- Birinci turun sırasını belirlerken ikinci turu da kafada tutmak.
- Birinci turda gol atan oyuncuların ikinci turda yeniden kullanılmaya hazır olduğunu bilmek.
- Kalecinin atış sırasını önceden belirlemek ve kaleciyi bu ana hazırlamak.
- Kaçıran oyuncuyla sakin bir dil kullanmak, çünkü ikinci turda yeniden atması gerekebilir.
- Orta yuvarlakta bekleyen oyuncuların birbirine destek olmasını sağlamak.
Bu planlamanın en önemli parçası psikolojiktir. Birinci turda penaltı kaçıran oyuncu, ikinci turda yeniden topun başına geçmek zorunda kalabilir. Bu yüzden takım içinde suçlayıcı olmayan bir dil kritik önem taşır. Ayrıca antrenörün, seriye gönüllü olan oyuncularla isteksiz olanları önceden konuşması, ikinci turda kimin ilk sıralarda atacağını belirlemeyi kolaylaştırır. Kural herkesin atmasını şart koşsa da sırayı belirlemek tamamen takımın elindedir. Penaltının psikolojik boyutu üzerine araştırmaları derleyen penaltı psikolojisi yazısı bu konuda fikir verebilir.
Bu konuda sık yapılan yanlışlar nelerdir?
Penaltı atışlarında ikinci tur, tribünde en çok karıştırılan kurallardan biridir. Sık duyulan yanlışlar şunlardır:
- "Beş atıştan sonra aynı oyuncular yeniden atar." Yanlış. Beşinci atıştan sonra seri, henüz atmamış oyuncularla sürer.
- "Kaleci atmak zorunda değil, ikinci tur ondan önce başlar." Yanlış. Kaleci de atış hakkı olan oyuncudur ve önce o da atmalıdır.
- "İkinci turda hakem yeniden yazı tura atar." Yanlış. Birinci turda önce atan takım ikinci turda da önce atar.
- "İkinci turda sıra birinci turla aynı olmak zorundadır." Yanlış. Takım atıcı sırasını değiştirebilir.
- "Yedek kulübesindeki oyuncu ikinci turda atabilir." Yanlış. Kaleci istisnası dışında yalnız maçın sonunda sahada olan oyuncular atabilir.
- "Maçta sarı kart gören oyuncu ikinci sarıyı alırsa atamaz." Yanlış. Maçtaki kartlar penaltı atışlarına taşınmaz.
Çocuk ve amatör maçlarda bu kural nasıl işler?
Resmî amatör maçlarda da penaltı atışları IFAB kurallarına bağlıdır; "herkes bir kez" ilkesi burada da geçerlidir. Ancak çocuk turnuvalarında ve bazı yerel organizasyonlarda atış sayısı, oyuncu sayısı ya da seri biçimi talimatla uyarlanabilir. Bu yüzden turnuvaya katılan antrenörün organizasyonun güncel kuralını önceden okuması gerekir.
Çocuk futbolunda bu kuralın güzel bir yan etkisi var: her çocuk sorumluluk alır. Antrenör için öneri, çocukları seriye zorla değil, gönüllülükle hazırlamak ve kaçıran çocuğa takımca destek olmaktır. Veliler de tribünden yüksek sesle eleştirmek yerine çocuğun cesaretini takdir etmelidir. Penaltı atma tekniği üzerine pratik öneriler penaltı atma teknikleri yazısında var. Kuralları eğlenceli biçimde tekrar etmek isteyen aileler futbol kuralları testi çözebilir.
Aynı oyuncu iki kez atabilir mi sorusunun saha senaryoları nelerdir?
Kuralı en iyi anlatan şey, somut saha anlarıdır. Aşağıdaki örnekler IFAB'ın kural metni ve soru cevaplarıyla uyumludur:
- Beşer atış bitti, skor eşit: Altıncı atışı, henüz atmamış bir oyuncu kullanır.
- On bir oyuncu da attı, skor yine eşit: İkinci tur başlar; ilk atışı birinci turda önce atan takım kullanır, atıcı herhangi bir oyuncu olabilir.
- Kaleci henüz atmadı, on oyuncu attı: On birinci atışı kaleci ya da kaleciyle yer değiştiren oyuncu kullanmadan ikinci tur başlamaz.
- Atışını kullanmış kaleci sakatlanıp değişti: Yeni kaleci bu turda atış kullanamaz.
- Atışlar sırasında bir oyuncu ihraç edildi: Rakip de bir oyuncu çıkarır; ikinci tur daha erken başlar.
Bu senaryolardaki ortak ilke, hakemin her an "atış hakkı olan herkes attı mı?" sorusunu sormasıdır. Bu sorunun cevabı evet olduğunda yeni tur başlar.
Senaryoları izlerken bir ayrıntıya daha dikkat etmek gerekir: seri, bir takım rakibinin kalan atışlarla yetişemeyeceği bir farka ulaştığında hemen biter. Yani ikinci tur ihtimali yalnız skorun eşit kaldığı uzun serilerde gündeme gelir. Beşer atış içinde ya da tek tek atışlarda bir takım öne geçip rakip eşitleyemezse, kimse ikinci kez topun başına gelmeden kazanan belli olur.
Penaltı atışlarında bu kuralı akılda tutmanın kolay yolu nedir?
Kuralı tek bir cümleyle özetlemek mümkün: herkes bir kez, sonra yeniden. Atış hakkı olan bütün oyuncular, kaleci dâhil, birer kez atar. Bu tamamlandığında ikinci tur başlar ve aynı oyuncu ikinci kez atabilir. İkinci turda takım sırasını değiştirebilir, ama takımlar arasındaki sıra aynı kalır.
Bu cümleye eklenecek iki not var. Birincisi, atış hakkı olan oyuncu sayısı kırmızı kart, sakatlık ya da eşitleme nedeniyle değişebilir; ikinci turun ne zaman başlayacağını bu sayı belirler. İkincisi, kaleci değişikliği bir takıma ek atıcı kazandırmaz; atışını kullanmış kalecinin yerine giren oyuncu, sonraki tura kadar bekler. Bu iki notu akılda tutan izleyici, en uzun serilerde bile kararları kolayca takip eder.
Sıkça sorulan sorular
Penaltı atışlarında aynı oyuncu art arda iki kez atabilir mi?
Hayır. Kural 10'a göre her atışı farklı bir oyuncu kullanır ve atış hakkı olan bütün oyuncular birer kez atmadan hiçbir oyuncu ikinci atışını kullanamaz. Aynı oyuncu ancak bütün takım arkadaşları, kaleci dâhil, birer atış kullandıktan sonra ikinci kez topun başına geçebilir. Bu kural birinci tur için olduğu kadar sonraki turlar için de geçerlidir.
Penaltı atışlarında ikinci tur kaçıncı atıştan sonra başlar?
İkinci tur, takımın atış hakkı olan bütün oyuncuları birer atış kullandığında başlar. İki takım da maçı on bir oyuncuyla bitirdiyse bu, on birinci atıştan sonradır. Takımlardan biri daha az oyuncuyla bitirdiyse diğer takım sayısını eşitler ve ikinci tur, eşitlenmiş oyuncu sayısına göre daha erken başlar.
İkinci turda atıcı sırası değiştirilebilir mi?
Evet. Kural 10, sonraki atış dizilerinde takımın atıcı sırasını değiştirebileceğini açıkça yazar. Takım, birinci turda gol atan oyuncularını öne alabilir ya da sırayı tamamen yeniden kurabilir. Hakeme sıra bildirilmez. Ancak takımlar arasındaki sıra değişmez; birinci turda önce atan takım ikinci turda da önce atar.
Kaleci atmadan ikinci tura geçilebilir mi?
Hayır. Kaleci maçın sonunda sahadaysa atış hakkı olan bir oyuncudur. Atış hakkı olan bütün oyuncular birer kez atmadan ikinci tur başlamadığı için kalecinin de birinci turda atış kullanması gerekir. Kural, atış hakkı olan bir oyuncunun kaleciyle yer değiştirmesine izin verir; bu durumda o oyuncunun da atış sırası gelir.
Yedek oyuncu penaltı atışlarında atış kullanabilir mi?
Kural olarak hayır. Penaltı atışlarında yalnız maçın sonunda sahada olan ya da sakatlık gibi nedenlerle geçici olarak saha dışında olan oyuncular atış kullanabilir. Tek istisna, devam edemeyen kalecinin yerine giren yedektir. Bu yedek, değiştirdiği kaleci atışını kullanmışsa, bir sonraki tura kadar atış kullanamaz.
Çocuk turnuvalarında penaltı atış kuralı farklı olabilir mi?
Olabilir. Resmî maçlarda IFAB Kural 10 geçerlidir, ama çocuk turnuvaları ve bazı yerel organizasyonlar atış sayısını ya da seri biçimini kendi talimatlarıyla uyarlayabilir. Antrenörün turnuvadan önce organizasyonun güncel kuralını okuması gerekir. Kural ne olursa olsun, kaçıran çocuğa destek olmak ve gönüllülüğü öne çıkarmak en sağlıklı yaklaşımdır.
Bu yazıyı yapay zekâ ile özetleyin
Kullandığınız asistan bu rehberi okuyup sizin için kısaca özetlesin; yanıtında kaynak olarak bu sayfanın bağlantısı yer alır.
ChatGPT ile özetle (yeni sekmede açılır)
Claude ile özetle (yeni sekmede açılır)
Perplexity ile özetle (yeni sekmede açılır)
Google AI Modu ile özetle (yeni sekmede açılır)
Copilot ile özetle (yeni sekmede açılır)
Grok ile özetle (yeni sekmede açılır)
Asistanlar yanıtlarını kendileri üretir ve hata yapabilir. Ücret, kayıt ve sağlıkla ilgili kararlarda okulla ya da uzmanla doğrudan görüşün.