Rakibi Kışkırtan El Hareketinin Cezası Nedir? Sportmenlik Dışı Davranış
Rakibi kışkırtan hareket hangi kartı getirir? IFAB Kural 12 ayrımı, oyunun nasıl başladığı ve TFF Disiplin Talimatı ceza aralıkları tek rehberde.
- Yazan
- İçerik Editörü
- Bölüm
- 23
- Okuma
- 15 dk
Bu Yazıda Neleri Anlattık?
Rakibi kışkırtan hareket hangi cezayı getirir?
Rakibi kışkırtan el hareketi, IFAB Oyun Kuralları'na göre genelde sportmenlik dışı davranış sayılır ve sarı kartla cezalandırılır. Hareket hakaret, aşağılama ya da küfür niteliği taşıyorsa ceza kırmızı karttır. Top oyundayken temassız bu ihlal için hakem, ihlalin olduğu yerden endirekt serbest vuruş verir.
Bu bir özet. Ayrıntılar, örnekler ve sık sorulan sorular yazının devamında.22 bölüm · 15 dk okumaBu ayrım ilk bakışta basit görünür, ama sahada en çok tartışılan konulardan biri hâline gelir. Çünkü rakibi kışkırtan hareket çoğu zaman bir faulün, bir golün ya da bir itirazın hemen ardından gelir. Hakem bu yüzden hareketin kendisine, kime yöneldiğine ve oyunun o anki havasına birlikte bakar.
Bu rehberde yalnız rakibe dönük el, kol ve beden hareketlerini ele alıyoruz. Hakeme yönelik sözlü tepkiyi hakeme küfür eden futbolcu yazımızda, topla yapılan gösterişli hareketleri ise ayrı yazılarda anlattık.
Kural metni rakibi kışkırtan hareket için ne söyler?
IFAB Oyun Kuralları Kural 12 disiplin bölümünde iki ayrı basamak kurar. İlk basamak ihtardır, yani sarı kart. Kural, oyunun saygınlığına karşı saygısızlık gösteren oyuncunun sportmenlik dışı davranış nedeniyle ihtar alacağını yazar. Ayrıca gol sevincinde "kışkırtıcı, alaycı ya da tahrik edici" davranan oyuncunun, gol iptal edilse bile sarı kart göreceğini açıkça belirtir.
İkinci basamak oyundan ihraçtır. Kural 12, saldırgan, hakaret içeren ya da küfürlü dil ve/veya hareket kullanan oyuncunun kırmızı kartla çıkarılacağını söyler. Buradaki "hareket" kelimesi önemlidir, çünkü ağızdan tek kelime çıkmasa da el işareti tek başına bu kapsama girebilir.
Dolayısıyla kural, kışkırtmayı bir derece, hakareti başka bir derece olarak görür. Aradaki çizgiyi hakem, hareketin anlamına ve ağırlığına göre çizer. Kural metni hareketlerin tek tek listesini vermez; hangi işaretin hakaret sayılacağı hakemin takdirine kalır.
Sarı kart ile kırmızı kart arasındaki çizgi nerede?
Ayrımı anlamanın en kolay yolu, hareketin karşı tarafa ne söylediğine bakmaktır. Rakibi kızdırmaya, oyundan koparmaya ya da alay etmeye dönük hareket kışkırtma sınıfına girer. Rakibin kişiliğini, ailesini ya da kimliğini aşağılayan hareket ise hakaret sınıfına geçer.
| Hareket türü | Kural 12'deki karşılığı | Kart |
|---|---|---|
| --- | --- | --- |
| Rakibin yüzüne doğru alaycı alkış | Sportmenlik dışı davranış | Sarı |
| Skoru parmakla gösterip rakibin önünde sevinmek | Kışkırtıcı davranış | Sarı |
| Rakibe "sus" işareti yapıp üstüne yürümek | Kışkırtıcı davranış | Genelde sarı |
| Müstehcen ya da küfür anlamı taşıyan el işareti | Hakaret içeren hareket | Kırmızı |
| Ayrımcı anlam taşıyan jest | Hakaret içeren hareket | Kırmızı |
| Rakibe vurmaya yeltenmek | Şiddetli hareket (temas olmasa da) | Kırmızı |
Tablodaki örnekler kural metnindeki tanımlara dayanır, ancak uygulamada son kararı hakemin gözlemi verir. Örneğin aynı "sus" işareti sakin bir anda hafif kalabilir. Öte yandan gergin bir derbide seyirciyi de ayağa kaldıracak biçimde yapılırsa daha ağır görülebilir.
Hakem rakibi kışkırtan hareketi nasıl değerlendirir?
Hakem bir hareketi değerlendirirken genelde dört soruya cevap arar. Bu sorular kural metninde madde madde yazmaz; ancak Kural 12'nin dili ve hakem eğitimlerindeki yaklaşım bu çerçeveyi işaret eder.
- Hareket kime yöneldi: tek bir rakibe mi, rakip takımın tamamına mı, yoksa seyirciye mi?
- Hareketin anlamı ne: alay mı, meydan okuma mı, yoksa doğrudan aşağılama mı?
- Hareket bir arbedeyi başlattı mı, ya da başlatma riski taşıdı mı?
- Oyuncu bunu tek bir anlık tepki olarak mı yaptı, yoksa ısrarla mı sürdürdü?
Bu sorular ceza derecesini belirler. Özellikle üçüncü soru önemlidir, çünkü kışkırtmanın asıl tehlikesi bir kavgaya zemin hazırlamasıdır. Hakem bu yüzden bazen kartı hızlı gösterir ve ortamı sakinleştirmeyi önceler.
Ayrıca hakem hareketi görmediyse kart gösteremez, ama maç sonunda rapora yazabilir. Video yardımcı hakem kullanılan maçlarda ise kural, aşırı saldırgan ya da hakaret içeren hareketler için oyun yeniden başladıktan sonra bile incelemeye izin verir.
Oyun nasıl yeniden başlar?
Kartın yanında oyunun nasıl başlayacağı da kurala bağlıdır. Kural 12'ye göre top oyundayken saldırgan ya da hakaret içeren dil veya hareket, temas yoksa endirekt serbest vuruşla cezalandırılır. Sportmenlik dışı davranış için oyun durdurulduğunda da sonuç endirekt serbest vuruştur.
Bu yüzden ceza sahası içinde yapılan bir el hareketi kendi başına penaltı getirmez. Penaltı ya da direkt serbest vuruş için temaslı bir ihlal gerekir; örneğin itme, vurma ya da tükürme.
Top oyun dışındayken yapılan harekette ise oyun, zaten verilmiş olan kararla başlar. Örneğin taç beklenirken rakibe kışkırtıcı hareket yapan oyuncu sarı kart görür, ama oyun yine taç atışıyla devam eder.
| Durum | Kart | Oyunun başlaması |
|---|---|---|
| --- | --- | --- |
| Top oyunda, temassız kışkırtma | Sarı | Endirekt serbest vuruş |
| Top oyunda, hakaret içeren hareket | Kırmızı | Endirekt serbest vuruş |
| Top oyun dışında, kışkırtma | Sarı | Önceki karar (taç, korner vb.) |
| Hareket temasla birlikte (itme, vurma) | Sarı ya da kırmızı | Direkt serbest vuruş ya da penaltı |
Kışkırtma ikinci sarı karta dönüşürse ne olur?
Daha önce sarı kart görmüş bir oyuncu için kışkırtıcı hareket çok pahalıya patlayabilir. Kural 12, aynı maçta ikinci ihtarı alan oyuncunun oyundan ihraç edileceğini yazar. Yani hafif bir alay hareketi bile, ilk kartın üstüne gelince takımı on kişi bırakır.
Kural ayrıca birbirinden ayrı iki ihtar gerektiren ihlalin, birbirine çok yakın anlarda yapılsa bile iki ayrı sarı kart getireceğini belirtir. Örneğin bir oyuncu dikkatsizce değil, pervasızca bir faul yapıp ardından rakibin yüzüne alaycı bir hareket yaparsa, hakem aynı duraksamada iki sarı kart gösterebilir. Bu konuyu iki sarı kart aynı pozisyonda verilir mi yazımızda ayrıca açtık.
Türkiye'deki resmî müsabakalar için bir sonuç daha vardır. TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 92. maddesine göre ikinci sarı kart nedeniyle ihraç edilen futbolcu, takip eden ilk resmî müsabakada otomatik olarak cezalıdır. Bu nedenle kartlı bir oyuncunun kışkırtmalara karşı en dikkatli oyuncu olması gerekir.
Kışkırtma ile hakeme itiraz arasındaki fark nedir?
İki ihlal sahada sık sık karışır, ama kural ikisini farklı başlıklarda tutar. Kışkırtma rakibe ya da rakip taraftara yöneliktir. İtiraz ise hakemin kararına karşı sözle ya da hareketle yapılan tepkidir ve Kural 12'de ayrı bir ihtar sebebi olarak yer alır.
Örneğin hakemin faul kararından sonra kollarını açıp hakeme yürüyen oyuncu itiraz nedeniyle kart görür. Aynı oyuncu dönüp faul yaptığı rakibe alaycı bir el hareketi yaparsa, bu kez sportmenlik dışı davranış söz konusudur.
Ayrım neden önemli? Çünkü disiplin aşamasında farklı maddeler işler. Hakeme yönelik hakaret, TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 41. maddesinde rakibe yönelik hakaretten daha yüksek bir ceza aralığına bağlanır. Öte yandan kart isteyerek el kaldırmak gibi davranışlar da ayrı bir başlıktır; bunu kart istemek için el kaldırmak yazımızda inceledik.
Kısacası sahada hareketin hedefi kim, cezanın adı da ona göre değişir. Hakem kartı gösterirken genelde bu hedefi de işaretiyle belli eder.
Arbede çıkarsa hakem kimi cezalandırır?
Kışkırtıcı bir hareket bazen birkaç oyuncunun bir araya toplandığı bir arbedeye dönüşür. Bu anlarda hakem, kural gereği her kişinin kendi davranışına bakar. Kural 12'nin yaklaşımı toplu bir ceza değil, bireysel sorumluluktur.
Uygulamada hakemler önce arbedeyi başlatan hareketi, sonra fiziksel temasa geçen oyuncuları, en son da kalabalığa sonradan katılanları değerlendirir. Kışkırtan oyuncu sarı kart görürken iten oyuncu da kart görebilir. Yumruk, kafa ya da tekme gibi şiddetli hareket ise kırmızı karttır.
Ayrıca yedek kulübesinden sahaya koşan yedek oyuncular izinsiz sahaya girdikleri için ayrıca ihtar alabilir. Bu durumu yedek oyuncunun izinsiz sahaya girmesi yazımızda anlattık.
Takım hâlinde sportmenliğe aykırı hareket için TFF talimatının 40. maddesi kulüplere de ayrı bir sorumluluk yükler. Böylece tek bir el hareketi, birkaç oyuncunun ve kulübün cezasına kadar uzanabilir.
Golden sonra rakibe dönük sevinç neden ayrı tutulur?
Gol sevinci, kural metninde kışkırtıcı davranışın adıyla geçtiği yerdir. Kural 12, oyuncuların gol sevinci yapabileceğini, ancak sevincin aşırıya kaçmaması gerektiğini söyler. Aynı bölüm, kışkırtıcı, alaycı ya da tahrik edici davranışın gol geçersiz sayılsa bile sarı kartla cezalandırılacağını yazar.
Bu yüzden golü atan oyuncunun rakip kaleciye ya da rakip tribüne dönüp yaptığı alaycı el hareketi, kart için yeterli bir gerekçedir. Üstelik gol ofsayt ya da faul nedeniyle iptal edilse bile kart kalır.
Sevinçle ilgili genel kuralları, forma çıkarma ve tribüne çıkma gibi örnekleri gol sevincinde sarı kart yazımızda ayrıntılı anlattık. Bu yazıda yalnız şunu vurgulayalım: sevincin rakibe dönük olması, hakemin gözünde en hızlı kart sebebidir.
Ağzı kapatarak rakiple konuşmak neden kırmızı karta dönüşebilir?
Son kural değişikliklerinden biri doğrudan kışkırtma konusuna dokunur. IFAB Kural 12, rakiple kışkırtıcı, alaycı ya da tahrik edici bir şekilde ya da böyle bir durumda iletişim kurarken ağzını kapatan oyuncunun oyundan ihraç edilebileceğini yazar. Bu hüküm bir "yarışma seçeneği" olarak düzenlenir; yani organizasyon bu kuralı uygulamayı seçebilir.
Bu değişikliğin mantığı açıktır. Ağız kapandığında hakem ve kameralar söylenen sözü göremez, bu yüzden hakaret ya da ayrımcı söz cezasız kalabilir. Kural, bu davranışın kendisini ağır bir ihlal olarak tanımlar.
Ancak her ağız kapatma kırmızı kart değildir. Takım arkadaşıyla taktik konuşmak için ağzı kapatmak bu hükmün kapsamına girmez. Kural, rakibe dönük ve kışkırtıcı bir bağlam arar.
Hangi organizasyonun bu seçeneği uyguladığını ilgili turnuvanın talimatından kontrol etmek gerekir. Konuyu farklı bir açıdan hakemle ağzını kapatarak konuşan oyuncu yazımızda ele aldık.
Kışkırtılan oyuncu karşılık verirse ne olur?
Sahada en sık görülen zincir şudur: bir oyuncu kışkırtır, diğeri tepki verir. Kural bu durumda iki oyuncuyu ayrı ayrı değerlendirir. Kışkırtan oyuncu kendi hareketi için kart görür, karşılık veren oyuncu da kendi tepkisinin ağırlığına göre ceza alır.
Örneğin kışkırtılan oyuncu rakibi iterse, bu temaslı bir ihlaldir ve direkt serbest vuruş gerektirir. Eğer rakibin yüzüne vurursa, Kural 12 bunu şiddetli hareket olarak tanımlar ve kırmızı kart verir. Temas olmasa bile vurmaya yeltenmek de şiddetli hareket kapsamındadır.
Dolayısıyla "o başlattı" savunması sahada kartı ortadan kaldırmaz. Hakem her iki oyuncunun ihlalini görür, iki ayrı karar verir. Oyunun nasıl başlayacağına ise hangi ihlalin önce olduğu ve hangisinin daha ağır olduğu karar verir.
Disiplin kurulu aşamasında ise tablo değişebilir. TFF talimatındaki haksız tahrik hükmü, karşılık veren oyuncunun cezasında indirim imkânı tanır. Bunu bir sonraki bölümlerde açıklıyoruz.
TFF Futbol Disiplin Talimatı hangi cezaları öngörür?
Saha içindeki kart IFAB kurallarından gelir. Ancak kartın ardından gelen maç cezasını Türkiye'de TFF disiplin kurulları verir. TFF Futbol Disiplin Talimatı bu konuda birkaç maddeyi öne çıkarır.
| Madde | Konu | Futbolcu için ceza aralığı |
|---|---|---|
| --- | --- | --- |
| Madde 36 | Sportmenliğe aykırı hareket | 1 ila 3 müsabakadan men |
| Madde 41/1 | Hakaret, sövme, tehdit, kişilik haklarına saldırı | 2 ila 5 müsabakadan men (müsabaka görevlilerine yönelikse 3 ila 7) |
| Madde 42 | Ayrımcılık | 4 ila 8 müsabakadan men |
| Madde 43 | Sert ve ciddi faul / şiddetli hareket | 2 ila 4 / 3 ila 6 müsabakadan men |
Bu aralıklar talimatın tff.org'da yayımlanan metnine dayanır. Talimat zaman zaman değiştiği için güncel sürümü TFF'nin mevzuat sayfasından kontrol etmek gerekir.
Önemli bir ayrıntı da şudur: sarı kartla biten bir kışkırtma, çoğu zaman disiplin kuruluna ayrıca gitmez. Kural olarak kırmızı kartlar ve hakem raporuna yazılan olaylar kurulun önüne gelir. Hangi olayın sevk edileceği, hakem raporuna ve kurulun değerlendirmesine bağlıdır.
Haksız tahrik cezayı azaltır mı?
TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 12. maddesi "haksız tahrik" başlığını taşır. Madde, fiilin haksız tahrik sonucu işlenmesi hâlinde cezada indirim yapılacağını yazar. Ayrıca disiplin kurulunun, tahrikin derecesine göre verilecek cezayı üçte birine kadar indirebileceğini belirtir.
Peki bu ne anlama gelir? Kışkırtılan oyuncu tepki verip kırmızı kart görürse, kurul önündeki savunmasında kışkırtmayı anlatabilir. Kurul tahriki kabul ederse cezayı hafifletebilir.
Ancak bu hüküm bir af değildir. Saha içindeki kırmızı kart geri alınmaz ve en az otomatik ceza işler. Üstelik indirimin uygulanıp uygulanmayacağı tamamen kurulun takdirine kalır.
Kışkırtan oyuncu açısından da sonuç önemlidir. Kurul, bir oyuncunun rakibini tahrik ettiğini hakem raporundan ya da görüntülerden tespit ederse, o oyuncu için de sportmenliğe aykırı hareket ya da hakaret maddesini işletebilir. Yani tahrik, karşı tarafın cezasını azaltırken kışkırtanın cezasını artırabilir.
Yedek kulübesinden yapılan kışkırtıcı hareket cezasız mı kalır?
Hayır. Kural 12, yalnız sahadaki oyunculara değil yedek oyunculara, oyundan çıkmış oyunculara ve takım yetkililerine de kart gösterilebileceğini yazar. Yedek ya da oyundan çıkmış oyuncu, sportmenlik dışı davranış nedeniyle sarı kart görebilir. Hakaret içeren hareket ise onlar için de kırmızı karttır.
Takım yetkilileri için kural ayrı bir liste verir. Kışkırtıcı ya da tahrik edici davranmak, takım yetkilisi için ihtar gerektiren davranışlar arasındadır. Bu amaçla teknik alanı bilerek terk etmek ise ihraç sebebidir.
Ayrıca kural, teknik alandan gelen bir ihlalde kişi tespit edilemezse cezayı alanda bulunan en kıdemli antrenörün alacağını yazar. Bu hüküm, kulübeden yapılan "kimin yaptığı belli olmayan" hareketlere karşı bir caydırıcıdır.
Oyundan çıkmış oyuncunun kart durumunu oyundan çıkmış oyuncunun kırmızı kartı yazımızda ayrıca ele aldık.
Maç öncesi ve maç sonrası yapılan hareketler sayılır mı?
Hakemin disiplin yetkisi, kural metnine göre saha kontrolü için oyun alanına girdiği andan başlar. Bu yetki, maç bittikten sonra oyun alanını terk edene kadar sürer; penaltı atışları da buna dahildir.
Maç bittikten sonra rakibe yapılan kışkırtıcı hareket bu yüzden cezasız kalmaz. Hakem gerekirse son düdükten sonra da kart gösterebilir ve olayı raporuna yazar.
Maç öncesinde ise ayrıntı farklıdır. Hakem başlama vuruşu için sahaya girmeden önceki ısınmada gördüğü sarı kartlık bir davranış için kart gösteremez, ama olayı rapor eder. Kırmızı kartlık bir davranışta ise oyuncunun maça katılmasını engelleyebilir. Bu ayrıntıyı maç başlamadan kırmızı kart yazımızda inceledik.
Tünelde, soyunma odası koridorunda ya da sosyal medyada yapılan hareketler ise çoğu zaman hakemin değil, disiplin kurulunun alanına girer.
Seyirciye yapılan kışkırtıcı hareket rakibe yapılanla aynı mı?
Kural 12'nin dili yalnız rakibi değil, oyunu ve çevresini de kapsar. Örneğin gol sevinci bölümü, seyirciye güvenlik sorunu yaratacak şekilde yaklaşmayı ayrıca sarı kart sebebi sayar. Şiddetli hareket tanımı da rakibin yanında seyirciyi ve "diğer kişileri" anar.
Uygulamada seyirciye dönük kışkırtma, rakibe yapılandan daha ağır sonuç doğurabilir. Çünkü tribünle oyuncu arasındaki gerginlik, kalabalık bir ortamda güvenlik riski yaratır. Hakemler bu yüzden tribüne dönük alaycı hareketlere genelde hızlı müdahale eder.
TFF Futbol Disiplin Talimatı'nın 36. maddesi de sportmenliğe aykırı hareketi tanımlarken "sporda şiddet veya düzensizliği teşvik eden" ve "taraftar eylemlerine sebebiyet verebilecek" hareketleri açıkça sayar. Yani bir oyuncunun tribünü galeyana getiren hareketi, kart dışında ayrıca disiplin konusu olabilir.
Kaptan kışkırtma anlarında ne yapabilir?
IFAB, organizasyonların isteğe bağlı olarak uygulayabileceği "yalnız kaptan" yönergeleri yayımlar. Bu yönergelere göre her takımdan genelde yalnız bir oyuncu, çoğu zaman kaptan, hakeme saygılı biçimde yaklaşabilir. Kaptanın görevi ise takım arkadaşlarını hakemden makul bir mesafede tutmaktır.
Bu yapı kışkırtma anlarında da işe yarar. Bir oyuncu rakibin hareketine öfkelendiğinde kaptan araya girip onu uzaklaştırabilir. Böylece tepki büyümeden olay hakemle kaptan arasında konuşulur.
Yönergeler ayrıca hakemin, kaptanın takımına bir kararı açıklaması ya da düzgün davranış istemesi için oyunun yeniden başlamasını kısa süre geciktirebileceğini yazar. Yani kaptan, kışkırtmanın arbedeye dönüşmesini engelleyen ilk sigortadır.
Çocuk takımlarında da kaptanlık bu açıdan değerli bir sorumluluk eğitimidir. Kaptana "rakip seni kızdırırsa önce sen sakin kal, sonra arkadaşını sakinleştir" görevini vermek, sahada sportmenliği güçlendirir. Kaptanın hakemle ilişkisini yalnız kaptan hakemle konuşabilir mi yazımızda daha ayrıntılı anlattık.
Rakibi kışkırtan hareket hakkında sık yapılan yanlışlar nelerdir?
Sahada ve tribünde bu konuda birçok yanlış bilgi dolaşır. En sık rastlananları şöyle sıralayabiliriz:
- "Söz söylemediyse kart yok." Yanlış. Kural 12 "dil ve/veya hareket" der; sessiz bir el işareti de kırmızı karta yeter.
- "Ceza sahasındaki el hareketi penaltıdır." Yanlış. Temassız ihlalde oyun endirekt serbest vuruşla başlar.
- "Gol iptal olunca sevinç kartı da düşer." Yanlış. Kural, kışkırtıcı sevinç için kartın gol iptal edilse bile verileceğini yazar.
- "Karşılık veren haklıdır, ona kart çıkmaz." Yanlış. Hakem iki ihlali ayrı ayrı cezalandırır; tahrik ancak disiplin kurulunda indirim gerekçesi olabilir.
- "Yedek oyuncu oyunda olmadığı için kart göremez." Yanlış. Yedek ve oyundan çıkmış oyuncular da kart görebilir.
- "Maç bitti, hakem artık bir şey yapamaz." Yanlış. Yetki oyun alanından çıkana kadar sürer.
Bu yanlışların ortak noktası, kuralın yalnız temaslı faulleri cezalandırdığı varsayımıdır. Oysa futbol kuralları, oyunun saygınlığını da korumaya çalışır.
Antrenörler çocuk takımlarında bu kuralı nasıl öğretebilir?
Çocuk ve genç futbolunda kışkırtıcı hareketler çoğu zaman taklitle başlar. Çocuk ekranda gördüğü hareketi sahada tekrar eder ve bunun ne anlama geldiğini her zaman bilmez. Bu yüzden antrenörün ilk görevi yasaklamak değil, anlamı açıklamaktır.
Pratik bir yaklaşım şöyle kurulabilir:
- Takım toplantısında "rakibe saygı" kuralını tek cümleyle belirleyin: rakibe yönelik alay, işaret ve taklit yok.
- Golden sonra sevincin takım arkadaşlarına ve kendi taraftarına dönük olacağını antrenmanda prova edin.
- Kışkırtıldığında yapılacak şeyi öğretin: geri çekil, kaptana ya da hakeme işaret et, oyuna dön.
- Bir çocuk karşılık verirse önce sakinleştirin, sonra maç sonrasında konuşun; saha kenarında azarlamayın.
- Kendi davranışınızla örnek olun; kulübeden rakibe ya da hakeme yapılan bir hareket, çocuklara verilen bütün mesajı siler.
Kart kurallarını eğlenceli biçimde tekrar etmek isteyen takımlar, futbol kuralları testi aracını antrenman öncesi kısa bir yarışma gibi kullanabilir.
Veliler tribünde nasıl bir örnek olmalı?
Çocuk maçlarında kışkırtmanın bir kaynağı da tribündür. Velinin rakip oyuncuya ya da rakip veliye yaptığı bir hareket, sahadaki çocukların davranışını doğrudan etkiler. Ayrıca bu hareketler maç ortamını gerer ve hakemin işini zorlaştırır.
Velinin aklında tutabileceği birkaç ilke şunlardır:
- Rakip takımın çocuklarını da alkışlayın; iyi bir hareketi hangi takım yaparsa yapsın takdir edin.
- Golden sonra rakip tarafa dönüp sevinmeyin; sevinci kendi grubunuzun içinde yaşayın.
- Çocuğunuz kışkırtılırsa sahaya bağırmayın; maç sonunda sakin bir ortamda konuşun.
- Sorun büyürse kulüp yetkilisine ya da organizasyon sorumlusuna iletin.
Okul seçiminde sportmenlik ve davranış kurallarını önemseyen bir ortam arıyorsanız, il sayfalarımızdaki okulları karşılaştırabilirsiniz; örneğin İstanbul futbol okulları sayfasından başlayabilirsiniz. Bir okulda yaşadığınız sorunları ise futbol okulu şikâyet sayfası üzerinden iletebilirsiniz.
Halı saha ve amatör maçlarda kural farklı mı işler?
Resmî amatör liglerde IFAB kuralları geçerlidir. TFF Futbol Müsabaka Talimatı da hakemlerin görevlerini Uluslararası Futbol Oyun Kuralları'na göre yaptığını yazar. Dolayısıyla amatör bir lig maçında rakibi kışkırtan hareket, profesyonel bir maçla aynı kart mantığıyla değerlendirilir.
Disiplin aşamasında ise ilgili kurul değişir. Amatör maçlarda dosyalar genelde il disiplin kurullarına ya da Amatör Futbol Disiplin Kurulu'na gider. Ceza aralıklarını yine aynı talimat belirler.
Halı saha maçlarında ise tek bir resmî kural kitabı yoktur. Kurallar organizasyona ya da tesis yönetimine göre değişir. Hakemsiz oynanan dostluk maçlarında kışkırtma çoğu zaman tartışmanın fitilini ateşler; bunu önlemek için maç öncesi kısa bir kural konuşması işe yarar. Bu konuda hakemsiz halı saha maçında tartışma yazımız pratik öneriler sunar.
Rakibi kışkırtan hareket ile sportmenlik dışı davranış aynı şey mi?
Tam olarak değil. Sportmenlik dışı davranış, Kural 12'de çok sayıda ihlali kapsayan geniş bir başlıktır. Bu başlığın içinde temaslı ve dikkatsizce yapılan bir müdahale de, hakemi aldatmaya yönelik yapay düşüş de, rakibi kışkırtan hareket de yer alır.
Rakibi kışkırtan hareket ise bu geniş başlığın bir alt türüdür. Hareket hakarete varırsa sportmenlik dışı davranışın sınırını aşar ve ihraç gerektiren "saldırgan, hakaret içeren ya da küfürlü hareket" sınıfına geçer.
Bu ayrımı bilmek, yorumları doğru okumak için önemlidir. Yayıncı "sportmenlik dışı hareket" dediğinde çoğu zaman sarı kartı kasteder. "Hakaret" ya da "küfürlü hareket" ifadesi ise kırmızı kart ihtimalini anlatır. Sarı kartın diğer sebeplerini sarı kart hangi durumlarda verilir yazımızda toplu olarak bulabilirsiniz.
Rakibi kışkırtan hareket kuralını kısaca nasıl hatırlarız?
Kuralı akılda tutmanın en pratik yolu üç basamaklı bir merdiven düşünmektir. Alt basamakta küçük bir uyarı vardır; hakem bazen yalnız sözlü uyarıyla yetinir. Orta basamak sarı karttır ve rakibi kızdıran, alay eden ya da meydan okuyan hareketleri kapsar. Üst basamak kırmızı karttır ve hakaret, küfür, ayrımcılık ya da şiddet içeren hareketleri kapsar.
Merdivenin yanında iki sabit bilgi daha vardır. İlki, temassız ihlalde oyun endirekt serbest vuruşla başlar. İkincisi, karta bakılmaksızın olay rapora girerse disiplin kurulu ayrıca ceza verebilir.
Son olarak şunu unutmamak gerekir: kurallar oyunun ruhunu korumak için yazılmıştır. Rakibi kışkırtmak kısa vadede bir avantaj gibi görünse bile, takımı eksik bırakma riski taşır. Bu nedenle en iyi savunma, kışkırtmaya kışkırtmayla cevap vermemektir.
Sıkça sorulan sorular
Rakibe alaycı alkış yapmak sarı kart mı?
Genelde evet. Rakibin yüzüne doğru yapılan alaycı alkış, IFAB Kural 12 kapsamında oyuna saygısızlık ve sportmenlik dışı davranış sayılır. Hakem hareketi kışkırtıcı bulursa sarı kart gösterir. Alkış hakeme yönelikse bu kez itiraz ya da saygısızlık başlığından değerlendirilir. Kararı, hareketin anlamına ve maçın havasına bakarak hakem verir.
Kışkırtıcı el hareketi ceza sahasında yapılırsa penaltı olur mu?
Hayır. Kural 12, top oyundayken temas içermeyen saldırgan ya da hakaret içeren hareket için endirekt serbest vuruş öngörür. Bu yüzden ceza sahası içindeki el hareketi tek başına penaltı getirmez. Penaltı için itme, vurma ya da tükürme gibi temaslı bir ihlal gerekir. Kart ise hareketin ağırlığına göre sarı ya da kırmızı olur.
Kışkırtıcı hareket için hakem sonradan kart gösterebilir mi?
Hakem oyunu avantajla devam ettirdiyse kartı topun ilk oyun dışına çıktığı anda gösterir. Oyun yeniden başladıktan sonra ise kart verme imkânı genel olarak kalmaz. Video yardımcı hakem kullanılan maçlarda aşırı saldırgan ya da hakaret içeren hareketler için kural, oyun yeniden başladıktan sonra bile inceleme yapılmasına izin verir.
Rakibi kışkırtan oyuncu disiplin kuruluna sevk edilir mi?
Yalnız sarı kartla biten bir kışkırtma genelde ayrıca sevk gerektirmez. Ancak hakem olayı raporuna yazarsa ya da hareket hakaret, ayrımcılık veya taraftarı galeyana getirme niteliği taşırsa, TFF Futbol Disiplin Talimatı devreye girer. Sportmenliğe aykırı hareket için talimat futbolculara 1 ila 3 müsabakadan men cezası öngörür.
Teknik direktör rakibi kışkırtırsa ne olur?
Kural 12, takım yetkililerinin kışkırtıcı ya da tahrik edici davranışını ihtar sebebi sayar. Bu amaçla teknik alanı bilerek terk etmek ise ihraç sebebidir. Kişi tespit edilemezse ceza teknik alandaki en kıdemli antrenöre verilir. Kırmızı kart gören yetkili, ilgili talimattaki giriş yasağı ve para cezası hükümleriyle de karşılaşabilir.
Çocuk maçında kışkırtılan oyuncuya ne söylenmeli?
Önce sakinleşmesine yardım edin ve tepki vermemenin takımı koruduğunu anlatın. Kışkırtıldığında geri çekilmeyi, kaptana ya da hakeme haber vermeyi ve oyuna dönmeyi öğretin. Maç sırasında azarlamak yerine maçtan sonra sakin bir ortamda konuşun. Rakibin davranışını yargılamak yerine çocuğun kendi seçimine odaklanmak daha kalıcı sonuç verir.
Bu yazıyı yapay zekâ ile özetleyin
Kullandığınız asistan bu rehberi okuyup sizin için kısaca özetlesin; yanıtında kaynak olarak bu sayfanın bağlantısı yer alır.
ChatGPT ile özetle (yeni sekmede açılır)
Claude ile özetle (yeni sekmede açılır)
Perplexity ile özetle (yeni sekmede açılır)
Google AI Modu ile özetle (yeni sekmede açılır)
Copilot ile özetle (yeni sekmede açılır)
Grok ile özetle (yeni sekmede açılır)
Asistanlar yanıtlarını kendileri üretir ve hata yapabilir. Ücret, kayıt ve sağlıkla ilgili kararlarda okulla ya da uzmanla doğrudan görüşün.